Tóm tắt luận văn thạc sĩ luật học lý luận và thực tiễn việc công nhận các bản án và quyết định dân sự của tòa án nước ngoài tại tòa án nhân dân thành phố hà nội

  • 21 trang
  • file .pdf
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGÔ XUÂN HUY
Lý luËn vµ thùc tiÔn viÖc C¤NG NHËN
C¸C B¶N ¸N Vµ QUYÕT §ÞNH D¢N Sù CñA TßA ¸N N¦íC NGOµI
T¹I TßA ¸N NH¢N D¢N THµNH PHè Hµ NéI
Chuyên ngành: Luật Quốc tế
Mã số: 60 38 01 08
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN LAN NGUYÊN
HÀ NỘI – 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi, những số liệu nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc
rõ ràng, những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả
Ngô Xuân Huy
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ viết tắt
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 7
Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG NHẬN VÀ THI HÀNH
BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƯỚC
NGOÀI TẠI VIỆT NAM .......................................................................... 15
1.1. Khái quát lý luận về công nhận và cho thi hành bản án, quyết
định dân sự của tòa án nước ngoài .......................................................... 15
1.1.1. Khái niệm bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài .................... 15
1.1.2. Khái niệm công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của
tòa án nước ngoài ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.2. Đặc điểm của pháp luật công nhận và cho thi hành bản án, quyết
định dân sự của tòa án nước ngoài .......... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái quát pháp luật quốc tế về công nhận và cho thi hành bản án,
quyết định dân sự của tòa án nước ngoài .... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Ý nghĩa của việc công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân
sự của tòa án nước ngoài ............................. Error! Bookmark not defined.
Chương 2: PHÁP LUẬT VÀ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ CÔNG
NHẬN VÀ CHO THI HÀNH TẠI VIỆT NAM BẢN ÁN,
QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƯỚC NGOÀIError! Bookmark not def
2.1. Khái quát lịch sử pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về công nhận
và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoàiError! Bookmark n
2.1.1. Giai đoạn trước khi có Bộ luật tố tụng dân sựError! Bookmark not defined.
2.1.2. Giai đoạn sau khi có Bộ Luật tố tụng dân sựError! Bookmark not defined.
2.2. Nguyên tắc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án,
quyết định dân sự của tòa án nước ngoài Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Tòa án Việt Nam xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam
bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài mà Việt Nam và
các nước đó đã ký kết hoặc gia nhập điều ước quốc tế về vấn đề nàyError! Bookmark
2.2.2. Bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài được pháp luật Việt
Nam quy định công nhận và cho thi hành ... Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài cũng có thể được tòa
án Việt Nam xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam trên cơ
sở có đi có lại mà không đòi hỏi Việt Nam và nước đó phải ký kết hoặc
gia nhập điều ước quốc tế về vấn đề đó......... Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi
hành tại Việt Nam và không có đơn yêu cầu thi hành tại Việt Nam không
công nhận thì đương nhiên được công nhận tại Việt Nam theo điều ước
quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập .... Error! Bookmark not defined.
2.2.5. Tòa án Việt Nam chỉ xem xét việc không công nhận bản án, quyết
định dân sự của tòa án nước ngoài không có yêu cầu tại Việt Nam
khi có đơn yêu cầu không công nhận .......... Error! Bookmark not defined.
2.2.6. Bản án, quyết định dân sự của tòa án nước ngoài sẽ không được
công nhận và cho thi hành tại Việt Nam nếu việc công nhận và cho
thi hành đó trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật VIệt Nam và
trật tự công cộng .......................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.7. Nguyên tắc quyền miễn trừ quốc gia .......... Error! Bookmark not defined.
2.2.8. Thẩm quyền của tòa án Việt Nam ............... Error! Bookmark not defined.
2.2.9. Các điều ước quốc tế ................................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam .......... Error! Bookmark not defined.
2.4. Quyền yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, quyết định
dân sự của Tòa án nước ngoài.................. Error! Bookmark not defined.
2.5. Thủ tục công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự
của Tòa án nước ngoài .............................. Error! Bookmark not defined.
2.5.1. Bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài được xem xét
công nhận và cho thi hành ........................... Error! Bookmark not defined.
