Thực trạng về hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại việt nam hiện nay

  • 27 trang
  • file .doc
môc lôc
Lêi më ®Çu
PhÇn I- nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng cña
c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i
I- Kh¸i niÖm, ®Æc trng, vai trß chøc n¨ng cña c¸c ng©n
hµng th¬ng m¹i
1. Kh¸i niÖm.
2. §Æc trng cña ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam theo LuËt c¸c
tæ chøc tÝn dông
3. Vai trß chøc n¨ng cña ng©n hµng th¬ng m¹i.
II- Ho¹t ®éng tÝn dông
III- Thùc tr¹ng vÒ ho¹t ®éng tÝn dông cña ng©n hµng th-
¬ng m¹i ViÖt Nam hiÖn nay.
1. Nh÷ng vÊn ®Ò chung.
2.Thùc tr¹ng.
3. Nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn chÊt lîng tÝn dông gi¶m
4. Nh÷ng chØ tiªu ®¸nh gi¸ rñi ro.
5. Nh÷ng chØ tiªu ®¸nh gi¸ chÊt lîng tÝn dông
PhÇn II - Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng tÝn dông
ë c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam hiÖn nay.
Lêi më ®Çu
MÊy n¨m gÇn ®©y, ho¹t ®éng trong ng©n hµng th¬ng m¹i (NHTM)
kh«ng ngõng thùc hiÖn khÈu hiÖu "chÊn chØnh ho¹t ®éng tÝn dông ng©n
hµng". T¹i sao ph¶i chÊn chØnh, chÊn chØnh nh thÕ nµo, b»ng biÖn ph¸p nµo?
®ã lµ nh÷ng c©u hái lín mµ c¸c nhµ l·nh ®¹o, ph©n tÝch kinh tÕ ®ang xem
xÐt. HiÓu theo nghÜa ®¬n gi¶n: lµ ®Ó n©ng cao chÊt lîng tÝn dông th× ph¶i
chÊn chØnh l¹i, xem xÐt l¹i c«ng t¸c tÝn dông tõ kh©u chÊp hµnh nguyªn t¾c
cho vay, kiÓm tra tríc, trong vµ sau khi cho vay, c«ng t¸c thu nî c¶ gèc vµ
l·i; c¸i g× lµm ®óng th× ph¸t huy, c¸i g× lµm cha ®óng th× ph¶i uèn n¾n l¹i.
Khi ®· gäi lµ chÊn chØnh ho¹t ®éng tÝn dông th× chóng ta liªn tëng ngay
ho¹t ®éng tÝn dông ®ang cã nh÷ng vÊn ®Ò kh«ng b×nh thêng. §óng lµ tÝn
dông ®ang cã nh÷ng biÓu hiÖn kh«ng b×nh thêng v× kh«ng cho vay ®îc, nî
qu¸ h¹n, nî tÝn dông khã ®ßi ®ang cã chiÒu híng gia t¨ng, cha kÓ ®Õn
nh÷ng vô ®æ bÓ tÝn dông, xÝ nghiÖp, C«ng ty ph¸ s¶n, c¸c con nî ch¹y trèn
vµ nh÷ng vô cè ý chiÕm ®o¹t tµi s¶n Nhµ níc, nh©n d©n. §Ó gãp phÇn t×m
hiÓu ®îc nh÷ng vÊn ®Ò víng m¾c trong ho¹t ®éng tÝn dông, trong bµi nµy sÏ
lµm râ nh÷ng ho¹t ®éng tÝn dông cña ng©n hµng vµ thùc tr¹ng còng nh ®Ò ra
mét sè biÖn ph¸p nh»m n©ng cao chÊt lîng tÝn dông.
2
PhÇn I
Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng
cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i.
I- Kh¸i niÖm, ®Æc trng, vai trß chøc n¨ng cña c¸c
ng©n hµng th¬ng m¹i.
1. Kh¸i niÖm.
ThuËt ng÷ "ng©n hµng" ®· xuÊt hiÖn tõ l©u, tuy nhiªn trong tõng giai
®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh, quan niÖm vÒ ng©n hµng vµ ho¹t ®éng nghiÖp vô
ng©n hµng cã nh÷ng thay ®æi vÒ mÆt lÞch sö, sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña hÖ
thèng ng©n hµng g¾n liÒn víi t b¶n cho vay lÊy l·i. Chøc n¨ng ban ®Çu cña
ng©n hµng lµ ngêi tæ chøc trung gian thanh to¸n lµm cho ng©n hµng trë
thµnh t b¶n tiÒn tÖ.
Theo tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña x· héi, nhÊt lµ trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-
êng, trªn thÕ giíi xuÊt hiÖn ngµy cµng nhiÒu c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh
míi mµ kh¶ n¨ng ng©n hµng kh«ng thÓ biÓu thÞ hÕt ®îc mµ hiÖn nay thuËt
ng÷ ®ang cã xu híng ®îc sö dông thay cho thuËt ng÷ ng©n hµng ë ph¹m vi
réng lµ "c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh" vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh trung gian. Tæ chøc
nµy thùc hiÖn viÖc thu nhËn toµn bé c¸c nguån vèn trong toµn x· héi mµ nã
huy ®éng ®îc ®Ó ®Çu t th«ng qua viÖc cÊp tÝn, c¸c chøng kho¸n hay c¸c
ho¹t ®éng tµi chÝnh kh¸c.
Nh vËy, víi quan ®iÓm ng©n hµng lµ bao gåm c¸c "®Þnh chÕ tµi
chÝnh", ng©n hµng níc ta ®ang lµ ngµnh qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh toµn bé khèi
lîng tiÒn trong lu th«ng, lµ kªnh huy ®éng, ®iÒu phèi chÝnh ®Ó ®¶m b¶o
nhiÖm vô ®Çu t cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ, c«ng nghiÖp ho¸. §Æc biÖt
trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay ë níc ta, thÞ trêng vèn cßn s¬ khai, thÞ trêng
chøng kho¸n cha ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶, c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng chñ
yÕu b»ng vèn vay th× ho¹t ®éng cña ng©n hµng ®ang hµng ngµy, hµng giê
t¸c ®éng ®Õn ®êi sèng, kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi cña níc ta. Cã thÓ nãi: ho¹t
®éng ng©n hµng nãi chung, vµ ë níc ta nãi riªng, ph¶n ¸nh mét c¸ch tËp
trung vµ chÝnh x¸c, nhanh nh¹y nhÊt toµn bé c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh
doanh cña nÒn kinh tÕ x· héi cña níc ta hay nãi c¸ch kh¸c ®ã lµ "biÓu kÕ"
cña nÒn kinh tÕ quèc d©n.
N¨m 1991, thùc hiÖn ph¸p lÖnh vÒ ng©n hµng, ng©n hµng ViÖt Nam
t¸ch ra thµnh hai hÖ thèng: ng©n hµng Nhµ níc vµ ng©n hµng th¬ng m¹i.
Mçi hÖ thèng thùc hiÖn nh÷ng chøc n¨ng vµ nhiÖm vô kh¸c nhau. Nhng
®ång thêi phô thuéc lÉn nhau ®ãng gãp tÝch cùc h¬n vµo qu¸ tr×nh x©y dùng
vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc. Ng©n hµng Nhµ níc ®ãng vai trß
®Þnh híng vµ ho¹t ®éng qu¶n lý tiÒn tÖ. Ng©n hµng th¬ng m¹i thùc hiÖn
chøc n¨ng kinh doanh: ®îc coi nh mét doanh nghiÖp kinh doanh ®Æc biÖt,
kinh doanh tiÒn tÖ. NHTM ho¹t ®éng ngµy cµng ®a d¹ng vµ cã hiÖu qu¶ ®¸p
øng h¬n n÷a nhu cÇu ®Çu t cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. Bªn c¹nh nh÷ng mÆt
3
®îc cßn tån t¹i mét sè mÆt cha ®îc trong ho¹t ®éng cña NHTM nhÊt lµ ho¹t
®éng tÝn dông.
2. §Æc trng cña ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam theo LuËt c¸c tæ
chøc tÝn dông.
Theo LuËt c¸c tæ chøc tÝn dông th× NHTM ViÖt Nam ph¸t triÓn víi
nh÷ng ®Æc trng c¬ b¶n sau:
- Thùc hiÖn toµn bé c¸c ho¹t ®éng ng©n hµng (huy ®éng vèn, cho vay
vµ thanh to¸n) vµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh dÞch vô cã liªn quan.
- Thùc hiÖn huy ®éng vèn vµ cÊp tÝn dông ng¾n h¹n lµ chñ yÕu, tøc lµ
duy tr× qui m« s¶n xuÊt kinh doanh ®· cã cña kh¸ch hµng. Víi ®ßi hái ngµy
cµng cao cña thÞ trêng tiÒn tÖ vµ víi sù trëng thµnh cña b¶n th©n, c¸c ng©n
hµng th¬ng m¹i ®îc phÐp vµ cÇn thiÕt chuyÓn tõ ho¹t ®éng tÝn dông ng¾n
h¹n chñ yÕu qua c¸c nghiÖp vô huy ®éng vèn vµ cÊp tÝn dông trung vµ dµi
h¹n, v× sù më réng qui m« s¶n xuÊt cña kh¸ch hµng.
- Ho¹t ®éng cña NHTM lÊy lîi Ých kinh tÕ x· héi lµm môc tiªu vµ lÊy
lîi nhuËn lµm ®ßn bÈy kinh tÕ. Nã lµ lo¹i ng©n hµng ho¹t ®éng v× sù t×m
kiÕm lîi nhuËn.
-XÐt vÒ mÆt së h÷u, NHTM cã thÓ lµ NHTM Nhµ níc, NHTM hîp t¸c,
NHTM cæ phÇn, chi nh¸nh ng©n hµng níc ngoµi. LuËt c¸c tæ chøc tÝn dông
kh«ng thõa nhËn lo¹i h×nh NHTM cæ phÇn t nh©n mµ chØ cho phÐp thµnh
lËp NHTM cæ phÇn gi÷a Nhµ níc vµ nh©n d©n.
- NHTM thùc hiÖn chøc n¨ng kinh doanh tæng hîp (nghiÖp vô truyÒn
thèng vµ c¸c s¶n phÈm, dÞch vô ng©n hµng míi ph¸t sinh) vµ kinh doanh ®a
n¨ng (nghiÖp vô vÒ chøng kho¸n vµ b¶o hiÓm).
- NHTM lµ lo¹i h×nh ng©n hµng tham gia "t¹o tiÒn" víi hÖ sè t¹o tiÒn
lín nhÊt, ®Î ra c¸c c«ng cô lu th«ng tÝn dông réng r·i nhÊt. V× vËy NHTM
lµ lo¹i ng©n hµng ho¹t ®éng gÆp nhiÒu rñi ro nhÊt cÇn ®îc qu¶n lý chÆt chÏ
nhÊt ®Ó ®¶m b¶o an toµn hÖ thèng tiÒn tÖ vµ hÖ thèng c¸c tæ chøc tÝn dông.
- NHTM chÞu sù qu¶n lý Nhµ níc cña NHNN vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng
cña ng©n hµng.
3. Vai trß chøc n¨ng cña ng©n hµng th¬ng m¹i.
a. NHTM lµ nh÷ng trung gian tµi chÝnh, lµ m«i giíi gi÷a ngêi göi tiÒn
vµ ngêi vay vèn, gi÷a tiÕt kiÖm vµ ®Çu t. Hay nãi c¸ch kh¸c, nã thùc hiÖn
chøc n¨ng kinh doanh tiÒn tÖ vµ ho¹t ®éng tÝn dông. Trªn c¬ së huy ®éng
c¸c kho¶n tiÒn göi, sau ®ã thùc hiÖn cho vay víi l·i suÊt cho vay lín h¬n l·i
suÊt huy ®éng. HoÆc sö dông vµ ®Çu t. Ngoµi ra cßn thùc hiÖn cung cÊp c¸c
dÞch vô kh¸c nh: thanh to¸n, chuyÓn tiÒn, b¶o qu¶n c¸c chøng tõ cã gi¸,
kinh doanh vµng b¹c, chøng tõ uû th¸c....
