Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư vào nhà ở cho người có thu nhập thấp

  • 31 trang
  • file .pdf
Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu
quả đầu tư vào nhà ở cho người có thu
nhập thấp
Biên tập bởi:
Đỗ Mỹ Linh
Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu
quả đầu tư vào nhà ở cho người có thu
nhập thấp
Biên tập bởi:
Đỗ Mỹ Linh
Các tác giả:
Đỗ Mỹ Linh
Phiên bản trực tuyến:
http://voer.edu.vn/c/ab2134ab
MỤC LỤC
1. Sự cần thiết phải đầu tư phát triển nhà ở cho đối tượng thu nhập thấp tại Hà Nội
2. Xác định người có thu nhập thấp
3. Đầu tư phát triển và đầu tư phát triển nhà
4. Vốn và nguồn vốn phát triển nhà ở
5. Kết quả và hiệu quả đầu tư
Tham gia đóng góp
1/29
Sự cần thiết phải đầu tư phát triển nhà ở
cho đối tượng thu nhập thấp tại Hà Nội
Bảng 2: Một số con số thống kê về nhà ở của Bộ Xây dựng
Thành phố Con số thống kê nhà ở Con số
Hà Nội Quỹ nhà ở 12 triệu m2
Diện tích bình quân 5m2/ngời
Có khoảng 3000 ngời sống với diện tích 2m2/ngời
Diện thích cần cải tạo 1.6 triệu m2 ( 13,3 % quỹ nhà)
Nguồn Thống kê thuộc Bộ Xây dựng
Bảng 3 Bảng phân tích chỉ tiêu nhà ở của thủ đô Hà Nội theo từng thời kỳ
Thời Dân số Tốc độ phát Tổng quỹ Tốc độ phát Diện tích bình
kỳ ( (ng. triển dân số ( nhà ở ( 1000 triển quỹ nhà ở quân (m 2
năm) Người) %) m2 ) (%) /người)
1954 370 2.47 3.7
1965 840 227,03 5.208 210,85 6.2
1980 876 104,29 5.08 97,54 5.8
1992 2.156 223,18 9.702 218,32 4.5
1995 2.315 107,38 11.112 114,53 4.8
1996 2.364 102,12 11.82 106,37 5
2000 2.743 116,03 13.287 112,47 5
Nguồn thống kê quỹ đầu tư phát triển nhà ở thuộc Bộ Xây Dựng
Đầu tư phát triển nhà ở Hà Nội đang là một yêu cầu cơ bản và cấp bách quyết định đến
dáng vẻ của thủ đô. Đầu tư phát triển nhà ở trên cơ sở những lý do sau:
Với dân số trên 2.7 triệu người, Hà Nội là một thành phố đông dân và sự gia tăng dân số
ở Hà Nội vẫn ở mức cao, chủ yếu do sự di dân ồ ạt ở nông thôn đổ về thủ đô kiếm sống
làm dân số ở thủ đô tăng đột biến. Cùng với nó là sự đô thị hoá mạnh và bột phát đã gây
2/29
ra sự căng thẳng về nhà ở Hà Nội. Bình quân nhà ở trên đầu người ở mức thấp , từ 6.7
m2/người ( 1955) xuống còn trên 4.8m2/người ( 1994) và khoảng 5m2/người( 1996).
Theo thống kê, năm 94 có tới 30% dân số nội thành ở dưới mức 4m2/người. Mặc dù
trong giai đoạn ( 1998-2000) đã có những chuyển biến tích cực trong đầu tư phát triển
nhà ở Hà Nội đưa bình quân nhà ở tăng đến 6m2/người năm 2000, tuy nhiên chỉ tiêu
này vẫn còn ở mức thấp. Mặt khác, do tác động lớn của sự chênh lệch giàu nghèo trong
dân cư Hà Nội dẫn đến chỉ tiêu bình quân nhà ở trên đầu người không còn mang tính đại
biểu, thực chất một bộ phận lớn dân số Hà Nội vẫn sống dưới 4m2/người. Vì vậy, đầu
tư phát triển nhà ở Hà Nội nhằm làm giảm căng thẳng về nhà ở và cảI thiện đIều kiện
sống cho người dân.
Theo bảng phân tích chỉ tiêu nhà ở của Thủ đô Hà Nội , ta thấy rằng dân số tăng với tốc
độ lớn, đặc biệt dân các tỉnh và thành phố khác tập trung về thủ đô ngày càng gia tăng
dẫn tới tình trạng đất đô thị ngày càng thiếu với một số lượng người ngày một gia tăng.
