Ứng dụng gis phục vụ cho quy hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện tuy phong tỉnh bình thuận..

  • 41 trang
  • file .pdf
MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ..................................................................................................................... 1
Chương 1 ............................................................................................................................. 4
TỔNG QUAN TÀI LIỆU .................................................................................................... 4
1.1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên môi trường ........................................................... 4
1.1.1. Vị trí địa lý kinh tế của huyện Tuy Phong ......................................................... 4
1.1.2. Các yếu tố khí hậu thời tiết. ............................................................................... 6
1.1.3. Tài nguyên đất đai .............................................................................................. 6
1.1.3.1 Đánh giá tài nguyên đất đai theo phân loại đất ................................................ 6
1.1.3.2 Tình hình sử dụng tài nguyên đất đai .............................................................. 7
1.1.4. Tài nguyên nước................................................................................................. 8
1.1.4.1. Nguồn nước mặt .............................................................................................. 8
1.1.4.2. Nguồn nước ngầm ........................................................................................... 9
1.1.5. Tài nguyên rừng ................................................................................................. 9
1.1.6. Tài nguyên biển ................................................................................................ 10
1.1.7. Tài nguyên khoáng sản..................................................................................... 11
1.1.8. Tài nguyên du lịch ............................................................................................ 11
1.2. Điều kiện kinh tế xã hội .......................................................................................... 12
1.2.1. Dân số và phân bố dân cư ................................................................................ 12
1.2.2. Tình hình sử dụng nguồn lao động .................................................................. 14
1.2.3. Tình hình phát triển kinh tế: ............................................................................. 15
1.2.4. Hiện trạng phát triển ngành thủy sản huyện Tuy Phong .................................. 16
1.3. Tổng quan về GIS ................................................................................................... 18
1.3.1. Hệ thống thông tin địa lý (GIS) ....................................................................... 18
1.3.2. Ứng dụng GIS trong quy hoạch nuôi thủy sản................................................. 22
Chương 2 ........................................................................................................................... 25
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................................................... 25
i
2.1. Nội dung và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 25
2.1.1. Nội dung nghiên cứu ........................................................................................ 25
2.1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu .................................................................... 25
2.2. Vật liệu, thời gian và địa điểm nghiên cứu ............................................................. 25
♦ Vật liệu nghiên cứu ................................................................................................. 25
♦ Địa điểm, thời gian nghiên cứu ............................................................................... 26
2.3. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 26
Phương pháp nghiên cứu của chúng tôi được thể hiện tóm tắt qua sơ đồ sau: .......... 26
2.3.1. Thông tin thứ cấp ............................................................................................. 27
2.3.2. Tài liệu sơ cấp .................................................................................................. 27
2.3.3. Phân vùng khảo sát........................................................................................... 27
2.3.4. Xây dựng các lớp bản đồ.................................................................................. 28
2.3.5. Khảo sát thông tin chi tiết cho các lớp bản đồ thích nghi đất đai nuôi chuyên
tôm.............................................................................................................................. 29
2.4. Kế hoạch thời gian thực hiện ................................................................................. 34
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 35
ii
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Bản đồ huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận ........................................................ 5
Hình 1.2. Các bộ phận cấu thành của GIS ......................................................................... 19
Hình 1.3. Nguyên tắc hoạt động của GIS .......................................................................... 20
Hình 1.4. Tiến trình thực hiện của GIS ............................................................................. 20
Hình 1.5. Cấu trúc dữ liệu của GIS ................................................................................... 21
Hình 1.6. Mô hình vector và raster ................................................................................... 22
Hình 2.1. Sơ đồ phương pháp nghiên cứu ......................................................................... 27
Hình 2.2. Các cấu thành chính của hệ thống hỗ trợ quy hoạch thủy sản .......................... 33
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Hiện trạng sử dụng tài nguyên đất đai ................................................................ 8
Bảng 1.2. Diện tích, dân số và phân bố dân cư năm 2008 ............................................... 13
Bảng 1.3. Hiện trạng nuôi trồng và khai thác thủy, hải sản. ............................................. 18
Bảng 2.1. Các lớp dữ liệu .................................................................................................. 28
Bảng 2.2. Xây dựng các lớp nội dung đất đai liên quan đến phát triển nuôi thủy sản ...... 29
Bảng 2.3. Ví dụ về so sánh ma trận của các yếu tố với mong muốn đạt mục tiêu ............ 31
Bảng 2.4. Ví dụ về trọng số các yếu tố .............................................................................. 32
Bảng 2.5. Giá trị RI theo số thành phần ma trận ............................................................... 33
Bảng 2.6. Kế hoạch thới gian thực hiện đề tài .................................................................. 34
iii
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1. GIS (Geographic Information Systems): Hệ thống thông tin địa lý
2. DTTN: Diện tích tự nhiên
3. AHP (Analytic Hierarchy Process): Tiến trình phân tích thứ bậc
4. FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations): Tổ chức liên hiệp
quốc về lượng thực và nông nghiệp.