4
b. B»ng con ®êng t¨ng trëng vèn, c¸c NHTM gãp phÇn thóc ®Èy t¨ng
trëng kinh tÕ. Th«ng qua tËp trung vèn, NHTM cho doanh nghiÖp vay ®Ó cã
vèn t¨ng qui m« s¶n xuÊt, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, ®æi míi thiÕt bÞ , ¸p
dông tiÕn bé kü thuËt thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t triÓn.
c. Víi t c¸ch lµ mét hÖ thèng, c¸c NHTM tham gia qu¸ tr×nh "t¹o tiÒn"
lµm thu hÑp hay më réng hÖ sè cña c¸c ph¬ng tiÖn thanh to¸n, t¹o c©n ®èi
hay lµm mÊt c©n ®èi gi÷a tæng cung vµ tæng cÇu tiÒn tÖ, lµm gi¶m nhÑ hay
g©y ¸p lùc víi hµng ho¸, gi¸ c¶ ....
d. §»ng sau ho¹t ®éng NHTM diÔn ra qu¸ tr×nh tÝch tô vµ tËp trung
vèn cho sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi.
II- Ho¹t ®éng tÝn dông.
Cã rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ ho¹t ®éng tÝn dông. Nhng tãm
l¹i, dï cã nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau th× b¶n chÊt cña nã lµ quan hÖ vay m-
în dùa trªn nguyªn t¾c hoµn tr¶ l¹i nhau.
Tuú thuéc vµo môc ®Ých nghiªn cøu vµ nh÷ng c¨n cø kh¸c nhau mµ
ph©n lo¹i tÝn dông thµnh: tÝn dông th¬ng m¹i, tÝn dông ng©n hµng, tÝn dông
tiªu dïng, tÝn dông cho thuª tµi s¶n.... Trong bµi nµy chóng ®Ò cËp ®Õn tÝn
dông ng©n hµng.
Chøc n¨ng cña tÝn dông lµ:
- TÝn dông lµ c«ng cô tÝch tô vµ tËp trung vèn rÊt quan träng. Th«ng
qua tÝn dông, c¸c doanh nghiÖp nhËn vèn ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh,
t¨ng trëng kinh tÕ.
- Lµ c«ng cô b×nh qu©n ho¸ tû suÊt lîi nhuËn. Thùc hiÖn ®iÒu hoµ vèn
gi÷a c¸c ngµnh, c¸c vïng.
- Lµm cho nÒn kinh tÕ nãi chung vµ c¸c doanh nghiÖp nãi riªng trë nªn
n¨ng ®éng, mÒm dÎo vµ linh ho¹t.
- Lµ c«ng cô t¨ng vßng quay cña vèn vµ gi¶m tiÒn mÆt trong lu th«ng.
Ho¹t ®éng chÝnh cña ng©n hµng lµ cÊp tÝn dông cho kh¸ch hµng. Hay
hiÓu theo nghÜa ®¬n gi¶n lµ viÖc sö dông tiÒn vµo môc ®Ých ®Çu t vµ cho vay
thu lîi nhuËn cña ng©n hµng. Ho¹t ®éng tÝn dông trong NHTM bao gåm rÊt
nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau nh: tÝn dông ng¾n, trung vµ dµi h¹n, phÝ tÝn dông,
cho vay tiÒn, b¶o l·nh, uû th¸c... ë ®©y, chóng ta chØ ®Ò cËp ®Õn tÝn dông
cho vay cña ng©n hµng
III- Thùc tr¹ng vÒ ho¹t ®éng tÝn dông cña ng©n
hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam hiÖn nay.
1- Nh÷ng vÊn ®Ò chung.
Cho ®Õn nay, trªn ®Êt níc ta ®· cã nhiÒu lo¹i h×nh tæ chøc tÝn dông víi
sè lîng kh¸ ®«ng ho¹t ®éng:
5
+ 6 ng©n hµng Nhµ níc
+ 51 ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn (31 NHTM cæ phÇn ®« thÞ vµ 20
NHTMCP n«ng th«n).
+ 5 chi nh¸nh NHTM níc ngoµi.
+ 4 ng©n hµng liªn doanh gi÷a ViÖt Nam víi níc ngoµi.
+ 1000 quü tÝn dông nh©n d©n
+ 5 C«ng ty tµi chÝnh (2 C«ng ty tµi chÝnh cæ phÇn vµ 3 C«ng ty tµi
chÝnh cña tæng C«ng ty Nhµ níc).
+ 8 C«ng ty cho thuª tµi chÝnh (2 C«ng ty liªn doanh, 1 C«ng ty níc
ngoµi vµ 5 C«ng ty ng©n hµng quèc doanh).
Ngoµi ra cßn mét hÖ thèng tiÕt kiÖm bu ®iÖn míi thµnh lËp vµ gÇn 60
v¨n phßng ®¹i diÖn cña ng©n hµng níc ngoµi ho¹t ®éng. Tæng sè ngêi lµm
viÖc trong lÜnh vùc ng©n hµng kho¶ng 60.000 ngêi (trong tæ chøc tÝn dông
51.000 ngêi).
C¸c tæ chøc tÝn dông ph¸t triÓn nhanh nhÊt vµo kho¶ng c¸c n¨m 1992-
1995 thêi kú thùc hiÖn hai ph¸p lÖnh ng©n hµng, tæ chøc l¹i hîp t¸c x· tÝn
dông vµ më cöa quan hÖ quèc tÕ. §©y võa lµ u thÕ ®Ó thóc ®Èy c¹nh tranh
cña c¸c ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tÝn dông víi nhau, gióp kh«ng ngõng
n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ, n©ng cao chÊt lîng cña c¸c ho¹t ®éng tÝn dông.
Nhng ®ång thêi còng lµ mét khã kh¨n trong viÖc ho¹t ®éng kinh doanh cña
c¸c ng©n hµng vµ tæ chøc tÝn dông.
Tõ khi t¸ch hÖ thèng ng©n hµng thµnh hai cÊp: Ng©n hµng Nhµ níc
thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý vµ hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i thùc hiÖn
chøc n¨ng kinh doanh. Do cã sù ph©n c«ng vµ phèi hîp gi÷a hai hÖ thèng
nµy, gióp cho vai trß cña ng©n hµng ®îc thùc hiÖn, ®ãng gãp tÝch cùc hiÖu
qu¶ vµo ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña níc ta nhÊt lµ giai ®o¹n ®ang qu¸ ®é
vµ x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cho chñ nghÜa x· héi. §iÒu nµy thÓ hiÖn
qua tèc ®é t¨ng trëng nhanh (trung b×nh 8,2-8,5%/n¨m, tèc ®é ph¸t triÓn
cña c¸c ngµnh nghÒ, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, gãp phÇn tÝch cùc vµo chÝnh
s¸ch x· héi nh xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, hç trî vèn cho n«ng d©n ph¸t triÓn
kinh tÕ .Vµ mét ®iÒu ®¸ng nãi n÷a lµ: trong khi c¸c níc kh¸c chÞu ¶nh hëng
nÆng nÒ cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ, th× níc ta kh«ng nh÷ng
chØ cã ¶nh hëng chót Ýt,l¹i cßn gi÷ v÷ng ®îc sù æn ®Þnh cña tiÒn tÖ, gi÷
v÷ng møc ®é t¨ng trëng cao nhÊt §«ng Nam ¸, vµ cao h¬n nhiÒu níc trªn
thÕ giíi. Nhng chóng ta kh«ng thÓ phñ nhËn r»ng ho¹t ®éng cña ng©n hµng
vÉn cßn ®ang trong qu¸ tr×nh hoµn thiÖn, do vËy vÉn cßn tån t¹i mét sè vÊn
®Ò mµ cÇn cã sù ®iÒu chØnh vµ ®æi míi ®Ó ph¸t huy h¬n n÷a nh÷ng kÕt qu¶
®· ®¹t ®îc,nhÊt lµ trong lÜnh vùc ho¹t ®éng tÝn dông ng©n hµng.
Ho¹t ®éng tÝn dông còng lµ mét h×nh thøc kinh doanh nhng rÊt ®Æc
biÖt, nã kh¸c víi ngµnh nghÒ kinh doanh kh¸c. Nã ho¹t ®éng theo ph¬ng
6
ch©m "®ivay ®Ó cho vay", tõ ®ã thu lîi nhuËn tõ ho¹t ®éng cho vay lµ chñ
yÕu. §i vay th× ph¶i tr¶, ngoµi gèc cßn cã l·i. ThÕ nªn nÕu ng©n hµng, tæ
chøc tÝn dông thùc hiÖn qu¶n lý cho vay kh«ng tèt hoÆc lµ kh«ng cho vay ®-
îc hoÆc lµ cho vay nhng gÆp nh÷ng rñi ro nh kh«ng ®ßi ®îc nî th× sÏ bÞ
thiÖt h¹i, lµm gi¶m kinh doanh thËm chÝ cã thÓ ph¸ s¶n, ®iÒu nµy còng
¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn s¶n xuÊt kinh doanh cña nÒn kinh tÕ quèc d©n.§ã
lµ nh÷ng rñi ro ®ßi hái c¸c NHTM ph¶i kh¾c phôc, ng¨n chÆn ®ång thêi t×m
®îc híng ®i vµ biÖn ph¸p h÷u hiÖu.
Trong qu¸ tr×nh ®æi míi, chóng ta cßn vÊp ph¶i nhiÒu, ®iÒu nµy thÓ
hiÖn sù yÕu kÐm trong qu¶n lý ho¹t ®éng ng©n hµng.MÊy n¨m võa qua, liªn
tôc trªn ®µi, b¸o chÝ....®a tin vÒ c¸c vô ®æ vì tÝn dông, ng©n hµng bÞ thÊt
tho¸t tµi s¶n, nh÷ng vô lõa ®¶o chiÕm ®o¹t tµi cña kh¸ch hµng, c¸n bé tÝn
dông ng©n hµng... mµ sù viÖc x¶y ra liªn tôc tõ Nam chÝ B¾c, hÕt ë tØnh nµy
®Õn tØnh kh¸c. §iÒu ®ã chøng tá viÖc qu¶n lý, sö dông vèn cña ho¹t ®éng
ng©n hµng nhÊt lµ trong ho¹t ®éng cho vay cha cã hiÖu qu¶.
2. Thùc tr¹ng.
Trªn thùc tÕ, hÖ thèng ng©n hµng ViÖt Nam vèn cha ®ñ m¹nh l¹i ph¶i
®èi phã víi cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ trong khu vùc, nªn nh÷ng
yÕu kÐm cµng lâ râ.
Nh×n chung, c¸c NHTM ViÖt Nam ®Òu cã quy m« nhá, vèn tù cã vµ
vèn ®iÒu lÖ ë møc thÊp, tû lÖ vèn tù cã trªn tæng tµi s¶n cña phÇn lín c¸c
ng©n hµng ®Òu díi 5% so víi møc tèi thiÓu cña quèc tÕ lµ 8%. ThÕ mµ tû lÖ
nî qu¸ h¹n vµ c¸c kho¶n nî ®äng chê xö lý kh«ng sinh lêi cña hÖ thèng
ng©n hµng vµo kho¶ng 15%, tû lÖ nî qu¸ h¹n khã ®ßi trong tæng nî qu¸ h¹n
cña phÇn lín c¸c NHTM ®Òu trªn 50%. VÊn ®Ò nµy liªn quan ®Õn tr×nh ®é
qu¶n lý cña c¸c NHTM, hiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña kh¸ch hµng,
chÝnh s¸ch tÝn dông Nhµ níc, c¸c thiÕt chÕ vÒ b¶o ®¶m tiÒn göi vµ cho vay
nãi chung. Bªn c¹nh ®ã, mÆc dï c¸c NHTM ®· cè g¾ng ph¸t triÓn c¸c dÞch
vô ng©n hµng, nhng nh×n chung vÉn cßn nghÌo nµn vµ chÊt lîng thÊp, hiÖu
qu¶ ho¹t ®éng cña khu vùc nµy kh«ng ®ñ bï ®¾p cho sù gi¶m nhanh chãng
lîi nhuËn tõ khu vùc tÝn dông. Tãm l¹i hiÖu qu¶ ho¹t ®éng chung cña hÖ
thèng ng©n hµng cßn thÊp.