Diện tích bình quân từ năm 92 trở về đây tuy có tăng nhưng tỷ lệ gia tăng rất thấp, chỉ
tăng có 0,5m2/người từ năm 1992 đến năm 2000. Nhìn chung, tốc độ phát triển quỹ nhà
thường thấp hơn tốc độ gia tăng dân số đô thị.
Hầu hết quỹ nhà hiện có của thủ đô đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Phần
lớn trong số này đã được xây dựng từ lâu đã hết hạn sử dụng như các khu nhà tập thể
do Nhà nước xây dựng trong thời kỳ bao cấp, các khu phố cổ, nhà do người Pháp xây
dựng,.. do chiến tranh và sự khắc nghiệt của thời tiết đã làm các khu nhà này bị hư hỏng
nặng, mất mỹ quan. Người dân sống tại các khu nhà này luôn trong tình trạng nguy
hiểm, thiếu tiện nghi, sống chung đụng. Do đó cần phảI đầu tư cải tạo, nâng cấp hoặc
xây dựng mới các khu nhà này vừa nâng cao chất lượng ở cho nhân dân, vừa góp phần
tạo ra bộ mặt thành phố khang trang, to đẹp. Diện tích cần cảI tạo theo thống kê của Bộ
Xây dựng là 1.6 triệu m2 chiếm 13.3 % quỹ nhà. Và cố gắng từ đây đến năm 2010 đạt
chỉ tiêu bình quân 6m2/người.
Đánh giá được tầm quan trọng to lớn của thủ đô Hà Nội, Nhà nước và chính quyền thành
phố đã tổ chức xây dựng quy hoạch, chiến lược phát triển thủ đô trong thời gian dài,
nhằm tạo ra dáng vẻ Hà Nội mới vừa cổ kính, vừa hiện đại to đẹp sánh ngang với thủ
đô của các nước trong khu vực. Để thực hiện đIều đó thì một bước quan trọng là bố trí
lại hợp lý chỗ ở cho người dân đô thị và xây dựng các khu đô thị mới mở rộng ra các
vùng ven đô. Tạo ra nhiều chung cư có chất lượng cao nhằm giảm đI lượng người trong
trung tâm, giãn dần ra ngoại ô thành phố. Hiện nay vẫn có tình trạng người sống chen
chúc trong các nhà ở gần trung tâm dẫn đến tình trạng phân bố không đều. Trong khi đó
vẫn còn nhiều vùng đất chỉ cách trung tâm 15km trở lên hiện giờ vẫn rất hoang tàn. Nói
đến đIều này một phần cũng do những chính sách của ta vẫn chưa đầu tư thoả đáng vào
cơ sở hạ tầng một cách đồng bộ, gây nên sự bất tiện trong sinh hoạt ( đèn đường, đIện,
nước v..v ) cũng như nhu cầu đI lại của người dân.
3/29
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá Thủ đô đang bước vào giai đoạn cao độ, đIều đó được
thể hiện qua hàng hoạt dự án trọng đIểm của thành phố đã được phê duyệt và bước vào
thực hiện. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai hầu hết các dự án đều bị chậm trễ, đặc
biệt là ở khâu giải phóng mặt bằng mà nguyên nhân cơ bản là do thiếu quỹ nhà ở cho di
dân giảI phóng mặt bằng. Vì vậy, đầu tư phát triển nhà ở Hà Nội phải đi trước một bước
để đảm bảo quỹ nhà ở nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng bàn giao đất đúng
tiến độ cho các công trình.
Quyền có chỗ ở là một trong những quyền cơ bản đã được Đảng và Nhà nước ta công
nhận và quan tâm. Nhất là đối với những đối tượng thuộc diện chính sách, người có
công , người có thu nhập thấp, cán bộ công nhân viên…Đầu tư phát triển nhà ở từng
bước đảm bảo quyền có nhà ở cho các đối tượng này nhằm thực hiện công bằng xã hội.
Trong giai đoạn ( 1998 – 2000), nhịp độ tăng trưởng kinh tế của Thủ đô đã có phần
chững lại do ảnh hưởng của cuộc khủng khoảng tàI chính trước một nền kinh tế còn kém
bền vững. Một giải pháp góp phần ngăn chặn suy thoáI và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
thành phố là đầu tư phát triển nhà ở. Đầu tư xây dựng và kinh doanh nhà ở để có thể
khai thác lượng vốn đang tồn đọng tại các ngân hàng và trong dân cư, giảI quyết sự ứ
đọng của thị trường nguyên vật liệu xây dựng và tạo ra nhiều công ăn việc làm cho xã
hội.