5. GDP (Gross Domestic Product): Tổng sản phẩm quốc nội
6. QH và TKNN: Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp
7. NS1 (Not suitable): Không thích nghi.
8. HS4 (Highly suitable): Thích nghi cao.
9. S3 (Suitable): Thích nghi trung bình.
10. MS2 (Marginally suitable): Thích nghi kém.
11. QHSDĐĐ: Quy hoạch sử dụng đất đai
12. UBND: ủy ban nhân dân
13. CR (Consistency Ratio): Tỷ số nhất quán
14. QHTS: Quy hoạch thủy sản
15. PA: Phương án
16. KH: Kế hoạch
17. CSDL: Cơ sở dữ liệu
18. NTTS: Nuôi trồng thuỷ sản
19. ĐVT: Đơn vị tính
20. CV: Công xuất
21. QĐ: Quyết định
22. VASEP: Hiệp hội nghề cá Việt Nam
23. KTMN: Kinh tế miền Nam
24. Sở TNMT: Sở Tài Nguyên và Môi trường
25. PV QHTS: Phân viện Quy hoạch thủy sản
iv
ĐẶT VẤN ĐỀ
Phát triển nuôi trồng thủy sản (NTTS) tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ cho tiêu thụ
nội địa và xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong ngành thủy sản, một ngành kinh tế mũi
nhọn của Việt Nam. Trong những năm qua nghề nuôi tôm sú, tôm thẻ ngày càng phát
triển và tăng trưởng không ngừng về diện tích và sản lượng, luôn chiếm tỷ trọng cao về
giá trị xuất khẩu thủy sản cả nước. Trong năm 2006 giá trị xuất khẩu tôm nuôi chiếm
44,3% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước với sản lượng tôm nuôi đạt 355.000
tấn (Bộ Thủy sản, 2007). Theo VASEP, năm 2009 - một năm “đáng nhớ” đối với ngành
tôm Việt Nam. Khối lượng xuất khẩu đạt gần 210 nghìn tấn với kim ngạch đạt trên 1,67 tỉ
USD. So với năm 2008, tăng 9,4% về khối lượng và 3% về giá trị (Nguồn:
http://www.vasep.com.vn, ngày 9/9/2010)
Ngành thủy sản tỉnh Bình Thuận là một ngành kinh tế có thế mạnh trong cơ cấu kinh
tế-xã hội của tỉnh. Nơi đây có tiềm năng để phát triển kinh tế thuỷ sản tổng hợp cả trong đất
liền, vùng ven biển, trên biển và hải đảo về các lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến và
hậu cần dịch vụ nghề cá. Năm 2008, diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản (NTTS) là
3.106,68 ha, sản lượng NTTS là 7.390 tấn, tăng gấp 4,4 lần so với năm 2000. (Sở NN và
PTNT Bình Thuận)
Nghề nuôi trồng thủy sản nói chung và sản xuất giống nói riêng ở huyện Tuy
Phong tỉnh Bình Thuận đã phát triển khá lâu đời và phát triển mạnh từ những năm 1990
và được xem là ngành kinh tế chủ đạo của huyện và tỉnh đóng góp đáng kể GDP của
huyện. Thiên nhiên đã tạo cho Tuy Phong một môi trường nuôi tôm công nghiệp lý
tưởng. Với địa thế mặt nước rộng và môi trường trong sạch, có nhiều eo uốn khúc theo
bờ biển tạo nên nhiều bãi vịnh là nơi tôm có thể sinh trưởng và phát triển. Chính vì thế,
nghề nuôi tôm có bước phát triển khá.
Có được những kết quả khả quan trên là nhờ vào tiềm năng, thế mạnh của ngành
thủy sản trong huyện, đồng thời là sự quan tâm của các cấp chính quyền tỉnh và địa
phương cùng với nhân dân. Tuy nhiên, cũng như tình hình chung của tỉnh, huyện Tuy
1
Phong nói riêng cho đến nay vẫn chưa có một quy hoạch cụ thể nào cho sự phát triển
thủy sản. Sự phát triển ngành nuôi trồng thủy sản của huyện trong thời gian qua chủ yếu
vẫn dựa trên những điều kiện tự nhiên, thế mạnh sẵn có, chưa tương xứng với tiềm năng
vốn có; phát triển còn mang tính tự phát và vẫn còn hạn chế trong thu hút đầu tư, chưa
phát huy tối đa lợi thế so sánh trong mối liên hệ liên ngành, đa lĩnh vực . Bên cạnh đó,
tình trạng ô nhiễm môi trường diễn biến phức tạp và xảy ra trên diện rộng, công tác kiểm
soát gặp rất nhiều khó khăn và chưa có những giải pháp khắc phục triệt để, thị trường tiêu
thụ bấp bênh làm giảm tính ổn định và bền vững trong sản xuất…Đây là những hạn chế
lớn trong quá trình phát triển ngành NTTS của huyện trong giai đoạn tới nhằm đảm bảo
ngành thủy sản phát triển nhanh, mạnh theo hướng bền vững và ổn định.
Trong những năm qua, hệ thống thông tin địa lý (GIS) đã được ứng dụng trong
nhiều lĩnh vực. Công nghệ GIS với khả năng tổ hợp dữ liệu, chồng xếp bản đồ, phân tích
một lượng lớn dữ liệu, dễ dàng cập nhật dữ liệu và kết nối với hệ thống cơ sở dữ liệu
khác, truy nhập và hỏi đáp, hỗ trợ ra quyết định,… GIS có khả năng tham gia xử lý dữ
liệu đầu vào và phân tích, biểu diễn, quản lý dữ liệu đầu ra. Vì vậy việc ứng dụng GIS
cho xác định vùng thích nghi đất đai là công cụ hữu ích cho những người làm công tác
đánh giá thích nghi đất đai và lập quy hoạch sử dụng đất cho nuôi thuỷ sản.
Cũng như nhiều địa phương trong tỉnh, huyện Tuy Phong là nơi bị tác động mạnh
của biến đổi khí hậu, thiên tai dịch bệnh tăng nhanh gây khó khăn trong việc phát triển
kinh tế-xã hội. Chính vì thế mà hiện nay, tỉnh Bình Thuận đang có chủ trương xây dựng
một cơ sở dữ liệu về GIS, nhằm hỗ trợ cho việc ra quyết đinh quy hoạch sự phát triển
ngành Nông – Lâm – Ngư nghiệp mang tính chất bền vững và lâu dài.