2.5.2. Đơn yêu cầu và hồ sơ kèm theo đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành tại
Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoàiError! Bookmark not defined
2.5.3. Thủ tục công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết dân
sự của Tòa án nước ngoài ............................ Error! Bookmark not defined.
2.6. Thủ tục công nhân và cho thi hành bản án quyết định trọng tài
của TANN tại Việt Nam ............................ Error! Bookmark not defined.
2.6.1. Nộp đơn yêu cầu.......................................... Error! Bookmark not defined.
2.6.2. Thụ lý đơn yêu cầu ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.6.3. Chuẩn bị xét đơn yêu cầu ............................ Error! Bookmark not defined.
2.6.4. Phiên họp xét đơn yêu cầu .......................... Error! Bookmark not defined.
2.7. Thủ tục xét đơn yêu cầu không công nhận và thi hành tại Việt Nam
các bản án, quyết định dân sự của TANN không có yêu cầu thi
hành tại Việt Nam ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.7.1. Nộp đơn yêu cầu không công nhận ............. Error! Bookmark not defined.
2.7.2. Thụ lý đơn yêu cầu không công nhận. Sau khi nhận được đơn yêu
cầu và các giấy tờ tài liệu kèm theo, Bộ tư pháp sẽ kiểm tra tính hợp
pháp của các giấy tờ, lập hồ sơ và gửi đến TAND cấp tỉnh có thẩm
quyền. Khi nhận được hồ sơ, Tòa án sẽ tiến hành kiểm tra xem xét
vào sổ thụ lý. ............................................... Error! Bookmark not defined.
2.7.3. Xét đơn yêu cầu không công nhận. Thủ tục này được tiến hành qua
hai bước ....................................................... Error! Bookmark not defined.
2.7.4. Lệ phí ........................................................... Error! Bookmark not defined.
2.8. Thủ tục kháng cáo kháng nghị như quy định của việc công nhận và
cho thi hành bản án quyết định dân sự theo quy định của phápError! Bookmark no
Chương 3: THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ CÔNG NHẬN VÀ CHO THI
HÀNH BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH CỦA TÒA ÁN NƯỚC NGOÀI
TẠI VIỆT NAM CŨNG NHƯ TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤTError! Bookmark not defined.
3.1. Thực trạng.................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Tình hình công nhận và thi hành quyết định của trọng tài nước ngoài
tại Việt Nam trong xu hướng phát triển sắp tớiError! Bookmark not defined.
3.1.2. Những thuận lợi và khó khăn khi công nhận và thi hành bản án, quyết
định Tòa án nước ngoài của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội.Error! Bookmark not
3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật về công nhận và
cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án
nước ngoài .................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật
trong nước về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự
của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoàiError! Bookmark not de
3.2.2. Sửa đổi, bổ sung, ký kết các điều ước quốc tế mới, đồng thời tiếp tục
việc “nội luật hóa” các điều ước quốc tế về công nhận và cho thi
hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài,
quyết định của Trọng tài nước ngoài........... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Sửa đổi, bổ sung các điều ước quốc tế hiện hành về công nhận và
cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án
nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài.Error! Bookmark not defined.
3.3. Tiếp tục việc “Nội luật hóa” các điều ước quốc tế mà Việt Nam là
thành viên về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự
của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoàiError! Bookmark not d
3.4. Đề cao trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc triển khai các
giải pháp xây dựng và áp dụng pháp luật về công nhận và cho thi
hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước
ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoàiError! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .............................................................. Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BLTTDS: Bộ luật tố tụng dân sự
TAND: Tòa án nhân dân
TTTP: Tương trợ tư pháp
TANN: Tòa án nước ngoài
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong thêi ®¹i ngµy nay, hîp t¸c quèc tÕ lµ yªu cÇu kh¸ch quan cho sù tån t¹i vµ
ph¸t triÓn cña mçi quèc gia trong céng ®ång quèc tÕ. Qu¸ tr×nh hîp t¸c ph¸t sinh nhiÒu
mèi quan hÖ kh¸c nhau kh«ng chØ cã c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c quèc gia nµy víi c¸c quèc
gia kh¸c mµ cßn cã mèi quan hÖ gi÷a c«ng d©n, ph¸p nh©n cña n-íc nµy lµ vÊn ®Ò quan
träng ®-îc nhiÒu n-íc quan t©m.
