Vai trò của tài chính trong nền kinh tế thị trường ở việt nam trong giai đoạn đổi mới đến nay

  • 14 trang
  • file .doc
Vai trß cña tµi chÝnh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ë ViÖt Nam trong giai ®o¹n ®æi
míi ®Õn nay
Lêi më ®Çu
ChuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ tõ tËp trung, kÕ ho¹ch, bao cÊp sang nÒn kinh tÕ
thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa lµ mét bíc chuyÓn ®æi m¹nh mÏ cña ®Êt
níc ta. Cïng víi sù chuyÓn ®æi nµy, tµi chÝnh – mét lÜnh vùc träng yÕu cña
nÒn kinh tÕ còng cã bíc chuyÓn m×nh- ®Æc biÖt lµ trong viÖc ph¸t huy vai trß
cña m×nh trong viÖc æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. Tµi chÝnh ngµy nay, c¸c
vai trß, ®Æc ®iÓm, quy m«, tÝnh chÊt cña nã ®· kh¸c rÊt nhiÒu so víi h¬n chôc
n¨m vÒ tríc. Do ®ã yªu cÇu nh×n nhËn vµ t×m hiÓu s©u thªm vÒ tµi chÝnh víi
vai trß cña nã trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ rÊt cÇn thiÕt. §Æc biÖt lµ víi em-
mét sinh viªn cña khoa Ng©n hµng- Tµi chÝnh.
Víi vèn kiÕn thøc cßn nhiÒu h¹n hÑp do thêi gian häc tËp, nghiªn cøu díi
m¸i trêng ®¹i häc cha nhiÒu, bµi viÕt cña em ch¾c ch¾n cßn nhiÒu yÕu kÐm
vµ thiÕu sãt. Em kÝnh mong ®îc sù xem xÐt gióp ®ì cña thÇy ®Ó cã thÓ hoµn
thiÖn ®Ò ¸n cña m×nh.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n!
Sinh viªn: TrÇn Thanh Ph¬ng
1) Tµi chÝnh lµ g×?
a) §Þnh nghÜa: Tµi chÝnh lµ hÖ thèng c¸c quan hÖ kinh tÕ biÓu hiÖn trong
lÜnh vùc h×nh thµnh vµ ph©n phèi quü tiÒn tÖ trong nÒn kinh tÕ quèc
d©n nh»m x©y dùng vµ ph¸t triÓn x· héi x· héi chñ nghÜa.
b) B¶n chÊt cña tµi chÝnh
Ph©n biÖt tµi chÝnh víi víi mét sè ph¹m trï kinh tÕ cã liªn quan kh¸c:
- Ph©n biÖt tµi chÝnh víi tiÒn tÖ: Nh×n bÒ ngoµi, tµi chÝnh ®îc ngêi
ta c¶m nhËn nh nh÷ng quü tiÒn tÖ cña c¸c chñ thÓ kh¸c nhau
trong xac héi. Nhng tµi chÝnh kh«ng ph¶i lµ tiÒn tÖ. TiÒn tÖ vÒ
b¶n chÊt lµ vËt ngang gi¸ chung trong trao ®æi h¶ng ho¸ víi c¸c
chøc n¨ng vèn cã cña nã: biÓu hiÖn gi¸ c¶ hµng ho¸ , ph¬ng tiÖn
trao ®æi vµ ph¬ng tiÖn tÝch luü. Tµi chÝnh lµ sù vËn ®éng ®éc lËp
t¬ng ®èi cña tiÒn tÖ víi chøc n¨ng ph¬ng tiÖn thanh to¸n vµ ph-
¬ng tiÖn tÝch lòu trong lÜnh vùc ph©n phèi, nh»m t¹o lËp vµ sö
dông c¸c quü tiÒn tÖ.
- Tµi chÝnh vµ gi¸ c¶: gi¸ c¶ lµ mét ph¹m trï kinh tÕ, liªn quan
®Õn ph©n phèi díi h×nh thøc gi¸ trÞ. Nhng sù ph©n phèi cña gi¸
c¶ ®îc tiÕn hµnh th«ng qua sù chªnh lÖch gi÷a gÝa trÞ vµ gi¸ c¶
cña hµng hãa trong trao ®æi. Tµi chÝnh lµ ph¹m trï ph©n phèi
ph¶n ¸nh sù chuyÓn dÞch gi¸ trÞ th«ng qua viÖc t¹o lËp vµ sö
dông c¸c quü tiÒn tÖ trong nÒn kinh tÕ.