Xuất phát từ những đòi hỏi thực tế, khách quan – chủ quan, đồng thời giúp cho
ngành nuôi tôm huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận phát triển một cách bền vững tương
xứng với tiềm năng vốn có, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nói chung
trong giai đoạn tới. Việc chúng tôi thực hiện đề tài: “Ứng dụng GIS phục vụ cho quy
hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản tại huyện Tuy Phong tỉnh Bình Thuận” từ đó làm
cơ sở để xây dựng kế hoạch và đưa ra những quyết định mang tính khách quan cho sự
2
phát triển ngành nuôi trồng thủy sản theo hướng hiệu quả - bền vững hơn. Đề tài thuộc
một phần của dự án lớn của tỉnh về xây dựng phát triển kinh tế nông – lâm – ngư kết hợp
nhằm thích nghi với sự biến đổi khí hậu.
♦ Mục tiêu đề tài
Mục tiêu chung của đề tài nhằm ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) để hỗ
trợ việc xác định vùng thích nghi phát triển nuôi thủy sản tại huyện Tuy Phong, tỉnh Bình
Thuận. Chi tiết các mục tiêu cụ thể bao gồm:
- Mô tả sự thay đổi sử dụng đất tại huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận trong
giai đoạn từ năm 2000 – 2009
- Ứng dụng GIS đề xuất vùng phát triển nuôi tôm cho huyện Tuy Phong
trong những năm tới
♦ Kết quả mong đợi
Sau khi thực hiện đề tài, sẽ xác định được bản đồ các vùng thích hợp cho nuôi tôm
huyện Tuy Phong, làm cơ sở giúp những nhà quản lý, nhà quy hoạch hoạch định vùng
nuôi chiến lược về phát triển thủy sản trong tương lai.
3
Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên môi trường
1.1.1. Vị trí địa lý kinh tế của huyện Tuy Phong
Huyện Tuy Phong nằm ở phía Bắc của tỉnh Bình Thuận, có đường ranh giới giáp
với tỉnh Ninh Thuận và tỉnh Lâm Đồng. Trung tâm huyện lỵ đặt tại thị trấn Liên Hương,
cách Thành phố Phan Thiết 90km về phía Bắc. Trên địa bàn huyện có đường Quốc lộ 1A
đi qua dài 43km, đường sắt Bắc – Nam đi qua dài 38km. Từ trung tâm huyện rất thuận lợi
đi đến các tỉnh giáp ranh là tỉnh Ninh Thuận, tỉnh Lâm Đồng và nhiều tỉnh khác trong
vùng Duyên hải miền Trung, Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam và Tây Nguyên. Đặc
biệt, vùng ven biển của huyện Tuy Phong có mối quan hệ chặt chẽ với vùng ven biển của
huyện Bắc Bình, thành phố Phan Thiết và vùng ven biển của tỉnh Ninh Thuận. Do đó, rất
thuận lợi trong mối liên kết và hợp tác phát triển các ngành kinh tế biển.
Vị trí đất đai của huyện nằm ở toạ độ địa lý từ 11017’30” đến 11037’30” vĩ độ Bắc
và từ 108030’ đến 108052’30” kinh độ Đông.
- Phía Bắc và Đông Bắc giáp huyện Ninh Phước, tỉnh Nimh Thuận.
- Phía Nam và Đông Nam giáp biển Đông.
- Phía Tây và Tây Bắc giáp huyện Bắc Bình tỉnh Bình Thuận và huyện Đơn
Dương, tỉnh Lâm Đồng.
Trong số 12 đơn vị hành chính của Huyện, chỉ có 2 thị trấn thuộc vùng đồng bằng,
còn 10 xã đều thuộc vùng cao, miền núi và trung du (bao gồm: một xã vùng cao là Phan
Dũng, 4 xã miền núi là Phong Phú, Vĩnh Hảo, Vĩnh Tân, Phú Lạc và 5 xã còn lại là trung
du). Huyện Tuy Phong có chiều dài bờ biển 50km, có 2 cửa sông đổ ra biển, thuận lợi
cho xây dựng Cảng cá và trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá. Cảnh quan thiên nhiên đa
dạng, bao gồm: đồi núi, đồng bằng và vùng ven biển, thuận lợi cho xây dựng các khu du
lịch sinh thái ven biển gắn với du lịch sinh thái vùng đồi núi.
4
Phát huy lợi thế về vị trí địa lý của huyện, cần đẩy mạnh phát triển toàn diện các
ngành sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp – công nghiệp – thương mại dịch vụ và du
lịch. Đặc biệt coi trọng thu hút các dự án đầu tư phát triển công nghiệp và du lịch, trước
hết là phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cấp có liên quan để đẩy mạnh tiến độ đầu tư
xây dựng Trung tâm nhiệt điện Vĩnh Tân trên địa bàn huyện.
Hình 1.1. Bản đồ huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận (Nguồn phòng kế hoạch và thống
kê huyện, 2008)
5
1.1.2. Các yếu tố khí hậu thời tiết
Huyện Tuy Phong nằm trong vùng khô hạn nhất nước, với những đặc trưng cơ bản là
mưa ít, nắng, gió nhiều và không có mùa Đông giá rét. Khí hậu chia thành 2 mùa rõ rệt:
mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 5 năm sau. Trong mùa
mưa, lượng mưa tập trung chủ yếu vào 3 tháng 8,9,10.
Nhiệt độ không khí trung bình 26,90 C, trong tháng 4 và tháng 5 nhiệt độ trung
bình lên tới 280 C - 290 C (cao nhất tuyệt đối 350 C), nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất
(tháng 1) là 24,70 C.