N-íc ta ®ang tham gia vµo qu¸ tr×nh giao l-u vµ hîp t¸c quèc tÕ điÒu ®ã sÏ n¶y
sinh ngµy cµng nhiÒu c¸c mèi quan hÖ cã yÕu tè n-íc ngoµi thuéc c¸c lÜnh vùc kinh tÕ,
d©n sù, lao ®éng, h«n nh©n gia ®×nh vµ h×nh sù ®ßi hái ph¶i ®-îc ®iÒu chØnh b»ng ph¸p
luËt vµ c¸c hiÖp ®Þnh t-¬ng trî t- ph¸p gi÷a c¸c n-íc víi nhau. Mét trong c¸c lÜnh vùc ®ã
lµ viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh t¹i ViÖt Nam b¶n ¸n, quyÕt dÞnh d©n sù cña tßa ¸n n-íc
ngoµi, quyÕt cña träng tµi n-íc ngoµi.
Song song tån t¹i bªn c¹nh hÖ thèng ph¸p luËt cña tõng quèc gia, LuËt quèc tÕ cã
nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n nh-: Duy tr× hßa b×nh vµ an ninh quèc tÕ, ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn
tiÕn bé cña c¸c quan hÖ x· héi trªn quy m« khu vùc vµ toµn cÇu, thóc ®Èy sù ph¸t triÓn
hîp t¸c trªn tÊt c¶ c¸c mÆt cña ®êi sèng quèc tÕ.
Trong thêi gian qua, cïng víi viÖc më réng quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ, c«ng cuéc ®æi
míi trªn mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi cña §Êt n-íc ta hiÖn nay ®ang diÔn ra s«i ®éng.
X©y dùng Nhµ n-íc ph¸p quyÒn XHCN cña d©n, do d©n vµ v× d©n ®·, ®ang vµ sÏ lµ mét
trong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m. Muèn x©y dùng thµnh c«ng chñ nghÜa x· héi ë ViÖt
Nam cÇn ph¶i cã ®-îc nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa vµ kh«ng ngõng tranh thñ
sù hîp t¸c quèc tÕ trªn tÊt c¶ c¸c lÝnh vùc cña ®êi sèng x· héi, ®©y lµ mét ®ßi hái mang
tÝnh tÊt yÕu, kh¸ch quan. Tr-íc hÕt ®ã lµ viÖc tham gia th¶o luËn, tháa thuËn ký kÕt gia
nhËp c¸c ®iÒu -íc quèc tÕ, giµnh cho nhau, ®¶m b¶o cho nhau, c«ng nhËn lÉn nhau vÒ ®Þa
vÞ ph¸p lý còng nh- nh÷ng quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p kh¸c trªn c¬ së h÷u nghÞ, hîp t¸c
toµn diÖn, cïng chung sèng hßa b×nh æn ®Þnh, ph¸t triÓn bÒn v÷ng hai bªn cïng cã lîi.
VÒ vÊn ®Ò c«ng nhËn nhau vÒ ®Þa vÞ ph¸p lý, viÖc c«ng nhËn vµ thi hµnh c¸c vÊn ®Ò
cña ®êi sèng kinh tÕ x· héi quèc tÕ nãi chung còng nh- viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c
b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh cña Tßa ¸n nãi riªng lµ vÊn ®Ò ph¸p lý c¬ b¶n vµ chuyªn s©u cña lÜnh
vùc t- ph¸p cña mçi quèc gia còng nh- quèc tÕ. §©y võa lµ vÊn ®Ò chñ quyÒn võa lµ vÊn ®Ò
ph¸p lý quèc tÕ trong quan hÖ bang giao, các vụ việc ngày càng đa dạng về hình thức , thể
loại, phức ta ̣p cả về tính chất làm nảy sinh ra nhiều vấn đề pháp lý đòi hỏi các quốc gia cần
xây dựng mô ̣t cơ chế pháp lý để giải quyế t những vấ n đề này, trong đó các tranh chấ p phát
sinh chủ yế u giữa các quèc gia, cá nhân, pháp nhân các nước trong lĩnh vực dân sự theo
nghÜa réng có yếu tố nước ngoài.