- Ph©n biÖt tµi chÝnh víi tiÒn l¬ng: tiÒn l¬ng còng lµ ph¹m trf
ph©n phèi. §ã lµ mét l¬ng tiÒn tÖ nhÊt ®Þnh ®îc tr¶ cho ngêi lao
®éng, theo nh÷ng nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh. TiÒn l¬ng muèn thùc
hiÖn ®îc ph¶i th«ng qua tµi chÝnh, tøc lµ th«ng qua c¸c quan hÖ
kinh tÕ trong ph©n phèi tæng s¶n phÈm x· héi, nh»m h×nh thµnh
vµ sö dông quü tiÒn l¬ng trong nÒn kinh tÕ .
B¶n chÊt cña tµi chÝnh ®îc thÓ hiÖn qua c¸c quan hÖ kinh tÕ chñ yÕu trong
qu¸ tr×nh ph©n phèi tæng s¶n phÈm x· héi díi h×nh thøc gi¸ trÞ sau ®©y:
•Quan hÖ kinh tÕ gi÷a nhµ níc víi c¸c c¬ quan, ®¬n vÞ kinh tÕ , d©n s
•Quan hÖ kinh tÕ gi÷a c¸c tæ chøc tµi chÝnh trung gian víi c¸c c¬ quan, tæ
chøc kinh tÕ phi tµi chÝnh, d©n c
•Quan hÖ kinh tÕ gi÷a c¸c c¬ quan, ®¬n vÞ kinh tÕ, d©n c víi nhau˚ vµ c¸c
quan hÖ kinh tÕ trong néi bé c¸c chñ thÓ ®ã
•Quan hÖ kinh tÕ gi÷a c¸c quèc gia víi nhau trªn thÕ giíi…
c) Chøc n¨ng cña tµi chÝnh
-chøc n¨ng ph©n phèi
-chøc n¨ng gi¸m ®èc
d) LÞch sö h×nh thµnh cña tµi chÝnh:
-Tµi chÝnh chØ ra ®êi vµ tån t¹i trong nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö nhÊt ®Þnh, khi
mµ ë ®ã cã nh÷ng hiÖn tîng kinh tÕ- x· héi kh¸ch quan nhÊt ®Þnh xuÊt hiÖn
vµ tån t¹i. Cã thÓ xem nh÷ng hiÖn tîng kinh tÕ-x· héi kh¸ch quan ®ã nh tiÒn
®Ò kh¸ch quan víi sù ra ®êi, tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña tµi chÝnh víi t c¸ch mét
ph¹m trï kinh tÕ- lÞch sö.
-Ngêi ta ®· ®¸nh gi¸ sù ph¸t minh ra ®ång tiÒn lµ mét trong nh÷ng ph¸t minh
vÜ ®¹i cña nh©n lo¹i, ®· gãp phÇn chuyÓn ®æi quan hÖ trao ®æi hiÖn vËt (hµng
®æi hµng) sang quan hÖ trao ®æi gi¸n tiÕp hµng ®æi tiÒn – chÝnh lµ quan hÖ
tµi chÝnh.
Sù vËn ®éng ®éc lËp cña tiÒn tÖ trong viÖc t¹o lËp vµ sö dông c¸c quü tiÒn tÖ
kh«ng chØ lµ ®Æc trng cho ho¹t ®éng cña nhµ níc mµ lµ cña tÊt c¶ c¸c chñ thÓ
trong x· héi: doanh nghiÖp, c¸c gia ®×nh, d©n c vµ c¸c tæ chøc x· héi. C¸c
quü tiÒn tÖ ch¼ng nh÷ng ®îc h×nh thµnh vµ sö dông cho nh÷ng môc ®Ých trùc
tiÕp mµ cßn ®îc h×nh thµnh nh nh÷ng tô ®iÓm trung gian ®Ó cung øng ph¬ng
tiÖn tiÒn tÖ cho nh÷ng môc ®Ých trùc tiÕp. Nhµ níc ch¼ng nh÷ng t¸c ®éng ®Õn
sù v©n ®éng ®éc lËp cña tiÒn tÖ, trªn ph¬ng diÖn Ên hµnh hiÖu lùc cña ®ång
triÒn mµ cßn t¹o ra m«i trêng ph¸p lÝ cho sù t¹o lËp vµ sö dông c¸c quü tiÒn
tÖ, nhÊt lµ c¸c quü tiÒn tÖ trung gian vµ ng©n s¸ch nhµ níc. ChÝnh trong ®iÒu
kiÖn ®ã, ph¹m trï tµi chÝnh n¶y sinh vµ tån t¹i, vµ ngêi ta coi s¶n xuÊt hµng
ho¸ tiÒn tÖ vµ nhµ níc lµ nh÷ng tiÒn ®Ò ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña tµi chÝnh.