N©ng cao chÊt lîng tÝn dông vµ hiÖu qu¶ kinh doanh lµ vÊn ®Ò quan
t©m sè mét cña ho¹t ®éng kinh doanh tiÒn tÖ. Sù suy gi¶m chÊt lîng tÝn
dông ë ph¹m vi réng lín lµ mÇm mãng cho khñng ho¶ng kinh tÕ cã thÓ
bïng næ bÊt cø lóc nµo. XuÊt ph¸t tõ tÇm quan träng ®ã, c¸ch ®©y hai n¨m,
NHNN ®· yªu cÇu c¸c tæ chøc tÝn dông thùc hiÖn ho¹t ®éng tÝn dông b»ng
c«ng v¨n 756/CV-NH3 vµ ®Õn nay cã thÓ nãi toµn ngµnh ng©n hµng cã
nh÷ng chuyÓn biÕn ®¸ng kÓ. C¸c tæ chøc tÝn dông ®· quan t©m ®óng møc
®Õn viÖc ¸p dông c¸c biÖn ph¸p ®Ó xö lý nî qu¸ h¹n. Tuy vËy, hiÖn nay theo
kÕt luËn cña Thèng ®èc NHNN t¹i héi nghÞ gi¸m ®èc NHNN th¸ng 7 n¨m
1998: "MÆc dï ®· ¸p dông nhiÒu biÖn ph¸p t¨ng cêng thu håi nî qu¸ h¹n vµ
7
n©ng cao chÊt lîng tÝn dông, nhng t×nh h×nh nî qu¸ h¹n vÉn cao, cha ®îc
kh¾c phôc vµ cßn tiÕp tôc gia t¨ng".
TÝn dông víi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh
nghiÖp.
HiÖn t¹i mçi NHTM quèc doanh ®îc cÊp 1.100 tû ®ång vèn ®iÒu lÖ
(70 triÖu USD) vµ giíi h¹n an toµn nguån vèn huy ®éng kho¶ng 30.000 tû
®ång (2 tû USD). Nh vËy quy m« ho¹t ®éng cña ng©n hµng qu¸ nhá ®Ó më
réng ®Çu t vµ héi nhËp quèc tÕ. Víi vai trß lµ trung gian tµi chÝnh cung cÊp
nguån vèn cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ®· ®¹t ®îc nh÷ng hiÖu qu¶
®¸ng kÓ th× nh÷ng tån t¹i trong ho¹t ®éng tÝn dông ng©n hµng.
Cã thÓ nãi nî qu¸ h¹n lµ tån t¹i c¬ b¶n nhÊt, nÕu kh«ng nhanh chãng
kh¾c phôc sÏ ®e do¹ trùc tiÕp ®Õn sù lµnh m¹nh vµ an toµn cña hÖ thèng
ng©n hµng còng nh t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi. Qua sè liÖu thèng kª, nhiÒu
doanh nghiÖp Nhµ níc cã trÞ gi¸ ta× s¶n cßn l¹i chØ b»ng 61% nguyªn gi¸ tµi
s¶n cè ®Þnh, cßn vèn lu ®éng do Nhµ níc cÊp cho c¸c doanh nghiÖp Nhµ n-
íc chØ míi ®¹t kho¶ng 20% so víi yªu cÇu s¶n xuÊt kinh doanh nhng thùc
tÕ chØ ®¹t ®îc 10% so víi ®Þnh møc. ChÝnh v× vËy ®Ó ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh, c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc ph¶i ®i vay ng©n hµng víi sè lîng
lín, tû träng vèn ®i vay chiÕm 80 - 90% vèn tù cã, thËm chÝ cßn gÊp 3-4 lÇn
vèn tù cã. Vay nhiÒu th× ph¶i tr¶ nhiÒu, v× thÕ cã ngêi nãi ph¶i gi¶ l·i vay
cho ng©n hµng nhiÒu lµ nguyªn nh©n trùc tiÕp g©y thua lç. §iÒu nµy dÔ
hiÓu, tiÒn ng©n hµng cho vay lµ tiÒn ng©n hµng ®i vay cña d©n, cã ng©n
hµng 70-80% nguån vèn cho vay lµ tiÒn göi tiÕt kiÖm cña d©n. Cßn l¹i lµ
tiÒn cã nguån gèc vay tõ níc ngoµi hay tiÒn t¹m vay tõ tiÒn nhµn rçi cña
c¸c tæ chøc kh¸c. Hä cã biÕt ®©u, c¸c kho¶n vay nµy ng©n hµng ph¶i tr¶ c¶
gèc lÉn l·i kh«ng ®îc khÊt ho·n. VËy th× ®ã cã ph¶i lµ nguyªn nh©n trùc
tiÕp kh«ng. Trªn thùc tÕ, c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç do bé m¸y qu¶n
lý cång kÒnh, tr×nh ®é qu¶n lý thÊp kÐm víi tr×nh ®é kü thuËt c«ng nghÖ l¹c
hËu dÉn ®Õn hiÖu qu¶ kinh doanh kh«ng cao. Theo ®¸nh gi¸ cña Tæng côc
qu¶n lý vèn vµ tµi s¶n Nhµ níc vÒ ho¹t ®éng cña 5.800 doanh nghiÖp Nhµ
níc hiÖn nay th× kÕt qu¶ cho thÊy chØ cßn 37% ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶, cßn
46,4% cha cã hiÖu qu¶ thuéc diÖn khã kh¨n t¹m thêi, cã sè nî ph¶i thu khã
®ßi vµ lç luü kÕ lµ 1.135 tû ®ång vµ 16,6% cßn l¹i thuéc diÖn kh«ng cã hiÖu
qu¶ víi sè luü kÕ vµ nî ph¶i thu khã ®ßi lªn ®Õn 1.763 tû ®ång, c¸c doanh
nghiÖp nµy 75% vèn Nhµ níc tan thµnh m©y khãi.
Mét trong vÊn ®Ò n÷a lµ trong c¸c DNNN cã nhu cÇu gÇn nh v« h¹n
®èi víi vèn vay ng©n hµng, buéc c¸c NHTM ph¶i cho vay qu¸ møc so víi
vèn tù cã cña doanh nghiÖp. C¸c NHTM bÞ ®Èy vµo t×nh thÕ "tiÕn tho¸i lìng
nan" nÕu kh«ng cho vay th× d nî qu¸ h¹n thËm chÝ mÊt kh¶ n¨ng chi tr¶
cµng t¨ng trong khi ng©n hµng kh«ng ®¶m b¶o vÒ mÆt ph¸p lý. ViÖc xö lý
®èi víi c¸c kho¶n nî qu¸ h¹n cña c¸c DNNN, doanh nghiÖp kinh tÕ, §¶ng
®oµn thÓ, tæ chøc kinh tÕ tËp thÓ ®ang tån ®äng t¹i c¸c tæ chøc tÝn dông. C¸c
kho¶n nî t¹i c¸c tæ chøc tÝn dông hÇu nh kh«ng ®îc c¸c doanh nghiÖp, tæ
8
chøc kinh tÕ vµ c¬ quan chñ qu¶n quan t©m tr¶ nî. §èi víi c¸c trêng hîp
nµy, ®¬n vÞ cã nî vµ c¬ quan chñ qu¶n xem viÖc "xï nî" t¹i c¸c tæ chøc tÝn
dông lµ ®iÒu hiÓn nhiªn. HiÖn tîng kh¸ phæ biÕn mµ bÊt cø ai cã mét chót
quan t©m ®Õn ho¹t ®éng ng©n hµng ®Òu cã thÓ nhËn thÊy r»ng: thêi gian
qua, cã kh«ng Ýt DNNN lµm ¨n thua lç, ph¸ s¶n ®îc c¸c c¬ quan chñ qu¶n
(Bé, ngµnh, tØnh) ra quyÕt ®Þnh gi¶i thÓ, sau thµnh lËp ®¬n vÞ míi (víi bé
m¸y nh©n sù, c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña ®¬n vÞ võa gi¶i thÓ)®Ó "xï" c¸c
kho¶n nî cña tæ chøc tÝn dông nµy vµ tiÕp tôc quan hÖ víi c¸c tæ chøc tÝn
dông kh¸c.
Kh«ng riªng g× DNNN mµ ngay c¶ ®èi víi doanh nghiÖp ngoµi quèc
doanh còng vËy. Trong thêi gian qua c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh
®· ®îc thµnh lËp mét c¸ch å ¹t, më réng víi qui m« lín song l¹i t¸ch rêi víi
kh¶ n¨ng tµi chÝnh. Mét thùc tr¹ng ®¸ng lo ng¹i lµ ngoµi sù yÕu kÐm vÒ
tr×nh ®é c«ng nghÖ, tr×nh ®é qu¶n lý, c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh
hiÖn nay ®ang qu¸ Ýt vèn vµ thùc tÕ cho biÕt kh«ng Ýt trêng hîp doanh
nghiÖp ngoa× quèc doanh hoµn toµn kh«ng cã vèn ®Ó ho¹t ®éng kinh
doanh, nhiÒu doanh nghiÖp ra ®êi b»ng" vèn ¶o" v× vËy ho¹t ®éng s¶n xuÊt
cña c¸c DNNQD chñ yÕu b»ng vèn vay hoÆc vèn chiÕm dông .
Thùc tr¹ng tµi chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp nh trªn ®· n¶y sinh t×nh
tr¹ng tû lÖ vay vèn cña c¸c doanh nghiÖp cao h¬n gÊp nhiÒu lÇn so víi vèn
tù cã. Mµ ho¹t ®éng tÝn dông b¾t ®Çu tõ s¶n xuÊt kinh doanh g¾n bã víi
viÖc chu chuyÓn ®ång vèn vµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, lu th«ng hµng ho¸ phôc vô
cho ®êi sèng cña nh©n d©n. Hay nãi c¸ch kh¸c, ho¹t ®éng tÝn dông b¾t ®Çu
tõ néi dung ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp, ®¬n vÞ s¶n xuÊt lu th«ng. Cã
"cÇu" th× míi cã "cung". CÇu ®óng ®¾n, chÝnh ®¸ng th× cung míi b¶o ®¶m
vµ ph¸t huy t¸c dông. C¸c doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç ®· lµm cho rñi ro
trong tÝn dông lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái. §Ó n©ng cao chÊt lîng tÝn dông
th× viÖc chÊn chØnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp,
tæ chøc kinh tÕ. Hay cô thÓ h¬n lµ b¾t ®Çu tõ chÊn chØnh chÕ ®é tµi chÝnh
cña c¸c doanh nghiÖp, cho dï ng©n hµng cã ®Ò ra kiÓm so¸t tríc, trong vµ
sau khi cho vay nhng thùc tÕ ng©n hµng lµm sao kiÓm so¸t næi? Bëi lÏ ho¹t
®éng kinh tÕ tµi chÝnh mu«n h×nh v¹n tr¹ng, h¬n n÷a doanh nghiÖp s¶n xuÊt
kinh doanh víi ng©n hµng l¹i lµ b×nh ®¼ng, thËm chÝ kh¸ch hµng cßn lµ th-
îng ®Õ cña ng©n hµng. Khi cã sù kiÓm so¸t th× sù viÖc ®· diÔn ra råi. Trªn
thùc tÕ, kho¶ng c¸ch gi÷a ngêi cho vay vµ kh¸ch hµng cßn xa, kh«ng cã
nghiÖp vô tÝn dông g¾n liÒn víi mèi quan hÖ tiÕp xóc thêng xuyªn gi÷a
ng©n hµng vµ kh¸ch hµng. VÊn ®Ò th«ng tin vµ n¾m b¾t t×nh h×nh biÕn ®æi
kinh tÕ-x· héi t¸c ®éng ®Õn kh¸ch hµng cßn chËm, kh«ng ®Çy ®ñ vµ xö lý
cha triÖt ®Ó.
Doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç, ng©n hµng cã s½n sµng tiÕp thªm vèn
cho doanh nghiÖp ®Ó "vît c¹n" kh«ng? ®©y lµ c©u hái mµ ng©n hµng cÇn
c©n nh¾c kü lìng. NÕu tiÕp thªm vèn th× lì mÊt hÕt th× sao. NÕu kh«ng tiÕp
thªm vèn ®Ó cho kh¸ch hµng "vît c¹n" cã thÓ tr¶ ®îc c¶ nî lÉn nî míi thËm
chÝ c¶ l·i th× sao. §©y lµ mét chi phÝ c¬ héi mµ ng©n hµng cÇn xem xÐt,
9
®¸nh gi¸ cÈn thËn tríc khi quyÕt ®Þnh cho vay tiÕp hay th«i. Sù tån t¹i vµ
ph¸t triÓn cña kh¸ch hµng quyÕt ®Þnh sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña b¶n th©n
NHTM. Ng©n hµng cã thÓ t×m biÖn ph¸p nh th¬ng lîng, gia h¹n nî, gi¶m
nî.... ®Ó gióp doanh nghiÖp vît qua giai ®o¹n khã kh¨n, tr¸nh cho m×nh ®îc
rñi ro.
