Tóm tắt luận văn thạc sĩ phát triển ngành dịch vụ thương mại trên địa bàn thành phố quảng ngãi

  • 27 trang
  • file .pdf
1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
------------------------
NGUYỄN THỊ HOÀNG LAN
PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
Chuyên ngành: KINH TẾ PHÁT TRIỂN
Mã số: 60.31.05
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Đà Nẵng – Năm 2011
2
Công trình được hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
------------------------
Người hướng dẫn khoa học: GS. TS. TRƯƠNG BÁ THANH
Phản biện 1: …………………………………………………
Phản biện 2: ………………………………………………….
Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp
thạc sĩ Kinh tế họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 01tháng 12 năm
2011
Có thể tìm hiểu luận văn tại
- Trung tâm Thông tin – Học liệu. Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế. Đại học Đà Nẵng
3
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, nền kinh tế không chỉ đơn thuần với các sản phẩm vật chất cụ thể
mà bên cạnh đó còn tồn tại các sản phẩm dịch vụ. Ở các nước phát triển, tỷ trọng dịch
vụ trong tổng sản phẩm quốc dân thường rất cao, chiếm từ 70% - 80% GDP. Sự ra
đời của ngành dịch vụ thương mại là kết quả của sản xuất và lưu thông hàng hóa,
ngược lại nó góp phần thúc đẩy kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ. Mặc dù không
thể thay thế cho các ngành sản xuất vật chất nhưng nó ngày càng giữ vai trò quan
trọng trong việc thỏa mãn, đáp ứng nhu cầu phát triển của con người.
Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, dịch vụ thương mại đã trở thành lĩnh
vực tiên phong, quan hệ thương mại đi trước mở đường cho quan hệ ngoại giao chính
thức giữa các quốc gia. Dịch vụ thương mại còn là con đường để các nước đang phát
triển tiến kịp với các nước phát triển, giảm dần khoảng cách với các nước tiên tiến.
Việt Nam do ảnh hưởng của cơ chế cũ và nền sản xuất nhỏ nên ngành dịch vụ
thương mại chậm phát triển, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới và hội nhập kinh tế.
Phát triển ngành dịch vụ thương mại chính là con đường để khai thác những tiềm
năng và thế mạnh của quốc gia, thu hút đầu tư nước ngoài, đẩy mạnh thực hiện CNH,
HĐH đất nước.
Việc phát triển ngành dịch vụ thương mại thành phố Quảng Ngãi là một bước
cụ thể hóa tổng thể phát triển kinh tế- xã hội của thành phố nhằm đẩy mạnh phát triển
kinh tế theo hướng CNH, HĐH đồng thời là căn cứ để xây dựng kế hoạch đầu tư và
phát triển thương mại của tỉnh.
Hoạt động của ngành dịch vụ thương mại trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi
thời gian qua đã từng bước được củng cố và phát triển, góp phần thúc đẩy kinh tế và
đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển của
ngành dịch vụ thương mại thành phố Quảng Ngãi chưa tương xứng với tiềm năng và
lợi thế so sánh cũng như yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay.
Ngành dịch vụ thương mại vẫn chưa được cải thiện đồng bộ, thực tế cho thấy còn
4
tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thậm chí nhiều nơi vẫn trong tình trạng tự cung
tự cấp.
Để ngành dịch vụ thương mại thành phố Quảng Ngãi trở thành hạt nhân có sức
lan tỏa ra các huyện lân cận cũng như toàn tỉnh đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã
hội thành phố nói riêng và tỉnh Quảng Ngãi nói chung tôi, chọn đề tài “Phát triển
ngành dịch vụ thương mại trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi”. Việc nghiên cứu
giúp tôi vận dụng kiến thức đã học vào tìm hiểu thực trạng phát triển ngành dịch vụ
thương mại ở địa phương, từ đó đề xuất những giải pháp khắc phục hạn chế, góp
phần phát triển kinh tế xã hội của tỉnh nhà.
2. Mục đích nghiên cứu
- Trình bày có hệ thống và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về ngành dịch vụ
thương mại và phát triển dịch vụ thương mại ở Việt Nam
- Phân tích thực trạng phát triển ngành dịch vụ thương mại ở thành phố Quảng
Ngãi
- Đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy ngành dịch vụ thương mại ở thành
phố Quảng Ngãi phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ hơn.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Trong khuôn khổ một luận văn thạc sĩ và điều kiện thực tế của thành phố
Quảng Ngãi, tác giả tập trung nghiên cứu hệ thống các lý luận và thực tiễn về phát
triển dịch vụ thương mại nội địa.
- Về không gian, luận văn nghiên cứu dịch vụ thương mại trong phạm vi thành
phố Quảng Ngãi.
- Về thời gian, các giải pháp đề xuất trong luận văn được thực hiện trong giai
đoạn từ nay đến năm 2015.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử;
- Các phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh....
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
5
- Về mặt lý luận: Luận văn góp phần hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận cơ bản về ngành dịch vụ thương mại và những nhân tố ảnh hưởng đến việc
phát triển ngành dịch vụ thương mại.
