Tóm tắt luận án tiến sĩ y học nghiên cứu nồng độ protein s100b và nse huyết thanh ở bệnh nhân nhồi máu não giai đoạn cấp tại bệnh viện trung ương huế

  • 52 trang
  • file .pdf
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC
HOÀNG TRỌNG HANH
NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ PROTEIN S100B VÀ
NSE HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN NHỒI
MÁU NÃO GIAI ĐOẠN CẤP TẠI BỆNH VIỆN
TRUNG ƢƠNG HUẾ
Chuyên ngành : NỘI TIM MẠCH
Mã số : 62.72.01.41
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC
HUẾ - 2015
Công trình được hoàn thành tại:
ĐẠI HỌC HUẾ - TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC
Người hướng dẫn khoa học:
1. GS.TS. HOÀNG KHÁNH
2. TS. NGUYỄN CỬU LỢI
Phản biện 1: GS.TS. NGUYỄN VĂN CHƢƠNG
Phản biện 2: PGS.TS. NGÔ ĐĂNG THỤC
Phản biện 3: GS.TS. HUỲNH VĂN MINH
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế
Vào lúc:...........giờ...........ngày...........tháng...........năm 2015
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia;
- Trung tâm học liệu - Đại học Huế
- Thư viện Trường Đại học Y Dược Huế
1
MỞ ĐẦU
Nhồi máu não đã và đang là một vấn đề thời sự cấp thiết của
y học đối với mỗi quốc gia. Nhồi máu não gây tử vong nhanh chóng
hoặc để lại di chứng là gánh nặng cho gia đình và xã hội. Tuy có
nhiều tiến bộ đáng kể trong chẩn đoán và điều trị nhưng tỷ lệ tử
vong do nhồi máu não vẫn còn khá cao ở những nước phát triển và
rất cao ở Việt Nam.
Trong nhồi máu não các tế bào sao bị tổn thương sớm, phù não
xuất hiện sớm và đầu tiên, làm tổn thương tế bào sao, là tế bào làm
nhiệm vụ trung gian chuyển hóa giữa mao mạch và tế bào thần kinh
từ đó gây phóng thích protein S100B và enolase đặc hiệu tế bào thần
kinh (NSE). Như vậy, nghiên cứu nồng độ protein S100B và NSE
trong huyết thanh phải chăng sẽ giúp ích cho việc chẩn đoán sớm và
tiên lượng nhồi máu não nhất là khi chưa thấy tổn thương não trên
phim chụp cắt lớp vi tính.
Tại Việt Nam chưa thấy có nghiên cứu nào về hai chất
này, vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu nồng độ
protein S100B và NSE huyết thanh ở bệnh nhân nhồi máu não
giai đoạn cấp tại Bệnh viện Trung ƣơng Huế”, với các mục tiêu
nghiên cứu:
1. Khảo sát nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh ở
bệnh nhân nhồi máu não trong giai đoạn cấp và giá trị của các chất
này trong tiên lượng sống còn.
2. Xác định mối liên quan, tương quan giữa nồng độ protein
S100B và NSE huyết thanh với tuổi, huyết áp, một số kết quả cận
lâm sàng và thang điểm Glasgow, thang điểm đột quỵ não của Viện
Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIHSS) và thang điểm tàn tật Barthel.
2
- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
+ Ý nghĩa khoa học
Nghiên cứu giúp xác định nồng độ protein S100B và NSE
trong giai đoạn cấp của nhồi máu não giúp xác định chẩn đoán, tiên
lượng, diễn tiến bệnh, từ đó đề ra chiến lược điều trị.
Xét nghiệm định lượng nồng độ protein S100B và NSE huyết
thanh có độ chính xác cao, giúp định hướng chẩn đoán ngay cả khi
hình ảnh chụp cắt lớp vi tính não chưa cho thấy tổn thương.
+ Ý nghĩa thực tiễn
Đóng góp thêm yếu tố chỉ điểm cho việc chẩn đoán và tiên
lượng mức độ nặng và tiên lượng sống còn của nhồi máu não.
- Đóng góp mới của luận án
Là luận án đầu tiên tại Việt Nam phối hợp nghiên cứu hai
chất chỉ điểm sinh học này của tổn thương tế bào thần kinh trên bệnh
nhân nhồi máu não.
Là luận án giúp có một cái nhìn toàn diện về vai trò của
protein S100B và NSE trong bệnh nhồi máu não giai đoạn cấp cũng
như tiên lượng sống còn trong giai đoạn bán cấp.