Để giải quyế t vấ n đề nay , trên thế giới hiê ̣n nay có hai phương thức chủ yế u là giải
quyế t tranh chấ p thông qua thương lươ ̣ng , hoà giải và phương thức giải quyết tranh chấ p
tại các thiết chế tài phán Toà án hoặc Trọng tài.
Hiện nay, việc công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của TANN là một
trong những nội dung quan trọng của hoạt động tương trợ tư pháp, một thủ tục đặc biệt
của hoạt động tố tụng dân sự quốc tế. Thực tiễn hiện nay cho thấy, số lượng các bản án,
quyết định của Tòa án nước ngoài cần được công nhận và thi hành tại Việt Nam ngày
càng tăng, điều đó dẫn đến nhu cầu hợp tác giữa các quốc gia để thoả thuận công nhận và
thi hành tại lãnh thổ của nhau các bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài là một đòi
hỏi tất yếu khách quan.
Nếu pháp luật của nước ta thông thoáng và đồng bộ trong việc thi hành và công
nhận bản án, quyết định của Tòa án ngoài tại Viêt Nam sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư nước
vào Việt Nam hợp tác làm ăn cũng như thúc đẩy giao lưu thương mại quốc tế giữa nước
ta và các nước khác trên thế giới ngày càng được mở rộng hơn. Một trong những yếu tố
đảm bảo cho tính có thể thi hành của Tòa án nước ngoài là ngoài các quy định về công
nhận và cho thi hành quyết định phải rất hợp lý và chặt chẽ, tránh trường hợp bản án,
quyết định của Tòa án nước ngoài có thể bị bên thua kiện yêu cầu huỷ một cách tuỳ tiện.
Việc công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của Tòa án ngoài tại Việt Nam là một
trong những động thái thể hiện tinh thần hợp tác hữu nghị sẵn sàng trợ giúp pháp lý đối
với các nước hữu quan. Nếu việc công nhận và thi hành các quyết định đó không trái với
pháp luật quốc gia cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia ký kết,chưa thể
quy định một cách rõ ràng khái niệm trật tự công cộng, hoặc nếu không chấp nhận xu
hướng phân định “trật tự công cộng quốc gia” và “trật tự công cộng quốc tế” tại các văn
bản quy phạm pháp luật tài phán tòa án và về trọng tài, thì cũng cần phải thống nhất. Ở
một chừng mực nào đó, về cách hiểu, giải thích và áp dụng các quy định này trong thực
tiễn xét xử của Toà án Việt Nam nói chung và thực tiễn công nhận và thi hành quyết định
của trọng tài nước ngoài tại Hà Nội nói riêng.
Mặc dù vấn đề về công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án
nước ngoài đã được thiết lập và vận hành một cách có hiệu quả, nhưng nó vẫn không thể
tránh khỏi những tồn tại nhất định trong thực tiễn cuộc sống. Rất nhiều điểm bất cập của
các Điều ước quốc tế đã đến lúc cần được loại bỏ để thay thế bằng những quy định mới
phù hợp hơn. Trong khi việc sửa đổi Điều ước quốc tế chưa được tiến hành, thì sự thống
nhất và tìm ra các phương pháp và cơ chế khác trong việc giải quyết các quan hệ quốc tế
giữa các nước thành viên về cách hiểu và áp dụng những điều khoản của Điều ước quốc
tế trong giải quyết quan hệ quốc tế là rất cần thiết. Việc hiểu đúng, đồng thời áp dụng
phần nào linh hoạt những quy định của Điều ước cũng đặc biệt quan trọng với Việt Nam,
nhất là trong khi pháp luật nước ta vẫn còn nhiều điểm chưa tương đồng với nhau và
chưa phù hợp với quy tắc chung của quốc tế.