-ViÖt Nam hiÖn nay cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò ®Ó tµi chÝnh ph¸t triÓn vµ
ph¸t huy vai trß cña m×nh.
2) Tµi chÝnh trong nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch, bao cÊp
Tµi chÝnh trong c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung cao ®é, chÞu t¸c ®éng vµ
¶nh hëng nÆng nÒ cña tÝnh chÊt ®¬n nhÊt ho¸ nhµ níc, nhËn thøc quan niÖm
vÒ b¶n chÊt, chøc n¨ng, vai trß vÞ trÝ cña tµi chÝnh bÞ g¾n ch¾t vµo tÝnh chÊt
nhµ níc, bÞ bã hÑp ph¹m vi trong c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ cña khu vùc cã tÇm
bao qu¸t cña nhµ níc. V× thÕ ®· dÉn ®Õn nhËn thøc cho r»ng tµi chÝnh chØ lµ
c¸c quan hÖ ph©n phèi n¶y sinh trong c¸c qu¸ t×nh ph©n chia tæng s¶n phÈm
x· héi vµ thu nhËp quèc d©n h×nh thµnh c¸c quü tiÒn tÖ tËp trung vµ kh«ng
tËp trung.
Quan niÖm vÒ hÖ thèng tµi chÝnh theo h×nh thøc ph©n chia thµnh tµi
chÝnh tËp trung vµ tµi chÝnh phi tËp trung ®· to¸t lªn h×nh ¶nh cña hÖ thèng
tµi chÝnh g¾n chÆt vµo hÖ thèng nhµ níc, t¸ch rêi víi sù vËn ®éng c¶u c¸c
quy luËt kinh tÕ diÔn ta ë c¶ khu vùc nhµ níc vµ khu vùc t nh©n. Do ®ã, gi¸
trÞ cña c¶i x· héi vµ tµi s¶n quèc gia trë nªn n»m ngoa× ph¹m vi ph©n phèi
cña tµi chÝnh. Vai trß cña tµi chÝnh thô ®éng trong viÖc thùc hiÖn c¸c mÖnh
lÖnh hµnh chÝnh cña nhµ níc, c¸c c«ng cô hµnh chÝnh bÞ xÕp vµo hµng thø
yÕu, thËm chÝ bÞ l·ng quªn khi nhµ níc thùc hiÖn qu¶n lÝ nÒn kinh tÕ – x·
héi. Sù vËn ®éng cña c¸c mèi qu¹ hÖ ph©n phèi cña tµi chÝnh ®Ó h×nh thµnh
nªn c¸c quÜ tiÒn tÖ thêng kh«ng tu©n theo sù vËn ®éng kh¸ch quan cña c¸c
quy luËt gi¸ trÞ, tr¸i l¹i nã phô thuéc vµ bÞ khÐp l¹i trong giíi h¹n cña c¸c
mÖnh lÖnh hµnh chÝnh vµ chØ tiªu kÕ ho¹ch.
3) §Æc ®iÓm cña kinh tÕ thÞ trêng
Kinh tÕ thÞ trêng lµ nÒn kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn cao khi s¶n xuÊt
hµng hãa mang tÝnh phæ biÕn, b¶n th©n søc lao ®éng còng trë thµnh hµng
ho¸, quan hÖ hµng ho¸ - tiÒn tÖ trë thµnh h×nh thøc néi t¹i cña s¶n xuÊt x·
héi. Nãi c¸ch kh¸c, lµ nÒn kinh tÕ lµ mäi quan hÖ kinh tÕ –x· héi c¬ b¶n ® -
îc gi¶i quyÕt th«ng qua thÞ trêng vµ c¬ chÕ thÞ trêng.
ChuyÓn ®æi sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng lµ mét bíc chuyÓn ®æi m¹nh mÏ
cña ®Êt níc ta ®Ó cã thÓ hoµ nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi, kh«ng bÞ tôt hËu,
l¹c hËu, nghÌo ®ãi ®eo ®uæi. Kinh tÕ thÞ trêng cã nhiÒu ®iÓm kh¸c biÖt so víi
kinh tÕ kÕ ho¹ch, bao cÊp mµ níc ta ®· thùc hiÖn trong suèt mét thêi gian dµi
tríc ®ã. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, vai trß cña tµi chÝnh ®îc ®Èy lªn mét
møc míi, quan träng h¬n, cÇn thiÕt h¬n, cÊp thiÕt h¬n rÊt nhiÒu so víi trong
nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch.
