Vốn kinh doanh và các biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và sử dụng vốn kinh doanh ở công ty cổ phần xây dựng thuỷ lợi 3 nghệ an

  • 81 trang
  • file .doc
LỜI NÓI ĐẦU
Vốn là phạm trù kinh tế hàng hoá, là một trong những yếu tố quan
trọng quyết định đến sản xuất và lưu thông hàng hoá. Chính vì vậy, các
doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường muốn tiến hành hoạt động sản
xuất kinh doanh phải có yếu tố tiền đề là vốn. Trong quá trình sản xuất
kinh doanh, vốn kinh doanh liên tục vận động qua nhiều hình thái với
những đặc điểm khác nhau. Khi kết thúc hoạt động sản xuất kinh doanh
số vốn bỏ ra phải sinh sôi, nảy nở vì điều này liên quan trực tiếp đến sự
tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Trong cơ chế bao cấp, mọi nhu cầu về vốn sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp đều được bao cấp qua nguồn cấp phát từ ngân sách Nhà
nước hoặc qua nguồn tín dụng với lãi suất ưu đãi. Do đó, vai trò khai
thác, sử dụng vốn có hiệu quả không được đặt ra như một nhu cầu cấp
bách, có tính sống còn đối với các doanh nghiệp. Việc thu hút, khai thác
đảm bảo vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trở
nên thụ động. Điều này một mặt thủ tiêu tính chủ động của doanh
nghiệp, mặt khác đã tạo ra sự cân đối giả tạo cung cầu vốn trong nền
kinh tế.
Chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà
nước các thành phần kinh tế cùng song song tồn tại, cạnh tranh với nhau.
Các doanh nghiệp không còn đươc bao cấp về vốn nữa mà phải tự hạch
toán kinh doanh, tự bù đắp chi phí và làm ăn có lãi. Chính vì vậy, muốn
tồn tại và đứng vững trong cạnh tranh, các doanh nghiệp phải đặc biệt
quan tâm đến việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh.
Sử dụng có hiệu quả vốn kinh doanh có ý nghĩa hết sức quan trọng
trong quá trình tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng nhằm mang
lại lợi nhuận cao cho doanh nghiệp, trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc
tài chính và chấp hành đúng pháp luật của nhà nước. Nó còn là điều kiện
1
tiên quyết để doanh nghiệp khẳng định chỗ đứng vững chắc của mình
trên thị trường.
Trong thời gian thực tập tại Công ty cổ phần xây dựng thuỷ lợi 3
Nghệ An, được sự giúp đỡ của thầy giáo hướng dẫn và Ban lãnh đạo
Công ty, em đã từng bước làm quen với thực tế, đồng thời từ tình hình
thực tiễn làm sáng tỏ những vấn đề lý luận đã học. Qua đó thấy được tầm
quan trọng và tính bức xúc của vấn đề tổ chức và quản lý sử dụng vốn
kinh doanh trong các doanh nghiệp nói chung và Công ty cổ phần xây
dựng thuỷ lợi 3 Nghệ An nói riêng.
Với mong muốn được góp phần vào việc hoàn thiện công tác tổ
chức và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của công ty, em đã chọn đề tài:
"Vốn kinh doanh và các biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và sử
dụng vốn kinh doanh ở Công ty cổ phần xây dựng thuỷ lợi 3 Nghệ An".
Nội dung của đề tài gồm 3 phần chính
Phần I: Vốn kinh doanh và sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả
tổ chức và sử dụng vốn kinh doanh trong các doanh nghiệp
Phần II: Tình hình tổ chức và hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh
ở Công ty cổ phần xây dựng thuỷ lợi 3 Nghệ An
Phần III: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức và
sử dụng vốn kinh doanh ở công ty cổ phần xây dựng thuỷ lợi 3
Nghệ An
Do trình độ lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế
nên bài viết không thể tránh khỏi những khiếm khuyết. Em rất mong
nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo, các cô chú cán bộ Công ty cổ
phần xây dựng thuỷ lợi 3 Nghệ An và các bạn sinh viên để đề tài nghiên
cứu của em thêm hoàn thiện.
Em xin chân thành cảm ơn
2
CHƯƠNG I
VỐN KINH DOANH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO
HIỆU QUẢ TỔ CHỨC VÀ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH TRONG
CÁC DOANH NGHIỆP
I. VỐN VÀ NGUỒN VỐN KINH DOANH CỦA DOANH
NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường
1.1. Khái niệm vốn kinh doanh
Trong nền kinh tế thị trường với sự tham gia của nhiều loại hình doanh
nghiệp thuộc các loại hình sở hữu khác nhau, bình đẳng trước pháp luật trong
việc lựa chọn ngành nghề cũng như lĩnh vực kinh doanh. Nền kinh tế đang
chứng kiến sự đa dạng về hình thức hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Song về bản chất tất cả các hoạt động đó đều tìm lời giải đáp cho ba câu hỏi cơ
bản của nền kinh tế đặt ra đó là: "sản xuất cái gì", "sản xuất như thế nào", và
"sản xuất cho ai?"
Như vậy, trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp có quyền tự do
kinh doanh. Họ tự xác định tính chất sản phẩm mà họ sẽ tạo ra, họ thương lượng
về giá cả mà họ sẽ trả hoặc nhận và tự xác định xem khách hàng của mình là ai.
Các doanh nghiệp luôn tự vạch ra các mục tiêu kết hợp với mục tiêu của toàn
ngành do nhà nước hoạch định và phải có những biện pháp cụ thể để thực hiện
mục tiêu đó. Có thể nói mọi hoạt động của doanh nghiệp dưới bất kỳ hình thức
nào về bản chất đều nhằm giải quyết những vấn đề cơ bản của thị trường nhằm
mưu cầu lợi nhuận.