- Về mặt thực tiễn: Luận văn góp phần đánh giá, phân tích thực trạng, những
nguyên nhân tồn tại trong quá trình phát triển ngành dịch vụ thương mại trên địa bàn
thành phố Quảng Ngãi. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển ngành
dịch vụ thương mại thành phố Quảng Ngãi trong thời gian đến.
6. Bố cục của luận văn
Về kết cấu, ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo luận văn bao
gồm 3 chương:
Chương 1: Lý luận chung về phát triển ngành dịch vụ thương mại
Chương 2: Thực trạng phát triển ngành dịch vụ thương mại trên địa bàn thành
phố Quảng Ngãi
Chương 3: Những giải pháp phát triển ngành dịch vụ thương mại trên địa bàn
thành phố Quảng Ngãi
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH
DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI
1.1. NGÀNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI
1.1.1. Khái niệm, đặc trưng và phân loại ngành dịch vụ thương mại
1.1.1.1. Khái niệm
a. Khái niệm dịch vụ: dịch vụ là những hoạt động lao động tạo ra các hàng
hóa không tồn tại dưới dạng vật thể nhằm thỏa mãn kịp thời, thuận lợi, hiệu
quả hơn các nhu cầu của sản xuất và đời sống con người
b. Khái niệm dịch vụ thương mại:
Dịch vụ thương mại theo nghĩa hẹp: là hoạt động hỗ trợ cho quá trình
kinh doanh hàng hóa, bao gồm các hỗ trợ trước, trong và sau khi bán hàng, là
phần mềm của sản phẩm được cung ứng cho khách hàng.
Dịch vụ thương mại theo nghĩa rộng: (hay còn gọi là thương mại) là
hoạt động mua và bán hàng hoá trong nước, quốc tế và các dịch vụ đi kèm.
6
1.1.1.2. Đặc trưng cơ bản của ngành dịch vụ thương mại
Thứ nhất: trao đổi (hàng hóa, dịch vụ) phải bằng tiền.
Thứ hai: trao đổi thực hiện trên thị trường theo qui luật của chúng.
Thứ ba: mua bán theo giá cả thị trường.
* Đặc trưng cơ bản của ngành dịch vụ thương mại Việt Nam
Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, ngoài
những đặc trưng trên, ngành thương mại còn có những đặc trưng riêng.
1.1.1.3. Phân loại dịch vụ thương mại
Căn cứ vào những tiêu thức khác nhau, có nhiều cách phân loại dịch vụ
thương mại. Việc phân loại tuy chỉ mang tính tương đối nhưng có ý nghĩa
lớn, đặc biệt trong việc hình thành các chính sách và biện pháp nhằm thúc
đẩy sự phát triển toàn diện, bền vững của thương mại.
1.1.2. Vị trí, vai trò của ngành dịch vụ thương mại
1.1.2.1. Vị trí của thương mại
Là một khâu của quá trình tái sản xuất, dịch vụ thương mại có vị trí
trung gian nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng.
Ở vị trí cấu thành của quá trình tái sản xuất, dịch vụ thương mại được
coi là hệ thống dẫn lưu, tạo ra sự liên tục của quá trình tái sản xuất.
Dịch vụ thương mại với tư cách là một ngành kinh tế độc lập kinh
doanh thương mại trở thành ngành sản xuất vật chất thứ hai.
Ngành dịch vụ thương mại cũng tồn tại giữa các khu vực là do sự khác
biệt giữa các khu vực đem lại lợi thế so sánh hay lợi thế tuyệt đối trong quá
trình sản xuất.
1.1.2.2 Vai trò của ngành dịch vụ thương mại
* Đối với sản xuất
- Dịch vụ thương mại phục vụ và thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển.
- Dịch vụ thương mại góp phần thúc đẩy LLSX phát triển.
* Đối với tiêu dùng cá nhân
- Ngành dịch vụ thương mại góp phần nâng cao đời sống nhân dân
7
- Theo lý thuyết của chủ nghĩa tự do thương mại thì một nền thương
mại tự do sẽ có lợi cho tất cả các nước.
Thứ nhất: cho phép các quốc gia nâng cao mức độ hữu dụng của các
nguồn lực sẵn có.
Thứ hai: mở rộng khả năng tiêu dùng của các quốc gia tham gia vào
hoạt động thương mại.
* Đối với thị trường
Thông qua việc cung ứng hàng hóa giữa các vùng, các miền dịch vụ
thương mại góp phần mở rộng thị trường, mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế,
làm cho quan hệ thương mại giữa các nước không ngừng phát triển. Đó cũng
là con đường để thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập kinh tế.
1.2. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI
Phát triển ngành dịch vụ thương mại là nâng cao năng lực và chất
lượng hoạt động thương mại. Cụ thể:
1.2.1. Đẩy mạnh tốc độ lưu chuyển hàng hóa
Mức lưu chuyển hàng hóa là chỉ tiêu đánh giá về mặt qui mô hoạt động
của thương mại. Trong thương mại lưu chuyển hàng hóa chính là khâu quan
trong nhất, nó biểu hiện quá trình vận động hàng hóa từ nơi sản xuất (nhập
khẩu) đến nơi tiêu dùng.