Nh÷ng khã kh¨n m¾c ph¶i trong ho¹t ®éng tÝn dông.
VÒ nguyªn t¾c cho vay, ph¶i cã tµi s¶n ®¶m b¶o cã thÓ lµ tÝn chÊp hoÆc
thÕ chÊp tµi s¶n. VÒ tÝn chÊp, ng©n hµng ph¶i xÐt uy tÝn, kh¶ n¨ng chi tr¶
cña kh¸ch hµng, hoÆc uy tÝn b¶o l·nh cho kh¸ch hµng ®ã. NÕu nh xem xÐt
kh¸ch hµng cã ®Çy ®ñ uy tÝn th× cã thÓ cho vay tÝn chÊp. Trong bµi viÕt "thu
thËp th«ng tin khi thÈm ®Þnh cho vay c¸ nh©n vµ hé gia ®×nh: Kh©u quan
träng kh«ng thÓ bá qua" cña t¸c gi¶ Mai Anh (chi nh¸nh NHNo vµ ph¸t
triÓn n«ng th«n Th¨ng b×nh Qu¶ng Nam) cã ®o¹n viÕt r»ng: mét khi kh«ng
biÕt ch¾c ch¾n r»ng kh¸ch hµng sÏ sö dông vèn vµo môc ®Ých g× th× tuyÖt
®èi kh«ng nªn cho vay mÆc dï kh¸ch hµng cã tµi s¶n thÕ chÊp... "c¸n bé tÝn
dông cÇn c¶nh gi¸c víi nhãm ®èi tîng t×m mäi c¸ch ®Ó vay b»ng ®îc vèn
ng©n hµng, nhãm kh¸ch hµng nµy thêng ®ang s¾p ph¸ s¶n, cÇn vèn ®Ó cøu
nguy khÈn cÊp. V× vËy hä dïng mäi thñ ®o¹n tõ viÖc n¨n nØ ®Õn quµ c¸p,
biÕu xÐn, hèi lé c¸n bé tÝn dông, nh÷ng viÖc mµ kh¸ch hµng cã lßng tù
träng kh«ng bao giê lµm, miÔn sao vay ®îc nhiÒu vèn cµng tèt". §©y lµ mét
rñi ro ®¹o ®øc do kh¸ch hµng g©y nªn. Chóng ta kh«ng nªn coi träng qu¸
vÊn ®Ò tÝn chÊp hay tµi s¶n thÕ chÊp. ë ViÖt Nam ®· thiªn vÞ, coi träng vÊn
®Ò thÕ chÊp h¬n lµ tÝn chÊp. Trong luËt cÇm cè, ngêi ®i vay ph¶i chuyÓn tµi
s¶n cho ng©n hµng, ®iÒu nµy cha triÖt ®Ó v× trong lÜnh vùc th¬ng m¹i kh«ng
thÝch hîp. VÝ dô: Trong thÕ chÊp kho ng©n hµng kh«ng thÓ qu¶n lý ®îc. B¶n
chÊt cña sù cÇm cè lµ ngêi vay tÝn dông ph¶i ®a tµi s¶n cña m×nh cho ng©n
hµng cÇm cè trong khi vÒ mÆt ph¸p lý hä vÉn lµ chñ së h÷u cña tµi s¶n ®ã (ë
®©y cã sù kh¸c biÖt gi÷a së h÷u vÒ mÆt ph¸p lý vµ së h÷u thùc tÕ quyÒn sö
dông).
Trong trêng hîp thÕ chÊp kho hµng, ng©n hµng kh«ng thÓ thÓ lÊy hµng
ho¸ trong kho ®a vÒ ng©n hµng ®îc. Trêng hîp nµy cÇn uû th¸c cho ngêi
thø ba tr«ng coi kho vµ qu¶n lý tµi s¶n ®ã. §©y lµ mét kh©u s¬ hë dÉn ®Õn
rñi ro cho ng©n hµng do kh¸ch hµng vµ c¸n bä tÝn dông ng©n hµng g©y nªn.
§iÓn h×nh lµ vô ¸n gÇn ®©y nhÊt: Epco - Minh Phông.
§©y lµ vô ¸n lín nhÊt tõ tríc ®Õn nay bao gåm 77 bÞ c¸o trong ®ã cßn
18 c¸n bé ng©n hµng, g©y tæng thiÖt h¹i h¬n 4.300 tû ®ång. ë ®©y chóng ®·
sö dông thñ ®o¹n. C¸ch luËt ®Ó vay vèn ng©n hµng. Ngoµi viÖc thµnh lËp
nhiÒu C«ng ty "ma" nhá ®Ó vay vèn ng©n hµng cho chóng sö dông th×
chóng cßn sö dông thñ ®o¹n nhËp khÈu hµng ho¸ th«ng qua ph¸p nh©n cña
c¸ DNNN cã chøc n¨ng kinh doanh xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸ nh: Ngò cèc,
C«ng ty xuÊt nhËp khÈu §Êt ViÖt... c¸c DNNN nhËp khÈu hµng ho¸ ë níc
ngoµi vÒ ®Òu cã b¶o l·nh cña ng©n hµng. Song c¸c doanh nghiÖp l¹i ®em l«
hµng ®ã thÕ chÊp cho ng©n hµng b¶o l·nh (ng©n hµng nhËn thÕ chÊp tµi s¶n
10
cña m×nh). Khi hµng ®îc nhËp vÒ ViÖt Nam, c¸c doanh nghiÖp xuÊt nhËp
khÈu cña Nhµ níc ®em b¸n trªn thÞ trêng hoÆc ph©n phèi c¸c ®¹i lý ë phÝa
Nam. Theo qui ®Þnh cña ChÝnh phñ vµ Bé th¬ng m¹i, mµ b¸n lßng vßng cho
C«ng ty Minh Phông, thËm chÝ b¸n c¶ hµng thÕ chÊp mµ kh«ng cÇn xin ý
kiÕn cña ng©n hµng.
ViÖc C«ng ty xuÊt nhËp Ngò cèc vµ c¸c C«ng ty kh¸c trong vô ¸n
Epco- Minh Phông tù ý b¸n hµng thÕ chÊp ®· vi ph¹m cam kÕt trong hîp
®ång.Hµng chØ ®îc xuÊt khái kho khi cã sù ®ång ý hoÆc lÖnh gi¶i chÊp cña
ng©n hµng. BÊt chÊp nh÷ng cam kÕt trong hîp ®ång, lîi dông ng©n hµng
kh«ng kiÓm tra, gi¸m s¸t hµng thÕ chÊp, NguyÔn Xu©n Phong vµ Liªn Khui
Th×n ®· ngang nhiªn b¸n hµng thÕ chÊp lÊy tiÒn sö dông.
MÆt kh¸c cïng mét l« hµng ®· ®îc ng©n hµng b¶o l·nh khi nhËp khÈu,
nhng khi b¸n cho doanh nghiÖp trong níc th× l« hµng ®ã l¹i ®îc C«ng ty
Epco- Minh Phông ®Ò nghÞ ng©n hµng b¶o l·nh mét lÇn n÷a. Víi thñ ®o¹n
mua b¸n lßng vßng, th× cuèi cïng T¨ng Minh Phông nhËn ®îc tiÒn b¸n
hµng nhËp khÈu vµ c¸c C«ng ty nhËp khÈu ban ®Çu l¹i mua sè hµng nhËp
khÈu ban ®Çu víi gi¸ thÊp h¬n gi¸ nhËp khÈu lÇn ®Çu. Thùc tÕ kh«ng cã sù
dÞch chuyÓn c¬ häc cña hµng ho¸ mµ chØ th«ng qua giÊy tê. §iÒu nµy còng
dÔ "che m¾t" v× cã sù tiÕp tay cña c¸n bé nh©n viªn ng©n hµng.
TÝnh ®Õn ngµy khëi tè 24/03/1997 víi c¸c h×nh thøc ký 217 hîp ®ång
tÝn dông, 99 hîp ®ång b¶o l·nh, 9 th tÝn dông (L/C), Liªn Khui Th×n vµ
T¨ng Minh Phông cïng 47 C«ng ty con kh¸c ®· rót ®îc 5.223 tû ®ång cña
chi nh¸nh ng©n hµng c«ng th¬ng vµ chi nh¸nh ng©n hµng ngo¹i th¬ng TP.
Hå ChÝ Minh.
Quay trë vÒ víi vÊn ®Ò thÕ chÊp vµ tÝn chÊp. V¨n b¶n Nhµ níc vÒ cÊp
tÝn dông ®Òu qui ®Þnh rÊt ngÆt nghÌo viÖc cho vay vµ kh«ng cã b¶o ®¶m
trong luËt c¸c tæ chøc tÝn dông. ThËm chÝ cßn "h×nh sù ho¸" vÊn ®Ò nµy.
§iÒu nµy cã lµm cho chÊt lîng tÝn dông tèt h¬n kh«ng? thùc tÕ vÊn ®Ò cho
vay cã ®¶m b¶o ®· ¨n s©u vµo t©m trÝ mäi ngêi ®Õn møc hÇu hÕt c¸c ®oµn
thanh tra, kiÓm tra ng©n hµng Nhµ níc ®Òu ®ßi hái tÊt c¶ c¸c mãn vay ®Òu
ph¶i cã tµi s¶n thÕ chÊp, mÆc dï nhiÒu v¨n b¶n cña ChÝnh phñ hoÆc NHNN
vÉn cho phÐp vay tÝn chÊp, kh«ng cã tµi s¶n thÕ chÊp nh ®èi víi xÝ nghiÖp
quèc doanh, n«ng d©n nghÌo, sinh viªn.... vÊn ®Ò lµm cho NHTM coi tµi
s¶n thÕ chÊp lµ nguån thu nî thø hai vµ lµ nguån thu nî duy nhÊt nªn ®·
kh«ng quan t©m ®Õn xem xÐt thÈm ®Þnh thu tõ doanh thu, lîi nhuËn hoÆc
thu nhËp cña kh¸ch hµng. ThËm chÝ cã nhiÒu doanh nghiÖp nhÊt lµ doanh
nghiÖp võa vµ nhá lµm ¨n cã hiÖu qu¶. Ph¬ng ¸n vay vèn cã tÝnh kh¶ thi râ
rµng còng bÞ tõ chèi cho vay th× kh«ng cã tµi s¶n thÕ chÊp. Nhng vay tÝn
chÊp th× sao. Cã lÏ hiÖu øng "Fameco" lµm cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i
c¶nh gi¸c qu¸ møc cÇn thiÕt khi kh«ng cÇn. Trong kinh tÕ thÞ trêng v× bao
nhiªu bÊt ngê rñi ro chê ®îi c¸c doanh nghiÖp, cã thÓ x¶y ra bÊt cø lóc nµo,
g©y rñi ro cho doanh nghiÖp vµ ng©n hµng. ThÕ nhng chØ dùa vµo tµi s¶n thÕ
11
chÊp kh«ng ph¶i lµ gi¶i ph¸p h÷u hiÖu. Thùc tr¹ng c¸c NHTM cã hµng tr¨m
ng«i nhµ thÕ chÊp kh«ng b¸n ®îc ®Ó thu nî, g©y tæn thÊt cho ng©n hµng.
Bµi häc rót ra tõ vô ¸n Epco - Minh Phông vÉn cßn. §îc sù gióp ®ì,
b¶o l·nh cña Huúnh V¨n Thµnh -Nguyªn chñ tÞch vµ «ng Ph¹m TÊn Khoa-
nguyªn phã chñ tÞch UBND quËn 3 TP. Hå ChÝ Minh ®· che dÊu ho¹t ®éng
kinh doanh thua lç cña C«ng ty Epco- Minh Phông, n©ng vèn vµ h¹ch to¸n
l·i t¹o ®iÒu kiÖn cho bän chóng tiÕp tôc vay vèn ng©n hµng ho¹t ®éng vµ
lÊy vèn vay chia l·i. Hay ®îc sù tiÕp tay cña mét sè c¸n bé ng©n hµng ®· cè
ý n©ng gi¸ tµi s¶n thÕ chÊp hoÆc ®em thÕ chÊp cho nhiÒu ng©n hµng kh¸c
nhau. §©y lµ bµi häc cho c¸n bé ng©n hµng vÒ sù l¬ lµ tr¸ch nhiÖm, lµm
viÖc trªn giÊy tê, v¨n b¶n ®Ò nghÞ cña kh¸ch hµng ®Ó ®Þnh mãn vay.