4) Vai trß cña tµi chÝnh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng
ChuyÓn sang kinh tÕ thÞ trêng, c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ kh«ng bÞ rµng buéc
bëi c¸c hµng rµo kÕ ho¹ch ho¸ ph¸p lÖnh, sù vËn ®éng cña c¸c quÜ tiÒn tÖ trë
nªn ®a d¹ng, vai trß vµ tÝnh chÊt nhµ níc ho¸ ®· ®îc dung hoµ bëi tÝnh chÊt
x· héi ho¸, díi nhiÒu h×nh thøc së h÷u, ho¹t ®éng kinh tÕ diÔn ra ë mäi lÜnh
vùc theo sù vËn ®éng cóa c¸c quy luËt thÞ trêng t¸c ®éng ®Õn c¸c qu¸ tr×nh
chu chuyÓn c¸c nguån lùc tµi chÝnh.
XuÊt ph¸t tõ tÝnh chÊt vµ ®Æc ®iÓm cña tµi chÝnh lµ võa g¾n liÒn víi tÝnh
chÊt vµ ®Æc ®iÓm cña nhµ nø¬c l¹i võa n¶y sinh tõ kinh tÕ nªn trong ®iÒu
hµnh vÜ m«, nã cã 2 vai trß c¬ b¶n:
a) Tµi chÝnh lµ c«ng cô träng yÕu ®Ó ®iÒu hµnh vÜ m« cña nhµ níc:
Trong kinh tÕ thÞ trêng, tuy mäi ho¹t ®éng kinh tÕ diÔn ra trªn thÞ trêng, tu©n
theo nh÷ng qui luËt kinh tÕ kh¸ch quan. Tuy nhiªn, ®Ó kinh tÕ thÞ trêng còng
chøa ®ùng hµng lo¹t c¸c khuyÕt tËt mµ b¶n th©n nã kh«ng thÓ tù gi¶i quyÕt,
®ång thêi nÒn kinh tÕ thÞ trêng ViÖt Nam cÇn cã nh÷ng ®Þnh híng nhÊt ®Þnh
®Ó ®i ®óng con ®êng lªn chñ nghÜa x· héi. ChÝnh v× vËy, nhµ níc vÉn cÇn cã
sù can thiÖp nhÊt ®Þnh vµo nÒn kinh tÕ thÞ trêng- chñ yÕu ë tÇm vÜ m«. Sù
®iÒu chØnh nµy ®îc thùc hiÖn b»ng c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ, chñ yÕu th«ng qua
chÝnh s¸ch tµi chÝnh vµ tiÒn tÖ- tÝn dông. Thùc tÕ c¸c níc x· héi chñ nghÜa,
kinh tÕ thÞ trêng cho thÊy thiÕu c¬ chÕ tµi chÝnh – tiÒn tÖ hoµn thiÖn th× døt
kho¸t kh«ng thÓ t¹o ra neen kinh tÕ hiÖu qu¶ , cã c¬ cÊu hîp lý, ph¸t triÓn
nhÞp nhµng.
Tríc hÕt nhµ níc th«ng qua quan hÖ tµi chÝnh ®Ó x©y dùng mét chÝnh s¸ch tµi
chÝnh quèc gia cã tÝnh chiÕn lîc nh»m:
*§iÒu tiÕt kinh tÕ :
-§Ó ®iÒu tiÕt kinh tÕ nhµ níc ph¶i kÕt hîp c¶ hai chøc n¨ng cña tµi chÝnh:
ph©n phèi vµ gi¸m ®èc. Trªn c¬ së kiÓm tra, gi¸m s¸t b»ng ®ång tiÒn, nhµ n-
íc n¾m ®îc thùc tÕ ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ, tõ ®ã ph¸t hiÖn ra nh÷ng vÊn
®Ò cÇn can thiÖp, ®iÒu tiÕt. B»ng c¸c chÝnh s¸ch ph©n phèi, nhµ n íc ®iÒu tiÕt
nÒn kinh tÕ theo kÕ ho¹ch ®· ®Þnh sao cho t¹o vèn, huy ®éng vèn, sö dông
vèn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ lµm t¨ng gi¸ thÞ tµi s¶n quèc gia. Cña c¶i quèc gia