Tổng mức lưu chuyển hàng hóa là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mức lưu
chuyển hàng hóa chung của toàn xã hội.
1.2.2. Phát triển mạng lưới phân phối hàng hóa
Mạng lưới phân phối hàng hóa là một tập hợp hệ thống các phần tử
trung gian tham gia vào quá trình cung cấp hàng hóa trên thị trường.
Phát triển mạng lưới phân phối hàng hóa là phát triển hệ thống các cơ
sở kinh doanh thương mại bao gồm các nhà bán buôn và bán lẻ, nghĩa là đẩy
mạnh số lượng và chất lượng hoạt động của các phần tử trung gian trong quá
trình cung cấp hàng hóa nhằm hạn chế bớt những khâu trung gian không cần
thiết, đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng nhanh nhất, hiệu quả nhất.
8
1.2.3. Đa dạng hóa các loại hình kinh doanh dịch vụ thương mại
Bên cạnh các mô hình thương mại truyền thống mạng lưới bán lẻ hiện
đại bao gồm các siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện ích, cửa hàng
chuyên doanh.... được phát triển mạnh mẽ. Sự phát triển của thị trường bán
lẻ hiện đại là một trong những thước đo sự phát triển của nền kinh tế nói
chung và sự phát triển ngành dịch vụ thương mại nói riêng.
1.2.4. Phát triển lao động trong ngành dịch vụ thương mại
Hoạt động kinh doanh thương mại ở Việt Nam hiện nay mang tính nhỏ
lẻ, manh mún vì vậy lao động thương mại cũng ít được quan tâm.
Về mặt số lượng, lao động thương mại tăng lên đáng kể nhưng về mặt
chất lượng vẫn chưa được quan tâm, trình độ học vấn thấp và tỷ lệ lao động
chưa qua đào tạo lớn. Trình độ tổ chức và quản lý trong hoạt động thương
mại còn nặng về kinh nghiệm, mang tư duy của người sản xuất nhỏ.
Công tác đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực cho thương mại là một
yêu cầu rất bức xúc nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, đẩy lùi và hạn chế
tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại trong kinh doanh ở nước ta.
1.2.5. Phát triển dịch vụ thương mại theo các thành phần kinh tế
Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế nhiều thành phần, các thành phần
kinh tế cùng tham gia trong ngành thương mại tạo thành hệ thống kinh doanh
thương mại trong nền kinh tế quốc dân, góp phần huy động được các nguồn
vốn nhàn rỗi, sử dụng hiệu quả lao động cũng như tạo sự cạnh tranh giữa các
thành phần kinh tế, nâng cao hiệu quả hoạt động trong thương mại.
Khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư lâu dài, hợp tác và cạnh
tranh lành mạnh. Tuy nhiên, trong đó thương mại Nhà nước phải giữ được
vai trò chủ đạo.
1.2.6. Phát triển cơ sở vật chất ngành dịch vụ thương mại
Cơ sở vật chất trong ngành thương mại có vai trò rất quan trọng trong
việc đẩy nhanh lưu thông hàng hóa, thúc đẩy sản xuất và phát triển thương
mại theo hướng văn minh hiện đại.
9
Việc phát triển cơ sở vật chất của ngành thương mại cần chú ý đến qui
hoạch theo hướng phát triển chung và phù hợp với nhu cầu trao đổi hàng hóa
trong cả sản xuất và tiêu dùng. Tránh tình trạng đầu tư xây dựng không hợp
lý gây lãng phí, không đem lại hiệu quả.
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH
VỤ THƯƠNG MẠI
1.3.1. Cơ chế kinh tế và chính sách thương mại
Sự phát triển của ngành dịch vụ thương mại chịu tác động mạnh mẽ bởi
chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, trong đó đặc
biệt là chính sách thương mại.
Chính sách thương mại còn có vai trò to lớn trong việc khai thác triệt để
lợi thế so sánh của nền kinh tế trong nước.
Mục tiêu chính sách thương mại xuất phát từ mục tiêu chiến lược phát
triển kinh tế - xã hội.
1.3.2. Trình độ phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế
Phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế nhằm đáp ứng tốt nhu cầu đời sống và
kinh tế đồng thời có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của ngành dịch vụ
thương mại, trong đó quan trọng nhất là hệ thống giao thông và các trung tâm
mua bán.
1.3.3. Trình độ phát triển của thị trường
Thị trường là cơ chế để thương mại hoạt động. Thương mại càng phát
triển thì làm cho thị trường càng được mở rộng, ngược lại sự phát triển của
thị trường vừa hỗ trợ cho hoạt động thương mại vừa là thước đo sự phát triển
của thương mại.
Về cả lý luận và thực tiễn thì hoạt động thương mại vừa là tiền đề vừa là
kết quả của quá trình phát triển của thị trường.