Lượng mưa trung bình hàng năm là 800mm, nhưng phân bố không đều giữa các
tháng trong năm. Trong mùa mưa (từ tháng 6 đến tháng 11) lượng mưa chiếm trên 90%
tổng lượng mưa cả năm, mùa khô (tháng 12 đến tháng 5 năm sau), lượng mưa chỉ chiếm
dưới 10% tổng lượng mưa cả năm. Tình trạng khô hạn, thiếu nước nghiêm trọng cho sản
xuất và đời sống trong mùa khô là vấn đề rất cần thiết phải được nghiên cứu giải quyết.
Nhìn chung, các yếu tố khí hậu thời tiết có những mặt thuận lợi cho cây trồng sinh
trưởng và phát triển, cho phép bố trí đa dạng hoá cây trồng vật nuôi. Nhưng bên cạnh
những mặt thuận lợi, các thông số về khí hậu thời thiết cũng phản ánh khó khăn lớn nhất
là tình trạng khô hạn kéo dài, thiếu nước nghiêm trọng cho sản xuất và đời sống trong
suốt mùa khô, không đáp ứng được yêu cầu tăng vụ và tăng năng suất cây trồng. Nghiên
cứu xây dựng hệ thống thuỷ lợi để giữ nước và phân phối nước là nhiệm vụ đặt ra hết sức
quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội của huyện.
1.1.3. Tài nguyên đất đai
1.1.3.1. Đánh giá tài nguyên đất đai theo phân loại đất
Theo tài liệu điều tra lập quy họach sử dụng đất của huyện Tuy Phong (2008), trên
địa bàn huyện có 9 nhóm đất chính, phân bố trên các nền địa hình đặc trưng là đồi núi,
đồng bằng và ven biển. Phần lớn các nhóm đất có độ màu mỡ không cao.
- Nhóm đất đỏ: có diện tích 44.493,59ha, chiếm 56% so diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất cát: có diện tích 9.023,38ha, chiếm 11,35% so diện tích tự nhiên.
6
- Nhóm đất phù sa: có diện tích 4.729,15ha, chiếm 5,95% diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất xám: có diện tích 3.693,64ha, chiếm 4,64% so diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất mặn: có diện tích 424,36ha, chiếm 0,53% so diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất mặn kiềm: có diện tích 160,25ha, chiếm 0,20% diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất đỏ nâu và nâu vàng khô hạn: có diện tích 9.430,67ha, chiếm 11,68% so
diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất mới biến đổi: có diện tích 204,3ha, chiếm 0,26% diện tích tự nhiên.
- Nhóm đất mòn trơ sỏi đá: có diện tích 1.226,73ha, chiếm 1,54% so diện tích tự
nhiên.
1.1.3.2. Tình hình sử dụng tài nguyên đất đai
Tài nguyên đất đai của huyện cơ bản được sử dụng hợp lý, phù hợp với điều kiện
tự nhiên của vùng khô hạn và phù hợp với Quy hoạch sử dụng đất. Đến năm 2008, diện
tích đất sản xuất nông nghiệp là 9.878,34ha, chiếm 12,44% so diện tích tự nhiên (trong
đó diện tích đất trồng luá là 1.652,86ha); đất lâm nghiệp 51.528 ha, chiếm 64,9% diện
tích tự nhiên; đất nuôi trồng thuỷ sản là 489,86ha; đất làm muối 860,5 ha; đất nông
nghiệp khác 105,26 ha. Đất phi nông nghiệp 4.264,26 ha, chiếm 5,37% diện tích tự nhiên.
Đất chưa sử dụng 12.259,32ha, chiếm 15,44% diện tích tự nhiên. Diện tích đất chưa sử
dụng tuy còn khá lớn, nhưng phần lớn là những loại đất bị rửa trôi và núi đá không có
khả năng sản xuất nông, lâm nghiệp.
7
Bảng 1.1. Hiện trạng sử dụng tài nguyên đất đai
Đơn vị: ha
Hạng mục 2005 2006 2007 2008
Tổng diện tích tự nhiên 79.385,54 79.385,54 79.385,54 79.385,54
I. Đất nông nghiệp (nông, lâm, ngư,
62.897,52 62.750,51 62.866,70 62.861,96
diêm nghiệp)
1. Đất sản xuất nông nghiệp 9.930,76 9.809,62 9.871,65 9.878,34
- Đất trồng cây hàng năm 6.905,78 6.899,83 6.959,06 6.939,24
Trong đó: + Đất trồng lúa 1.658,41 1.657,45 1.652,92 1.652,86
+ Đất trồng các loại cây
5.243,23 5.238,24 5.302,00 5.222,24
hàng năm khác
+ Đất trồng cỏ 4,14 4,14 4,14 4,14
- Đất trồng cây lâu năm 3.024,98 2.909,79 2.912,59 2.939,1
2. Đất lâm nghiệp 51.528 51.528 51.528 51.528
- Rừng tự nhiên 43.506 43.506 43.506 43.506
- Rừng trồng 8.022 8.022 8.022 8.022
3. Đất nuôi trồng thủy sản 540,76 494,77 494,77 489,86
4. Đất làm muối 779,14 799,14 853,3 860,50
5. Đất nông nghiệp khác 118,86 118,98 118,98 105,26
II. Đất phi nông nghiệp 3.885 4.035 4.086 4.264,26
1. Đất ở 760 768 780 779,91
2. Đất chuyên dùng (kể cả sông, suối,
2.712 2.836 2.875 3.053,35
hồ chứa nước)
3. Các loại đất phi nông nghiệp khác 431 431 431 431
III. Đất chưa sử dụng 12.603,02 12.599,54 12.432,84 12.259,32
(Nguồn: Niêm giám thống kê và báo cáo phòng Tài nguyên và Môi trường, 2008)
1.1.4. Tài nguyên nước
1.1.4.1. Nguồn nước mặt
Trên địa bàn huyện Tuy Phong có các sông, suối lớn chảy qua là sông Lòng Sông
dài 53km và suối Đá Bạc dài 14km. Trong những năm qua, công tác nghiên cứu khai thác
sử dụng nguồn nước mặt từ các sông suối nói trên đã được các ngành, các cấp quan tâm.