Để thực hiện được vấn đề này đòi hỏi doanh nghiệp phải có một lượng
tiền vốn nhất định để thực hiện các khoản đầu tư cần thiết ban đầu như chi phí
thành lập doanh nghiệp, chi phí mua nguyên vật liệu, trả lương, trả lãi tiền vay,
nộp thuế...Ngoài ra còn đầu tư thêm công nghệ, mua sắm máy móc, thiết bị để
tái sản xuất mở rộng, phát triển doanh nghiệp. Vậy vốn là gì?
3
Vốn là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, không chỉ trong
doanh nghiệp mà còn trong toàn xã hội. Đối với mỗi doanh nghiệp, muốn tiến
hành kinh doanh thì phải có vốn và trong nền kinh tế thị trường vốn là điều kiện
tiên quyết có ý nghĩa quyết định tới sự thành bại trong kinh doanh của doanh
nghiệp. Vậy vốn là gì?
Vốn là một phạm trù kinh tế cơ bản, vốn gắn kiền với nền tảng sản xuất
hàng hoá. Vốn là toàn bộ giá trị ứng ra ban đấu và quá trình tiếp theo cho hoạt
động kinh doanh. Có thể hiểu: Vốn là một phạm trù kinh tế. Vốn là biểu hiện
bằng tiền của tất cả giá trị tài sản được sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp, là giá trị ứng ra ban đầu cho các quá trình sản xuất
tiếp theo của doanh nghiệp nhằm mục tiêu sinh lời.
Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra liên tục nên vốn
kinh doanh của doanh nghiệp cũng vận động không ngừng tạo ra sự tuần hoàn
và chu chuyển của vốn. Sự vận động của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp
được mô phỏng theo sơ đồ sau:
TLSX
T-H ... SX- H'- T' ( T' > T )
SLĐ
Vòng tuần hoàn của vốn bắt đầu từ hình thái vốn tiền tệ (T) chuyển hoá
sang hình thái vốn vật tư hàng hoá (H) dưới dạng các TLLĐ và ĐTLĐ, qua quá
trình sản xuất vốn được biểu hiện dưới hình thái H' ( vốn thành phẩm hàng hoá)
và cuối cùng lại trở về hình thái vốn tiền tệ (T'). Do sự luân chuyển không
ngừng của vốn trong hoạt động sản xuất kinh doanh nên cùng một lúc vốn kinh
doah của doanh nghiệp thường tồn tại dưới các hình thức khác nhau trong lĩnh
vực sản xuất lưu thông.
1.2. Phân loại vốn kinh doanh
Tuỳ theo từng loại hình doanh nghiệp mà quy mô của vốn kinh doanh, cơ
cấu thành phần của chúng khác nhau. Tuy nhiên nếu căn cứ vào công dụng kinh
tế và đặc điểm chu chuyển giá trị thì vốn kinh doanh bao gồm hai thành phần là:
vốn cố định và vốn lưu động.
4
1.2.1. Vốn cố định của doanh nghiệp
Trong điều kiện nền kinh tế thị trường việc mua sắm, xây dựng hay lắp
đặt các tài sản cố định của doanh nghiệp đều phải thanh toán, chi trả bằng tiền.
Số vốn đầu tư ứng trước để mua sắm, xây dựng hay lắp đặt các tài sản cố định
hữu hình và vô hình được gọi là vốn cố định của doanh nghiệp. Đó là số vốn đầu
tư ứng trước vì số vốn này nếu được sử dụng có hiệu quả sẽ không mất đi,
doanh nghiệp sẽ thu hồi lại được sau khi tiêu thụ các sản phẩm, hàng hoá hay
dịch vụ của mình.
Vì là số vốn đầu tư ứng trước để mua sắm, xây dựng các tài sản cố định
nên quy mô của vốn cố định nhiều hay ít sẽ quyết định quy mô của tài sản cố
định, ảnh hưởng rất lớn đến trình độ trang bị kĩ thuật và công nghệ, năng lực sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nhưng ngược lại đặc điểm kinh tế của tài sản
cố định trong quá trình sử dụng lại có ảnh hưởng quyết định, chi phối đặc điểm
tuần hoàn và chu chuyển của vốn cố định. Ta có thể khái quát những nét đặc thù
về sự vận động của vốn cố định trong quá trình sản xuất kinh doanh như sau:
Một là: Vốn cố định tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất sản phẩm, điều
này do đặc điểm của tài sản cố định được sử dụng lâu dài, trong nhiều chu kỳ
sản xuất quyết định.
Hai là: Vốn cố định được luân chuyển giá trị dần dần từng phần trong các
chu kỳ sản xuất, khi tham gia các chu kỳ sản xuất một bộ phận vốn cố định được
luân chuyển và cấu thành chi phí sản xuất sản phẩm (dưới hình thức chi phí
khấu hao) tương ứng với phần hao mòn của tài sản cố định, một phần được cố
định trong nó. Vốn cố định được tách thành hai bộ phận:
+ Bộ phận thứ nhất tương ứng với giá trị hao mòn của tài sản cố định
được chuyển vào giá trị sản phẩm dưới hình thức chi phí khấu hao và được tích
luỹ lại thành quỹ khấu hao sau khi sản phẩm hàng hoá được tiêu thụ. Quỹ khấu
hao dùng để tái sản xuất tài sản cố định. Trên thực tế khi chưa có nhu cầu đầu tư
mua sắm tài sản cố định các doanh nghiệp cũng có thể sử dụng linh hoạt quỹ
này để đáp ứng nhu cầu kinh doanh của mình.