1.3.4. Thu nhập và tiêu dùng của dân cư
Thu nhập và tiêu dùng là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức mua
trên thị trường và sự phát triển thương mại.
10
Sự phụ thuộc của tiêu dùng vào thu nhập mang tính qui luật và cho
phép đánh giá mức sống dân cư. Do vậy đòi hỏi ngành thương nghiệp phải
có chính sách đảm bảo nguồn hàng cung cấp với cơ cấu hàng hóa thay đổi
đáng kể theo xu hướng giảm dần tỷ lệ dành cho mua lương thực thực phẩm,
tăng dần tỷ lệ chi tiêu cho mặt vật chất và tinh thần.
1.3.5. Quá trình đô thị hóa
Đô thị hóa sẽ làm cho diện tích đất sản xuất nông nghiệp giảm, do đó
sẽ có một số lượng lớn lao động chuyển sang lĩnh vực dịch vụ thương mại.
Mặt khác, đô thị hóa cũng đi kèm theo sự hình thành các khu đô thị mới, các
khu công nghiệp mới, góp phần tích cực thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của
thương mại cả về chất lượng và số lượng.
1.3.6. Vốn đầu tư kinh doanh ngành dịch vụ thương mại
Từ thực trạng và yêu cầu phát triển thị trường, thương mại cần có chính
sách, giải pháp phát triển vốn đầu tư thích hợp ở cả tầm vĩ mô và vi mô.
Cần áp dụng tổng hợp các chính sách và giải pháp tạo vốn, sử dụng
vốn, tăng cường khả năng tài chính cho DN thương mại.
1.3.7. Thông tin và công nghệ thông tin đối với hoạt động thương mại
Ngày nay, thông tin và CNTT được coi là một yếu tố cơ bản ảnh hưởng
lớn đến thương mại. Cơ sở hạ tầng thông tin ngày nay là phức tạp và khá đầy
đủ đang hỗ trợ cho mạng lưới giao tiếp, cơ sở dữ liệu và các hệ thống tác
nghiệp trong hoạt động thương mại. Trên thực tế, cơ sở hạ tầng CNTT là cơ
sở cho việc xác định những ưu tiên cạnh tranh.
1.3.8. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế với dịch vụ thương mại
Xu thế toàn cầu hóa và hội nhập tạo điều kiện mở rộng thị trường hàng
hóa và dịch vụ với thuế suất thấp và đỡ bị các hàng rào phi thuế quan ngăn
cản nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt và các rào
cản thương mại và phi thương mại ngày càng tinh vi.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Trong chương I, luận văn đã trình bày khái quát những vấn đề lý luận
cơ bản về thương mại và phát triển thương mại như: khái niệm, đặc trưng,
11
phân loại, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngành dịch vụ
thương mại như: chính sách thương mại, cơ sở hạ tầng kinh tế, sự phát triển
của thị trường, thu nhập dân cư, quá trình đô thị hóa, vốn đầu tư, thông tin,
công nghệ và toàn cầu hóa kinh tế. Đây là những tiền đề lý luận cơ bản cho
việc đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp phát triển thương mại
trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi.
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ
THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ- XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ
QUẢNG NGÃI ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ
THƯƠNG MẠI
2.1.1. Đặc điểm, điều kiện tự nhiên
Thành phố Quảng Ngãi nằm ở vị trí trung tâm so với các huyện trong
tỉnh, thuận lợi cho giao lưu kinh tế với các huyện trong và ngoài tỉnh. Không
những thế, thành phố Quảng Ngãi còn nằm trong chuỗi phát triển đô thị của
vùng kinh tế trọng điểm Miền trung, yêu cầu đặt ra cho thành phố Quảng
Ngãi phát triển một số ngành có thế mạnh, đặc biệt là những ngành phục vụ
cho khu kinh tế Dung Quất.
Được xác định là đô thị trung tâm cấp tỉnh và là một trong những trung
tâm kinh tế của vùng kinh tế trọng điểm khu vực miền Trung, đến năm 2010
Quảng ngãi đã cơ bản hoàn thành các tiêu chí của đô thị loại III và đạt một số
tiêu chuẩn cơ bản của đô thị loại II.
2.1.2. Tình hình kinh tế-xã hội
2.1.2.1. Tăng trưởng kinh tế
Tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân hàng năm giai đoạn 2006-2010
đạt 22,45%. Trong đó, CN-XD tăng 22,05%; Dịch vụ tăng 24,79%; Nông
nghiệp tăng 3,74%.
Cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, cơ cấu kinh tế chuyển dịch
theo hướng hiện đại. Trong giai đoạn 2005-2010, tỷ trọng ngành thương mại
dịch vụ tăng từ 34,98% lên 38,49%
12
2.1.2.2. Tình hình xã hội
* Dân số và lao động
Dân số trung bình của thành phố Quảng Ngãi năm 2010 là 112.884
người, trong đó dân tộc kinh chiếm 94,31%. Do mở rộng không gian thành
phố và quá trình đô thị hóa phát triển nhanh đã thu hút dân cư và lao động về
thành phố sinh sống và làm việc làm cho dân số thành phố tăng nhanh.