xÐt vÒ mÆt hiÖn vËt nh m¸y mãc thiÕt bÞ, d©y chuyÒn c«ng nghÖ cã thÓ vÉn
ho¹t ®éng ë mét chç nhÊt ®Þnh… tr¸i l¹i, xÐt vÒ mÆt tiÒn tÖ cña mäi cña c¶i
th× nã cã thÓ tuÇn hoµn di ®éng nhanh h¬n, linh ho¹t hoan, t¹o ra nh÷ng kh¶
n¨ng míi to lín h¬n th«ng qua quü khÊu hao, quü b¶o hiÓm, quü cæ phÇn, …
Ch¼ng h¹n thiÕt bÞ m¸y mãc nhµ m¸y s¶n xuÊt ®êng A vÉn ho¹ ®éng ë ®Þa
®iÓm A. Nhng vèn b»ng tiÒn cña thiÕt bÞ m¸y mãc ®ã th«ng qua quü khÊy
hao, quü b¶o hiÓm ®· t¸i hiÖn l¹i díi h×nh thøc ®æi míi tiªn tiÕn vµ hiÖn ®¹i ë
nhiÒu n¬i kh¸c. Nhµ níc cã thÓ th«ng qua tµi chÝnh ®Ó ®Çu t thiÕt bÞ nhµ m¸y
ë tØnh B, nhng th«ng qua cæ phÇn ho¸ nhµ níc cã thÓ võa duy tr× nhµ m¸y cò
ho¹t ®éng vµ rót vèn ra x©y dùng mét nhµ m¸y míi víi hai t¸c dông:
+g©y ¸p lùc c¹nh tranh ®Ó thóc ®Èy nhµ m¸y cò, nhµ m¸y t¬ng tù ph¶i kh«ng
ngõng v¬n lªn.
+ t¹o lËp nh÷ng d©y chuyÒn c«ng nghÖ míi, nhµ m¸y míi ë ®Þa ®iÓm míi,…
Tãm l¹i, th«ng qua ®Çu t cña tµi chÝnh nh»m gi÷ thÕ c©n b»ng ®éng cho toµn
bé nÒn kinh tÕ. §ång thêi, th«ng qua c«ng ty di chuyÓn vµ míi ra ®êi t¹o
®éng lùc c¹nh tranh lµnh m¹nh trong nÒn kinh tÕ . MÆt kh¸c, th«ng qua ®Çu
t tµi chÝnh mµ nhµ níc gãp phÇn lµm cho c¹nh tranh lu«n sèng ®éng vµ cã t¸c
dông tÝch cùc.
-Nhµ níc còng cã thÓ th«ng qua viÖc n©ng cao hoÆc h¹ thÊp thuÕ suÊt ®Ó ®iÒu
tiÕt ho¹t ®éng ®Çu t kinh doanh gi÷a c¸c ngµnh.
Víi t¸c dông ®iÒu tiÕt kinh tÕ, tµi chÝnh lµ c«ng cô träng yÕu thóc ®Èy nÒn
kinh tÕ quèc d©n ph¸t triÓn c©n ®èi.
*T¨ng hiÖu qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh:
Th«ng qua chÝnh s¸ch tµi chÝnh quèc gia nh tÝnh æn ®Þnh tiÒn tÖ, tÝnh sinh l·i
cña c¸c bÊt ®éng s¶n, cña vèn nhµ mçi, cña c¸c vÞ trÝ lîi thÕ so s¸nh … mµ
lµm cho mäi ngêi d©n cã ý thøc b¶o vÖ, sö dông vµ ®a nhanh c¸c tµi s¶n ®ã
vµo kinh doanh. Nh vËy nhê chÝnh s¸ch sinh lîi cña tµi chÝnh mµ biÕn bÊt
®éng s¶n thµnh vèn kinh doanh, biÕn tiÒn n»m im thµnh tiÒn kinh doanh…
§iÒu nµy ë níc ta ®· thÓ hiÖn ë mét phÇn ë mèi liªn hÖ kinh doanh víi níc
ngoµi nh: ®Êt, ®åi träc, s«ng suèi,… trë thµnh vèn kinh doanh. C¸c lîi thÕ so
s¸nh trë thµnh lùc lîng kinh doanh, mét sè t liÖu sinh ho¹t trë thµnh vèn kinh
doanh.
*Tµi chÝnh gãp phÇn ®iÒu hµnh thùc hiÖn môc tiªu: tiÕt kiÖm, tÝch luü t¨ng
®Çu t ®i ®Õn t¨ng viÖc lµm chèng thÊt nghiÖp vµ gãp phÇn t¨ng thu nhËp t¨ng
trëng kinh tÕ.