ë n-íc ta trong lÜnh vùc ho¹t ®éng t- ph¸p §¶ng vµ nhµ n-íc ta rÊt quan t©m tró
träng thÓ hiÖn rÊt râ ë c¸c chñ tr-¬ng chÝnh s¸ch trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y coi Tßa ¸n cã
vai trß trung t©m quan träng trong hÖ thèng c¬ quan t- ph¸p vµ c¶i c¸ch t- ph¸p, tßa ¸n lµ
c¬ quan duy nhÊt nh©n danh Nhµ n-íc tiÕn hµnh ho¹t ®éng xÐt xö c¸c lo¹i ¸n nãi chung
vµ c¸c quyÕt ®Þnh t- ph¸p nãi riªng [7]. Trong nh÷ng n¨m qua, viÖc c«ng nhËn vµ cho thi
hµnh c¸c b¶n ¸n còng nh- c¸c quyÕt ®Þnh d©n sù cña tßa ¸n vµ vÊn ®Ò ñy th¸c t- ph¸p
ngµy cµng nhiÒu vÒ sè l-îng, ®a d¹ng vÒ lo¹i viÖc. T¹i Tßa ¸n nh©n d©n thµnh phè Hµ Néi
bªn c¹nh ho¹t ®éng xÐt xö trªn ®Þa bµn th× viÖc cho c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n
cña Tßa ¸n n-íc ngoµi l¹i cã ý nghÜa quan träng lµ thñ ®«, trung t©m chÝnh trÞ, kinh tÕ v¨n
hãa cña c¶ n-íc, l¹i cã nhiÒu c¸c c¬ quan ®¹i diÖn ngo¹i giao, c¸c tæ chøc quèc tÕ, ph¸p
nh©n vµ c¸ nh©n n-íc ngoµi ®¶m b¶o cho hîp t¸c, h÷u nghÞ vµ hßa b×nh. Nh÷ng quan hÖ,
viÖc yªu cÇu ®-îc gi¶i quyÕt nhanh chãng ®óng quy ®Þnh cña luËt ph¸p quèc tÕ còng nh-
ph¸p luËt trong n-íc lµ nhiÖm vô hÕt søc nÆng nÒ nh-ng còng rÊt vinh dù. §©y võa thÓ
hiÖn sù hîp t¸c còng nh- ®¶m b¶o vÒ mÆt chñ quyÒn quèc gia còng nh- quyÒn n¨ng chñ
thÓ quèc tÕ cña ViÖt Nam. Ngoµi nh÷ng mÆt ®· ®¹t ®-îc th× viÖc c«ng nhËn vµ cho thi
hµnh c¸c b¶n ¸n còng nh- c¸c quyÕt ®Þnh d©n sù cña Tßa ¸n n-íc ngoµi ë Tßa ¸n nh©n
d©n thµnh phè Hµ Néi cßn nh÷ng h¹n chÕ, do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸ch quan cña t×nh
h×nh quèc tÕ ngµy cµng phøc t¹p ®an xen th¸ch thøc vµ c¬ héi, th× còng cßn nguyªn nh©n
chñ quan duy ý chÝ, ®Æc biÖt lµ vÒ c¸i t©m còng nh- c¸i tÇm cña mçi chóng ta vÉn ch-a
®¸p øng ®-îc xu thÕ héi nhËp cña thÕ giíi, ¶nh h-ëng kh«ng nhá ®Õn quan hÖ ngo¹i giao
cña ®Êt n-íc.
§©y kh«ng chØ lµ h¹n chÕ cña Hµ Néi mµ cßn lµ h¹n chÕ chung cña c¶ n-íc do kh«ng
®-îc trang bÞ nÒn t¶ng vÒ ngo¹i ng÷, v¨n hãa, khoa häc kü thuËt, øng dông c¸c thµnh tùu tiªn
tiÕn cña thÕ giíi, kh«ng ®Çu t- vÒ thêi gian còng nh- vÒ c¬ së vËt chÊt cho viÖc chuyªn s©u
nghiªn cøu vÒ v¨n hãa quèc tÕ vµ ®Æc biÖt lµ vÒ LuËt quèc tÕ, víi T«i lµ mét c¸n bé trong
ngµnh tßa ¸n T«i còng kh«ng lµ ngo¹i lÖ h¹n chÕ chung ®ã.
Là một vấn đề còn khá mới mẻ, nên thời gian qua, việc công nhận và cho thi hành
các bản án và quyết định dân sự quy định này đã phát sinh một số vướng mắc, cả về mặt
quy định của pháp luật cũng như thực tiễn thi hành. Chính vì lý do này Tôi đã chọn đề
tài: “Lý luËn vµ thùc tiÔn viÖc c«ng nhËn c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh d©n sù cña tßa ¸n
n-íc ngoµi t¹i tßa ¸n nh©n d©n thµnh phè Hµ Néi” làm đề tài nghiên cứu của luận văn
thạc sĩ chuyên ngành Luật quốc tế.