Nguån vèn huy ®éng cña ng©n hµng lµ c¸c tµi s¶n nî, cã tÝnh thanh
kho¶n cao vµ chñ yÕu ph¶i chi tr¶, ph¶i thanh to¸n ngay khi cã yªu cÇu cña
chñ tµi kho¶n, trong khi ®ã ng©n hµng l¹i sö dông nguån vèn ®Ó ®Çu t vµ
cho vay, díi d¹ng tµi s¶n cã tÝnh thanh kho¶n thÊp, khã ®Þnh gi¸ vµ thêng
cã thêi gian trung b×nh dµi h¬n so víi thêi gian huy ®éng vèn. Díi gãc ®é
chÕ ®é kÕ to¸n nh×n tõ b¶n c©n ®èi tµi s¶n cña mét ng©n hµng ta thÊy: bªn
nguån vèn th× phÇn lín lµ huy ®éng tõ nguån ng¾n h¹n (díi mét n¨m) nhng
vÒ tµi s¶n th× ng©n hµng l¹i cho vay ®Çu t vµo lÜnh vùc kinh doanh trªn 1
n¨m vµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ kh¸c cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, cho vay
trung vµ dµi h¹n.
Trong lÜnh vùc kinh doanh cña ng©n hµng th× tÝn dông hiÖn nay lµ mét
vÊn ®Ò ®¸ng bµn. NÒn kinh tÕ thÞ trêng cña chóng ta ®· cã nh÷ng t¸c ®éng
lµm n¶y sinh nh÷ng vÊn ®Ò rñi ro trong kinh doanh cña ng©n hµng, rñi ro
cña ng©n hµng ®· ®îc thùc tÕ chøng minh trong thêi gian dµi võa qua vµ ®-
îc nhiÒu nhµ khoa häc bµn ®Õn: rñi ro tÝn dông, rñi ro l·i suÊt, rñi ro tû gi¸,
rñi ro thanh kho¶n...
Nh÷ng rñi ro trªn ®èi víi ho¹t ®éng ng©n hµng còng lµ nh÷ng tæn thÊt
lín, cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng cña ng©n hµng,g©y ra nh÷ng trôc
trÆc trong qu¸ tr×nh kinh doanh. Qua theo dâi t×nh h×nh téi ph¹m kinh tÕ
liªn quan ®Õn ho¹t ®éng ng©n hµng trong nh÷ng n¨m qua cho thÊy næi lªn
lµ t×nh tr¹ng lõa ®¶o chiÕm dông vèn vay cña ng©n hµng hay th«ng qua c¸c
thñ ®o¹n n©ng gi¸ trÞ tµi s¶n thÕ chÊp, hoÆc sö dông hå s¬ giÊy tê gi¶ vay
nhiÒu ng©n hµng, hoÆc sö dông mét hå s¬ vay nhiÒu ng©n hµng kh¸c. Khi
ng©n hµng bÞ lõa ®¶o dÉn ®Õn hËu qu¶ nÆng nÒ: tµi s¶n Nhµ níc bÞ mÊt,
ng©n hµng mÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n, ng©n hµng bÞ ph¸ s¶n ¶nh hëng trùc
tiÕp ®Õn nÒn kinh tÕ, x· héi cña mét céng ®ång.
Téi ph¹m lõa ®¶o trong thêi kú bao cÊp chñ yÕu lõa ®¶o tµi s¶n riªng
cña c«ng d©n vµ mét sè nhá lµ ®¶o tµi s¶n Nhµ níc, nhng khi nÒn kinh tÕ thÞ
trêng ra ®êi th× téi lõa ®¶o b¾t ®Çu x©m nhËp vµo ng©n hµng ngµy mét
nghiªm träng, tµi s¶n Nhµ níc bÞ thÊt tho¸t nhiÒu h¬n víi mét møc ®é ®¸ng
lo ng¹i. ChØ tÝnh tõ n¨m 1993-1997 ®· x¶y ra h¬n 724 vô lõa ®¶o trong
ng©n hµng, cã vô lªn tíi hµng tr¨m tû ®ång: c¸c ®èi tîng lõa ®¶o nµy ngµy
12
cµng thñ ®o¹n nh÷ng thñ ®o¹n tinh vi vµ x¶o quyÖt thËm chÝ tr¾ng trîn. §èi
tîng lõa ®¶o tríc kia cßn mang tÝnh ®¬n lÎ, tù ph¸t ®Õn nay trë thµnh cã tæ
chøc, lõa ®¶o trªn mét ph¹m vi réng, sè lîng tµi s¶n lín. §èi tîng lõa ®¶o
ng©n hµng chñ yÕu lµ doanh nghiÖp ngoµi quèc doanhvµ t nh©n, tæng sè 335
vô lõa ®µo cã 254 doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh, 460 t nh©n, 10 DNNN.
Phßng c¶nh s¸t kinh tÕ c«ng an tØnh Nam §Þnh ph¸t hiÖn D¬ng Thuý HiÒn
Gi¸m ®èc C«ng ty TNHH TuyÕt Thu ®· sö dông tíi 66 bé hå s¬ nhµ ®Êt
gi¶, cã c«ng chøng gi¶ ®Ó thÕ chÊp 3 ng©n hµng vay trªn 13 tû ®ång sau ®ã
bá trèn. Tham gia vµo vô lõa ®¶o nµy cã 3 gi¸m ®èc C«ng ty TNHH vµ 3 t
th¬ng. §¸ng lu ý, sè c¸n bé tÝn dông ng©n hµng cña 3 ng©n hµng ®· kh«ng
lµm ®óng chøc n¨ng nhiÖm vô ®îc giao nh kiÓm tra hå s¬ vay, thÈm ®Þnh tµi
s¶n thÕ chÊp, kiÓm tra, gi¸m s¸t qu¸ tr×nh sö dông vèn vay ®Ó khi ®èi tîng
vay bá trèn vÉn kh«ng biÕt- hoÆc Vò V¨m Nam, gi¸m ®èc C«ng ty TNHH
Thiªn Thanh Hµ Néi cïng vî TrÇn BÝch Thuû trong 3 n¨m (tõ 1994-1996)
b»ng mét thñ ®o¹n dïng mét tµi s¶n thÕ chÊp vay vèn nhiÒu ng©n hµng vµ
c¸c doanh nghiÖp 23 tû ®ång sau ®ã bá trèn.
Mét d¹ng kh¸c lµ sö dông giÊy tê nhµ thuª cña Nhµ níc ®em thÕ chÊp
vay vèn ng©n hµng sau ®ã thùc hiÖn hµnh vi lõa ®¶o, hoÆc tríc khi b¸n
nhµ, ®em bé hå s¬ nhµ ®Êt lµm c«ng chøng, sau ®ã b¸n nhµ b»ng hå s¬ gèc
råi ®a hå s¬ c«ng chøng ®Ó vay thÕ chÊp ®Ó thùc hiÖn hµnh vi lõa ®¶o.
Cuèi n¨m 1996, lùc lîng c¶nh s¸t kinh tÕ ph¸t hiÖn mét thñ ®o¹n kh¸
tinh vi cña 3 sinh viªn trêng Cao ®¼ng ng©n hµng vµ c¸n bé kho b¹c Hµ Néi
®· dïng ho¸ chÊt tÈy c¸c ch÷ viÕt trong tê tr¸i phiÕu kho b¹c mÖnh gi¸ 200
ngh×n vµ 300 ngh×n, sau ®ã nghi mÖnh gi¸ míi tõ 100 triÖu ®ång ®Õn 680
triÖu ®ång, dïng con dÊu gi¶ vµ ch÷ ký gi¶ cña ban l·nh ®¹o kho b¹c Hµ
Néi ®Ó lµm giÊy x¸c nhËn cho c¸c tê tr¸i phiÕu, lõa mét ng©n hµng Hµ Néi
lÊy trªn 2 tû ®ång chia nhau sö dông c¸ nh©n. HoÆc vô lõa ®¶o cña §Æng
ThÞ Hång thñ quÜ ngo¹i tÖ ng©n hµng c«ng th¬ng H¶i D¬ng chiÕm ®o¹t 100
ngh×n USD trªn ®êng vËn chuyÓn nép quÜ ng©n hµng c«ng th¬ng ViÖt Nam
ngµy 04/02/1997. B»ng thñ ®o¹n nh vËy NguyÔn ThÞ Thêi ®· rót cña kho
b¹c Th¸i Nguyªn gÇn 5 tû ®ång suèt tõ n¨m 1993-1997.
T×nh tr¹ng c¸n bé nh©n viªn ngµnh ng©n hµng lîi dông chøc vô quyÒn
h¹n ®îc giao ®Ó tham « tiÒn b¹c cña ng©n hµng còng xÈy ra kh¸ phøc t¹p
víi nhiÒu thñ ®o¹n kh¸c nhau. H¬n 10 c¸n bé tÝn dông cña hai chi nh¸nh
ng©n hµng n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n huyÖn Nho Quan vµ huyÖn
Kim S¬n tØnh Ninh B×nh ®· dïng thñ ®o¹n thu nî vay cña c¸c hé n«ng d©n
sè tiÒn 5,1 tû ®ång nhng kh«ng nép quÜ ®em ®¸nh ®Ò, mua sæ xè, ®¸nh b¹c,
cho vay l¹i víi l·i suÊt cao h¬n, khi kh«ng cßn cã kh¶ n¨ng tr¶ nî th× lËp hå
s¬ vay khèng ®Ó vay tiÒn tr¶ c¸c mãn nî cò (®¶o nî). HoÆc vô 4 c¸n bé cöa
hµng vµng b¹c thuéc chi nh¸nh ng©n hµng n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng
th«n huyÖn Th¸i Thuþ tØnh Th¸i B×nh lµm hå s¬ gi¶, thÕ chÊp vµng gi¶ ®Ó
tham « 6,9 tû ®ång ®em ®¸nh b¹c, ®¸nh ®Ò: khi kh«ng cã cßn kh¶ n¨ng
thanh to¸n tr¶ nî ng©n hµng c¸c ®èi tîng ®· bá trèn. Nh÷ng thñ ®o¹n trªn
®©y ®· x¶y ra ë mét sè ng©n hµng n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n, nh
13
ë chi nh¸nh huyÖn Cao Léc, Trïng Kh¸nh- L¹ng S¬n; chi nh¸nh V¨n Yªn
(Yªn B¸i), chi nh¸nh B¶o Kh¸nh (Lµo cao); chi nh¸nh VÜnh Ch©u (Sãc
Tr¨ng).
Ngoµi ra mét sè c¸n bé, nh©n viªn ng©n hµng cßn lîi dông thñ ®o¹n
chuyÓn tiÒn cña ng©n hµng th«ng qua tµi kho¶n cña kh¸ch hµng ®îc më t¹i
ng©n hµng ®Ó tham «, hoÆc lîi dông viÖc dïng ng©n phiÕu, tiÒn mÆt trong
qu¸ tr×nh quyÕt to¸n ®Ó ®¸nh tr¸o nh÷ng tê ng©n phiÕu, tiÒn cã mÖnh gi¸
thÊp vµo tiÒn cã mÖnh gi¸ cao ®Ó tham « chiÕm ®o¹t tµi s¶n cña Nhµ níc ®·
xÈy ra ë mét sè chi nh¸nh ng©n hµng th¬ng m¹i t¹i c¸c tØnh Th¸i Nguyªn,
Thanh Ho¸, L©m §ång ,TP. Hå ChÝ Minh... trong thêi gian gÇn ®©y, lùc l-
îng c«ng an ph¸t hiÖn mét sè ®èi tîng ph¹m t«Þ lîi dông chuyÓn tiÒn bÊt
hîp ph¸p qua hÖ thèng ng©n hµng nh vô TrÞnh ThÞ Lan Ph¬ng ®· chuyÓn
tiÒn tõ Hµ Néi vµo TP. Hå ChÝ Minh th«ng qua ng©n hµng sè tiÒn gÇn 30 tû
®ång. HoÆc vô bu«n b¸n 7,2kg her«in cña vî chång Xiªng My vµ C¨n Tha
V«ng víi TrÇn V¨n An x¶y ra t¹i Hµ TÜnh. C¸c ®èi tîng sau ®· b¸n ®îc
hªr«in chóng ®· chuyÓn ®îc 3,4 tû ®ång th«ng qua tµi kho¶n më t¹i ng©n
hµng tõ TP. Hå ChÝ Minh ra Hµ TÜnh.