Theo tÝnh to¸n tõ n¨m 1993 ®Õn 1996, níc ta cÇn mét khèi lîng vèn tÝch
luü ®Çu t kho¶ng 16% GDP hµng n¨m. Kh¶ n¨ng ®Ó ®¸p øng nhu cÇu t¨ng
trëng nµy vÒ phia ChÝnh phñ kho¶ng 2-3% GDP hµng n¨m, v× ChÝnh phñ
cha cã kh¶ n¨ng tÝch luü tõ néi bé nÒn kinh tÕ . Do ®ã, 8-9% vèn ®Çu t
cßn l¹i do 3 nguån sau cung cÊp:
-huy ®éng vèn tÝch luü trong d©n
-vèn viÖn trî níc ngoµi
-vèn do khai th¸c tµi nguyªn kho¸ng s¶n, bÊt ®éng s¶n cña quèc gia
trong ®ã,vèn trong d©n lµ chñ yÕu. §Ó huy ®éng ®îc nguån vèn trong d©n
chóng, hay cña c¶ c¸c nguån kh¸c vai trß cña tµi chÝnh lµ rÊt to lín. Tµi
chÝnh ph¶i :
+cã chÝnh s¸ch tµi chÝnh sinh lîi thÕ nµo ®Ó khuyÕn khÝch d©n tÝch luü, bá
vèn vµo kinh doanh
+tr×nh ChÝnh phñ c¸c chÝnh s¸ch: vÒ së h÷u tµi s¶n t nh©n, b¶o vÖ së h÷u
t nh©n b»ng v¨n b¶n ph¸p quy, quyÒn thõa kÕ vÒ tµi s¶n mét c¸ch l©u dµi,
æn ®Þnh ®Ó ngêi d©n an t©m ®Çu t, an t©m tÝch luü.
+cã chÝnh s¸ch x©y dùng t©m lÝ tÝch cùc lµm giµu, sao cho mäi ngêi, mäi
ngµnh ®Òu cè g¾ng tù ph¸t triÓn v¬n lªn.
*H×nh thµnh quan hÖ tÝch luü, tiªu dïng hîp lÝ
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, viÖc ph©n phèi thu nhËp ®îc thùc hiÖn
theo nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau. T¬ng øng víi tõng khu vùc kinh tÕ – x·
héi lµ mét hÖ thèng tiÒn l¬ng vµ thu nhËp riªng, t¬ng øng víi tõng thµnh
phÇn kinh tÕ lµ mét h×nh thøc kinh doanh riªng, cã quü tiªu dïng riªng.
ChÝnh v× thÕ, mµ tiÒn l¬ng vµ thu nhËp cña ngêi lao ®éng ë c¸c thµnh
phÇn kinh tÕ kh¸c nhau cã sù chªnh lÖch cao. Sù chªnh lÖch qu¸ møc vÒ
thu nhËp vµ tiÒn l¬ng gi÷a c¸c tÇng líp d©n c dÉn ®Õn møc tiªu dïng hÕt
søc kh¸c nhay vµ ®¬ng nhiªn cã sù ph©n ho¸ trong x· héi. Tõ ®ã t¹o nªn
sù mÊt c«ng b»ng x· héi. VD nh sù ph©n ho¸ giµu nghÌo gi÷a thµnh thÞ-
n«ng th«n. Do ®ã viÖc ®iÒu tiÕt thu nhËp vµ tiÒn l¬ng gi÷a nh÷ng ngêi lµm
c«ng ¨n l¬ng, ngêi hëng theo chÕ ®é, chÝnh s¸ch x· héi vµ u ®·i cña nhµ
níc trong ph¹m vi toµn x· héi lµ vÊn ®Ò cÊp thiÕt hiÖn nay. Trong ®ã, tµi
chÝnh gi÷ vai trß ®Æc biÖt quan träng th«ng qua c¸c chøc n¨ng cña m×nh.
VD: th«ng qua thuÕ, quü xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, n©ng l¬ng cho c¸c ngµnh
cã thu nhËp thÊp,…ViÖc ®iÒu chØnh nµy kh«ng chØ lµ ®iÒu tiÕt thu nhËp
qu¸ cao mµ c¶ viÖc ®iÒu tiÕt phÇn thu nhËp qu¸ thÊp ®Õn møc trung b×nh
®Ó ngêi lao ®éng ®¶m b¶o cuéc sèng.
b) §iÒu hµnh c¬ chÕ thÞ trêng ®i theo c¸c môc tiªu kinh tÕ – x· héi ®· ® -
îc x¸c ®Þnh
Tµi chÝnh võa lµ c«ng cô ®Ó gãp phÇn ®iÒu hµnh kinh tÕ vÜ m«, võa lµ
lÜnh vùc kinh tÕ ho¹t ®éng theo c¸c yªu cÇu cña kinh tÕ. Ch¼ng h¹n, trong
kinh tÕ thÞ trêng th× tµi chÝnh võa lµ mua cã träng lîng, võa lµ ngêi b¸n cã
vai trß quyÕt ®Þnh ®iÒu hµnh thÞ trêng ®Ó ®iÒu tiÕt vÜ m«.