Trong thời kỳ đổi mới, CNH-HĐH thủ đô, buộc chúng ta phải bằng con đường phát triển
nhà ở và chỉ có phát triển nhà ở, mới là giải pháp cơ bản và gần như duy nhất để tháo gỡ
khó khăn, “ hạ áp “ cho vấn đề nơi ở. Giải pháp mang tính chiến lược lâu dài và căn bản
là chủ trương “ Nhà nước và nhân dân cùng làm”, Nhà nước trợ giúp, nhân dân cùng
tham gia bằng cả cộng đồng, cả tổ chức doanh nghiệp và từng người dân.
Đề tài này đề cập đến vấn đề bức xúc hiện nay là làm sao có thể giải quyết một cách hợp
lý nhà ở cho những người có thu nhập thấp. Vì theo như thống kê của chỉ riêng thành
phố Hà Nội, tỷ lệ người thu nhập thấp chiếm tới 40%. Ở đây, thu nhập thấp hiểu theo
nghĩa đơn giản nhất là với đồng thu nhập mà họ kiếm được trung bình năm thi sẽ không
bao giờ có thể mua được nhà. (mà nhà này ở đây chỉ mới là nhà thuê của Nhà nước chứ
chưa được là nhà mua đứt). Vậy vấn đề đặt ra là với tỷ lệ người thu nhập thấp như vậy
thì chúng ta nên có biện pháp nào để có thể hỗ trợ, giúp họ có được chỗ ở ổn định và tạo
được một cảnh quan văn minh sạch sẽ hơn nếu có thể loại trừ được các nhà “ ổ chuột”,
những khu chung cư quá ọp ẹp, gây nguy hiểm cho người dân sống ở những nơI đó. Măt
khác, hiện nay, thành phố cũng đang có những đợt triển khai, xây mới cơ sở hạ tầng ở
nhiều nơi. Nhu cầu nhà ở cho những khu vực di dân là rất lớn. Muốn đổi mới, cải tạo
cơ sở hạ tầng, xây dựng mới đường xã, khu vực công viên, giảI trí, trước hết là làm sao
để người dân yên tâm ổn định được cuộc sống của họ đã. Có như vậy, việc tiến hành
thi công mới nhanh, mới hợp với lòng dân. Chỗ ở được thừa nhận là một trong những
nhu cầu cơ bản của con người. Với tốc độ đô thị hoá và dân số ngày càng tăng đòi hỏi
từng quốc gia phải có chiến lược phát triển nhà ở thích hợp nhằm đáp ứng nhu cầu cấp
4/29
bách về chỗ ở. Bên cạnh những khó khăn liên quan đất đai, cơ sở hạ tầng, vấn đề thiếu
nguồn vốn đầu tư giành cho nhà ở đang là một trong những trở ngại lớn nhất trong quá
tình thực hiện chiến lược phát triển chỗ ở của mới quốc gia, đặc biệt là đối với các nước
đang phát triển.
Ở Việt Nam, vấn đề nhà ở là một trong những lĩnh vực được Đảng và Nhà nước quan
tâm. Thực hiện các Nghị quyết của Đảng về đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, mức độ
tăng trưởng kinh tế của nước ta ngày càng đạt những kết quả đáng khích lệ. Trong lĩnh
vực nhà ở, đặc biệt là nhà ở tại đô thị cũng có thay đổi tích cực mà chuyển biến cơ bản
nhất là việc xoá bỏ chế độ bao cấp về nhà ở, chuyển sang cơ chế tạo đIều kiện nhằm huy
động mọi tiềm năng của nhân dân để duy trì và phát triển nhà ở.
Tuy vậy, tình trạng nhà ở của đại đa số tầng lớp thu nhập thấp, các gia đình chính sách,
cán bộ công nhân viên Nhà nước.. vẫn chưa có nhiều chuyển biến. Xu thế thị trường hoá
nhà ở đã và đang chưa có nhiều chuyển biến. Xu thế thị trường hoá nhà ở đã và đang
lấn át tính chất xã hội của nhà ở. Tình trạng phổ biến xảy ra là chỉ chú trọng đầu tư kinh
doanh đơn thuần, xây dựng nhà ở sang trọng, đắt tiền để bán cho người giàu. Bên cạnh
đó, sự chăm lo về chỗ ở cho người thu nhập thấp chưa được quan tâm đúng mức đã tạo
nên sự phân hoá về mặt xã hội và chênh lệch về mức sống giữa các tầng lớp dân cư là
vấn đề cần phải được nghiên cứu và tìm biện pháp khắc phục. Đây cũng chính là mục
tiêu thực hiện của đề tài : “ Thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư vào
phát triển nhà cho người thu nhập thấp tại Hà Nội”.