Trong thêi gian qua, cã mét sè ViÖt KiÒu, ngêi ViÖt Nam ®Þnh c ë níc
ngoµi hoÆc tõ níc ngoµi lîi dông con ®êng tham quan du lÞch, th¨m ngêi
th©n ë ViÖt Nam ®· dïng thÎ thanh to¸n tÝn dông quèc tÕ (Master card) ®îc
lµm gi¶ ë níc ngoµi ®Ó rót tiÒn ë c¸c ng©n hµng nh vô Lª C«ng §¶ng, Phan
§×nh Ch¬ng vµ TrÇn Toµn ViÖt lµ ViÖt KiÒu Mü ®· dïng thÎ tÝn dông gi¶
lõa trung t©m KiÒu Hèi 68 Lª Lîi quËn 1 TP. Hå ChÝ Minh lÊy sè tiÒn 40
ngh×n USD. HoÆc vô Ramran Takis Siddiam vµ Adnan Takis Sidqui (®Òu
mang quèc tÞch Pakistan) dïng hé chiÕu gi¶ ®Ó lõa ®æi sec du lÞch cöa hµng
vµng b¹c thuéc C«ng ty kinh doanh vµng b¹c Hµ Néi, bÞ c«ng an Hµ Néi
b¾t gi÷. Chóng ®· lõa nhiÒu chi nh¸nh ng©n hµng ®îc 25 ngh×n USD. Trong
n¨m 1997, 3 chi nh¸nh ng©n hµng H¶i Phßng ®· bÞ mét sè ®èi tîng ngêi n-
íc ngoµi lõa ®æi sÐc du lÞch gi¶ víi sè tiÒn lµ 31 ngh×n USD.
§øng thø hai trong nhãm c¸c téi ph¹m liªn quan ®Õn ho¹t ®éng ng©n
hµng lµ téi cè ý lµm tr¸i c¸c qui ®Þnh cña Nhµ níc vÒ qu¶n lý kinh tÕ g©y
hËu qu¶ nghiªm träng nhiÒu vô ¸n lín trong thêi gian qua ®îc ph¸t hiÖn nh
vô lõa ®¶o cña Lý Hãc Hû, gi¸m ®èc C«ng ty TNHH ®Çu t vµ ph¸t triÓn
kinh tÕ Sãc Tr¨ng, vô Tamexco, vô C«ng ty dÖt Nam §Þnh, Epco Minh
Phông, vô VPBank, vô C«ng ty TNHH T©n Hoµn Mü TP. Hå ChÝ Minh....
cho thÊy t×nh tr¹ng cè ý lµm tr¸i, nhËn hèi lé cña nhiÒu c¸n bé, nh©nviªn
ngµnh ng©n hµng trong qu¸ tr×nh xÐt duyÖt hå s¬ cho vay, thÈm ®Þnh tµi s¶n
thÕ chÊp, kiÓm tra gi¸m s¸t qu¸ tr×nh sö dông vèn vay, thËm chÝ t¸i b¶o l·nh
sai nguyªn t¾c, khi ®èi tîng vay kh«ng tr¶ ®îc nî th× l¹i ¸p dông thñ tôc
®¶o nî nh»m lµm "trong s¹ch" sæ s¸ch ®Ó trèn tr¸nh sù ph¸t hiÖn cña c¸c
®oµn kiÓm tra, thanh tra cña ng©n hµng vµ c¸c c¬ quan chøc n¨ng.
ViÖc b¶o l·nh cña c¸c ng©n hµng cho c¸c doanh nghiÖp më L/C mua
hµng tr¶ chËm còng n¶y sinh nhiÒu tiªu cùc. Chñ yÕu lµ do thiÕu tinh thÇn
14
tr¸ch nhiÖm hoÆc cè ý lµm tr¸i cña mét sè c¸n bé, nh©n viªn ngµnh ng©n
hµng do kh«ng qu¶n lý theo dâi ®îc thêi gian, ®Þa ®iÓm, hµng ho¸ nhËp vÒ,
qu¸ tr×nh b¸n hµng vµ thanh to¸n tr¶ nî ng©n hµng ®Ó c¸c ®èi tîng vay b¸n
hÕt hµng, ®em vèn sö dông vµo c¸c môc ®Ých kh¸c nhau, hoÆc sö dông vèn
vay sai môc ®Ých ®Ó c¸c ®æi tîng kh¸c chiÕm dông vèn dÉn ®Õn mÊt kh¶
n¨ng thanh to¸n tr¶ nî ng©n hµng. Ng©n hµng ®øng ra b¶o l·nh ph¶i lÊy vèn
cña m×nh tr¶ nî cho phÝa níc ngoµi ®Ó ®¶m b¶o uy tÝn, trong khi ®ã, ®èi víi
c¸c doanh nghiÖp ®îc b¶o l·nh th× ph¶i chuyÓn sang nî qu¸ h¹n vµ cho vay
b¾t buéc.
Tãm l¹i, qu¸ tr×nh trëng thµnh, ph¸t triÓn cña NHTM trongc¬ chÕ thÞ
trêng theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa g¾n chÆt mét c¸ch h÷u c¬ víi qu¸
tr×nh ph¸t triÓn tÝn dông. Mét ng©n hµng th¬ng m¹i m¹nh còng cã nghÜa lµ
khèi lîng vèn vµ tÝn dông ë ®ã ®îc t¨ng trëng mét c¸ch v÷ng ch¾c, an toµn
vµ cã hiÖu qu¶. KÕt qu¶ kinh doanh cña ng©n hµng lµ tæng hîp cña nhiÒu
nh©n tè nhng ho¹t ®éng tÝn dông vÉn lµ kh©u quyÕt ®Þnh. Nh ®· tr×nh bµy ë
trªn, chÊt lîng tÝn dông b¾t ®Çu s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp tríc
tiªn. Bªn c¹nh ®ã cßn nh÷ng tån t¹i víng m¾c nh nî qu¸ h¹n, nî ®ãng
b¨ng, rñi ro trong ho¹t ®éng kinh doanh cÇn ®îc kh¾c phôc.
Nh÷ng tån t¹i nµy do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau ®Ó cã thÓ kh¾c
phôc ®îc chóng ta cÇn ph¶i t×m hiÓu c¸c nguyªn nh©n ®ã.
3. Nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn chÊt lîng tÝn dông gi¶m.
ViÖc ph©n tÝch ®îc c¸c nguyªn nh©n dÉn ®Õn chÊt lîng tÝn dông gi¶m
lµ mét viÖc hÕt søc cÇn thiÕt ®Ó tõ ®ã ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ c¸c rñi ro, cã biÖn
ph¸p ng¨n ngõa kh¾c phôc cã hiÖu qu¶. Cã nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau
t¸c ®éng tæng hîp c¸c ho¹t ®éng tÝn dông, song tuú theo gãc ®é nh×n nhËn
vµ nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ kh¸c nhau mµ nguyªn nh©n ®îc nh×n tõ gãc ®é nµy
hay gãc ®é kh¸c. ë ®©y viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi mét c¸ch tæng qu¸t nªn chia
thµnh nguyªn nh©n chñ quan vµ nguyªn nh©n kh¸ch quan.
Nh÷ng nguyªn nh©n chñ quan ®îc ®Ò cËp ë ®©y lµ chñ quan thuéc vÒ
NHTM, c¸c tæ chøc kinh doanh tiÒn tÖ.
Cã thÓ ®Ò cËp ®Õn nguyªn nh©n chñ quan ®Çu tiªn lµ kû thuËt cÊp tÝn
dông cña hÖ thèng c¸c tæ chøc tÝn dông hiÖn nay.
Kû thuËt cÊp tÝn dông hiÖn nay cña c¸c tæ chøc tÝn dông chñ yÕu dùa
trªn ®¬n xin vay cña kh¸ch hµng vµ ph¬ng ¸n kinh doanh do kh¸ch hµng
so¹n th¶o. Kû thuËt cÊp tÝn dông võa mang tÝnh duy ý chÝ chñ quan cña bªn
cÊp tÝn dông, võa thiÕu c¬ së kh¸ch quan cña nÒn kinh tÕ. Th«ng thêng mét
®¬n xin vay ®Òu cã ghi râ môc ®Ých sö dông tiÒn vay, sè tiÒn xin vay vµ thêi
h¹n tr¶ nî. Song ®iÒu ®ã hoµn toµn dùa vµo kinh nghiÖm c¸ nh©n cña ngêi
xin vay vµ khã cã thÓ biÕt ch¾c r»ng r»ng, viÖc sö dông tiÒn vay nh vËy
kh«ng ®¹t ®îc môc tiªu ®Ò ra trong ph¬ng ¸n kinh doanh hay kh«ng. V×
vËy kÌm theo ®¬n xin vay th× cã ph¬ng ¸n s¶n xuÊt kinh doanh nh lµ mét
c¬ së ®Ó chøng minh cho ý ®å cña ngêi vay. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ ®é tin cËy cña
15
ph¬ng ¸n kinh doanh ®ã ®¹t ®Õn møc ®é nµo, th× khã cã tiªu chuÈn nµo
®¸nh gi¸ vµ dù ®o¸n ®îc. Vµ khi cã sù dù ®o¸n kh«ng chÝnh x¸c, nghiÔm
nhiªn ng©n hµng ph¶i chÞu rñi ra. §Êy lµ cha nãi ®Õn t×nh tr¹ng lµ: vÒ
nguyªn t¾c c¸c ph¬ng ¸n s¶n xuÊt kinh doanh ph¶i do ngêi ®i vay thµnh lËp
hoÆc cã thÓ thuª ngêi lËp nhng kh«ng ph¶i lµ c¸n bé tÝn dông, tuy nhiªn
hiÖn nay hÇu hÕt hä kh«ng cã kh¶ n¨ng tù lËp dù ¸n vµ còng cha cã chuyªn
tr¸ch híng dÉn, do c¸n bé tÝn dông ph¶i trùc tiÕp híng dÉn cho ngêi viÕt
®¬n xin vay, sau ®ã chÝnh m×nh l¹i thÈm ®Þnh dù ¸n. Do vËy viÖc thÈm ®Þnh
dù ¸n chØ mang tÝnh h×nh thøc, thiÕu kh¸ch quan v× c¸n bé tÝn dông "võa ®ã
bãng, võa thæi cßi".
C¸c dù ¸n vay vèn víi sè lîng kh¸ch hµng ®a d¹ng, phong phó, víi l¹i
thêng theo mét mÉu chung, thêng lµ mÉu in s½n, ngêi vay chØ ghi thªm sè
liÖu vµo b¶ng t¸i kh¼ng ®Þnh. Nhng néi dung quan träng thÓ hiÖn tÝnh kh¶
n¨ng thùc thi cña dù ¸n kh«ng ®îc ®Ò cËp ®Õn. C¸n bé tÝn dông kh«ng cã sè
liÖu vÒ ®Þnh møc kinh tÕ - kü thuËt, th«ng tin gi¸ c¶ nªn kh«ng cã c¬ së
khoa häc ®Ó kiÓm tra sè liÖu cña dù ¸n. H¬n n÷a, mét khi viÖc cÊp tÝn dông
chØ ®Æt ra chñ yÕu dùa vµo ý chÝ chñ quan cña bªn cho vay quyÕt ®Þnh, th×
vÊn ®Ò tiªu cùc trong quan hÖ tÝn dông sÏ cã ®iÒu kiÖn n¶y në. §Æt vÊn ®Ò
thÈm ®Þnh vµ ngêi quyÕt ®Þnh cho vay ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vËt chÊt nÕu
rñi ro x¶y ra th× ch¾c ch¾n tÝn dông sÏ bÞ co côm l¹i vµ vÊn ®Ò ®¶m b¶o tÝn
dông sÏ ®îc ®Æt ra mét c¸ch kh¾c nghiÖt. Vµ nh vËy, khèi lîng tÝn dông
kh«ng thÓ vît qu¸ gi¸ trÞ tµi s¶n thÕ chÊp hoÆc cÇm cè.