Cấu trúc của luận án: Gồm 135 trang: đặt vấn đề 3 trang, tổng
quan tài liệu 30 trang, đối tượng và phương pháp nghiên cứu 25 trang,
kết quả nghiên cứu 35 trang, bàn luận 39 trang, kết luận 2 trang, kiến
nghị 1 trang. Luận án có 43 bảng, 39 biểu đồ, 7 hình, 1 sơ đồ, 147 tài
liệu tham khảo: 25 tài liệu tiếng Việt, 122 tài liệu tiếng Anh.
3
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. TỔNG QUAN VỀ NHỒI MÁU NÃO
1.1.1. Định nghĩa và phân loại nhồi máu não
Nhồi máu não là một thể của tai biến mạch máu não
(TBMMN). TBMMN là dấu hiệu phát triển nhanh chóng trên lâm
sàng của một rối loạn khu trú chức năng của não, kéo dài trên 24 giờ
và thường do nguyên nhân mạch máu.
Nhồi máu não là tình trạng tế bào não bị tổn thương và chết
do tắc mạch, co mạch, lấp mạch máu đến nuôi một vùng não. Nhồi
máu não có thể gây nên tổn thương não kéo dài và không hồi phục.
- Nhồi máu não cấp : Tuần đầu sau khởi bệnh.
- Nhồi máu não bán cấp : Tuần thứ hai đến tuần thứ tư.
- Nhồi máu não mạn : Sau tuần thứ tư.
1.1.2. Sinh lý bệnh học của thiếu máu não cục bộ
Hai cơ chế cơ bản tham gia vào quá trình gây tai biến thiếu
máu não là cơ chế nghẽn mạch (thường do huyết khối, cục tắc) và cơ chế
huyết động học.
1.2. CÁC CHẤT CHỈ ĐIỂM SINH HỌC
1.2.1. Đặc điểm của protein S100B
1.2.1.1. Cấu trúc của protein S100B
Các protein S100 là những protein nhỏ có tính acid được cấu
thành từ hai tiểu đơn vị α và β có trọng lượng phân tử 10,4 và 10,5
kDa. Protein S100B hình thành từ hai tiểu đơn vị β.
1.2.1.2. Chức năng của protein S100B
Protein S100B tham gia vào rất nhiều các hoạt động của tế bào
bao gồm dẫn truyền tín hiệu tế bào, quá trình biệt hóa, di chuyển, quá
trình giải mã và chu trình tế bào.
4
1.2.2.3. Ảnh hưởng của S100B lên các tế bào sao và tế bào vi thần
kinh đệm
Protein S100B kích thích sự tăng sinh của dòng tế bào sao ở
nồng độ thấp. Mặc khác, với một nồng độ thấp (từ dưới nanomol đến
nanomol) của protein S100B đã được chứng minh là có thể làm bất
hoạt tác dụng của chất độc thần kinh trimethyltin lên những tế bào sao.
Nồng độ cao của protein S100B làm tăng NO, từ đó sẽ làm
diễn ra quá trình chết tế bào của những tế bào sao cũng như quá trình
chết tế bào thần kinh được nuôi cấy. Thêm vào đó, nồng độ cao của
protein S100B sẽ làm tăng sự biểu hiện IL-1β ở tế bào sao và làm tăng
sự hoạt hóa những tế bào thần kinh đệm thông qua β-amyloid, và kích
thích sự bài tiết của Interleukin– 6 và yếu tố hoại tử u - α từ những tế
bào sao ở nồng độ trên 25 nM. Do đó, protein S100B có thể hoạt hóa
những tế bào sao, tham gia vào quá trình chuyển đổi những tế bào sao
từ những tế bào có chức năng dinh dưỡng thành những tế bào có thể
tham gia vào những đáp ứng viêm của cơ thể.
1.2.2. Đặc điểm enolase đặc hiệu của tế bào thần kinh (Neuron-
specific enolase)
1.2.2.1. Cấu trúc enolase đặc hiệu của tế bào thần kinh
NSE là enzym enolase phân hủy đường (có trọng lượng phân tử
khoảng 78 kD) gồm có ba tiểu đơn vị khác nhau α, β và γ. Tiểu đơn vị α
của enolase có ở trong nhiều loại mô của động vật có vú trong khi đó tiểu
đơn vị β được tìm thấy ở trong cơ tim và sợi cơ vân. Dạng đồng phân
enolase α γ và γ γ mà được biết đến như là enolase đặc hiệu thần kinh hoặc
γ-enolase có thể phát hiện đầu tiên ở tế bào nội tiết thần kinh và tế bào
thần kinh ở nồng độ cao cũng như những u mà có nguồn gốc từ chúng.
