Tích hợp kiến thức liên môn trong quá trình giảng dạy bài “ ô nhiễm môi trường” môn sinh học lớp 9 trường thcs.

  • 20 trang
  • file .doc
BÀI DỰ THI TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN
TRƯỜNG THCS …. HUYỆN HOẰNG HÓA
1.Tên tình huống : Tích hợp kiến thức liên môn trong quá trình
giảng dạy bài “ Ô nhiễm môi trường” môn Sinh học lớp 9 trường
THCS.
2. Mục tiêu dạy học :
Hiện nay, bảo vệ môi trường đang là vấn đề nóng bỏng nhất toàn cầu, khi
môi trường bị ảnh hưởng bởi khói bụi do các phương tiện giao thông, các khí
thải độc hại từ các nhà máy, nước và rác thải sinh hoạt... Bảo vệ môi trường là
một trong những vấn đề sống còn của nhân loại, là nhân tố đảm bảo sức khỏe và
chất lượng cuộc sống của nhân dân, góp phần quan trọng vào việc phát triển
kinh tế xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế
quốc tế của nước ta. Vì thế, việc vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề
ô nhiễm môi trường là việc làm cần thiết.
Ô nhiễm môi trường chủ yếu do hoạt động của con người gây ra. Việc ô
nhiễm môi trường có mối quan hệ rất lớn đến sự phát triển dân số, kinh tế và vấn
đề ổn định xã hội. Ô nhiễm môi trường liên quan rất nhiều đến các lĩnh vực của
xã hội, đến kiến thức của nhiều môn học như toán, lý, hoá, văn, sử, địa... Để tìm
hiểu các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và biện pháp hạn chế gây ô
nhiễm môi trường, các em phải sử dụng kiến thức của nhiều môn học, nhiều lĩnh
vực, chính vì vậy chúng tôi- những giáo viên trực tiếp giảng dạy đã xây dựng
bài giảng tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bài: “Ô nhiễm môi
trường” Sinh học 9 - Trường THCS.
Mục tiêu cụ thể là:
a) Về kiến thức
Hướng dẫn học sinh sử dụng những kiến thức của các bộ môn như: Sinh
học, Toán học, Vật lý, Văn học, Lịch sử, Địa lý... vào từng nội dung của từng
bài học khi cần thiết.
Trong bài giảng ô nhiễm môi trường cần đạt kiến thức như sau:
1
+ Tích hợp kiến thức môn Địa lý, Hoá học, Vật lý để tìm hiểu nguyên nhân
gây ô nhiễm môi trường và từ đó có ý thức bảo vệ môi trường sống.
+ Tích hợp môn Địa lý, Toán học để thấy rõ sự phát triển dân số quá nhanh,
sự phát triển diện tích khu công nghiệp, khu đô thị đã dẫn tới diện tích rừng, cây
xanh bị giảm một cách nghiêm trọng ảnh hưởng lớn đến môi trường sống.
+ Tích hợp với môn Ngữ văn qua bài “Thông tin về Trái đất năm 2000” để
các em nắm thêm các kiến thức về môi trường.
+ Qua các kiến thức thu nhận được các em viết báo cáo về việc tìm hiểu
môi trường địa phương và đề ra các biện pháp khắc phục.
b)Về kĩ năng
Các em có kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống, đề ra
các biện pháp giải quyết và khắc phục ô nhiễm môi trường hiện nay.
Kỹ năng hoạt động nhóm, thu thập thông tin ngoài xã hội, thông tin thực tế,
qua sách báo.
c)Về thái độ:
HS nghiêm túc học tập tốt tất cả các môn học, yêu thích, say mê tìm hiểu kiến
thức của nhiều môn học qua các kênh thông tin khác nhau về ô nhiễm môi trường.
Có ý thức học tập tốt các môn học tránh học lệch, học tủ.
Có ý thức tuyên truyền, vận động người thân và gia đình xây dựng môi
trường xanh- sạch- đẹp.
3. Đối tượng dạy học của dự án
Số lượng học sinh tham gia dự án: 46 em
Số lớp: 02
Khối lớp: 9
Một số đặc điểm của học sinh đã học theo dự án:
+ Học sinh lớp 9 là đối tượng học sinh đã học 3 năm trong trương trình
THCS, các em đã phần nào có những kiến thức cơ bản về các bộ môn toán học,
vật lý, sinh học, ngữ văn và 1 số môn học khác. Các em có khả năng vận dụng
tốt những kiến thức những môn đã học vào việc tìm hiểu kiến thức mới của bài
học.