2. Tình hình nghiên cứu
ViÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh d©n sù cña tßa ¸n n-íc
ngoµi ®· ®-îc giíi khoa häc ph¸p lý trong n-íc nghiªn cøu, nhÊt lµ nh÷ng ng-êi trùc tiÕp
lµm trong ngµnh Tßa ¸n quan t©m. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu, bµi viÕt ®Ò cËp ®Õn
mét sè khÝa c¹nh vÒ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ®Ò tµi
Qua nghiªn cøu nh÷ng c«ng tr×nh:
- Những vấn đề lý luận và thực tiễn của công nhận và cho thi hành tại Việt Nam
bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài
(Công trình nghiên cứu khoa học của Viện Khoa học xét xử - Tòa án nhân dân tối cao
năm 2009. Mã số: TPT/K-09-03)...
- Tßa ¸n nh©n d©n tèi cao – ViÖn khoa häc xÐt xử “Ph¸p luËt vÒ c«ng nhËn vµ cho
thi hµnh t¹i ViÖt Nam B¶n ¸n, quyÕt ®Þnh D©n sù cña Tßa ¸n n-íc ngoµi, QuyÕt ®Þnh cña
Träng tµi n-íc ngoµi- tËp 4”, 2009 Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội.
- PGS. TS. Hoàng Phước Hiệp „ Mấy vấn đề về công nhận và thi hành tại Việt
Nam các bản án, quyết định của Tòa án và trọng tài nước ngoài‟‟, Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia, Hà Nội, Năm 2000.
- Các báo cáo tổng kết ngành Tòa án nhân dân hàng năm.
- Ngoài ra, một số báo cáo của Bộ Tư pháp cũng đã tổng kết các vấn đề có liên
quan đến việc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định dân sự của Tòa
án nước ngoài. Bên cạnh các công trình nghiên cứu khoa học, vấn đề luận án nghiên cứu
cũng được đề cập trong nhiều bài viết đăng trên các tạp chí khoa học pháp lý chuyên
ngành của Việt Nam
- Đặc biệt là đề tài nghiên cứu khoa học cấp NN, chuyên đề 09 “ công nhận” bản
án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài để làm cơ sở “ thi hành” việc ghi vào sổ sự
thay đổi hộ tịch”.
Các đề tài và các báo cáo đã cho thÊy c¸c t¸c gi¶ míi chØ ®Ò cËp mÆt nµy hay mÆt
kh¸c; Tổng kết rút kinh nghiệm của các chỉ số thống kê số liệu cña viÖc ¸p dông ph¸p luËt
trong n-íc mµ ch-a cã c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu mét c¸ch hÖ thèng, ®Çy ®ñ, cô thÓ ViÖc
c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh d©n sù cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i
Thµnh phè Hµ Néi trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
-Vấn đề “ Lý luận và thực tiễn việc công nhận các bản án và quyết định dân sự
của tòa án nước ngoài tại tòa án nhân dân thành phố Hà Nội” trong khuôn khổ những
quy đinh cơ bản của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế có liên quan để hoàn
thành đề tài.
- Thời gian nghiên cứu: đề tài nghiên cứu trong thời gian từ năm 2009 đến năm
2013
4. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
- Môc ®Ých cña luËn v¨n
+ Nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn viÖc c«ng nhËn vµ cho thi
hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh dân sự cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND thµnh phè Hµ
Néi.
+ §¸nh gi¸ thùc tiÔn cña viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh
dân sự cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND thµnh phè Hµ Néi.
+ §Ò ra nh÷ng gi¶i ph¸p b¶o ®¶m viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ cña sù hîp t¸c quèc tÕ
cña Hµ Néi trªn mäi ph-¬ng diÖn cña c«ng t¸c xÐt xö vµ thi hµnh ¸n, nó chung viÖc c«ng
nhËn cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh d©n sù cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND thµnh
phè Hµ Néi nãi riªng.