VD: th¸ng 6/1992 tµi chÝnh ®· bá tiÒn ra mua thãc t¨ng quü dù tr÷ quèc gia,
nh»m
+ gi÷ gi¸ cho n«ng d©n, b¶o vÖ lîi Ých cho n«ng d©n
+khi cÇn nhµ níc b¸n l¬ng thùc ®Ó chÆn ®øng nh÷ng c¬n sèt g¹o, æn ®Þnh thÞ
trêng
5) Kh¸i qu¸t mét sè thµnh c«ng næi bËt cña tµi chÝnh trong viÖc
thùc hiÖn vai trß cña m×nh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng
VÒ ph©n phèi: ho¹t ®éng tµi chÝnh g¾n liÒn víi ho¹t ®éng ph©n phèi.
-Trong nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung: kÕt qu¶ ph©n phèi ®îc nhµ níc
®Þnh ®o¹ tríc qua c¸c mÖnh lÖnh hµnh chÝnh. C«ng cô tµi chÝnh- tiÒn tÖ chÝnh
chØ lµ h×nh thøc, hay mét ®å trang søc. Mäi chØ tiªu vÒ thiÕt bÞ, vËt t lao ®éng
®Òu ®îc x¸c lËp b»ng hiÖn vËt trªn c¬ së c¸c v¨n b¶n hµnh chÝnh.
-Nay: mÖnh lÖnh hµnh chÝnh ®îc thay b»ng hÖ thèng luËt ph¸p, c¸c thµnh
phÇn kinh tÕ ®îc tù do ho¹t ®éng trong khu«n khæ ph¸p luËt. Ho¹t ®éng tµi
chÝnh ®· thùc sù trë nªn rÊt phong phó vµ s«i ®éng ®Ó ®¸p øng c¸c yªu cÇu
vÒ chi tr¶, thanh to¸n, giao dÞch. Tµi chÝnh võa lµ ph¬ng tiÖn cña c¸c hµnh vi
®ã l¹i võa lµ môc ®Ých cña c¸c hµnh vi ®ã.
Tõ ®ã mµ:
+ thay cho viÖc chuyªn ®¶m nhËn bï lç, bï gi¸, bï l¬ng,… ng©n s¸ch nhµ
nø¬c ®· cã thÓ giµnh nguån vèn cña m×nh ®Ó ®Çu t cho kÕt cÊu h¹ tÇng, ®¶m
nhiÖm c¸c kho¶n chi phÝ theo yªu cÇu chung nhÊt cña toµn x· héi, lµm tiÒn
®Ò thóc ®Èy qu¸ tr×nh bá vèn ®Çu t cña c¸c doanh nghiÖp.
+thay cho ho¹t ®éng cho vay bao cÊp cña ng©n hµng nhµ níc, ®· xuÊt hiÖn
hµng lo¹t c¸c tæ chøc tµi chÝnh trung gian nh c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i. C¸c
tæ chøc tÝn dông vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh phi ng©n hµng víi môc ®Ých lµm
trung gian vµ thu hót vèn.
+h×nh thµnh thÞ trêng tµi chÝnh: bao gåm thÞ trêng vèn vµ thÞ trêng tiÒn tÖ.