Năm 2010 toàn thành phố có 67.278 người trong độ tuổi lao động,
chiếm 59,6% tổng dân số trên địa bàn thành phố. Lao động ở ngành thương
mại dịch vụ tăng nhanh do thời gian gần đây ngành du lịch dịch vụ phát triển
mạnh đã thu hút được lực lượng lao động đáng kể trong nền kinh tế.
2.1.2.3. Thu nhập và nhu cầu của dân cư trong tỉnh
Thu nhập bình quân đầu người của thành phố luôn ở mức cao (gần gấp
2 lần) so với thu nhập bình quân đầu người của tỉnh. Tốc độ tăng thu nhập
bình quân đầu người giai đoạn 2006-2010 là 18,9%. Tuy nhiên, mức sống và
thu nhập của người nông dân trên địa bàn chỉ bằng 58,5% thu nhập bình quân
của thành phố.
2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
2.2.1. Khái quát tình hình phát triển ngành dịch vụ thương mại thành
phố Quảng ngãi từ năm 2005 đến năm 2010
Trong giai đoạn 2006-2010 tốc độ tăng trưởng lĩnh vực này bình quân
đạt 28,4%/ năm. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng
năm 2010 đạt trên 7 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, việc phát triển thương mại trên
địa bàn thành phố chưa tương xứng với vị trí, tiềm năng của thành phố trung
tâm tỉnh lỵ. Các cơ sở kinh doanh còn phân tán, qui mô nhỏ bé, chưa tạo
được thương hiệu sản phẩm. Một số chợ trong tình trạng xuống cấp, quá tải;
chưa có nhiều siêu thị, chưa hình thành điểm trung tâm thương mại, trung
tâm hội chợ triển lãm...
Tổng doanh thu thương mại dịch vụ năm 2006 là 3.286,82 tỷ đồng đến
năm 2010 là 7.217,206 tỷ đồng, tăng 3.930,386 tỷ đồng. Riêng doanh thu
13
trong ngành thương mại năm 2010 đạt 4.982,826 tỷ đồng, chiếm 69% tỷ
trọng tổng doanh thu của TMDV trên địa bàn thành phố.
Bảng 2.10 Tổng doanh thu thương mại dịch vụ theo giá hiện hành
ĐVT: tỷ đồng
Ngành KD 2006 2007 2008 2009 2010
Th. nghiệp 2.189,620 2.254,847 2.795,367 3.330,869 4.982,826
D/vụ ăn uống 638,20 772,50 969,00 1.212,169 1.351,6
Dthu dịch vụ 285,00 344,00 440,00 531,531 603,78
Vận tải 174,00 200,01 230,00 250,00 280,00
Tổng DT 3.286,82 3.571,347 4.434,367 5.324,569 7.217,206
Nguồn: Phòng kinh tế TP.Quảng Ngãi
2.2.2. Tình hình lưu chuyển hàng hóa xã hội
Mức thu nhập của người dân thành phố ngày càng nâng cao, mặt khác
lượng hàng hóa ngày càng phong phú về chủng loại, đa dạng về kiểu dáng đáp
ứng mọi nhu cầu của người tiêu dùng. Từ đó mức lưu chuyển hàng hóa xã hội
của thành phố tăng lên hàng năm. Cụ thể tổng mức LCHHXH của thành phố
Quảng Ngãi năm 2005 là 4.151.000 triệu đồng chiếm 54,26% tổng mức
LCHHXH của tỉnh, năm 2010 là 13.762.500 triệu đồng, chiếm 44% tổng mức
LCHHXH của tỉnh và so với năm 2005 tăng 3,3 lần. Tuy nhiên, tốc độ tăng của
tổng mức LCHHXH thành phố chưa thật sự ổn định.
Lưu chuyển hàng hoá bán lẻ
Tốc độ phát triển của thị trường nội địa là khá cao, tuy nhiên không ổn
định. Giá trị của tổng mức BLHH năm 2005 đạt 1.706.820 triệu đồng đến
năm 2010 đạt 4.982.826 triệu đồng, tăng 3 lần và chiếm tỷ lệ cao trong tổng
mức BLHH của tỉnh Quảng Ngãi, bình quân là 29,4 %.
Bảng 2.12 Mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ TP.Quảng Ngãi
Chỉ tiêu 2006 2007 2008 2009 2010
MBLHH tỉnh
6.530.009 8.286.659 10.713.132 13.400.000 17.229.721
Quảng Ngãi(tr
Tăng trưởng(%) 35,5 26,9 29,3 25,1 28,5
MBLHH TP.
2.189.620 2.254.847 2.795.367 3.330.869 4.982.826
Quảng ngãi(tr)
14
Tăng trưởng(%) 28,1 3,0 23,9 19,1 49,6
Tỷ lệ TP/Tỉnh 33,5 27,2 26 25 29
Do những năm qua kinh tế thành phố luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao,
thu nhập bình quân đầu người của thành phố tăng nhanh, nhu cầu tiêu dùng
do đó cũng phát triển. Đặc biệt là thói quen tiêu dùng của người dân Quảng
Ngãi đã có nhiều thay đổi, nhu cầu mua sắm, tiện ích ngày càng cao khiến
cho sức mua tăng nhanh.