- NhiÖm vô cña luËn v¨n
+ X©y dùng c¬ së lý luËn cho viÖc hiÓu biÕt LuËt quèc tÕ nãi chung cña viÖc c«ng
nhËn vµ cho thi hµnh b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh cña tßa ¸n n-íc ngoµi vµ viÖc c«ng nhËn vµ
cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND thµnh phè Hµ Néi
nãi riªng.
+ §¸nh gi¸ kÕt qu¶ ®¹t ®-îc, nh÷ng -u ®iÓm, h¹n chÕ cña viÖc c«ng nhËn vµ cho
thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND thµnh phè Hµ Néi vµ
rót ra c¸c nguyªn nh©n chñ quan, nguyªn nh©n kh¸ch quan cña h¹n chÕ.
+ Nªu ra c¸c quan ®iÓm, yªu cÇu vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p cô thÓ nh-:
T¨ng c-êng sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi ho¹t ®éng ngµnh tßa ¸n; §ãng gãp hoµn
thiÖn c¸c quy ph¹m ph¸p luËt nh»m ®¶m b¶o ¸p dông giao l-u hîp t¸c trong lÜnh vùc t-
ph¸p; KiÖn toµn tæ chøc, n©ng cao ý thøc tin thÇn häc hái nghiªn cøu, tr¸ch nhiÖm, ®¹o
®øc, n¨ng lùc hiÓu biÕt ph¸p luËt quèc tÕ trong viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n
vµ quyÕt ®Þnh cña tßa ¸n n-íc ngoµi … nh»m b¶o ®¶m viÖc ¸p dông LuËt quèc tÕ còng
nh- luËt trong n-íc viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh cña tßa ¸n
n-íc ngoµi t¹i TAND Thµnh phè Hµ Néi.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- C¬ së lý luËn
LuËn v¨n ®-îc nghiªn cøu trªn c¬ së lý luËn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin, t- t-ëng Hå
ChÝ Minh vµ quan ®iÓm cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam vÒ Nhµ n-íc vµ ph¸p luËt, trong ®ã cã
vÊn ®Ò x©y dùng Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa vµ viÖc më réng giao l-u hîp t¸c
quèc tÕ nãi chung còng nh- trong c«ng t¸c Tßa ¸n nãi riªng. Nghiên cứu qua sách báo và tập
chí, những bài bình luận khoa hoc pháp lý về việc cho công nhận và thi hành bản án quyết
định dân sự của Tòa án nước ngoài tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội.
- Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu
LuËn v¨n sö dông ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin vÒ Duy vËt
biªn chøng, duy vËt lÞch sö, ph-¬ng ph¸p lÞch sö vµ logic, ph-¬ng ph¸p kÕt hîp gi÷a lý luËn
vµ thùc tiÔn, ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch, tæng hîp, thèng kª, so s¸nh, ®iÒu tra, kh¶o s¸t, ph-¬ng
ph¸p l-îc hãa, ¸p dông vµ dÞch thuËt viÖc thùc thi l-îc hãa c¸c ®iÒu -íc quèc tÕ ; ph-¬ng
ph¸p ®Þnh danh ký kÕt c«ng nhËn, gia nhËp phª chuÈn thùc thi theo luËt ph¸p quèc tÕ.
6. Đóng góp của luận văn
- LuËn v¨n lµm s¸ng tá c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cña ho¹t ®éng ¸p dông LuËt quèc
tÕ trong viÖc c«ng nhËn cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh dân sự cña tßa ¸n n-íc
ngoµi, lµm râ nh÷ng ®Æc thï cña viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n quyÕt ®Þnh
dân sự cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND Thµnh phè Hµ Néi.
- Trªn c¬ së ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng, nªu ra nh÷ng bÊt cËp trong ho¹t ®éng ¸p dông
LuËt quèc tÕ vµ ph¸p luËt trong n-íc, ®Ò ra c¸c gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi nh»m ®¶m b¶o ¸p
dông ph¸p luËt nãi chung vµ t¹i TAND Thµnh phè Hµ Néi nãi riªng cã hiÖu qu¶, ®¸p øng
yªu cÇu cña c«ng cuéc c¶i c¸ch nÒn t- ph¸p n-íc ta.
7. ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn cña luËn v¨n
- LuËn v¨n lµ mét trong nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu hîp lý vÒ ho¹t ®éng ¸p dông
LuËt Quèc tÕ vµ LuËt trong n-íc vÒ viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n quyết định
dân sự. Gãp phÇn nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn cña viÖc c«ng nhËn vµ cho
thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh dân sự cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND Thµnh phè Hµ
Néi, lµm phong phó nh÷ng lý luËn trong lÜnh vùc nµy.
- KÕt qu¶ nghiªn cøu cña luËt v¨n gãp phÇn cung cÊp c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cho
nh÷ng ng-êi trùc tiÕp lµm trong ngµnh tßa ¸n vÒ viÖc c«ng nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ
quyÕt ®Þnh dân sự cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND Thµnh phè Hµ Néi.
- LuËn v¨n cã thÓ sö dông lµm tµi liÖu th¶m kh¶o cho c«ng t¸c nghiªn cøu gi¶ng
d¹y, häc tËp trong c¸c tr-êng ®¹i häc chuyªn ngµnh luËt vµ kh«ng chuyªn ngµnh luËt, hÖ
thèng c¸c tr-êng chÝnh trÞ cña §¶ng, cho nh÷ng ng-êi ®ang trùc tiÕp lµm c«ng viÖc c«ng
nhËn vµ cho thi hµnh c¸c b¶n ¸n vµ quyÕt ®Þnh dân sự cña tßa ¸n n-íc ngoµi t¹i TAND
Thµnh phè Hµ Néi.
8. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, phầ n kế t luâ ̣n và danh mu ̣c tà i liê ̣u tham khảo . Luâ ̣n văn chia
làm 3 chương.
Chương 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG NHẬN VÀ THI HÀNH BẢN ÁN,
QUYẾT ĐỊNH DÂN SỰ CỦA TÒA ÁN NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
1.1. Khái quát lý luận về công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân
sự của tòa án nước ngoài
1.1.1. Khái niệm bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài
Trong tư pháp quốc tế, việc xác định Tòa án có thẩm quyền tài phán cũng đồng
nghĩa với việc xác định được “quốc tịch” của pháp quyết do Tòa án dó ban hành. Xuất
phát từ nguyên tắc “Tôn trọng chủ quyển quốc gia” và nguyên tắc “quyền tài phán lãnh
thổ” (Teritoral Jurisdiction) mà phán quyết của Tòa án của một quốc gia sẽ được xác định
là phán quyết của Tòa án nước ngoài tại một quốc gia khác. Vậy, quốc tịch cho phán
quyết của tòa án được xác định căn cứ vào hai tiêu chí “lãnh thổ” nơi phán quyết được
ban hành và tiêu chí “luật tòa án” (tiêu chí “luật tòa án”- “lex fori” có nội dung là: nơi có
trụ sở tòa án là nơi pháp luật của quốc gia đó được áp dụng giải quyết).
Như vậy, phán quyết của tòa án là phán quyết của tòa án nước ngoài nếu như nó
được xem xét bởi một quốc gia khác không ban hành phán quyết đó. Điều này có nghĩa
rằng nguyên tắc “quyền tài phán lãnh thổ” đã được áp dụng để xác định phán quyết của
một tòa án có phải là phán quyết của tòa án nước ngoài hay không. Đối với mỗi một quốc
gia thì bất kỳ một phán quyết nào của tòa án không phải do tòa án của quốc gia đó ban
hành đều là phán quyết của tòa án nước ngoài mà không phân biệt phán quyết đó được
tuyên ở đâu.
Theo nghĩa thuần túy, phán quyết của tòa án nước ngoài bao gồm tất cả các phán
quyết mà không phân biệt phán quyết đó có hiệu lực hay chưa có hiệu lực. Tuy nhiên,
trong lĩnh vực công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của tòa án thì chỉ
những phán quyết đã có hiệu lực pháp luật mới được xem xét công nhận và cho thi hành.
Trong một số trường hợp đặc biệt, phán quyết của tòa án tuy chưa có hiệu lực nhưng
cũng có thể được xem xét công nhận và cho thi hành tại một quốc gia khác (quy định tại
Khoản 3 Điều 21 Hiệp định tương trợ tư pháp giữa Cộng hòa Pháp và Việt Nam) [51].