2
+ Các em nhận thức được ý thức và trách nhiệm trước tình hình môi trường
đang bị ô nhiễm hiện nay.
4. Ý nghĩa của bài giảng này:
Việc kết hợp kiến thức của nhiều môn học khác nhau để giải quyết một vấn
đề nào đó cho một môn học là một việc làm hết sức cần thiết.Với việc tích hợp
như vậy yêu cầu đối với người thầy không chỉ đơn thuần nắm bắt nhuần nhuyễn
kiến thức bộ môn mình được đào tạo và trực tiếp giảng dạy mà người thầy còn
phải thường xuyên nghiên cứu tìm hiểu kiến thức về những môn học có liên
quan đến môn học chuyên môn của mình. Điều đó giúp người thầy mở rộng
thêm vốn hiểu biết của mình. Còn đối với các em học sinh việc vận dụng tích
hợp kiến thức của nhiều môn sẽ giúp các em hiểu rõ được sự cần thiết phải học
toàn diện tất cả các môn học, không nên coi nhẹ môn học nào. Ngoài ra các em
còn thấy được sự thống nhất trong Chương trình giáo dục phổ thông, các bộ
môn mà các em được học đều là tập hợp những kiến thức khoa học, chúng có
mối quan hệ chặt chẽ với nhau, môn này bổ trợ cho môn kia. Từ đó sẽ khích lệ
được sự say mê học tập hăng hái tìm tòi, nghiên cứu, khám phá kiến thức mới và
giúp các em có được kiến thức phổ thông toàn diện.
Việc vận dụng kiến thức nhiều môn trong giảng dạy và học tập sẽ giúp học
sinh phát huy sự độc lập suy nghĩ, tư duy, sáng tạo trong học tập. Giáo viên tiếp
cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra trong chương trình sách
giáo khoa. Tiết học sẽ trở nên sinh động, học sinh sẽ hứng thú học bài nhiều hơn
và hiệu quả học tập cao hơn.
5. Thiết bị dạy học, học liệu
Tranh hình SGK Sinh học 9.
Tranh ảnh về môi trường bị ô nhiễm thu thập qua sách báo... trong thực tế.
Tài liệu về ô nhiễm môi trường.
Cuốn sách hỏi đáp về môi trường và sinh thái.
Tranh ảnh về xử lý rác thải, trồng rừng và trồng rau sạch.
6. Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
a) Mục tiêu bài học:
3
+ Kiến thức:
- Học sinh nêu được các nguyên nhân gây ô nhiễm, từ đó có ý thức bảo vệ
môi trường sống.
- Mỗi học sinh hiểu được hiệu quả phát triển môi trường bền vững, qua đó
nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
+ Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng quan sát hình phát hiện kiến thức
- Rèn kỹ năng hoạt động nhóm.
- Rèn kỹ năng khái quát hoá kiến thức, thu thập thông tin.
+ Thái độ
- Giáo dục ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường.
b) Cách tổ chức dạy học
Các hoạt động dạy học trong tiết diễn ra bình thường chúng tôi chỉ mô tả
những nội dung trong bài học có yêu cầu học sinh sử dụng kiến thức liên môn để
giải quyết vấn đề.
Hoạt động 1: Tìm hiểu ô nhiễm môi trường là gì?
- Học sinh nắm được khái niệm ô nhiễm môi trường là gì?
Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời
các tính chất vật lý, hoá học, sinh học của môi trường bị thay đổi, gây tác hại tới
đời sống của con người và các sinh vật khác.
- Hoạt động nào gây ô nhiễm môi trường?
- Qua kiến thức Văn học trong bài “Thông tin về ngày trái đất năm
2000” - Ngữ văn 8 và liên hệ thực tế, các em có nhận xét gì về tình hình môi
trường hiện nay?
Hoạt động 2: Tìm hiểu các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường.
1. Ô nhiễm do các chất khí thải ra từ các hoạt động công nghiệp và sinh
hoạt.
Ô nhiễm không khí
4
CO2 , SO2
CO , NO2
+ Sử dụng kiến thức hoá học:
Hãy nêu các chất khí độc hại gây ô nhiễm môi trường? (CO, CO2, SO2,
NO2, ...)
Những hoạt động nào thải ra các loại khí này ? (Hoạt động công nghiệp,
GTVT, cháy rừng, sinh hoạt...)
Trong quá trình đốt cháy nhiên liệu khí được sử dụng để đốt cháy và khí
thải ra là gì?
- Liên hệ thực tế: việc đốt cháy nhiên liệu trong gia đình như: than, củi,
gas…sinh ra lượng CO2, khí này tích tụ sẽ gây ô nhiễm. Vậy trong từng gia
đình phải có biện pháp thông thoáng khí để tránh tích tụ khí độc.