1.2.2.2. Sự thay đổi của enolase đặc hiệu tế bào thần kinh (NSE)
Ở người bình thường, nồng độ NSE huyết thanh là: 15,7–17,0
ng/ml . Vị trí gắn của NSE trong các tế bào thần kinh và thần kinh nội
5
tiết cho thấy kháng nguyên này có thể trở thành một công cụ lâm sàng
hữu ích trong nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau có liên quan đến những
loại tế bào đó. Cơ sở của những nghiên cứu này là đánh giá liệu một sự
thoái hóa hoặc tân sinh những dạng tế bào này có thể hiện ra ngoài bằng
một sự tăng nồng độ NSE trong huyết thanh hoặc dịch não-tủy của
những bệnh nhân bị ảnh hưởng hay không. Phương pháp tiếp cận như
thế này đã được chứng minh là hiệu quả ở những bệnh nhân bị đột quỵ
não và chấn thương sọ não, trong khi những thành công trong các nghiên
cứu liên quan đến các bệnh lý thoái hóa thần kinh thì khó hơn nhiều do
không chắc chắn về thời gian của quá trình thoái hóa tế bào thần kinh.
Sự tăng nồng độ NSE trong dịch não tủy đã được quan sát thấy ở cả
những bệnh nhân bị đột quỵ não và bệnh nhân bị chấn thương sọ não.
Trong nhồi máu não, Wu Y.C. và cs kết luận: nồng độ NSE
huyết thanh là chất chỉ điểm hữu ích để dự đoán thể tích ổ nhồi máu
và kết quả lâm sàng. Năm 2006, Edward C.Jauch và cộng sự nghiên
cứu cho thấy có mối tương quan của protein S100B, NSE với đặc
điểm chẩn đoán hình ảnh và lâm sàng trong NMN cấp. Protein
S100B tăng trong vòng 24 giờ đầu sau đột quỵ não mặc dù chúng
chưa đạt đỉnh cao cho tới vài ngày sau đột quỵ não.
Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi từ 18 tuổi trở lên bao
gồm hai nhóm: nhóm bệnh nhân nhồi máu não cấp và nhóm chứng.
Thời gian thu thập mẫu nghiên cứu: 4/2011 - 02/2014.
Lứa tuổi: 18 – 90.
2.1.1. Nhóm bệnh
Gồm 98 bệnh nhân mắc nhồi máu não lần đầu ở giai đoạn
cấp, điều trị nội trú tại khoa Hồi sức cấp cứu và Nội Tim mạch, bệnh
6
viện Trung ương Huế, đồng ý tham gia vào nghiên cứu và không có
bệnh lý kèm theo ảnh hưởng đến tăng nồng độ protein S100B và NSE
huyết thanh.
2.1.2. Nhóm chứng
Bao gồm 112 người chứng đến khám sức khỏe tại khoa Khám
Bệnh, bệnh viện Trung ương Huế, không mắc các bệnh lý ảnh hưởng
đến tăng nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh và tự nguyện
tham gia vào chương trình nghiên cứu.
2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu: cắt ngang mô tả có so sánh với nhóm
chứng và theo dõi.
2.2.2. Cách thức chọn mẫu
- Cỡ mẫu: theo công thức tính cỡ mẫu ước lượng một tỷ lệ,
pS100B = 0,81 (theo Shaaban Ali, tỷ lệ tăng protein S100B là 81%) và
pNSE = 0,935 (theo Oryńska M.K., tỷ lệ tăng NSE là 93,5%). Như
vậy, cỡ mẫu trong nghiên cứu của chúng tôi N > 93. Thực tế, chúng
tôi đã tiến hành nghiên cứu 98 bệnh nhân.
2.2.3. Khám lâm sàng
- Đánh giá tình trạng ý thức bằng thang điểm Glasgow
Glasgow < 10 điểm : Rối loạn ý thức.
Glasgow ≥ 10 điểm : Không rối loạn ý thức.
- Đánh giá lâm sàng qua thang điểm đột quỵ não của Viện y
tế quốc gia Hoa Kỳ (National Institutes of Health Stroke Scale
NIHSS): chia làm hai nhóm: 0 – 13 điểm và ≥ 14 điểm.