Hồ sông Lòng Sông, hồ Đá Bạc và đập Tà Uông là những công trình thủy lợi giải quyết
cơ bản nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho nhân dân các xã vùng phía Bắc
huyện. Vùng phía Nam huyện có đoạn Sông Lũy chảy qua, nhưng ngắn và gần cửa biển
8
nên thường bị nước mặn xâm nhập, không đáp ứng được nhu cầu nước cho sản xuất và
sinh hoạt.
Do đặc điểm địa hình chia cắt mạnh, các sông suối đều ngắn và dốc, diện tích lưu
vực nhỏ nên thường gây ra lũ lụt vào mùa mưa và thiếu nước nghiêm trọng trong mùa
khô. Nghiên cứu để tiếp tục thực hiện việc đầu tư nâng cấp và xây dựng mới các công
trình thủy lợi tích trữ nước và phân phối nước là giải pháp hết sức quan trọng. Nhằm tăng
thêm nguồn nước cho phát triển sản xuất nông nghiệp, đồng thời cung cấp nguồn nước
cho các nhà máy xử lý nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất công nghiệp.
1.1.4.2. Nguồn nước ngầm
Theo tài liệu điều tra của chương trình nước sinh hoạt nông thôn, nguồn nước
ngầm trên địa bàn huyện không phong phú, chỉ có khả năng khai thác đáp ứng một phần
cho nhu cầu sinh hoạt. Trữ lượng nước ngầm cũng biến đổi theo từng khu vực. Vùng ven
biển, nước ngầm bị nhiễm mặn.
Nghiên cứu, giải quyết nguồn nước sạch phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất công
nghiệp đối với huyện Tuy Phong là nhiệm vụ đặt ra hết sức quan trọng cho cả giai đoạn
trước mắt và lâu dài, tác động nhiều mặt đến phát triển kinh tế – xã hội. Do đó, cần có sự
hỗ trợ tích cực của các ngành, các cấp ở tỉnh và trung ương trong qúa trình điều tra, khảo
sát và đầu tư xây dựng các dự án cấp nước. Đồng thời đẩy mạnh tiến độ thực hiện chương
trình mục tiêu quốc gia cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.
1.1.5. Tài nguyên rừng
Huyện Tuy Phong nằm trong vùng khí hậu khô hạn nhất nước, diện tích rừng của
huyện khá lớn, nhưng đều thuộc loại rừng có trữ lượng thấp. Đến năm 2008, diện tích đất
lâm nghiệp của huyện có 51.528 ha. Trong đó, diện tích rừng tự nhiên là 43.506ha, chiếm
84,4% so tổng diện tích đất lâm nghiệp; diện tích rừng trồng là 8.022ha, chiếm 15,6% so
tổng diện tích đất lâm nghiệp.
Chia theo 3 loại rừng (rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng) thì trên địa
bàn huyện Tuy Phong không có rừng đặc dụng. Diện tích rừng phòng hộ là 42.915ha,
9
chiếm 83,3% diện tích đất lâm nghiệp (bao gồm rừng phòng hộ đầu nguồn và rừng phòng
hộ ven biển). Còn lại diện tích rừng sản xuất là 8.613 ha, chiếm 16,7% diện tích đất lâm
nghiệp.
Toàn bộ diện tích đất lâm nghiệp của huyện được thực hiện đầu tư theo dự án trồng
mới 5 triệu ha rừng của cả nước (Dự án 661). Công tác quản lý, bảo vệ rừng, trồng rừng
tập trung và trồng cây phân tán được quan tâm và chỉ đạo và thực hiện tốt. Đồng thời đẩy
mạnh phát triển rừng theo mô hình lâm nghiệp xã hội (nông – lâm kết hợp), làm cho hộ
gia đình sống bằng nghề rừng được cải thiện và thực sự gắn bó với rừng.
1.1.6. Tài nguyên biển
Tỉnh Bình Thuận có chiều dài bờ biển 192km với diện tích vùng lãnh hải khoảng
52.000km2, ngoài khơi có đảo Phú Qúy với diện tích 32km2. Theo tài liệu điều tra đánh
giá trữ lượng ngư trường ở vùng biển có độ sâu 50m nước trở vào khoảng 220 – 240 ngàn
tấn, trong đó trữ lượng có khả năng khai thác hàng năm trên 120 ngàn tấn. Ý kiến của các
chuyên gia cho rằng, ở vùng có độ sâu 50m nước trở ra, trữ lượng hải sản rất lớn, nhưng
chưa được điều tra đánh giá cụ thể.
Tài nguyên biển huyện Tuy Phong chiếm phần quan trọng trong tài nguyên biển
của tỉnh Bình Thuận, với chiều dài bờ biển 50 km, nằm trong vùng ngư trường rộng lớn
thuộc tỉnh Bình Thuận nên cũng có tiềm năng lớn về phát triển kinh tế biển. Hai cửa sông
đổ ra biển là Sông Lũy (tại Phan Rí Cửa) và Sông Lòng Sông (tại Liên Hương) đã được
xây dựng Cảng cá và Trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá. Vùng bãi triều ven sông thuận
lợi cho phát triển nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi tôm sú và sản xuất tôm giống. Dọc
theo chiều dài bờ biển huyện Tuy Phong có nhiều bãi và vịnh nhỏ, thuận lợi cho xây
dựng các khu du lịch.