Không nên đốt củi, lò than để sưởi trong nhà kín vì sinh nhiều khí CO, CO 2.
Không khí bị ô nhiễm gây ngộ độc gây bệnh ung thư phổi, viêm phế quản… có
thể dẫn đến chết người.
VD: Hiện nay số người mắc bệnh ung thư tăng 30% dân số. Các nhà máy
Gang – Thép, các lò than công nghiệp… thải ra nhiều khí CO, nhiều khí độc hại,
bụi bẩn nên nước mưa bị nhiễm độc không sử dụng được, lượng rác thải sinh
hoạt với khối lượng lớn.
- Bằng kiến thức hóa học của mình em hãy giả thích hiện tượng mưa axit?
5
Sự hoà tan khí SO2, NO2 trong không khí vào nước mưa gây ra hiện tượng
mưa a xít gây hại cho các sinh vật và con người:
SO2 + H2O ↔ H2SO3
CO2 + H2O ↔ H2CO3
2NO2 + H2O → HNO2 + HNO3
? Nguyên nhân chính gây thủng tầng ôzôn trên trái đất ?
Dung dịch hoá học Freon thể lỏng (gas) được dùng trong cơ chế khép kín
của tủ lạnh, máy lạnh để gây lạnh, ngoài ra còn được dùng trong các dung dịch
giặt tẩy, trong bình cứu hoả. Lượng hoá chất Freon bốc hơi bay lên phá huỷ tầng
ôzôn (chiếc áo ôzôn được xem như là lá chắn để bảo vệ sự sống) làm cho tia cực
tím chiếu thẳng xuống trái đất gây hại cho sinh vật cũng như con người.
+ Sử dụng kiến thức Địa lý, lý học:
6
? Việc tăng dân số quá nhanh ảnh hưởng tới môi trường như thế nào ?
Việc tăng dân số quá nhanh, sự phát triển công nghiệp hoá, đô thị hoá có
ảnh hưởng rất lớn tới môi trường : Chặt phá rừng, diện tích cây xanh bị thu hẹp,
diện tích rừng trên trái đất hiện nay đang bị thu hẹp →gây hiệu ứng nhà kính →
nhiệt độ tăng→ băng hai cực tan → nước biển dâng cao → diện đất liền bị thu
hẹp, diên tích đất nông nghiệp thu hep → thiếu lương thực.
7
Hiệu ứng nhà kính Thiên tai, lũ lụt
Nhiệt độ tăng, băng tan Nước biển dâng cao
+ Sử dụng kiến thức toán học
Bằng những con số toán học cụ thể người ta đã đưa ra các thống kê:
8
- Hàm lượng khí CO2 bình thường trong không khí là 0.03% thì cây phát
triển bình thường, nhưng nếu tăng cao quá 0.2% thì cây bị đầu độc và có thể bị
chết. (Cạnh các lò gạch, lò vôi, nhà máy,...)
Một số số liệu tham khảo tình trạng ô nhiễm không khí :
Theo thống kê thế giới, hàng năm con người thải vào bầu khí quyển:
+ 20 tỉ tấn CO2, NO2, CH4
+ 600.000 tấn hơi thuỷ ngân , hơi chì và các chất độc hại khác.
+ 700 triệu tấn bụi
- Qua kiến thức của nhiều môn học như Toán , Lý , Hóa Văn, Sử, Địa … học
sinh nắm được nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí và tác hại của
chúng.
2. Ô nhiễm môi trường do hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học
+ Sử dụng kiến thức hoá học, kiến thức thực tế :
Cho HS quan sát một số hình ảnh về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong
trồng trọt và qua quan sát hình trong SGK các em trả lời các câu hỏi sau :
?1.Các hóa chất bảo vệ thực vật và chất độc hóa học thường được tích tụ ở
môi trường nào ?
?2.Mô tả con đường phát tán của các loại hóa chất đó ?
9
?3.Vai trò của thuốc bảo vệ thực vật là gì?
10
Vai trò của thuốc bảo vệ thực vật: Nếu sử dụng đúng cách đúng liều lượng
thì diệt sâu bệnh, tăng năng suất cây trồng nhưng bên cạnh đó còn tác động bất
lợi tới toàn bộ hệ sinh thái, ảnh hướng đến sức khỏe con người.
? HS liên hệ thực tế ?
- Hiện nay có hơn 1000 hợp chất được chế tạo làm hoá chất bảo vệ thực vật
DDT, Picloram... và có nhiều hoá chất được dùng trong công nghệ chế biết thực
phẩm gây hại cho sinh vật và con người như hàn the, phẩm màu, bột sắt,...
- Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra rất nghiêm trọng gây chết người do
sử dụng hóa chất trong bảo quản thực vật : Vụ 10 học sinh ngộ độc thực phẩm
tại huyện Mường Nhé là do hóa chất từ hoa quả.
Nước thải từ nhà máy xí nghiệp không qua xử lý nên lượng hoá chất và các
chất độc hại lớn gây ô nhiễm môi trường.
VD: dòng sông Thị Vải trở thành dòng sông chết do nước thải của nhà máy
sản xuất bột ngọt VEDAN, chôn thuốc trừ sâu của công ty thuốc bảo vệ thực vật
Nicotex Thanh Hoá ...
11
+ Qua tài liệu kiến thức môn Lịch sử và bằng phép toán thống kê giúp
ta thấy rõ tác hại của việc sử dụng thuốc diệt cỏ của Mỹ trong chiến tranh:
Tại một số vùng thuộc tỉnh Thừa Thiên - Huế bị Mĩ rải chất diệt cỏ, rụng lá
(chất độc hóa học điôxin) trong chiến tranh, các tật, bệnh di truyền bẩm sinh (tật
u não, khe hở môi hàm, lác mắt, đục thể thuỷ tinh, chân khoèo...) chiếm tỷ lệ
2.34 - 9.3%, tăng rõ rệt so với thành phố Huế là nơi không bị rải chất độc hoá
học.
3. Ô nhiễm do các chất thải rắn:
12
+ Sử dụng kiến thức môn Hoá học, kiến thức thực tế cho HS thảo luận
trả lời các câu hỏi sau:
?1.Kể tên các loại chất thải rắn gây ô nhiễm môi trường ?
?2.Các loại chất thải rắn có thể được chia làm mấy loại?
?3. Việc phân loại rác đó nhằm mục đích gì?
Có hàng trăm loại rác thải:
Được chia làm ba loại:
* Rác hữu cơ: Lá cây, xác động thực vật...
* Rác vô cơ: gạch, đá…
* Rác thải không phân huỷ: bao bì nilông, kim loại tổng hợp, bơm kim tiêm y tế...
- Từ đó đề ra các biện pháp xử lý các loại rác thải thích hợp chống ô nhiễm môi
trường:
* Rác thải hữu cơ: tái sản xuất làm phân bón vi sinh...
 Rác thải không phân hủy: thu gom đưa vào tái chế để sử dụng...
13
Thu gom rác thải Tái chế
Hoạt động 3: Biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường
a. Kiến thức lí thuyết:
Bằng các kiến thức liên môn các em đã nắm được nguyên nhân gây ô nhiễm môi
trường, từ đó các em hãy đề ra các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường?
Học sinh nêu được các biện pháp:
+ Tích cực trồng nhiều cây xanh, sử dụng năng lượng sạch (năng lượng
gió, năng lượng nước...), các nhà máy phải có hệ thống xử lý khói thải, cải tiến
công nghệ để sản xuất liên hoàn không có chất thải ít gây ô nhiễm môi trường.
Công viên cây xanh Sử dung năng lượng gió
14
Sử dụng năng lượng mặt trời
+ Sử dụng hợp lý đúng cách, đúng liều lượng khi sử dụng thuốc trừ sâu,
thuốc trừ cỏ và các hoá chất chế biến thực phẩm, xây dựng các nhà máy xử lý
nước thải, chất thải, xây hầm bi ô gas, ủ phân động vật, sử dụng thiên địch để
diệt sâu bọ hại cây trồng…
Bộ lọc xử lý khói bui cho bếp, nhà máy, lò nug
15
Nhà máy xử lý nước thải
* Sử dụng kiến thức môn Công nghệ:
- Chọn giống cây trồng mới có khả năng chống chịu bệnh tốt, cho năng suất cao.
- Bố trí cây trồng hợp lý, luân canh, bón phân hợp lý để nâng cao sức đề
kháng của cây, hạn chế việc sử dụng hoá chất bảo vệ thực vật.
* Sử dụng kiến thức môn Công dân:
? Là người học sinh em phải làm gì để bảo vệ môi trường?
- Tích cực trồng và bảo vệ cây xanh, xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực, tham gia ngày làm sạch môi trường, đổ rác đúng nơi quy định…
- Tuyên truyền vận động cho mọi người nâng cao ý thức bảo vệ môi trường
bằng mọi hình thức.
- Tham gia thực hiện giờ trái đất để tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ
môi trường.
16