ViÖc cho vay cña ng©n hµng l¹i qu¸ ®Ò cao vai trß cña tµi s¶n thÕ chÊp,
cÇm cè. Do vËy khi doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç, ng©n hµng chØ cßn gi¶i
ph¸p lµ xin nî tµi s¶n thÕ chÊp. Nhng do biÕn ®éng cña nÒn kinh tÕ vµ do
thíng ®¸nh gi¸ kh«ng ®óng gi¸ trÞ cña tµi s¶n thÕ chÊp nªn ng©n hµng khã
cã thÓ thu ®îc vèn. Thêng th× gi¸ trÞ tµi s¶n thÕ chÊp ®îc ®¸nh gi¸ cao h¬n
gi¸ trÞ thùc cña nã, do vËy khi ph¸t m¹i th× th©m hôt. §Êy lµ cha kÓ hiÖn nay
vÊn ®Ò ph¸t m¹i tµi s¶n thÕ chÊp, cÇm cè gÆp nhiÒu khã kh¨n. Theo nh
QuyÕt ®Þnh 217 cña Thèng ®èc NHNN còng nh luËt cña c¸c tæ chøc tÝn
dông cã quy ®Þnh: Trong trêng hîp kh¸ch hµng kh«ng tr¶ ®îc nî, nÕu hai
bªn kh«ng cã tho¶ thuËn nµo th× ng©n hµng cã quyÒn b¸n tµi s¶n thÕ chÊp,
cÇm cè, b¶o l·nh ®Ó thu håi nî cho mét thêi gian nhÊt ®Þnh theo qui ®Þnh
cña ph¸p luËt. QuyÒn ®îc b¸n cña ng©n hµng trong trêng hîp nµy kh«ng
ph¶i tù ý b¸n lµ ®îc mµ ph¶i th«ng qua c¬ quan ph¸p luËt, chñ yÕu lµ toµ ¸n
®Ó chê gi¶i quyÕt.
Thêi gian qua, c¸c ng©n hµng ®· næ lùc vît bËc ®Ó thu håi nî qu¸ h¹n.
§Ó ph¸t m¹i tµi s¶n thÕ chÊp, kh«ng Ýt ng©n hµng ®· kiÖn con nî ra toµ,
nh÷ng mong víi sù gióp ®ì cña c¬ quan ph¸p luËt, hä sÏ thu håi ®îc tiÒn
vay. ThÕ nhng kiÖn th× vÉn kiÖn, con nî vÉn kh«ng gi¶m ®îc. Nguyªn nh©n
lµ do tµi s¶n thÕ chÊp ë kh©u toµ ¸n rÊt phøc t¹p, thñ tôc nhiªu khª võa tèn
kÐm võa mÊt nhiÒu thêi gian, thËm chÝ cßn bÊt lîi vÒ phÝa ng©n hµng.
ChÝnh ®iÒu nµy lµm nî qu¸ h¹n cña ng©n hµng t¨ng lªn, ho¹t ®éng tÝn dông
16
gÆp nhiÒu khã kh¨n do d nî cho vay ®øng hoÆc gi¶m xuèng, tû lÖ nî qu¸
h¹n t¨ng lªn.
VÉn cßn yÕu kÐm trong kh©u qu¶n lý nh©n sù. C«ng t¸c ®µo t¹o vµ båi
dìng c¸n bé ng©n hµng cha ®îc quan t©m ®óng møc, vÒ thùc tÕ, cã mét sè
c¸n bé tÝn dông cña ng©n hµng hiÖn nay cßn thiÕu tr×nh ®é n¨ng lùc vÒ ph©n
tÝch vµ xö lý th«ng tin tÝn dông ®Ó b¶o vÖ vµ gi¸m s¸t c¸c kho¶n vay, thËm
chÝ cßn cã nh÷ng c¸n bé tÝn dông th¸i ho¸ biÕn chÊt, cè t×nh lµm sai quy
tr×nh tÝn dông ®Ó tham « tiÒn b¹c cña ng©n hµng víi nhiÒu thñ ®o¹n tinh vi
kh¸c nhau nh: thu nî kh«ng nép quü, lÊy tiÒn ®Ó ch¬i ®¸nh b¹c, mua xæ sè,
cho vay l¹i víi l·i suÊt cao, hay tiÕp tay cho bän lõa ®¶o chiÕm ®o¹t tµi s¶n
x· héi chñ nghÜa, vay kÐ HoÆc söa ch÷a tµi kho¶n ®Ó rót tiÒn sö dông môc
®Ých c¸ nh©n.
Tr×nh ®é n¨ng lùc qu¶n lý ®iÒu hµnh cña c¸c c¸n bé ng©n hµng cha ®¸p
øng ®îc yªu cÇu thùc tÕ cña thÞ trêng. NhiÒu c¸n bé ®· g¾n bã nhiÒu n¨m
víi c¬ chÕ bao cÊp, chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ trêng bÞ h÷ng hôt vÒ kiÕn thøc
c¶ vÒ kinh tÕ lÉn ph¸p luËt, tr×nh ®é ngo¹i ng÷, vi tÝnh, nghiÖp vô chuyªn
m«n cha ®¸p øng ®îc. §iÒu nµy còng thÓ hiÖn sù yÕu kÐm trong kh©u qu¶n
lý cña ban l·nh ®¹o. HiÖu qu¶ cña c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra, kiÓm so¸t
ph¸t hiÖn nh÷ng vi ph¹m vÉn cßn chËm xö lý. ThiÕu thËn träng khi ®Æt quan
hÖ tÝn dông víi kh¸ch hµng, vµ kho¶ng c¸ch gi÷a ng©n hµng vµ kh¸ch hµng
cßn kh¸ xa. Sù phèi hîp gi÷a ng©n hµng víi c¬ quan t ph¸p vÉn cßn cha
®ång bé, chÆt chÏ.
B¶n th©n ng©n hµng còng cã nhiÒu chËm trÔ trong viÖc tham mu, ®Ò
xuÊt ban hµnh söa ®æi, bæ sung c¸c chÝnh s¸ch cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng
ng©n hµng nh: b¶o l·nh, thÕ chÊp, cÇm cè, ph¸t m¹i tµi s¶n thÕ chÊp... ho¹t
®éng cña c¸c ng©n hµng trong ®iÒu kiÖn hµnh lang ph¸p lý võa thiÕu võa
thõa, kh«ng æn ®Þnh, bªn c¹nh ®ã mét sè chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch ngµnh ng©n
hµng l¹i lu«n ®îc thay ®æi, thËm chÝ trong thêi gian ng¾n. NhiÒu NHTM
cho r»ng trong thêi gian qua NHTM ViÖt Nam ban hµnh nhiÒu qui ®Þnh tù
trãi buéc c¸c ng©n hµng trong ho¹t ®éng kinh doanh tiÒn tÖ. NhiÒu vÊn ®Ò
thùc tÕ x¶y ra nhng l¹i cha ®îc quy ®Þnh, bæ sung kÞp thêi, nh÷ng qui ®Þnh
cña Nhµ níc, ChÝnh phñ th× NHNN ViÖt Nam chËm híng dÉn NHTM thùc
hiÖn.
Nh÷ng nguyªn nh©n kh¸ch quan còng t¸c ®éng kh«ng nh÷ng ®Õn ho¹t
®éng tÝn dông. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n s©u xa vµ lµ nguyªn nh©n cña
mäi nguyªn nh©n lµm ®Êt níc ta ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu
thµnh phÇn vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc x· héi
chñ nghÜa, tõ mét nÒn n«ng nghiÖp l¹c hËu. Trong khi ®ã luËt ph¸p ViÖt
Nam võa thiÕu, võa kh«ng ®ång bé cßn chång chÐo. ViÖc ban hµnh mét sè
chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch kinh tÕ cña ChÝnh phñ do kh«ng dù ®o¸n tríc ®îc
nh÷ng khã kh¨n víng m¾c khi triÓn khai thùc hiÖn ®· t¹o nªn nh÷ng bÊt cËp
vµ rñi ro kh«ng thÓ ®o¸n tríc ®îc. C¸c tÖ n¹n x· héi ngµy mét gia t¨ng nh
17
bu«n lËu, cê b¹c, sè ®Ò, hôi hä, do hä muèn lµm giµu mét c¸ch nhanh
chãng.
N¨ng lùc phÈm chÊt cña kh¸ch hµng h¹n chÕ dÉn ®Õn thua lç hoÆc lõa
®¶o chôp giËt... n¨ng lùc kinh doanh kÐm hiÖu qu¶ nªn mÆc dï nhiÒu
kh¸ch hµng cã ph¬ng ¸n kinh doanh vµ tÝnh kh¶ thi cao nhng l¹i kh«ng cã
hiÖu qu¶, hoÆc cè t×nh lõa ®¶o, sö dông mäi thñ ®o¹n ®Ó ®¹t ®îc môc ®Ých.
§· thÕ m«i trêng kinh doanh cßn cha æn ®Þnh. chÝnh s¸ch vµ c¬ chÕ qu¶n
lý kinh tÕ vÜ m« ®ang trong qu¸ tr×nh ®æi míi vµ hoµn thiÖn. M«i trêng ph¸p
lý cho kinh doanh tÝn dông ng©n hµng cha ®Çy ®ñ, cô thÓ: vÒ vÊn ®Ò tµi s¶n
thÕ chÊp, cÇm cè, cha cã sù râ rµng vÒ quyÒn së h÷u vÒ mÆt ph¸p lý vµ
quyÒn sö dông... c¸c quy ®Þnh vÒ luËt kÕ to¸n, thèng kª, kiÓm to¸n cha ®Çy
®ñ, tÝn dông th¬ng m¹i trë thµnh phæ biÕn nhng cha cã ®Þnh chÕ vÒ lu th«ng.
C¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vµ c¸c yªu cÇu gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp tè
tông vÒ hîp ®ång kinh tÕ, hîp ®ång d©n sù ph¸t m¹i tµi s¶n, b¸n ®Êu gi¸ cßn
cha râ rµng cô thÓ:
ViÖc thùc hiÖn nguyªn t¾c lËp quü dù tr÷ b¾t buéc cha thùc hiÖn
nghiªm chØnh, qu¶n lý Nhµ níc ®èi víi doanh nghiÖp cßn nhiÒu s¬ hë: vµ
qu¶n lý kinh doanh cña ng©n hµng Nhµ níc ®èi víi ng©n hµng cÊp díi,
ng©n hµng cæ phÇn cßn cha chÆt chÏ, ®Çy ®ñ, ®óng víi chøc n¨ng ng©n hµng
cña c¸c ng©n hµng. Chñ yÕu qu¶n lý, ®iÒu hµnh b»ng mÖnh lÖnh, b»ng v¨n
b¶n võa cøng nh¾c võa kh«ng cô thÓ vµ kh«ng n¾m ®îc, hç trî ®îc cho c¸c
ng©n hµng cÊp díi.
4. Nh÷ng chØ tiªu ®¸nh gi¸ rñi ro:
Ph©n tÝch ®îc nguyªn nh©n, thÊy ®îc rñi ro tÝn dông lµ do ®©u ®Ó tõ ®ã
cã ®¸nh gi¸ møc ®é vµ kh¾c phôc. Ph©n tÝch rñi ro tÝn dông lµ ho¹t ®éng b¾t
buéc trong ho¹t ®éng kinh doanh tÝn dông ng©n hµng. ChÊt lîng cña c«ng
t¸c ph©n tÝch rñi ro tÝn dông phô thuéc nhiÒu vµo tr×nh ®é cña c¸n bé tÝn
dông, kh«ng cã mét chuÈn mùc chi tiÕt mang tÝnh cè ®Þnh cho ho¹t ®éng
nµy. Ph©n tÝch rñi ro tÝn dông lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù thµnh b¹i cña mçi
kho¶n cho vay tÝn dông.