2.2.3. Thực trạng mạng lưới phân phối hàng hóa
Số cơ sở kinh doanh thương mại đang hoạt động trên địa bàn thành phố
Quảng Ngãi hiện chiếm trên 30 % tỷ trọng tổng số cơ sở kinh doanh của tỉnh.
Số cơ sở kinh doanh thương mại năm 2005 là 7.354 cơ sở đến năm
2010 là 9.853 cơ sở, tăng thêm 2.499 cơ sở. Tốc độ tăng bình quân hàng năm
khoảng 30%. Trong đó đặc biệt phải kể đến số cơ sở kinh doanh thương mại
bán lẻ, tăng nhanh và chiếm 92% tổng số cơ sở kinh doanh thương mại của
thành phố.
Về mặt giá trị, thương mại bán buôn năm 2010 đạt 8.779.674 triệu
đồng, chiếm 63,7% tổng giá trị thương mại của thành phố. Thương mại bán
lẻ chiếm 36,3% tổng giá trị, với 9.070 cơ sở kinh doanh tổng giá trị thương
mại 2010 đạt 4.982.826 triệu đồng cho thấy thương mại bán lẻ có qui mô
nhỏ, bình quân đạt 549 triệu đồng/ cơ sở/năm.
Hiện nay ở Quảng ngãi có quá nhiều loại hình tổ chức kinh doanh
thương mại nhỏ lẻ, hoạt động tự do, làm cho thị trường trở nên manh mún,
lộn xộn và lợi ích của người tiêu dùng không được chú trọng. Chính vì thế
quy hoạch phát triển hệ thống mạng lưới phân phối là vấn đề hết sức quan
trọng.
2.2.4. Thực trạng kinh doanh thương mại theo các thành phần kinh tế
Trong thời kỳ bao cấp, thương nghiệp Nhà nước chi phối toàn bộ các
hoạt động kinh doanh trên thị trường Quảng Ngãi. Từ khi chuyển sang cơ
chế thị trường, nhiều loại hình DN mới như: công ty TNHH, DN tư nhân, hộ
15
kinh doanh cá thể... xuất hiện và ngày càng khẳng định được vị trí của mỗi
thành phần kinh tế trên thị trường.
Hiện nay cơ sở kinh doanh thương mại cá thể chiếm đại bộ phận và
tiếp đến là các cơ sở của Doanh nghiệp tư nhân, thành phần kinh tế tập thể
không còn nữa và cơ sở kinh doanh thương mại thuộc thành phần kinh tế nhà
nước chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ.
Tính đến hết năm 2010 trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi có 8 Doanh
nghiệp thương mại Nhà nước, giảm 10 Doanh nghiệp so với năm 2005.
Đến cuối năm 2010 số hộ kinh doanh thương mại cá thể lên đến 9.080
hộ, chiếm 92,1% tổng số cơ sở kinh doanh thương mại.
Để thương mại phát triển theo đúng định hướng cần phát triển thương
mại Nhà nước và thương mại tập thể theo hướng đảm bảo được sự điều tiết
và định hướng cho các thành phần kinh tế thương mại tư nhân.
2.2.5. Thực trạng lao động trong ngành dịch vụ thương mại
Cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế của thành phố Quảng ngãi
trong những năm qua chuyển dịch theo hướng tích cực, tỷ trọng lao động
trong ngành nông nghiệp giảm từ 17,83% năm 2005 xuống còn 13,42% năm
2010, tỷ trọng lao động trong ngành dịch vụ và công nghiệp –xây dựng tăng
lên tương ứng là 53,92% và 32,66%.
Lao động trong thương mại thời gian qua tăng lên đáng kể, năm 2005
là 15.401 người chiếm 30,6%, năm 2010 là 20.240 người, tăng 4.839 người
chiếm tỷ trọng 35,1% lao động trên toàn thành phố, nhưng nhìn chung thì
vẫn còn nhỏ so với yêu cầu phát triển theo hướng hiện đại.
Tính đến cuối năm 2010, toàn thành phố Quảng Ngãi có 9.853 cơ sở
kinh doanh thương mại dịch vụ với 20.240 lao động. Số lượng lao động
chuyển từ khu vực nông nghiệp sang khu vực dịch vụ ngày càng tăng.
2.2.6. Thực trạng cơ sở vật chất các loại hình kinh doanh thương mại
Hệ thống hạ tầng thương mại trên địa bàn thành phố còn nhiều hạn chế.
16
- Hệ thống cửa hàng kinh doanh thương mại chủ yếu sử dụng cơ sở vừa
để ở vừa để kinh doanh thương mại dịch vụ do vậy mà qui mô kinh doanh
thường là nhỏ lẻ.