-Nghiên cứu mức độ tàn tật lâm sàng bằng thang điểm Barthel:
60-100 : Độc lập hoàn toàn trong sinh hoạt hằng ngày
40-59 : Phụ thuộc một phần trong sinh hoạt hằng ngày
Dưới 40 : Phụ thuộc hoàn toàn trong sinh hoạt hằng ngày
7
2.2.4. Đánh giá tử vong tại bệnh viện
Chúng tôi đánh giá tử vong bệnh nhân tại bệnh viện ở hai
thời điểm: 7 ngày đầu và 28 ngày.
2.2.5. Chụp não cắt lớp vi tính
Máy chụp CLVT hiệu Hispeed Dual – GE (Anh Quốc), 2
ảnh/vòng quay, sản xuất 2009. Thực hiện tại khoa Chẩn đoán hình
ảnh Bệnh viện Trung ương Huế.
2.2.6. Xét nghiệm protein S100B và NSE
- Định lượng protein S100B và NSE huyết thanh theo kỹ
thuật miễn dịch điện hóa phát quang trên máy hóa sinh miễn dịch tự
động Cobas 6000 (Hoa Kỳ) tại Bệnh viện Trung ương Huế.
-Xác định điểm cắt
+ Điểm cắt tăng protein S100B, tăng NSE: theo kết quả của
giá trị X  2SD từ nhóm chứng.
+ Điểm cắt protein S100B, NSE trong chẩn đoán NMN: theo
kết quả từ đường cong ROC giữa nhóm chứng và nhóm bệnh.
+ Điểm cắt protein S100B, NSE trong tiên lượng sống còn ở
hai thời điểm 7 ngày và 28 ngày: theo kết quả từ đường cong ROC
giữa nhóm tử vong và nhóm sống còn.
2.2.7. Phương pháp xử lý số liệu
Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS 19.0.
2.2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
Đề cương nghiên cứu đã được thông qua Hội đồng Khoa học
và Hội đồng Đạo đức của Bệnh viện Trung Ương Huế phê duyệt.
Bệnh nhân và/hoặc gia đình được giải thích đầy đủ và
đồng ý tham gia nghiên cứu, cam kết hợp tác trong quá trình
nghiên cứu. Bệnh nhân có quyền rút ra khỏi nghiên cứu trong bất
kỳ trường hợp nào.
8
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đặc điểm chung
Bảng 3.1. Phân bố tỷ lệ nam, nữ giữa nhóm bệnh và nhóm chứng
Nhóm bệnh Nhóm chứng
Nhóm nghiên cứu p
n % n %
Nam 56 57,1 64 57,1 > 0,05
Giới Nữ 42 42,9 48 42,9 > 0,05
Tổng cộng 98 100,0 112 100,0
Tuổi ≤ 60 30 30,6 42 37,5
> 0,05
(năm) > 60 68 69,4 70 62,5
Không có sự khác biệt về giới giữa nhóm bệnh và nhóm
chứng (p > 0,05).
Ở nhóm bệnh, tuổi thấp nhất là 32 tuổi, tuổi cao nhất là 90 tuổi.
Bảng 3.2. Thể tích ổ tổn thương trên CLVT ở nhóm bệnh
Thể tích tổn thƣơng (cm3) n %
≤ 30 49 50,0
>30 49 50,0
Tổng cộng 98 100,0
Trung bình 98,09 ± 138,15
Trung vị 31,01
(95%CI) (17,85 – 56,92)
Trung vị thể tích tổn thương ở bệnh nhân NMN là 31,01 cm3
(95%CI: 17,85 – 56,92).
9
3.2. Đặc điểm của protein S100B và NSE ở bệnh nhân NMN cấp
và giá trị trong tiên lƣợng sống còn
3.2.1. Nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh nhóm bệnh và
nhóm chứng
Bảng 3.3. Nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh nhóm bệnh và nhóm chứng
Nhóm bệnh Nhóm chứng X + 2SD
Thông số p
(n=98) (n=112) NC
Protein X  SD 1,450 ± 2,588 0,059 ± 0,026 0,111
S100B Trung vị 0,404 0,058
< 0,001
(ng/ml) (95%CI) (0,263 – 0,689) (0,049 – 0,066)
X  SD 37,44 ± 33,39 14,93 ± 3,41 21,75
NSE
(ng/ml) Trung vị 26,55 14,47
< 0,001
(95%CI) (22,49 – 33,02) (13,75 – 15,20)
Điểm cắt của người bình thường đối với protein S100B là
0,111 ng/ml, đối với NSE là 21,75 ng/ml.