5
+ Bộ phận thứ hai tức là phần còn lại của vốn tài sản cố định ngày càng
giảm đi trong những chu kỳ sản xuất tiếp theo.
Ba là: Sau nhiều chu kỳ sản xuất vốn cố định mới hoàn thành một vòng
luân chuyển. Sau mỗi chu kỳ sản xuất phần vốn được luân chuyển vào giá trị sản
phẩm dần dần tăng lên, song phần vốn đầu tư ban đầu vào tài sản cố định lại dần
giảm xuống cho đến khi tài sản cố định hết thời gian sử dụng, giá trị của nó mới
hoàn thành một vòng luân chuyển.
Trong các doanh nghiệp vốn cố định là một bộ phận vốn quan trọng
chiếm tỷ trọng tương đối lớn trong toàn bộ vốn đầu tư nói riêng, vốn sản xuất
kinh doanh nói chung. Quy mô của vốn cố định, trình độ quản lý và sử dụng nó
là nhân tố ảnh hưởng đến trình độ trang bị kỹ thuật của sản xuất kinh doanh. Từ
những đặc điểm trên của vốn cố định đòi hỏi trong việc quản lý vốn cố định phải
luôn gắn liền với việc quản lý hình thái hiện vật của nó là các tài sản cố định của
doanh nghiệp. Vì điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp.
Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm về vốn cố định như
sau:
Vốn cố định của doanh nghiệp là một bộ phận của vốn đầu tư ứng trước
về tài sản cố định mà đặc điểm của nó là luân chuyển dần dần từng phần trong
nhiều chu kỳ sản xuất và hoàn thành một vòng tuần hoàn khi tài sản cố định hết
thời gian sử dụng.
1.2.2. Vốn lưu động của doanh nghiệp
Vốn lưu động của doanh nghiệp là một bộ phận vốn kinh doanh ứng trước
về tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông nhằm đảm bảo cho
qúa trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành thường xuyên
liên tục.
Trong các doanh nghiệp tài sản lưu động sản xuất bao gồm các loại:
nguyên nhiên vật liệu, phụ tùng thay thế, bán thành phẩm, sản phẩm dở dang
đang trong quá trình dự trữ sản xuất hoặc chế biến. Tài sản lưu động trong quá
trình lưu thông bao gồm thành phẩm chờ tiêu thụ, vốn bắng tiền, vốn trong
6
thanh toán, các khoản chi phí chờ kết chuyển, chi phí trả trước. Tài sản lưu động
nằm trong quá trình sản xuất và tài sản lưu động nằm trong quá trình lưu thông
luôn thay đổi cho nhau, vận động không ngừng nhằm làm cho quá trình sản xuất
diễn ra thường xuyên, liên tục.
Trong quá trình sản xuất, khác với tài sản cố định, tài sản lưu động của
doanh nghiệp luôn thay đổi hình thái biểu hiện để tạo ra sản phẩm. Và giá trị của
nó cũng được dịch chuyến một lần vào giá trị sản phẩm tiêu thụ. Đặc điểm này
quyết định sự vận động của vốn lưu động tức hình thái giá trị của tài sản lưu
động là: khởi đầu vòng tuần hoàn vốn, vốn lưu động từ hình thái tiền tệ sang
hình thái vật tư hàng hoá dự trữ. Qua giai đoạn sản xuất, vật tư được đưa vào
chế tạo bán thành phẩm và thành phẩm. Kết thúc vòng tuần hoàn, sau khi hàng
hoá được tiêu thụ, vốn lưu động lại trở về hình thái tiền tệ như điểm xuất phát
ban đầu của nó.
Các giai đoạn vận động của vốn được đan xen vào nhau các chu kỳ sản
xuất được lặp đi lặp lại. Vốn lưu động hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một
chu kỳ sản xuất.
Vậy vốn lưu động của doanh nghiệp là số tiền ứng trước về tài sản lưu
động và lưu thông nhằm đảm bảo cho quá trình tái sản xuất của doanh nghiệp
được thực hiện thường xuyên liên tục. Vốn lưu động luân chuyển toàn bộ giá trị
ngay trong một lần, tuần hoàn liên tục và hoàn thành một vòng tuần hoàn sau
một chu kỳ sản xuất.
2. Nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị
trường
Để tiến hành hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế thị trường đòi hỏi
phải có một lượng vốn tiền tệ nhất định. Đó là tiền đề cần thiết cho việc hình
thành và hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp.
Sự phát triển kinh doanh với quy mô ngày càng lớn đòi hỏi phải có lượng
vốn ngày càng nhiều. Hơn nữa ngày nay với sự phát triển của khoa học và công
nghệ ở tốc độ cao, các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong điều kiện của
nền kinh tế mở với xu thế quốc tế hoá ngày càng cao, sự cạnh tranh trên thị
7
trường ngày càng mạnh mẽ thì nhu cầu vốn cho hoạt động kinh doanh, nhất là
nhu cầu vốn dài hạn của các doanh nghiệp cho sự đầu tư phát triển ngày càng
lớn. Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải huy động cao độ nguồn vốn bên
trong đồng thời phải tìm cách huy động nguồn vốn bên ngoài để đáp ứng nhu
cầu phát triển của chính mình.