- Về siêu thị, toàn thành phố hiện có 2 siêu thị hạng II và 7 siêu thị hạng
III
- Hiện thành phố Quảng Ngãi có 15 cây xăng, trong đó có 1 cây xăng
hạng 1, 3 cây xăng hạng 2 và 11 cây xăng hạng 3 được phân bổ khắp thành
phố.
- Về kho bãi, nhìn chung thành phố Quảng Ngãi chưa có hệ thống kho
bãi qui mô để đáp ứng tốt nhu cầu dự trữ và bảo quản hàng hóa, kể cả ngành
hàng phát triển như xăng dầu, thủy sản.
- Về hệ thống chợ, trong tổng số 153 chợ thành phố Quảng Ngãi có 7
chợ với diện tích là 37.583m2 và 2.724 hộ kinh doanh. Hiện nay có 4 chợ
được xây dựng kiên cố và 3 chợ là bán kiên cố, 2 chợ hoạt động cả ngày và 5
chợ hoạt động một buổi.
Bên cạnh các loại hình kinh doanh thương mại hiện đại mạng lưới chợ
là bộ phận quan trọng của thị trường, giữ vai trò chủ yếu trong lưu thông
hàng hóa.
2.3. NHỮNG THÀNH CÔNG VÀ HẠN CHẾ TRONG QUÁ TRÌNH
PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
2.3.1. Những yếu tố thành công trong quá trình phát triển thương mại
Thành phố Quảng Ngãi là trung tâm thương mại của cả tỉnh. Kể từ
ngày 26/8/2005, thị xã Quảng Ngãi được nâng cấp lên thành phố trực thuộc
tỉnh theo quyết định 112 của Chính Phủ ngành thương mại đã phát triển rất
nhanh, đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất và tiêu dùng của người dân.
- Thị trường thành phố Quảng Ngãi đã từng bước mở rộng, ngày càng phát
triển với sự gia tăng của nhiều thành phần kinh tế.
- Hoạt động kinh doanh thương mại phát triển nhanh về số lượng.
17
- Quản lý nhà nước về thị trường và hoạt động thương mại có nhiều
chuyển biến tích cực.
- Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng kinh tế phục vụ cho
hoạt động trên cũng có nhiều biến đổi, đặc biệt trong các lĩnh vực: bưu chính
viễn thông, vận tải, nhà hàng, khách sạn... ngày càng phát triển.
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
Bên cạnh những kết quả đạt được, ngành dịch vụ thương mại Quảng
Ngãi có những hạn chế cần quan tâm tập trung giải quyết là:
- Công tác qui hoạch và mở rộng không gian thành phố nói chung và
thương mại nói riêng theo hướng đô thị hóa còn chậm.
- Cơ sở vật chất thiếu và xuống cấp do chưa có chính sách huy động và
khai thác nguồn vốn hỗ trợ xây dựng ngành dịch vụ thương mại hợp lý.
- Số lượng và chất lượng cơ sở kinh doanh trong ngành dịch thương mại
tăng nhưng còn hạn chế do thiếu sự định hướng và hỗ trợ của nhà nước.
- Trình độ và năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ công tác trong lĩnh
vực thương mại chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ. Công tác nghiên cứu,
tiếp cận thị trường của các DN trong tỉnh còn hạn chế nên chưa đẩy mạnh
được khâu lưu thông hàng hoá.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
Chương 2 của luận văn đã phản ảnh khái quát về đặc điểm, điều kiện tự
nhiên, kinh tế, xã hội, dân số, lao động và thu nhập của thành phố Quảng
Ngãi và sự ảnh hưởng đến phát triển thương mại. Tập trung phản ánh thực
trạng phát triển thương mại trên địa bàn thành phố từ đó đưa ra những thành
tựu và hạn chế trong quá trình phát triển thương mại làm cơ sở cho việc đề
xuất những giải pháp khắc phục hạn chế trong quá trình phát triển thương
mại của thành phố Quảng Ngãi.
18
CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGÀNH DỊCH VỤ
THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
3.1. CĂN CỨ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
3.1.1. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển ngành dịch vụ
thương mại
3.1.1.1. Quan điểm
- Khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động thương
mại - dịch vụ, mở rộng các loại hình dịch vụ phục vụ nhu cầu của nhân dân
đông thời làm tăng khả năng lưu thông hàng hóa giữa các khu vực trong tỉnh
với các tỉnh khác.
- Phát triển thương mại-dịch vụ phải gắn với lộ trình hội nhập kinh tế
quốc tế và khu vực, đồng thời gắn với việc qui hoạch xây dựng các khu công
nghiệp, cụm công nghiệp, các khu du lịch và đô thị mới nhằm phát triển đồng
bộ và phát triển bền vững.
- Phát huy tối đa những lợi thế so sánh hạn chế những bất lợi, chủ động
tìm kiếm và mở rộng thị trường.
3.1.1.2. Mục tiêu
Mục tiêu mà ĐHĐB tỉnh Quảng Ngãi lần thứ XVIII đề ra là:
- Chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế thành phố theo hướng CNH,HĐH.