Bảng 3.4. Tỷ lệ của protein S100B và NSE nhóm bệnh và nhóm chứng
Nhóm nghiên cứu Nhóm bệnh Nhóm chứng
Thông số n % n %
Protein > 0,111 85 86,7 6 5,4
S100B ≤ 0,111 13 13,3 106 94,6
(ng/ml) p <0,001
> 21,75 61 62,2 2 1,8
NSE
≤ 21,75 37 37,8 110 98,2
(ng/ml)
p <0,001
Điểm cắt protein S100B > 0,111 ng/ml, độ nhạy 86,73%, độ
đặc hiệu 94,64%. Điểm cắt NSE > 21,75 ng/ml, độ nhạy 62,24%, độ
đặc hiệu 98,21%.
10
Bảng 3.5. Chẩn đoán NMN kết hợp protein S100B và NSE huyết thanh
Nhóm nghiên cứu Nhóm bệnh Nhóm chứng
Thông số n % n %
Tăng protein S100B và NSE 57 58,2 1 0,9
Không tăng protein S100B và/hoặc NSE 41 41,8 111 99,1
p <0,001
Tăng protein S100B và/hoặc NSE 89 90,8 7 6,2
Không tăng protein S100B và NSE 9 9,2 105 93,8
p <0,001
Khi tăng protein S100B và NSE, độ nhạy chẩn đoán NMN là
58,16%, độ đặc hiệu 99,11%. Khi tăng protein S100B và/hoặc NSE,
độ nhạy là 90,82%, độ đặc hiệu 93,75%.
Bảng 3.6. So sánh chẩn đoán NMN bằng protein S100B, NSE
và CLVT lần đầu
Kết quả CLVT Dƣơng tính Âm tính
lần đầu
Thông số n % n %
Tăng
Protein 77 85,6 8 100,0
(> 0,111)
S100B
Bình thường
(ng/ml) 13 14,4 0 0,0
(≤ 0,111)
Tăng
55 61,1 6 75,0
NSE (>21,75)
(ng/ml) Bình thường
35 38,9 2 25,0
(≤ 21,75)
Trong nhóm CLVT lần đầu âm tính, 100% bệnh nhân có tăng
protein S100B và 75% có tăng NSE.
11
3.2.2. Đặc điểm tử vong tại bệnh viện ở bệnh nhân nhồi máu não
3.2.2.1. Tỷ lệ tử vong tại bệnh viện ở bệnh nhân nhồi máu não theo giới
Bảng 3.7. Tỷ lệ tử vong bệnh nhân nhồi máu não theo giới
Giới Nam Nữ Chung
Tử vong n % n % n %
Tử vong trong 7 ngày 10 17,9 10 23,8 20 20,4
Tử vong trong 28 ngày 17 30,4 15 35,7 32 32,7
Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ tử vong
theo giới (p > 0,05).
Tỷ lệ tử vong chung trong 7 ngày là 20,4%, trong 28 ngày
là 32,7%.
3.2.3.2. Các yếu tố kết hợp với diễn biến tử vong của NMN
Bảng 3.8. Các yếu tố kết hợp với diễn biến tử vong tại bệnh viện
của NMN sau 7 ngày theo kết quả phân tích hồi qui logic nhị phân
Biến số độc lập B OR 95% CI của OR p
Protein S100B > 0,749 ng/ml 1,073 2,924 0,561 – 15,231 > 0,05
NSE > 25,23 ng/ml 3,533 34,233 2,732 – 428,908 < 0,01
Thang điểm Glasgow < 10 0,329 1,389 0,111 – 17,316 > 0,05
Thang điểm NIHSS > 22 3,223 25,105 2,173 – 290,055 < 0,05
Thể tích tổn thương > 110 cm 3
2,696 14,828 2,302 – 95,514 < 0,01
Tuổi > 81 0,868 2,382 0,487 – 11,661 > 0,05
Hằng số -8,961
NSE > 25,23 ng/ml, NIHSS > 22, thể tích tổn thương > 110
cm3 là những yếu tố độc lập có ý nghĩa thống kê trong tiên lượng tử
vong ở bệnh nhân NMN sau 7 ngày.