Vùng thềm lục địa và ven bờ thuộc địa bàn xã Vĩnh Tân đã được khảo sát và kết
luận đủ điều kiện để xây dựng cảng nước sâu, phục vụ cho tàu có trọng tải 30.000 –
50.000 tấn cập cảng, cung cấp than cho nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân đang trong giai
đoạn thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư xây dựng.
10
1.1.7. Tài nguyên khoáng sản
Huyện Tuy Phong có các nguồn tài nguyên khoáng sản chủ yếu bao gồm: Nước
khoáng, sa khoáng Titan-zircon, đá Granite, sét Bentonic, cát trắng thủy tinh, đá xây
dựng, cát sỏi bồi nền.
- Nước khoáng: Hiện tại trên địa bàn huyện có 3 mỏ nước khoáng lớn là Vĩnh Hảo;
Đại Hòa và Châu Cát. Trữ lượng cho phép khai thác khoảng 280 – 300 triệu lít/năm,
nước khoáng có chất lượng rất tốt. Nước khoáng Vĩnh Hảo là loại nước giải khát có
khoáng chất Cácbonat-Natri, do đó có tác dụng kích thích tiêu hoá và chữa bệnh đường
ruột. Nước khoáng này còn được dùng làm môi trường để nuôi tảo Spirulina, một loại tảo
có khả năng sinh khối lớn, có hàm lượng đạm và vitamin cao, được dùng làm dược liệu
và thức ăn cao cấp. Nguồn nước khoáng này đã được khai thác sử dụng từ năm 1936,
hiện nay đang tiếp tục khai thác làm nước uống và môi trường nuôi tảo.
- Đá Granite và đá làm vật liệu xây dựng là loại khoáng sản có trữ lượng lớn, phân
bố rộng trên địa bàn huyện, thuận lợi cho việc khai thác với khối lượng lớn, đáp ứng cho
nhu cầu xây dựng trong và ngoài huyện. Cát sỏi bồi nền có ở hầu hết các xã trong huyện.
- Cát thủy tinh có trữ lượng khoảng 15 triệu tấn, nằm lộ thiên dọc theo vùng ven
biển, rất dễ khai thác, đủ tiêu chuẩn chất lượng làm nguyên liệu sản xuất kính xây dựng
và thủy tinh dân dụng.
- Sét Bentonic là loại sét có độ trương nở bôi trơn cao, được dùng trong công nghệ
khoan, tẩy rửa chất hữu cơ và phụ gia cho công nghiệp hoá chất khác. Mỏ Sét Bentonic
có trữ lượng khoảng 5 triệu tấn, nằm lộ thiên, khai thác thuận lợi.
- Đá xây dựng và cát sỏi bồi nền là nguồn vật liệu có khối lượng rất lớn, đáp ứng đủ
cho nhu cầu xây dựng trước mắt và lâu dài.
1.1.8. Tài nguyên du lịch
Huyện Tuy Phong là một trong những địa bàn có nhiều tiềm năng, lợi thế về phát
triển du lịch của tỉnh Bình Thuận. Bờ biển và cảnh quan thiên nhiên đẹp, đảo Cù Lao Câu
cách bờ biển 7km có nhiều loài động, thực vật biển được bảo tồn. Dọc theo bờ biển có
11
nhiều bãi cát trắng, mịn như ở Bình Thạnh, Chí Công, nước biển trong xanh, ấm áp, ít
có sóng to gió lớn, thuận lợi cho việc xây dựng các bãi tắm. Diện tích rừng phòng hộ ven
biển được bảo vệ, đồng thời tiếp tục tu bổ, cải tạo và trồng mới, hình thành đai rừng ven
biển. Những đặc điểm về tài nguyên biển và vùng ven biển của huyện Tuy Phong rất
thuận lợi cho phát triển các khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, tắm biển và tổ chức các
hoạt động thể thao biển (như bơi lặn, lướt ván, lướt sóng...).
Khi Trung tâm nhiệt điện Vĩnh Tân được xây dựng, vùng ven biển xã Vĩnh Tân sẽ
phát triển khu trung tâm thương mại, siêu thị và nhiều loại hình dịch vụ cao cấp khác, tạo
môi trường hấp dẫn thu hút khách du lịch trong nước và Quốc tế đến địa bàn huyện.
Vùng đồi núi có những khu rừng sẽ được tu bổ cải tạo và các công trình thủy lợi (hồ,
đập) là những địa bàn có thể xây dựng các điểm du lịch sinh thái vùng đồi núi. Hình
thành các tua du lịch đi liên hoàn từ vùng ven biển đến vùng đồi núi và vùng đồng bào
dân tộc thiểu số. Đồng thời kết nối với nhiều tuyến du lịch đi trong và ngoài tỉnh.
Cần nghiên cứu gắn kết loại hình du lịch sinh thái ven biển với du lịch sinh thái
vùng đồi núi, du lịch nghiên cứu văn hoá, lịch sử. Kết hợp chặt chẽ các dự án phát triển
du lịch với xây dựng các khu văn hoá thể thao, vui chơi giải trí và nhiều lĩnh vực dịch vụ
khác.