- Phát huy nội lực, kết hợp ngoại lực để xây dựng thành phố Quảng
Ngãi xứng đáng là trung tâm thương mại của tỉnh và phấn đấu đưa thành phố
đạt tiêu chí đô thị loại II năm 2015.
- Đào tạo nguồn nhân lực tham gia hoạt động thương mại, đáp ứng yêu
cầu phát triển và hội nhập. Phấn đấu tăng tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch
vụ xã hội đạt tốc độ tăng bình quân 18-20%/năm giai đoạn 2011-1020.
- Khai thác tốt các thị trường trong và ngoài tỉnh. Đặc biệt gắn kết với
khu kinh tế Dung Quất và thành phố Vạn Tường trong việc cung cấp lương
thực, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu phục vụ nhu cầu đời sống và sinh hoạt
hàng ngày của dân cư và lao động tại các khu vực đó.
19
- Thị trường Thành phố là trung tâm thu hút và phân phối các luồng
hàng hóa đi các địa phương trong tỉnh.
3.1.1.3. Phương hướng
- Phát triển thương mại theo hướng tăng trưởng nhanh và bền vững, tạo
nên sự đột phá của nền kinh tế trong giai đoạn tới. Nâng cao chất lượng hoạt
động và xây dựng hệ thống thương mại phát triển lành mạnh, kỷ cương và
văn minh, tăng cường hội nhập với thị trường trong nước và thế giới.
- Đa dạng hóa các hoạt động, các hình thức tổ chức thương mại. Phát
huy thế mạnh của thành phố một cách phù hợp trong mối quan hệ giữa các
vùng, từng bước xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, đổi mới công nghệ, thay
đổi tư duy, lề lối, phương thức kinh doanh của người tham gia hoạt động
thương mại-dịch vụ.
3.1.2. Chủ trương phát triển kinh tế xã hội của thành phố Quảng ngãi
3.1.3. Tiềm năng phát triển dịch vụ thương mại của thành phố
Phát triển thương mại thành phố Quảng Ngãi cần dựa vào tiềm năng:
-Thứ nhất là nhu cầu của người dân trên địa bàn thành phố nói riêng
và nhu cầu của nhân dân trong tỉnh nói chung
-Thứ hai, thị trường chưa được khai thác phát huy hết.
3.1.4. Căn cứ vào bối cảnh chung của khu vực và cả nước.
Trong những năm đến, môi trường kinh doanh thương mại sẽ có những
biến đổi đáng kể. Những thay đổi này tác động nhiều mặt đến hoạt động của
thương mại, trong đó có thể kể đến:
-Thứ nhất, mức độ hội nhập về kinh tế, xã hội sẽ diễn ra ngày càng
mạnh mẽ và sâu rộng là điều kiện thuận lợi để phát triển thương mại.
-Thứ hai, xu hướng tiêu dùng của người dân sẽ thay đổi theo hướng
chú trọng đến chất lượng của ngành dịch vụ thương mại.
-Thứ ba, thị trường ngày càng được mở rộng do nhu cầu và khuynh
hướng tiêu dùng của người dân thay đổi khi thu nhập ngày càng gia tăng.
20
-Thứ tư, tâm lý sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ manh mún cũng sẽ thay
đổi đáng kể trong thời gian sắp tới.
-Thứ năm, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, ứng dụng công
nghệ thông tin vào hoạt động thương mại làm thay đổi phương thức, cách
thức hoạt động và tăng hiệu quả hoạt động thương mại.
3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT TRIỂN NGÀNH
DỊCH VỤ THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG
NGÃI TRONG NHỮNG NĂM TỚI
3.2.1. Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách
3.2.1.1. Chính sách phát triển thương mại trên địa bàn thành phố Quảng
Ngãi
Chính sách phát triển thương mại cần phải đáp ứng cho nhiều mục tiêu
khác nhau và của từng vùng cụ thể, điều chỉnh các hoạt động thương mại
theo chiều hướng có lợi cho sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố, thể
hiện ở những mặt sau:
- UBND thành phố tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh,
doanh nghiệp mở rộng thị trường ra bên ngoài và tham gia mạnh mẽ vào
phân công lao động trên địa bàn thành phố.
- Tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh, doanh nghiệp khai thác triệt để
những lợi thế vốn có của mình để phát huy nội lực, phát triển theo hướng bền
vững.
3.2.1.2. Chính sách thu hút vốn đầu tư trong ngành dịch vụ thương mại
Ngoài nguồn vốn đầu tư của trung ương và tỉnh, căn cứ nhu cầu về tổng
nguồn vốn đầu tư vào ngành thương mại của thành phố Quảng Ngãi, dự kiến
phần thiếu hụt sẽ được giải quyết theo các hướng sau:
- Kêu gọi vốn đầu tư từ ngoài tỉnh bằng những dự án có tính khả thi cao
với những chính sách ưu đãi hợp lý.
- Khai thác, huy động mọi nguồn vốn trong nhân dân và dành một phần
ngân sách hợp lý.