12
Bảng 3.9. Các yếu tố kết hợp với diễn biến tử vong tại bệnh viện của
NMN sau 28 ngày theo kết quả phân tích hồi qui logic nhị phân
95% CI của
Biến số độc lập B OR p
OR
Protein S100B > 0,245 ng/ml 0,188 1,207 0,239 – 6,088 > 0,05
NSE > 24,22 ng/ml 1,655 5,232 1,244 – 21,999 < 0,05
Glasgow < 10 1,756 5,790 0,583 – 57,499 > 0,05
NIHSS > 18 1,746 5,730 0,374 – 87,716 > 0,05
Thể tích tổn thương > 96 cm3 0,634 1,885 0,554 – 6,411 > 0,05
Tuổi > 74 1,729 5,636 1,624 – 19,562 < 0,05
Hằng số -5,586
NSE > 24,22 ng/ml và tuổi > 74 là yếu tố độc lập có ý nghĩa
thống kê trong tiên lượng tử vong ở bệnh nhân NMN sau 28 ngày.
3.3. Mối liên quan, tƣơng quan giữa protein S100B, NSE với tuổi,
huyết áp, cận lâm sàng, Glasgow, NIHSS và Barthel
3.3.1. Mối liên quan giữa protein S100B, NSE và Glasgow
Bảng 3.10. Mối liên quan giữa protein S100B, NSE và Glasgow
Glasgow < 10 (n = 57) ≥ 10 (n = 41) OR
p
Thông số n % n % 95%CI
> 0,111 54 94,7 31 75,6 5,81
Protein < 0,05
≤ 0,111 3 5,3 10 24,4 (1,49 – 22,71)
S100B
(ng/ml) Trung vị 0,764 0,180
< 0,001
(95%CI) (0,411 – 1,189) (0,146 – 0,302)
> 21,75 41 71,9 20 48,8 2,69
< 0,05
NSE ≤ 21,75 16 28,1 21 51,2 (1,16 – 6,24)
(ng/ml) Trung vị 33,68 21,18
< 0,01
(95%CI) (26,78 – 39,81) (17,29 – 25,23)
Có mối liên quan giữa tăng protein S100B, NSE và Glasgow.
13
3.3.2. Mối liên quan giữa protein S100B, NSE và NIHSS
Bảng 3.11. Mối liên quan giữa protein S100B, NSE và NIHSS
NIHSS < 14 (n = 27) ≥ 14 (n = 71) OR
p
Thông số n % n % 95%CI
> 0,111 19 70,4 66 93,0 5,56
Protein < 0,01
≤ 0,111 8 29,6 5 7,0 (1,63 – 18,98)
S100B
Trung vị 0,171 0,669
(ng/ml) < 0,001
(95%CI) (0,115 – 0,218) (0,384 – 1,060)
> 21,75 9 33,3 52 73,2 5,47
< 0,01
NSE ≤ 21,75 18 66,7 19 26,8 (2,10 – 14,26)
(ng/ml) Trung vị 17,29 32,38
< 0,001
(95%CI) (12,96 – 22,62) (25,42 – 39,62)
Có mối liên quan giữa protein S100B, NSE và NIHSS.
3.3.3. Mối liên quan giữa protein S100B, NSE và Barthel
Bảng 3.12. Mối liên quan giữa protein S100B, NSE và Barthel
Barthel < 60 (n = 53) ≥ 60 (n = 45) OR
p
Thông số n % n % 95%CI
> 0,111 49 92,5 36 80,0 3,06
Protein > 0,05
≤ 0,111 4 7,5 9 20,0 (0,87 – 10,73)
S100B
Trung vị 0,749 0,205
(ng/ml) < 0,01
(95%CI) (0,403-1,150) (0,159-0,379)
> 21,75 40 75,5 21 46,7 3,52
< 0,01
NSE ≤ 21,75 13 24,5 24 53,3 (1,49 – 8,29)
(ng/ml) Trung vị 33,68 20,45
< 0,01
(95%CI) (25,42-39,81) (16,25-26,88)
Có mối liên quan giữa NSE và Barthel.
14
3.3.4. Sự tương quan giữa protein S100B, NSE huyết thanh với
một số thông số
Bảng 3.13. Sự tương quan giữa protein S100B huyết thanh với một
số thông số
Thông số r p
Tuổi 0,258 < 0,05
Thang điểm Glasgow -0,202 < 0,05
Thang điểm NIHSS 0,236 < 0,05
Thang điểm Barthel -0,227 < 0,05
HATT 0,004 > 0,05
HATTr -0,012 > 0,05
Urê máu 0,315 < 0,01
Glucose máu 0,247 < 0,05
Thể tích tổn thương 0,395 < 0,001
Protein S100B tương quan thuận với tuổi, NIHSS, ure, glucose
và thể tích tổn thương, tương quan nghịch với Barthel và Glasgow.