Vậy có thể hiểu nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp là việc doanh
nghiệp huy động số vốn tiền mình hiện có, số tiền nhàn rỗi nằm phân tán, rải
rác trong các tầng lớp dân cư hoặc từ các doanh nghiệp hay các tổ chức tài chính
khác... tập trung lại thành nguồn tài chính to lớn để phục vụ cho hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp. Đây chính là nguồn tài chính của mỗi doanh nghiệp.
Trên thực tế hiện nay vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được
hình thành từ nhiều nguồn khác nhau. Tuỳ theo từng tiêu thức phân loại mà
nguồn vốn của doanh nghiệp được chia thành nhiều loại khác nhau. Cụ thể có
các cách phân loại sau:
2.1. Theo nguồn hình thành vốn
Theo cách phân loại này nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp có thể
chia thành hai loại
2.1.1. Nguồn vốn chủ sở hữu
Vốn chủ sở hữu là phần vốn thuộc quyền sở hữu của chủ doanh nghiệp,
doanh nghiệp có quyền chiếm hữu, chi phối và định đoạt. Tuỳ theo từng loại
hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau nà vốn chủ sở hữu
bao gồm: vốn ngân sách nhà nước, vốn chủ sở hữu doanh nghiệp bỏ ra, vốn góp
cổ phần và lợi nhuận để lại... Tại một thời điểm vốn chủ sở hữu có thể được xác
định bằng công thức sau:
Vốn chủ sở hữu = Tổng tài sản - Nợ phải trả
2.1.2. Nợ phải trả
Là khoản nợ phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh mà doanh
nghiệp phải có trách nhiệm thanh toán cho các tác nhân trong nền kinh tế: ngân
hàng, nhà cung cấp, công nhân viên, các tổ chức kinh tế và cá nhân khác (mua
chịu hay trả chậm nguyên nhiên vật liệu)...
8
Ta có mô hình nguồn vốn của doanh nghiệp theo cách phân loại này:
Nợ phải trả
Nguồn vốn chủ sở hữu
Tài sản
Tài sản = Nợ phải trả + Nguồn vốn chủ sở hữu
Qua tiêu thức phân loại này cho thấy kết cấu vốn sản xuất kinh doanh
được hình thành bằng vốn bản thân doanh nghiệp và từ các nguồn vốn huy động
bên ngoài doanh nghiệp. Từ đó giúp cho doanh nghiệp tổ chức tốt công tác tổ
chức và sử dụng vốn có hiệu quả và hợp lý, doanh nghiệp biết được khả năng
của mình trong việc huy động vốn là cao hay thấp.
Thông thường mỗi doanh nghiệp phải phối hợp cả hai nguồn vốn trên để
đảm bảo nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Sự kết hợp giũa hai
nguồn này phụ thuộc vào đặc điểm của ngành kinh doanh mà doanh nghiệp đang
hoạt động cũng như quyết định của người quản lý doanh nghiệp trên cơ sở xem
xét tình hình chung của nền kinh tế và tình hình thực tế tại doanh nghiệp.
2.2. Theo thời gian huy động và sử dụng vốn
Theo cách phân loại này nguồn vốn của doanh nghiệp được chia thành
nguồn vốn thường xuyên và nguồn vốn tạm thời.
2.2.1. Nguồn vốn thường xuyên
Bao gồm vốn chủ sở hữu và các khoản vay dài hạn. Đây là nguồn vốn có
tính chất ổn định và dài hạn mà doanh nghiệp có thể sử dụng. Nguồn vốn này
dành cho việc đầu tư mua sắm TSCĐ và một bộ phận TSLĐ tối thiểu thường
xuyên cần thiết cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
2.2.2. Nguồn vốn tạm thời
Nguồn vốn tạm thời là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (dưới một năm)
mà doanh nghiệp có thể sử dụng để đáp ứng nhu cầu về vốn có tính chất tạm
thời, bất thường phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh
9
nghiệp. Nguồn vốn này bao gồm các khoản vay ngắn hạn ngân hàng, các tổ
chức tín dụng, các khoản nợ ngắn hạn khác.
Mô hình nguồn vốn của doanh nghiệp theo cách phân loại này:
TSLĐ Nợ ngắn hạn Nguồn vốn tạm thời
Nợ dài hạn
TSCĐ Vốn chủ sở hữu Nguồn vốn thường
xuyên
Việc phân loại nguồn vốn theo cách này sẽ giúp cho các nhà quản
lý có điều kiện thuận lợi trong việc huy động vốn một cách phù hợp với
thời gian sử dụng, đáp ứng đầy đủ kịp thời vốn sản xuất kinh doanh và
góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp. Hơn nữa
cách phân loại này còn giúp các nhà quản lý doanh nghiệp lập các kế
hoạch tài chính hình thành nên những dự định về tổ chức lựa chọn nguồn
vốn và quy mô thích hợp cho từng nguồn vốn đó, tổ chức sử dụng vốn
đạt hiệu quả cao.
2.3. Theo phạm vi huy động vốn
Với cách phân loại này nguồn vốn của doanh nghiệp được chia thành
hai nguồn.
2.3.1 Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp
Là nguồn vốn có thể huy động được từ hoạt động của bản thân doanh
nghiệp, bao gồm: vốn chủ sở hữu, tiền khấu hao TSCĐ, lợi nhuận để lại, các
khoản dự trữ, dự phòng, các khoản thu từ nhượng bán thanh lý TSCĐ. Dưới đây
ta xem xét một số nguồn hình thành nên nguồn vốn bên trong.
+ Nguồn vốn chủ sở hữu: huy động từ số vốn thuộc quyền sở hữu của
doanh nghiệp.