1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
1.2.1. Dân số và phân bố dân cư
Trong những năm qua, công tác dân số và kế hoạch hóa gia đình của huyện đã được
các ngành, các cấp quán triệt và chỉ đạo thực hiện tốt. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên đã giảm
nhanh từ 1,63% năm 2000 xuống còn 1,06% năm 2008. Dân số trung bình của huyện
tăng từ 124.586 người năm 2000 lên 140.646 người năm 2008, mật độ dân số là 177
ngưới/km2, cao hơn mật độ dân số của 5 huyện trong tỉnh là: Bắc Bình, Tánh Linh, Hàm
Thuận Nam, Hàm Tân và Hàm Thuận Bắc.
Qui mô dân số và mật độ dân số có sự chênh lệch khá lớn giữa các vùng và các xã,
cụ thể là: Xã Phan Dũng là xã vùng cao, mật độ dân số trung bình chỉ có 2 người/km2, 4
12
xã miền núi là các xã: Vĩnh Tân, Vĩnh Hảo, Phong Phú, Phú Lạc có mật độ dân số dưới
100 ngườ/km2. Ngược lại, mật độ dân số của xã Phước Thể và xã Chí Công là khá cao.
Riêng mật độ dân số thị trấn Phan Rí Cửa là 13.754 người/km2 (Theo tiêu chí qui định
của đô thị loại III là 8.000 người/km2, mật độ dân số của thị trấn Phan Rí Cửa hiện nay
cao hơn so với nhiều thị xã tỉnh lỵ ở Nam Bộ).
Do đó, cần sớm xây dựng Đề án thành lập Thị xã Phan Rí Cửa trên cơ sở điều chỉnh
địa giới hành chính huyện Tuy Phong (theo Quyết định số: 1589/QĐ-UBND ngày 20
tháng 6 năm 2006 của UBND tỉnh Bình Thuận về việc ban hành Đề án quy họach tổng
thể đơn vị hành chính cấp hguyện, cấp xã đến năm 2020).
Nghiên cứu, bố trí hợp lý các cơ sở sản xuất, đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội đối
với các xã có mật độ dân số thấp là nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho các ngành, các cấp,
nhất là việc khai thác sử dụng tài nguyên khoáng sản, phát triển công nghiệp và các
ngành nghề tiểu thủ công nghiệp.
Bảng 1.2. Diện tích, dân số và phân bố dân cư năm 2008
Dân số Mật độ
Diện tích
Số TT Tên xã trung bình dân số
(km2)
(người) (người/km2)
TỔNG SỐ 793,855 140.646 177
1 Thị trấn Phan Rí Cửa 2,745 37.755 13.754
2 Thị trấn Liên Hương 10,121 29.904 2.954
3 Xã Chí Công 25,025 19.381 774
4 Xã Vĩnh Tân 59,080 5.185 88
5 Xã Vĩnh Hảo 77,570 6.409 82
6 Xã Phong Phú 118,677 6.791 57
7 Xã Phú Lạc 82,602 7.913 96
8 Xã Phước Thể 10,090 11.669 1.156
9 Xã Bình Thạnh 26,682 2.857 107
10 Xã Hoà Minh 16,400 5.581 340
11 Xã Hoà Phú 11,660 6.463 554
12 Xã Phan Dũng 353,204 738 2
(Nguồn phòng tài chính-kế hoạch huyện Tuy Phong, 2008)
13
1.2.2. Tình hình sử dụng nguồn lao động
Số người trong độ tuổi lao động tăng từ 64.187 người năm 2000 lên 73.698 người
năm 2008 (chiếm 51,5% so dân số năm 2000 và chiếm 52,4% so dân số năm 2008). Lao
động làm việc trong các ngành kinh tế – xã hội tăng từ 45.247 người năm 2000 lên
55.863 người năm 2008 (chiếm 70,5% so với số người trong độ tuổi lao động năm 2000
và chiếm 75,8% so với số người trong độ tuổi lao động năm 2008).
Cơ cấu sử dụng nguồn lao động trong giai đoạn 2000 - 2008 đã có sự chuyển dịch
theo hướng tăng tỷ trọng lao động trong các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ,
nhưng sự chuyển dịch còn chậm, lao động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp vẫn chiếm tỷ
lệ cao, cụ thể như sau:
- Lao động ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng tăng từ 6.792
người năm 2000 lên 9.106 người năm 2008, chiếm 15,0% so tổng số lao động làm việc
năm 2000 và chiếm 16,3% so tổng số lao động làm việc năm 2008.
- Lao động các ngành dịch vụ tăng từ 10.149 người năm 2000 lên 15.641 người
năm 2008, chiếm 22,4% so tổng số lao động làm việc năm 2000 và chiếm 28,0% so tổng
số lao động làm việc năm 2008.
- Lao động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp tăng từ 28.306 người năm 2000 lên
31.116 người năm 2008. Tỷ trọng lao động nông, lâm, ngư nghiệp so tổng số lao động
làm việc giảm từ 62,6% năm 2000 xuống còn 55,7% năm 2008.
Tỷ lệ lao động làm việc trong các ngành kinh tế – xã hội so với số người trong độ
tuổi lao động của Huyện còn thấp, chủ yếu do số người trong độ tuổi có khả năng lao
động làm nội trợ còn khá lớn. Mặt khác, số người trong độ tuổi lao động đang đi học
cũng tăng nhanh (bao gồm cả học phổ thông, học chuyên môn nghiệp vụ và học
nghề).
Vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động được thường xuyên quan tâm chỉ
đạo thực hiện. Trong những năm từ 2005 đến 2008, bình quân mỗi năm đã giải quyết việc
làm cho 3.027 lao động (văn kiện Đại hội Đảng giữa nhiệm kỳ), nhưng hiệu quả chưa
14
cao. Rất cần thiết phải đẩy mạnh thực hiện các giải pháp để nâng cao chất lượng nguồn
lao động và nâng cao năng suất lao động trên địa bàn huyện.