Bảng 3.14. Tương quan giữa NSE huyết thanh với một số thông số
Thông số r p
Thang điểm Glasgow -0,276 < 0,01
Thang điểm NIHSS 0,263 < 0,01
Thang điểm Barthel -0,346 < 0,001
HATT -0,026 > 0,05
HATTr -0,026 > 0,05
Urê máu 0,268 < 0,01
Creatinin máu 0,383 < 0,001
Cholesterol LDL 0,251 < 0,05
Bạch cầu 0,351 < 0,001
Thể tích tổn thương 0,344 < 0,01
15
NSE tương quan nghịch với Barthel, Glasgow; tương quan
thuận với NIHSS, ure, creatinin, Cholesterol – LDL, bạch cầu, thể
tích tổn thương.
3.3.5. Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến giữa thể tích tổn thương
và các thông số
Bảng 3.15. Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến giữa thể tích tổn
thương và các thông số
Chỉ số B T p
Hằng số 172,434 3,071
Protein S100B 15,528 2,375 < 0,05
NSE 0,378 0,731 > 0,05
Glasgow -10,966 -2,276 < 0,05
Kết quả đánh giá mô hình hồi quy:
Hệ số hồi quy: r = 0,460, p < 0,001
Mô hình hồi quy có ý nghĩa thống kê, tuy nhiên khả năng tiên
lượng yếu (r = 0,460, p < 0,001). Nồng độ protein S100B và thang điểm
Glasgow là yếu tố độc lập có ý nghĩa thống kê để dự đoán thể tích tổn
thương (p < 0,05).
16
Chƣơng 4. BÀN LUẬN
4.1. Đặc điểm chung
4.1.1. Phân bố độ tuổi và giới giữa hai nhóm bệnh và chứng
Bảng 3.1 cho thấy số bệnh nhân nam có 56 trường hợp chiếm
tỷ lệ 57,1%, nữ giới có 42 trường hợp, chiếm tỷ lệ 42,9%.
Nghiên cứu của Foerch C. và cs trên 39 bệnh nhân nhồi máu
ĐM não giữa cấp ở Đức năm 2005 cho thấy: độ tuổi trung bình ở
bệnh nhân là 69,1 ± 11,5 tuổi, nữ giới chiếm tỷ lệ 35,9%. Nghiên cứu
của Sun Y. cho thấy nam giới chiếm 53,7%.
4.1.2. Thể tích ổ tổn thương trên CLVT ở nhóm bệnh
Bảng 3.2 cho thấy 50% bệnh nhân có thể tích tổn thương
≤30cm .Thể tích tổn thương trung bình là 98,09 ± 138,15 cm3.
3
Nghiên cứu của Herrmann M. và cs cho thấy, thể tích tổn
thương trung bình là 34,2 ± 72,2 cm3. Nghiên cứu của Zaheer S. và
cs trên 75 bệnh nhân NMN cấp ở Ấn Độ cho thấy thể tích tổn thương
trung bình là 53,88 ± 42,92 cm3. Thể tích tổn thương trong kết quả của
chúng tôi cao hơn các nghiên cứu khác có lẽ do bệnh nhân của chúng tôi
hầu hết nằm ở khoa Hồi sức Cấp cứu là những bệnh nặng nguy cơ tử
vong cao nên thể tích tổn thương não thường rất lớn.
4.2. Đặc điểm của protein S100B và NSE ở bệnh nhân nhồi máu
não giai đoạn cấp và giá trị trong tiên lƣợng sống còn
4.2.1. Nồng độ protein S100B nhóm nghiên cứu
Kết quả ở bảng 3.3 cho thấy trung vị của protein S100B
huyết thanh ở nhóm bệnh là 0,404 cao hơn so với nhóm chứng 0,058.
Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,001).
Wiesmann M. và cs cho thấy trên 200 người tình nguyện
khỏe mạnh trung vị nồng độ protein S100B là 0,052 ng/ml. Kết quả
17
này tương tự với kết quả ở nhóm chứng của chúng tôi. Trị số trung
bình nồng độ protein S100B ở nhóm chứng là 0,059 ± 0,026 ng/ml. Ở
ngưỡng X  2SD là 0,111 ng/ml.
4.2.2. Nồng độ NSE nhóm nghiên cứu
Bảng 3.4 cho thấy trung vị của NSE ở nhóm bệnh là 26,55
(95%CI: 22,49 – 33,02) cao hơn so với nhóm chứng 14,47 (95%CI:
13,75 – 15,20) có ý nghĩa thống kê (p < 0,001).