+ Quỹ khấu hao: để bù đắp TSCĐ bị hao mòn trong qúa trình sản xuất
kinh doanh, doanh nghiệp phải chuyển dịch dần phần giá trị hao mòn đó vào giá
10
trị sản phẩm sản xuất trong kỳ gọi là khấu hao TSCĐ. Bộ phận giá trị hao mòn
đó được chuyển dịch vào giá trị sản phẩm được coi là một yếu tố chi phí sản
xuất sản phẩm được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ gọi là tiền khấu hao TSCĐ.
Sau khi sản phẩm hàng hoá được tiêu thụ, số tiền khấu hao được tích luỹ lại hình
thành quỹ khấu hao TSCĐ của doanh nghiệp. Quỹ khấu hao TSCĐ là một
nguồn tài chính quan trọng để tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng
trong doanh nghiệp. Trên thực tế khi chưa có nhu cầu mua sắm TSCĐ các doanh
nghiệp cũng có thể sử dụng linh hoạt quỹ này để đáp ứng nhu cầu kinh doanh
của mình.
+ Lợi nhuận để lại để tái đầu tư: khi doanh nghiệp hoạt động kinh doanh
có hiệu quả thì phần lợi nhuận thu được có thể được trích ra một phần để tái đầu
tư nhằm mở rộng hoạt động kinh doanh.
2.3.2. Nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp
Là nguồn vốn mà doanh nghiệp có thể huy động từ bên ngoài đáp ứng
nhu cầu sản xuất kinh doanh của đơn vị mình. Nguồn vốn này bao gồm: nguồn
vốn liên doanh, liên kết, vốn vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng, phát hành
trái phiếu và các khoản nợ khác...
Dưới đây ta xem xét một số nguồn hình thành nên nguồn vốn bên ngoài
của doanh nghiệp
+ Từ hoạt động liên doanh, liên kết: nguồn vốn liên kết là những nguồn
đóng góp theo tỷ lệ của các chủ đầu tư để cùng thực hiện một quá trình kinh
doanh do mình thực hiện và cùng chia lợi nhuận. Việc góp vốn liên kết có thể
được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau tuỳ theo từng loại hình doanh
nghiệp: có thể là liên kết giữa nguồn vốn của nhà nước do doanh nghiệp nhà
nước quản lý với nguồn vốn tự có của các tổ chức và cá nhân trong hay ngoài
nước không phụ thuộc khu vực nhà nước, giữa nguồn vốn nhà nước do doanh
nghiệp này quản lý với nguồn vốn của nhà nước do doanh nghiệp khác quản
lý.... Hình thức góp vốn này thích hợp với các quá trình kinh doanh có quy mô
lớn hay một mình doanh nghiệp không thể có đủ vốn thực hiện được tổ chức
kinh doanh và quản lý vốn.
11
+ Từ nguồn vốn tín dụng: là các khoản vốn mà doanh nghiệp có thể vay
dài hạn của các ngân hàng thương mại, công ty tài chính, công ty bảo hiểm, hoặc
các tổ chức tài chính trung gian khác.
+ Từ phát hành trái phiếu: doanh nghiệp có thể huy động vốn cho hoạt
động kinh doanh thông qua việc phát hành trái phiếu. Hình thức này giúp cho
doanh nghiệp thực hiện vay vốn trung và dài hạn qua thị trường với một khối
lượng lớn.
Đối với nguồn vốn bên ngoài, mỗi hình thức huy động vốn đều có những
ưu điểm và nhược điểm nhất định. Ví dụ: huy động vốn bên ngoài bằng hình
thức vay dài hạn ngân hàng, các tổ chức kinh tế khác và phát hành trái phiếu có
những ưu điểm là: tạo cho doanh nghiệp một cơ cấu tổ chức linh hoạt hơn, chi
phí sử dụng vốn có giới hạn nên trong trường hợp doanh nghiệp đạt mức doanh
lợi cao thì không phải san sẻ phần lợi nhuận đó. Nhưng bên cạnh đó, nếu doanh
nghiệp sử dụng vốn kém hiệu quả hoặc bối cảnh nền kinh tế thay đổi bất lợi cho
doanh nghiệp thì nợ vay trở thành gánh nặng và doanh nghiệp phải chịu rủi ro
lớn.
Như vậy doanh nghiệp cần phải lựa chọn sao cho có hiệu quả kinh tế
mang lại là lớn nhất, chi phí sử dụng vốn là thấp nhất. Doanh nghiệp cần nhận
thấy ưu điểm lớn của việc huy động vốn từ bên ngoài là tạo cho doanh nghiệp
một cơ cấu tổ chức linh hoạt hơn. Sử dụng đòn bẩy tài chính là để khuếch đại
doanh lợi vốn chủ sở hữu nếu như hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả.
Mức doanh lợi đạt được cao hơn chi phí sử dụng vốn thì việc huy động vốn từ
bên ngoài sẽ càng giúp cho doanh nghiệp có điều kiện phát triển nhanh hơn.
Từ việc nghiên cứu các phương pháp phân loại nguồn vốn kinh doanh
cho thấy: một mặt các doanh nghiệp cần tập trung tăng cường tổ chức quản lý
và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn hiện có, mặt khác cần phải chủ động khai
thác các nguồn vốn đáp ứng cho nhu cầu sản xuất kinh doanh.
12
II. SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC, SỬ
DỤNG VỐN KIN DOANH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của
doanh nghiệp
Mục đích cao nhất của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường là
lợi nhuận. Muốn vậy các doanh nghiệp phải khai thác triệt để mọi nguồn lực sẵn
có là việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đây là yêu cầu bắt buộc đối với các
doanh nghiệp. Để đạt được điều đó các doanh nghiệp cần có một hệ thống chỉ
tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn bảo đảm phản ánh và đánh giá được hiệu quả
kinh doanh của doanh nghiệp.