Tỷ lệ lao động được đào tạo tăng từ 5,6% năm 2005 lên 9,7% năm 2008 (chỉ tính số
được đào tạo có bằng sơ cấp trở lên, nếu tính cả đào tạo nghề ngắn hạn là 21,7%). Lao
động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chiếm tỷ lệ rất thấp, chủ yếu thuộc các ngành
giáo dục, y tế, các ngành khác chưa đáng kể. Riêng lao động nghề biển của huyện Tuy
Phong tuy chưa được đào tạo chính quy, nhưng có nhiều kinh nghiệm và trình độ tay
nghề khá, đáp ứng được yêu cầu phát triển phương tiện khai thác công suất lớn, công
nghệ khai thác hiện đại.
1.2.3. Tình hình phát triển kinh tế
Huyện Tuy Phong nằm trong vùng khí hậu khô hạn nhất nước ta, diện tích đất đồi
núi dốc chiếm tỷ lệ lớn, vùng đồng bằng nhỏ hẹp, các yếu tố khí hậu thời tiết không thuận
lợi cho sản xuất nông nghiệp. Huyện có tiềm năng lớn về khai thác hải sản, được các
thành phần kinh tế tập trung đầu tư cải hoán và đóng mới nhiều phương tiện công suất
lớn, tăng sản lượng khai thác, nhưng hiệu quả sản xuất chưa cao. Các ngành công nghiệp
và dịch vụ tuy đạt tốc độ tăng trưởng khá, nhưng quy mô sản xuất và khối lượng sản
phẩm còn nhỏ bé, chưa tương xứng với tiềm năng của huyện.
- Tổng sản phẩm trong huyện tăng từ 217 tỷ đồng năm 2000 lên 544 tỷ đồng năm
2008 (theo giá so sánh năm 1994), tốc độ tăng bình quân hàng năm giai đọan (2001 –
2008) là 12,2%. Trong đó, nhóm ngành nông, lâm nghiệp, thủy sản tăng từ 107,5 tỷ đồng
năm 2000 lên 236,7 đồng năm 2008, tốc độ tăng bình quân hàng năm là 10,4%; nhóm
ngành công nghiệp và xây dựng tăng từ 62,7 tỷ đồng năm 2000 lên 143,4 tỷ đồng năm
2008, tốc độ tăng bình quân hàng năm là 10,9%; nhóm ngành dịch vụ tăng từ 46,8 tỷ
đồng năm 2000 lên 163,9 tỷ đồng năm 2008, tốc độ tăng bình quân hàng năm là 17,0%.
- Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 2.495.000 đồng năm 2000 lên 10.687.000
đồng năm 2008 (theo giá thực tế), tương đương tăng từ 162 USD năm 2000 lên 598 USD
năm 2008.
15
- Thu ngân sách trên địa bàn huyện tăng từ 14,77 tỷ đồng năm 2000 lên 83 tỷ đồng
năm 2008, tốc độ tăng bình quân hàng năm là 24,1%. Tuy đạt tốc độ tăng cao, nhưng
mức thu còn thấp, năm 2008 mới chiếm 5,5% so tổng sản phẩm (GDP).
- Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tăng từ 110 tỷ đồng năm 2000 lên 642 tỷ
đồng năm 2008 (chiếm 35,6% so GDP năm 2000 và chiếm 42,7% so GDP năm 2008),
tốc độ tăng bình quân hàng năm là 24,7%. Trong đó vốn ngân sách các cấp (Trung ương,
tỉnh, huyện) đầu tư trên địa bàn tăng từ 34 tỷ đồng năm 2000 lên 116 tỷ đồng năm 2008,
tốc độ tăng bình quân hàng năm là 16,6%.
Nhìn chung, tình hình kinh tế xã hội của huyện trong những năm qua tiếp tục ổn
định và phát triển khá, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 18,8% năm 2005 xuống còn 10,06% năm
2008. Nhiệm vụ phát triển kinh tế được chỉ đạo và thực hiện gắn liền với giải quyết
những vấn đề bức xúc về xã hội, nhất là lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá. Đời sống nhân
dân được cải thiện cả về vật chất và tinh thần. An ninh trật tự và an toàn xã hội được giữ
vững.
1.2.4. Hiện trạng phát triển ngành thủy sản huyện Tuy Phong
Huyện Tuy Phong có tiềm năng lớn về phát triển kinh tế biển nói chung và khai
thác, chế biến thủy hải sản nói riêng. Năm 2008, giá trị gia tăng của ngành thủy sản đạt
382 tỷ đồng (theo giá hiện hành), chiếm 25,4% trong tổng sản phẩm (GDP) của huyện và
chiếm 67,2% trong tổng giá trị gia tăng của nhóm ngành ngư, nông, lâm nghiệp.
- Về khai thác hải sản: Số lượng phương tiện khai thác (loại có động cơ) tăng từ
1.105 chiếc năm 2000 lên 1.639 chiếc năm 2008. Tổng công suất tăng từ 34.200 CV năm
2000 lên 82.329 CV năm 2008, công suất bình quân một phương tiện tăng từ 31CV/chiếc
năm 2000 lên 50,2CV/ chiếc năm 2008. Tốc độ tăng bình quân hàng năm là 5,1% về số
phương tiện và 11,6% về công suất. Năm 2008 có 229 tàu khai thác xa bờ, chiếm 14,0%
so tổng số phương tiện, công suất bình quân đạt 125,7CV/ chiếc. Sản lượng khai thác hải
sản tăng từ 30.010 tấn năm 2000 lên 45.318 tấn năm 2008, tốc độ tăng bình quân hàng
năm là 5,3%.
16