L¹m ph¸t: sè liÖu thèng kª cho thÊy, níc ta ®· cã mét thêi gian dµi n»m
trong t×nh tr¹ng l¹m ph¸t víi tèc ®é t¨ng gi¸ b×nh qu©n hµng n¨m tõ trªn
140% ®Õn 600%. §Æc biÖt t×nh tr¹ng siªu l¹m ph¸t gÇn nh liªn tôc suèt 6
n¨m liÒn (1982-1982 vµ 1985-1988) ®· thùc sù lµ mét th¶m ho¹ mµ nh©n d©n
ta ph¶i g¸nh chÞu. Cã nhiÒu c¸ch nh×n nhËn vµ ®¸nh gi¸ kh¸c nhau vÒ nguyªn
nh©n g©y ra l¹m ph¸t. ë níc ta, sau qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ ph©n tÝch t×nh
h×nh kinh tÕ –tµi chÝnh h¬n mét thËp kØ qua ®· cho thÊy nguyªn nh©n chÝnh
cña t×nh tr¹ng l¹m ph¸t lµ sù mÊt c©n ®èi vÒ kinh tÕ, song nguyªn nh©n thóc
®Èy l¹m ph¸t lªn møc cao vµ ngaú cµng trÇm träng l¹i thuéc vÒ lÜnh vùc tµi
chÝnh. Tíi n¨m 1988, bªn c¹nh mét sè chÝnh s¸ch vÒ kinh tÕ chung ta b¾t ®Çu
sö dông c«ng cô tµi chÝnh ®Ó tÊn c«ng trë l¹i c¬n sèt l¹m ph¸t. §ã lµ chÝnh
s¸ch sö dông tû gi¸ linh do¹t, phï hîp víi sù biÕn ®éng gi¸ c¶ trªn thÞ tr¬ng
vµ ®Æc biÖt lµ chÝnh s¸ch l·i suÊt tiÕt kiÖm ®¶m b¶o cho ngêi göu tiÒn kh«ng
bÞ mÊt vèn do yÕu tè l¹m ph¸t g©y ra. ViÖc ®a l·i suÊt tݪt kiÖm cã k× h¹n( 3
th¸ng) lªn 12%/ th¸ng lµ mét liÒu thuèc cùc m¹nh vÒ mÆt t©m lý ®Ó ®¸nh vµo
l¹m ph¸t. Lîng tiÒn göi vµo tiÕt kiÖm lËp tøc t¨ng vät vµ l¹m ph¸t gi¶m dÇn.
§Õn nay víi chÝnh s¸ch l·i suÊt hîp lý, tû lÖ l¹m ph¸t ë níc ta ®· gi¶m h¼n
vµ ë møc cho phÐp.
=>Qua ph©n tÝch trªn cã thÓ ®i ®Õn kÕt luËn:
+Nhµ níc cã vai trß quyÕt ®Þnh trong viÖc ®iÒu hµnh kinh tÕ vÜ m« thùc hiÖn
c¸c môc tiªu chiÕn lîc kinh tÕ –x· héi. Trong ®ã, tµi chÝnh víi c¸c c«ng cô
cô thÓ nh thuÕ, quü, l¬ng, … lµ mét c«ng cô ®¾c lùc gióp nhµ n íc trong viÖc
æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. Do ®ã, nã cã vai trß quan träng trong nÒn kinh
tÕ, ®Æc biÖt trong c¬ chÕ thÞ trêng cña níc ta hiÖn nay.
+Tµi chÝnh cã vÞ trÝ hai mÆt:
-Võa lµ c«ng cô träng yÕu ®Ó Nhµ níc ®iÒu hµnh vÜ m« cã hiÖu qu¶.
-Võa lµ søc m¹nh víi c¸c quÜ tiÒn tÖ ho¹t ®éng sinh lêi, ho¹t ®éng theo quy
luËt th«ng qua ng©n s¸ch nhµ níc. ThuÕ, b¶o hiÓm, kho b¹c … víi t c¸ch ng-
êi mua, ngêi b¸n trong thÞ trêng ®Ó thùc hiÖn kiÓm kª, kiÓm so¸t ®ång tiÒn.
VÞ trÝ ®ã g¾n víi ®iÒu kiÖn lµ nhµ níc vµ «e chøc tµi chÝnh cã n¨ng lùc thËt sù
vÒ hai mÆt:
Mét lµ: cã nhËn thøc hiÓu biÕt s©u vÒ kinh tÕ thÞ trêng, c¬ chÕ thÞ trêng,
vÒ søc m¹nh cña ®ång tiÒn. Díi con m¾t tµi chÝnh lµ tiÒn di ®éng, tiÒn sinh
lêi, tiÌn gi÷ ®îc ch÷ tÝn, tiÒn ®Ó chÝnh phñ chi tiªu, tiÒn ®Ó trî gióp ngêi
nghÌo, … chø kh«ng ph¶i lµ hiÖn vËt, lµ s¶n phÈm cô thÓ.
Hai lµ: cã thùc lùc, biÓu hiÖn ë cã kh¶ n¨ng thu, cã kh¶ n¨ng chi, cã kh¶
n¨ng cay nî vµ tr¶ nî, … cã kh¶ n¨ng dù tr÷, sau cïng lµ mét chÝnh s¸ch tµi
chÝnh quèc gia æn ®Þnh cã lßng tin cña d©n chóng: d©n chóng tin vµo ®ång
tiÒn cña chÝnh phñ, d©n chóng tin tÝn phiÕu kho b¹c, d©n chóng tin vµo sù b¶o
hiÓm nhµ níc, … §ã chÝnh lµ vÞ trÝ to lín cña tµi chÝnh ®Ó th¨ng b»ng ng©n
s¸ch.