Các số liệu được dùng để phân tích và đánh giá chủ yếu lấy từ các báo cáo
tài chính như bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Để
đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, người ta thường sử dụng các chỉ tiêu sau:
1.1. Các chỉ tiêu phản ánh kết cấu nguồn vốn của doanh nghiệp
Tổng số nợ
Hệ số nợ =
Tổng nguồn vốn của doanh nghiệp
Chỉ tiêu này phản ánh tỷ lệ nợ trong tổng nguồn vốn của doanh nghiệp
Nợ dài hạn
Hệ số nợ dài hạn =
Tổng số vốn của doanh nghiệp
Chỉ tiêu này phản ánh trong số vốn vay dài hạn của doanh nghiệp thì
phần vốn vay dài hạn của doanh nghiệp là bao nhiêu.
Vốn chủ sở hữu
Hệ số vốn chủ sở hữu = = 1- Hệ số nợ
Tổng số vốn của doanh nghiệp
Chỉ tiêu này phản ánh trong tổng số vốn của doanh nghiệp thì phần vốn
góp của chủ sở hữu là bao nhiêu.
13
Hệ số nợ, hệ số vốn chủ sở hữu là hai tỷ số quan trọng nhất phản ánh cơ
cấu nguồn vốn. Qua việc nghiên cứu hai chỉ tiêu này ta thấy được mức độ độc
lập hay mức độ tự tài trợ của doanh nghiệp đôí với vốn kinh doanh của mình. Tỷ
suất tự tài trợ càng lớn chứng tỏ doanh nghiệp có nhiều vốn tự có, có tính độc
lập cao với các chủ nợ, do đó không bị ràng buộc hoặc bị sức ép của các khoản
nợ vay. Nhưng khi hệ số nợ cao thì doanh nghiệp lại có lợi ích vì được sử dụng
một lượng tài sản lớn mà chỉ đầu tư một lượng nhỏ và các nhà tài chính sử dụng
nó như một chính sách tài chính để gia tăng lợi nhuận.
Qua đó ta thấy được việc phân tích các hệ số kết cấu nguồn vốn là một
vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng, nó giúp cho người quản lý doanh nghiệp
đánh gía được tình hình tài chính của doanh nghiệp để từ đó có quyết định đúng
đắn có nên tiếp tục đầu tư hay thu hẹp đầu tư, đồng thời có kế hoạch cho việc tổ
chức huy động và sử dụng vốn sản xuất kinh doanh.
1.2. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả vốn sản xuất kinh doanh
Đây là các hệ số hoạt động có tác dụng đo lường xem khả năng khai thác
sử dụng vốn sản xuất kinh doanh như thế nào. Cụ thể là các chỉ số này được xác
định giữa việc so sánh giữa doanh thu với việc bỏ vốn vào kinh doanh dươí các
tài sản khác nhau.
1.2.1. Số vòng quay hàng tồn kho
Số vòng quay hàng tồn kho là số lần mà hàng hoá tồn kho bình quân luân
chuyển trong kỳ. Số vòng quay hàng tồn kho càng cao thì việc kinh doanh được
đánh giá càng tốt, bởi lẽ doanh nghiệp chỉ đầu tư cho hàng tồn kho thấp nhưng
vẫn đạt được doanh số cao. Số vòng quay hàng tồn kho được xác định theo công
thức:
Giá vốn hàng bán
Số vòng quay =
hàng tồn kho Hàng tồn kho bình quân
(Nếu trường hợp không có giá vốn hàng bán thì có thế thay thế bắng
doanh thu thuần từ hoạt động sản xuất kinh doanh . Khi đó thông tin về vòng
quay hàng tồn kho sẽ có chất lượng kém hơn.)
14
1.2.2. Vòng quay các khoản phải thu
Phản ánh tốc độ chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt của doanh
nghiệp và được xác định theo công thức:
Doanh thu thuần
Vòng quay các =
khoản phải thu Số dư bình quân các khoản phải thu
Số dư bình quân các khoản phải thu được tính bắng phương pháp bình
quân các khoản phải thu trên bảng cân đối kế toán. Doanh thu thuần được tính ở
đây chính là tổng doanh thu thuần của cả ba loại hoạt động ( hoạt động sản xuất
kinh doanh, hoạt động tài chính, hoạt động bất thường)
Vòng quay càng lớn chứng tỏ tốc độ thu hồi các khoản thu nhanh là tốt, vì
doanh nghiệp không phải đầu tư nhiều vào các khoản phải thu (không phải cấp
tín dụng cho khách).
1.2.3. Kỳ thu tiền trung bình
Kỳ thu tiền trung bình phản ánh số ngày cần thiết để thu được các khoản
phải thu (số ngày của một vòng quay các khoản phải thu) . Vòng quay các khoản
phải thu càng lớn thì kỳ thu tiền trung bình càng nhỏ và ngược lại. Kỳ thu tiền
trung bình được xác định theo công thức:
360
Kỳ thu tiền trung bình =
Vòng quay các khoản phải thu
Tuy nhiên trong nhiều trường hợp kỳ thu tiền trung bình cao hay thấp
chưa thể có kết luận chắc chắn, mà còn phải xem xét lại các mục tiêu và chính
sách của doanh nghiệp như: mục tiêu mở rộng thị trường, chính sách tín dụng
của doanh nghiệp. Mặt khác dù chỉ tiêu này có thể đánh giá là khả quan thì
doanh nghiệp cần phải phân tích kỹ hơn vì tầm quan trọng của nó và kỹ thuật
tính toán đã che dấu đi các khuyết tật trong việc quản trị các khoản phải thu.