5/29
Xác định người có thu nhập thấp
Định nghĩa chính xác về người thu nhập thấp không phải là một việc dễ dàng. Nhiều
nghiên cứu đã không thể đưa ra những tiêu chuẩn để định nghĩa người thu nhập thấp do
vấn đề này tuỳ thuộc vào điều kiện sống của từng hộ gia đình, vào tình hình phát triển
kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương, từng dân tộc. Cho nên, để
định nghĩa thế nào là người thu nhập thấp, cần tiến hành khảo sát xã hội về thu nhập và
chi tiêu hộ gia đình.
Dưới đây là những kháI niệm cơ bản về người thu nhập thấp:
Bảng 1: Bảng tỷ lệ về chi tiêu của các nhóm người tại Hà Nội năm 2001
Nhóm mức sống Tỷ lệ (%) Chi tiêu trung bình hàng tháng (đồng/hộ)
Nhóm nghèo 6.40 498.535
Nhóm dưới trung bình 17.90 770.247
Nhóm trung bình 46.30 1.218.755
Nhóm trên trung bình 24.70 1.794.130
Nhóm khá giả 4.80 2.275.833
Nguồn thống kê thuộc Cục thống kê
+ Theo quan điểm của ngân hàng thế giới và UNDP, người thu nhập thấp là những người
chi tiêu ít nhất 66% thu nhập cho ăn uống để tồn tại. 34% thu nhập còn lại dành cho (
nhà ở, văn hoá, giáo dục, y tế, đi lại, quan hệ tiệc tùng v..v)
+ Là những người có mức sống thuộc nhóm trung bình trở xuống.
+ Xét trên phương diện cải thiện nhà ở, người thu nhập thấp là những người phải chi
một phần thu nhập để thuê nhà hoặc trả góp tiền sửa nhà, mua nhà ngoài việc chi tiêu
cho nhu cầu cơ bản.
+ Theo như đề tài, người thu nhập thấp được định nghĩa ở đây chỉ bao gồm những người
có khả năng tiếp nhận sự hỗ trợ và có giải pháp để hoàn trả dần sự ưu đãi đã được hưởng.
+ Là những người hiện đang sống trong những ngôi nhà quá cũ nát mà không có điều
kiện sửa sang hay cải tạo lại.
6/29
+ Là những người có mức thu nhập ổn định và có khả năng tích luỹ vốn để cải thiện
điều kiện ở, với sự hỗ trợ của Nhà nước về vay vốn dài hạn trả góp, tạo điều kiện ưu đãi
về chính sách đất đai và cơ sở hạ tầng ( người vay vốn có khả năng hoàn trả tiền vay).
+ Là những người chưa có nhà hoặc có nhà nhưng diện tích ở chật hẹp, S <=4m2/đầu
người.
Vì đề tài đề cập đến những người nhận tiền vay và có khả năng trả góp dần. Chúng ta
cũng biết những người nghèo, những gia đình chính sách cũng được đánh giá là những
hộ gia đình thu nhập thấp nhưng đối với những đối tượng này lại có những chính sách
riêng. Những đối tượng này chỉ có thể cấp nhà hoặc cho không mà thôi. Vì vậy trong
phạm vi đề tài chỉ đề cập đến những hộ có mức sống trung bình và trên trung bình. Vì
những đối tượng này với đồng lương họ kiếm được chắc chắn sẽ chỉ đủ chi tiêu và dôi
ra một phần tích luỹ. Nếu phần tích luỹ này được Nhà nước hỗ trợ thêm thì sẽ giúp được
những đối tượng này có nhà hoặc cải tạo lại nhà hiện có. Nói đến người nghèo hay người
thu nhập thấp, trước hết cần tìm hiểu thu nhập của họ. Mức thu nhập là chỉ tiêu hàng
đầu để xác lập mức sống của người nghèo đô thị. Cùng với thu nhập , các yếu tố khác
như đIều kiện về nhà ở, môi trường sống, mức độ ổn định về việc làm, khả năng được
hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, giao thông, sinh hoạt văn hoá.. là
những biến số cơ bản, chúng vừa là hệ quả của thu nhập, vừa phản ánh rõ nét mức sống
của dân cư đô thị.