Martens P. (1998) cho thấy trung vị nồng độ NSE ở nhóm bệnh
là 21,2 ng/ml cao hơn so với nhóm chứng 15,2 ng/ml (p < 0,001) Nghiên
cứu của Oryńska M.K. và cs cho thấy NSE ở nhóm bệnh nhân NMN cao
hơn nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (36,9 ± 24,0 so với 14,3 ± 9,7
ng/ml). Kết quả này tương tự nghiên cứu của chúng tôi.
Trị số trung bình nồng độ NSE ở nhóm chứng là 14,93 ±
3,41 ng/ml. Ở ngưỡng X  2SD là 21,75 ng/ml.
4.2.3. Tỷ lệ tăng protein S100B và NSE nhóm nghiên cứu
4.2.3.1. Tỷ lệ tăng protein S100B nhóm nghiên cứu
Kết quả ở bảng 3.5 cho thấy với điểm cắt protein S100B >
0,111 ng/ml, tỷ lệ tăng protein S100B ở nhóm bệnh là 86,7%, ở nhóm
chứng là 5,4%, độ nhạy 86,73%, độ đặc hiệu 94,64%.
Nghiên cứu của Oryńska M.K. và cs cho thấy điểm cắt của
protein S100B là > 0,15 ng/ml, protein S100B ở nhóm bệnh nhân
NMN tăng 61,8%.
4.2.3.2. Tỷ lệ tăng NSE trong nhóm nghiên cứu
Với điểm cắt NSE > 21,75 ng/ml, tỷ lệ tăng NSE ở nhóm
bệnh là 62,2%, ở nhóm chứng là 1,8%, độ nhạy là 62,24%, độ đặc
hiệu 98,21%.
Nghiên cứu của Oryńska M.K. và cs cho thấy tỷ lệ tăng NSE
ở nhóm bệnh nhân NMN là 93,5%. Trong nghiên cứu này, điểm cắt
NSE là > 12,5 ng/ml.
18
Kết quả của Hill M.D. và cs (2000) cho thấy ở thời điểm
nhập viện, tỷ lệ tăng NSE của bệnh nhân NMN cấp là 89%. Kết quả
này cũng tương tự như kết quả của Oryńska M.K..
Kết quả ở bảng 3.6 cho thấy trong nhóm CLVT lần đầu âm tính,
100% bệnh nhân có tăng protein S100B và 75% có tăng NSE. Như vậy,
trong các trường hợp tổn thương NMN sớm khi kết quả CLVT chưa
thấy tổn thương thì nồng độ protein S100B và NSE đã tăng hơn so với
bình thường. Điều này xác nhận vai trò của hai chất chỉ điểm sinh học
này trong việc góp phần chẩn đoán sớm NMN.
4.2.4. Giá trị của protein S100B và NSE trong tiên lượng nguy cơ
tử vong tại bệnh viện
4.2.4.1. Tỷ lệ tử vong tại bệnh viện ở nhóm nghiên cứu
Bảng 3.7 cho thấy tỷ lệ tử vong tại bệnh viện ở bệnh nhân
NMN trong nghiên cứu của chúng tôi ở thời điểm 7 ngày là 20,4%, ở
thời điểm 28 ngày là 32,7%.
Nghiên cứu của Weimar C. trên 1307 bệnh nhân NMN cấp
cho thấy sau 100 ngày, tỷ lệ tử vong là 10,7%. Nghiên cứu của
Ogawa A. trên hai nhóm bệnh nhân NMN ở Anh và ở Nhật Bản cho
thấy, tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân Anh sau 90 ngày là 5,3%, ở
Nhật Bản là 3,5%.
4.2.4.2. Giá trị của protein S100B và NSE trong tiên lượng nguy cơ tử vong
Ở thời điểm 7 ngày NSE > 25,23 ng/ml, NIHSS > 22, thể
tích tổn thương > 110 cm3 là những yếu tố độc lập có ý nghĩa thống
kê trong tiên lượng tử vong ở bệnh nhân NMN. Protein S100B không
có ý nghĩa trong việc tiên lượng tử vong trong thời điểm này.
Ở thời điểm 28 ngày NSE> 24,22 ng/ml và tuổi > 74 là yếu
tố độc lập có ý nghĩa trong tiên lượng tử vong. Protein S100B không
có ý nghĩa trong việc tiên lượng tử vong trong thời điểm này.