1.2.4. Vòng quay vốn lưu động
Vòng quay vốn lưu động phản ánh trong kỳ vốn lưu động quay được mấy
vòng. Công thức xác định như sau:
15
Doanh thu thuần
Vòng quay vốn lưu động =
Vốn lưu động bình quân
Việc tăng vòng quay vốn lưu động có ý nghĩa lớn đối với doanh nghiệp.
Nó có thể giúp cho doanh nghiệp giảm được vốn lưu động cần thiết trong sản
xuất kinh doanh, giảm số lượng vốn vay hoặc có thể mở rộng quy mô sản xuất
kinh doanh trên cơ sở vốn hiện có.
1.2.5. Hiệu suất sử dụng vốn cố định
Hiệu suất sử dụng vốn cố định đo lường việc sử dụng vốn cố định như thế
nào. Nó phản ánh một đồng vốn cố định tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu
thuần.Công thức xác định:
Doanh thu thuần
Hiệu suất sử dụng vốn cố định =
Vốn cố định bình quân
1.2.6. Vòng quay toàn bộ vốn
Chỉ tiêu này phản ánh vốn của doanh nghiệp trong một kỳ quay được bao
nhiêu vòng.Qua chỉ tiêu này ta có thể đánh giá được khả năng sử dụng tài sản
của doanh nghiệp hoặc doanh thu thuần được sinh ra từ tài sản mà doanh nghiệp
đã đầu tư. Công thức xác định:
Doanh thu thuần
Vòng quay vốn kinh doanh =
Vốn kinh doanh bình quân.
Nói chung vòng quay càng lớn thể hiện hiệu quả càng cao.
1.3. Các chỉ tiêu sinh lời
Các chỉ tiêu sinh lời luôn đựơc các nhà quản trị tài chính quan tâm. Đây
chính là cơ sở quan trọng để đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh
trong một kỳ nhất định,là đáp số sau cùng của hiệu quả kinh doanh và còn là
một luận cứ quan trọng để các nhà hoạch định đưa ra các quyết định tài chính
trong tương lai. Các chỉ tiêu sinh lời có nhiều dạng.
16
1.3.1. Tỷ suất lợi nhuận vốn kinh doanh
Tỷ suất lợi nhuận vốn kinh doanh là chỉ tiêu đo lường mức sinh lời của
đồng vốn. Cũng như chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, người ta thường
tính riêng rẽ mối quan hệ trước thuế và lợi nhuận sau thuế với vốn kinh doanh.
Lợi nhuận trước thuế.
Tỷ suất lợi nhuận trước =
thuế vốn kinh doanh Vốn kinh doanh bình quân
Lợi nhuận sau thuế
Tỷ suất lợi nhuận sau = (*)
thuế vốn kinh doanh Vốn kinh doanh bình quân
Trong hai chỉ tiêu trên thì chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận sau thuế vốn kinh
doanh được các nhà quản trị tài chính sử dụng nhiều hơn, bởi lẽ nó phản ánh số
lợi nhuận còn lại, (sau khi đã trả lãi vay ngân hàng và thực hiện nghĩa vụ đối với
nhà nước), được sinh ra do sử dụng bình quân một đồng vốn kinh doanh
Từ công thức (*) ta có thể biến đổi lại như sau:
Tỷ suất lợi nhuận Lợi nhuận sau
Doanh thu thuần
sau thuế vốn kinh = thuế x
doanh Doanh thu thuần Vốn kinh doanh bình quân
Hoặc có thể viết:
Tỷ suất lợi nhuận
Tỷ suất lợi nhuận sau Vòng quay toàn
sau thuế vốn kinh = x
thuế trên doanh thu bộ vốn
doanh
1.3.2. Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu
Mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận ròng cho các chủ
nhân của doanh nghiệp đó. Doanh lợi vốn chủ sở hữu là chỉ tiêu đánh giá mức độ
thực hiện của mục tiêu này. Công thức tính được xác định như sau:
= (**)
Để tìm hi ể u nguyên nhân d ẫn đến t ỷ su ất l ợi nhu ận v ốn ch ủ s ở
h ữ u cao hay th ấ p b ằ ng vi ệc phân tích công th ức (**) nh ư sau:
17
Vốn kinh
Lợi nhuận sau Doanh thu
doanh bình
Tỷ suất lợi nhuận thuế thuần
quân
sau thuế vốn chủ = x x
Vốn kinh
sở hữu Vốn chủ sở
Doanh thu thuần doanh bình
hữu
quân
Tỷ suất lợi nhuận Tỷ suất lợi 1
Vòng quay
sau thuế vốn chủ = nhuận sau thuế x x
toàn bộ vốn
sở hữu trên doanh thu 1-Hệ số nợ
2. Một số phương hướng biện pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả
tổ chức và sử dụng vốn kinh doanh trong doanh nghiệp
Tổ chức huy động và sử dụng vốn kinh doanh trong doanh nghiệp có mối
quan hệ chặt chẽ và tác động qua lại lẫn nhau. Nếu tổ chức đảm bảo, đầy đủ, kịp
thời vốn thì quá trình sản xuất kinh doanh mới diễn ra liên tục và thuận lợi.
Ngược lại nếu sử dụng vốn có hiệu quả thì việc tổ chức, cung ứng vốn cho sản
xuất kinh doanh mới dễ dàng. Do đó việc nâng cao hiệu quả tổ chức và sử dụng
vốn kinh doanh trở thành một vấn đề quan trọng hàng đầu của moị doanh
nghiệp.