Tríc khi ng©n hµng cã mét quyÕt ®Þnh ®Çu t vµo mét dù ¸n hay mét tµi
s¶n thÕ chÊp nµo ®ã, b¶n th©n mçi NHTM víi c«ng viÖc ®Çu tiªn ®Òu ph¶i
®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ vµ rñi ro cña viÖc ®Çu t ®ã, ph¶i x¸c minh c©n ®èi gi÷a
kh¶ n¨ng, gi÷a lîi nhuËn thu ®îc vµ møc ®é rñi ro liªn quan cã thÓ chÊp
nhËn ®îc hay kh«ng (mèi quan hÖ gi÷a rñi ro vµ lîi nhuËn). Khi cho vay
®Çu t ®èi víi c¸ nh©n vµ tæ chøc, vÒ nguyªn t¾c ®¸nh gi¸ kh«ng cã g× kh¸c
nhau, mµ chØ kh¸c Ýt nhiÒu vÒ néi dung ®¸nh gi¸.
Cã nhiÒu ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ rñi ro tÝn dông kh¸c nhau, tuy nhiªn
hiÖn nay ph¬ng ph¸p th«ng thêng ®ang ®îc nhiÒu ®Þnh chÕ tµi chÝnh ¸p
dông trªn thÕ giíi lµ ph¬ng ph¸p "5c" ®Ó ph©n tÝch tÝn dông. Ph¬ng ph¸p
nµy, khi ph©n tÝch tÝn dông th«ng qua 5 chØ tiªu kh¸c nhau.
18
a. Vèn: th«ng qua møc vèn ®Ó ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vµ t×nh h×nh ho¹t
®éng cña ®èi t¸c vay vèn. Vèn lµ yÕu tè quan träng thÓ hiÖn tiÒm lùc tµi
chÝnh cña kh¸ch hµng. MÆc dï søc m¹nh tµi chÝnh chØ lµ mét tû sè c¸c yÕu
tè liªn quan ®Õn viÖc ®¸nh gi¸ rñi ro, nh÷ng th«ng tin cã ®îc ®Ó ®¸nh gi¸
vèn nãi chung sÏ h×nh thµnh c¬ së ®Ó ®¸nh gi¸ c¸c yÕu tè kh¸c nh kh¶ n¨ng
n¨ng lùc tµi chÝnh. Do vËy, ®Ó ®¸nh gi¸ rñi ro tÝn dông lu«n lu«n b¾t ®Çu tõ
viÖc ®¸nh gi¸ søc m¹nh tµi chÝnh cña ngêi vay, cÇn ®¸nh gi¸ vÒ thùc tr¹ng
tµi chÝnh cña ngêi vay vµ thu nhËp dù kiÕn trong t¬ng lai cña ngêi vay.
b. Kh¶ n¨ng tr¶ nî : Ph©n tÝch kh¶ n¨ng hoµn nî cña ®¸nh gi¸ vay
vèn. ViÖc ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng hoµn nî cña kh¸ch hµng lµ cùc kú quan träng,
nã quyÕt ®Þnh chÊt lîng tÝn dông. Khi ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng hoµn tr¶, ®iÒu
quan träng ph¶i ph©n tÝch ®ã lµ yÕu tè dßng tiÒn, bao gåm dßng tiÒn vµo vµ
dßng tiÒn ra vµ ®¸nh gi¸ viÖc thu nhËp vµ lîi nhuËn trong t¬ng lai cña hä ®Ó
tõ ®ã ch¾c ch¾n nguån tr¶ nî cña kh¸ch hµng. Khi ph©n tÝch yÕu tè nµy chñ
yÕu c¨n cø vµo viÖc ph©n tÝch b¶ng tæng kÕt tµi s¶n cña doanh nghiÖp.
c. §Æc tÝnh:§¸nh gi¸ ®Æc tÝnh vµ kh¶ n¨ng ®éc lËp trong kinh tÕ cña
®èi t¸c vay vèn. Kh¶ n¨ng ®éc lËp trong kinh tÕ cña kh¸ch hµng lµ yÕu tè
quyÕt ®Þnh sù thµnh b¹i trong kinh doanh cña kh¸ch hµng ®ã. Kh¸ch hµng
ph¶i cã kh¶ n¨ng ®éc lËp cao trong kinh doanh, lµ ngêi gi¸m quyÕt, gi¸m
lµm vµ chÞu tr¸ch nhiÖm trong kinh doanh kh«ng mang tÝnh m¹o hiÓu
nhiÒu.
d. §iÒu kiÖn: Ph©n tÝch c¸c yÕu tè bªn trong vµ bªn ngoµi cã thÓ ¶nh
hëng ®Õn t×nh h×nh ho¹t ®éng trong t¬ng lai cu¶ ®èi t¸c vay vèn. C¸c yÕu tè
bªn trong vµ bªn ngoµi còng lµ yÕu tè quan träng liªn quan trùc tiÕp ®Õn rñi
ro cña kho¶n vay. C¸c yÕu tè nµy thêng t¹o ra nh÷ng rñi ro thíng kh«ng ®-
îc b¸o tríc, ®«i khi c¶ nh÷ng rñi ro bÊt kh¶ kh¸ng. Ngêi ph©n tÝch tÝn dông
hay c¸n bé tÝn dông khi ph©n tÝch ®ßi hái ph¶i ®a ra nh÷ng trêng hîp xÊu
nhÊt ®Ó lêng tríc nh÷ng rñi ro cã thÓ ph¸t sinh trong thêi gian kh¸ch hµng
vay vèn, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c kho¶n vay cã thêi h¹n dµi.
e. ThÕ chÊp: §¸nh gi¸ nh÷ng b¶o ®¶m ®Ó hç trî vµ b¶o ®¶m cho c¸c
kho¶n vay vèn. MÆc dï khi vay vèn, môc tiªu cña ng©n hµng kh«ng ph¶i
thu håi tµi s¶n thÕ chÊp mµ thu håi tiÒn vèn, tiÒn vèn vµ l·i. Song tµi s¶n thÕ
chÊp dïng lµm b¶o ®¶m cho kho¶n vay tríc hÕt t¨ng cêng tr¸ch nhiÖm cña
ngêi vµ ®èi víi tiÒn m×nh vay vµ sau ®ã b¶o ®¶m cho sè tiÒn vèn ng©n hµng
cho vay.
Khi ph©n tÝch rñi ro tÝn dông, c¶ 5 chØ tiªu nµy cÇn ®îc ®¸nh gi¸ rÊt kü
lìng. Víi mçi chØ tiªu c¸c ng©n hµng lîng ho¸ theo h×nh thøc chÊm ®iÓm.
Ph¬ng ph¸p tÝnh ®iÓm hiÖn nay víi nhiÒu ng©n hµng tiÕn hµnh chÊm ®iÓm
theo hÖ thèng ký hiÖu ABC vµ ®îc s¾p xÕp lÇn lît tõ Aaa -C.
Ngoµi nh÷ng ký hiÖu trªn ®Ó ®Þnh lîng chÝnh x¸c, nhiÒu ng©n hµng
cßn x©y dùng tÝnh ®iÓm cô thÓ cho mçi chØ tiªu vµ c¨n cø vµo nh÷ng ®iÓm
sè nµy, ng©n hµng ®a ra quyÕt ®Þnh cho vay hoÆc ®Çu t hay kh«ng. §iÓm
19
trong ph©n tÝch ®îc hiÓu nh mét h×nh thøc ®o lêng ®îc tÝnh theo ph¬ng ph¸p
x¸c suÊt thèng kª. Dùa vµo kh¶ n¨ng hoµn tr¶ cña kh¸ch hµng. §iÓm nµy sÏ
®îc chÊm víi tõng chØ tiªu, tuy nhiªn ®èi víi tõng kh¸ch hµng lµ c¸ nh©n vµ
doanh nghiÖp ®Òu cã nh÷ng tiªu thøc kh¸c nhau ®Ó x¸c ®Þnh. Víi tõng vÊn
®Ò, sè ®iÓm tèi ®a, tèi thiÓu nh¸c nhau dùa theo tõng c¸ch sö dông cña ngêi
®¸nh gi¸.
5. Nh÷ng chØ tiªu ®¸nh gi¸ chÊt lîng tÝn dông.
§Ó ®¸nh gi¸ ®îc chÊt lîng ho¹t ®éng tÝn dông cã nh÷ng chi tiªu trùc
tiÕp nh dùa trªn tæng d nî cho vay hay møc nî khã ®ßi trong kh¶ n¨ng cã
thÓ chÊp nhËn ®îc ë ViÖt Nam hiÖn nay lµ 5% tæng d nî cho vay, thÊp h¬n
so víi thÕ giíi lµ 8% tæng d nî cho vay. Nhng chØ tiªu nµy còng cha x¸c
®Þnh ®îc râ rµng v× tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ cña mçi níc ngoµi ra ta
cã thÓ ®¸nh gi¸ mét c¸ch gi¸n tiÕp th«ng qua x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña
®Çu t tÝn dông, nhÊt lµ ®èi víi ®Çu t tÝn dông theo dù ¸n. §ã lµ ®Çu t trung -
dµi h¹n.
a. Nguyªn t¾c x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ®Çu t tÝn dông.
BÊt cø mét ho¹t ®éng nµo còng ®ßi hái chi phÝ vµ thêng ®¹t mét sè kÕt
qu¶ nhÊt ®Þnh. Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ bá ra vµ kÕt qu¶ ®¹t ®îc gäi lµ hiÖu
qu¶.
HiÖu qu¶ kinh tÕ lµ hiÖu qu¶ xem xÐt trªn khÝa c¹nh kinh tÕ cña vÊn
®Ò. Nã ph¶n ¸nh mèi quan hÖ gi÷a lîi Ých kinh tÕ ®¹t ®îc vµ chi phÝ phô
thuéc vµo chñ ®Ò vµ môc tiªu mµ chñ thÓ ®Æt ra.
Ho¹t ®éng ®Çu t tÝn dông theo dù ¸n lµ mét qu¸ tr×nh xem xÐt cÊp vèn
tÝn dông trªn c¬ së nh÷ng dù ¸n cã tÝnh kh¶ thi. §©y lµ ho¹t ®éng ®Çu t ph¸t
triÓn, lµ ho¹t ®éng tÝn dông - trung - dµi h¹n cña c¸c NHTM. Tham gia ho¹t
®éng nµy v× c¸c chñ thÓ: ng©n hµng, kh¸ch hµng vµ Nhµ níc. V× vËy ho¹t
®éng ®Çu t tÝn dông theo dù ¸n cã ý nghÜa quan träng ®èi víi mçi quèc gia
nãi chung vµ ®èi víi ng©n hµng, kh¸ch hµng nãi riªng.
§èi víi mçi quèc gia, vai trß cña ®Çu t tÝn dông trung- dµi h¹n ®îc thÓ
hiÖn ë chç gãp phÇn t¨ng cêng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña nÒn kinh tÕ, thóc
®Èy vµ ®¶m b¶o sù t¨ng trëng kinh tÕ l©u dµi vµ v÷ng ch¾c, ®¶m b¶o tÝnh
®éc lËp vµ tù chñ cña mçi quèc gia.
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, ng©n hµng lµ mét doanh nghiÖp, tÝn dông
lµ ho¹t ®éng chñ yÕu mang l¹i lîi nhuËn cho ng©n hµng. HÖ thèng NHTM
lµ mét hÖ thèng kinh doanh tiÒn tÖ cã kinh nghiÖm trong viÖc n¾m b¾t thÞ
trêng, cã kh¶ n¨ng thÈm ®Þnh c¸c dù ¸n ®Çu t, c«ng tr×nh ®Çu t. Víi viÖc
ph©n tÝch vµ thÈm ®Þnh mét c¸ch toµn diÖn kh¸ch hµng, nghiªm tóc dù ¸n
tríc khi cho vay ®· gióp cho ng©n hµng cã thÓ h¹n chÕ ®îc rñi ro cã thÓ x¶y
ra, b¶o ®¶m thu håi vèn vµ cã l·i. Do vËy, viÖc ng©n hµng tµi trî vèn trung -
dµi h¹n cho c¸c doanh nghiÖp võa b¶o ®¶m tµi chÝnh vÒ mÆt tèc ®é c¬ cÊu
s¶n xuÊt, võa b¶o ®¶m lîi Ých cña doanh nghiÖp vµ ng©n hµng. Do ®ã viÖc
20