2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc tổ chức và sử dụng vốn
Việc tổ chức và sử dụng vốn kinh doanh trong doanh nghiệp chịu ảnh
huởng bởi những nhân tố khác nhau. Để phát huy những nhân tố tích cực, hạn
chế những nhân tố tiêu cực tác động vào quá trình tổ chức và sử dụng vốn của
doanh nghiệp, nhất thiết người quản lý doanh nghiệp phải nắm bắt được những
nhân tố tác động đó.
2.1.1.Những nhân tố chủ yếu ảnh huởng đến việc tổ chức vốn kinh doanh
Vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được hình thành từ hai nguồn:
nguồn vốn bên trong và nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp. do đó việc tổ chức
vốn cũng chịu ảnh hưởng chủ yếu của hai nguồn vốn này.
18
- Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp bao gồm: tiền khấu hao tài sản cố
định, lợi nhuận để lại để tái đầu tư, các khoản dự trữ dự phòng. Ngoài ra, còn có
các khoản thu được từ nhượng bán, thanh lý tài sản cố định. Nguồn vốn bên
trong với lợi thế rất lớn là doanh nghiệp được quyền chủ động sử dụng một cách
linh hoạt mà không phải chịu chi phí sử dụng vốn. Vì thế, nếu doanh nghiệp tổ
chức khai thác triệt để nguồn vốn bên trong sẽ vừa tạo một lượng vốn cung ứng
cho nhu cầu sản xuất kinh doanh lại vừa giảm được khoản chi phí sử dụng vốn
do phải đi vay từ bên ngoài, đồng thời nâng cao được hiệu quả đồng vốn hiện
có.
- Nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp bao gồm: vay ngân hàng và các tổ
chức kinh tế khác, phát hành trái phiếu, nợ người cung cấp và các khoản nợ
khác. Trong nền kinh tế thị trường, ngoài vốn chủ sở hữu thì số vốn doanh
nghiệp huy động từ bên ngoài ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vốn
kinh doanh huy động của doanh nghiệp. Việc tổ chức huy động vốn từ nguồn
vốn bên ngoài không những đáp ứng kịp thời vốn cho sản xuất kinh doanh với
số lượng lớn mà còn tạo cho doanh nghiệp một cơ cấu vốn linh hoạt hơn.
Tuy nhiên việc lựa chọn cân nhắc hình thức thu hút vốn tích cực lại là
nhân tố quyết định trực tiếp đến hiệu quả công tác tổ chức vốn. Nếu doanh
nghiệp xác định chính xác nhu cầu, lựa chọn phương án đầu thư vốn có hiệu
quả, tìm được nguồn tài trợ thích ứng sẽ mang đến thành công cho doanh
nghiệp. Ngược lại, nợ vay sẽ là gánh nặng rủi ro đối với doanh nghiệp.
2.1.2. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn kinh
doanh
Vốn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh vận động liên tục,
chuyển từ hình thái này sang hình thái khác. Tại một thời điểm vốn tồn tại dưới
nhiều hình thái khác nhau. Trong quá trình vận động đó, vốn sản xuất kinh
doanh chịu sự tác động bởi nhiều nhân tố làm ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng
vốn của doanh nghiệp.
Xét về mặt khách quan, hiệu quả sử dụng vốn sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp chịu ảnh hưởng bởi một số nhân tố.
19
Các nhân tố khách quan
 Môi trường kinh doanh:
Doanh nghiệp là một cơ thể sống, tồn tại và phát triển trong mối quan hệ
qua lại với môi trường xung quanh.
- Môi trường kinh tế:
Một doanh nghiệp khi tham gia vào thị trường luôn gắn liền hoạt động sản
xuất kinh doanh của mình với sự vận động của nền kinh tế. Khi nền kinh tế có
biến động thì hoạt động của doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng. Do vậy mọi nhân
tố có tác động đến việc tổ chức và huy động vốn từ bên ngoài đều ảnh hưởng
đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp. Những tác động đó có thể xảy ra
khi nền kinh tế có lạm phát, sức ép của môi trường cạnh tranh gay gắt, những rủi
ro mang tính hệ thống mà doanh nghiệp không tránh khỏi. Các nhân tố này ở
một mức độ nào đó tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên hoạt động sản xuất kinh
doanh, đến công tác quản lý và hiệu quả sử dụng vốn tại doanh nghiệp.
- Môi trường Chính trị -Văn hoá- Xã hội:
Chế độ chính trị quyết định nhiều đến cơ chế quản lý kinh tế, các yếu tố
văn hoá, xã hội như phong tục tập quán, thói quen, sở thích.... là những đặc
trưng của đối tượng phục vụ của doanh nghiệp do đó gây ảnh hưởng lớn đến
hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Môi trường pháp lý:
Là hệ thống các chủ trương chính sách, hệ thống pháp luật tác động đến
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Nhà nước, bằng luật pháp và hệ thống các chính sách kinh tế, thực hiện
chức năng quản lý và điều tiết các nguồn lực trong nền kinh tế. Qua đó các
chính sách khuyến khích đầu tư và những ưu đãi về thuế, về vốn đã thực sự đem
lại cho các doanh nghiệp một môi trường kinh doanh ổn định và sôi động. Vì
vậy, đứng trước quyết định về đầu tư tài chính doanh nghiệp luôn phải tuân thủ
các chính sách kinh tế của nhà nước.
- Môi trường kỹ thuật công nghệ:
20