Tiêu chỉ chung để phân loại các hộ thuộc diện nghèo có sự khác nhau theo cách đánh
giá của các chuyên gia Việt Nam ( Bộ Lao động thương binh và xã hội) và của Ngân
hàng Thế giới.
Định chuẩn để xếp diện đói nghèo theo quy định của Bộ Lao động thương binh và xã
hội là : 3 triệu đồng/người /năm.
Thu nhập bình quân đầu người năm 1999 là 832.500đ/tháng đối với những hộ thu nhập
trung bình tại Hà Nội.
* Theo giới hạn của đề tàI, đề tàI chỉ đề cập đến sự hỗ trợ thêm cho các đối tượng thu
nhập thấp với đặc đIểm như sau:
+ Theo chương trình hỗ trợ Hộ thu nhập thấp, sẽ hướng mục tiêu hỗ trợ hộ sống ở đô thị
có mức thu nhập từ 200.000 - 800.000/người/tháng.
Căn cứ vào quy mô hộ thu nhập thấp là 5 nhân khẩu/hộ, thu nhập bình quân hộ gia đình
đô thị hàng tháng nằm trong khoảng từ 1-4 triệuđồng. Nói chung, chương trình này sẽ
bao gồm những hộ có mức thu nhập từ thứ 20 đến 70, nghĩa là khoảng 50% số nhà ở đô
thị do hộ thu nhập thấp cư ngụ.
7/29
Tại các thành phố lớn như Hà Nội, thu nhập hộ gia đình sẽ cao hơn, từ 1.25 triệu đến 5
triệu đồng/hộ, tức 250.000 đ đến 1 triệu đồng/người/tháng
Ở đây ta chỉ xét chỉ tiêu ở vùng đô thị mà cụ thể là tại Hà Nội. Hiện tại, nước ta có đến
40% dân số thuộc diện thu nhập thấp.
Mức rất nghèo được xác định là hộ có thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng là 150
nghìn đồng. Trong đó, nhóm thuộc diện đói nghèo nhất là nhóm không nghề nghiệp.
+ Hỗ trợ về nhà ở cho những người thu nhập thấp là cán bộ công nhân viên chức Nhà
nước, có thâm niên công tác được chuẩn hoá theo quy định chung của Nhà nước và do
các cơ quan bình chọn, xem xét đề nghị. Còn đối với các đối tượng thu nhập thấp là
người lao động nằm ngoài khu vực Nhà nước cũng cần có quy định cụ thể thông qua
các hướng dẫn chung của Nhà nước. Tuy nhiên do giới hạn đề tàI là có hạn nên chỉ đề
cập ưu tiên hỗ trợ cho đối tượng thu nhập thấp thuộc thành phần làm việc trong các cơ
quan nhà nước vì hiện nay, đối tượng này cũng chiếm một con số tương đối lớn 16.02%
(2000).
8/29
Đầu tư phát triển và đầu tư phát triển nhà
Đầu tư phát triển :
Trước hết, để hiểu thế nào là đầu tư phát triển, ta cần hiểu khái niệm cơ bản đầu tư là gì?
Đầu tư là một hoạt động cơ bản tồn tại tất yếu và có vai trò quan trọng trong bất kì nền
kinh tế -xã hội nào.
Đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại (như tiền, tài nguyên thiên nhiên,
sức lao động, trí tuệ. . . ) để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất
định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó.
Trong nền kinh tế quốc dân, hoạt động đầu tư là quá trình sử dụng vốn để tái sản xuất
mở rộng các cơ sở vật chất kỹ thuật. vốn đầu tư được hình thành từ tiền tích lũy của xã
hội, của các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ; từ tiền tiết kiệm của dân và vốn huy
động từ các nguồn khai thác được đưa vào sử dụng trong quá trình tái sản xuất xã hội
nhằm duy trì tiềm lực sẵn có và tạo tiềm lực mới cho nền sản xuất xã hội. Có thể nói
rằng. Đầu tư là yếu tố quyết định sự phát triển nền sản xuất xã hội, là chìa khóa của sự
tăng trưởng.
Đầu tư phát triển là hoạt động đầu tư trong đó người có tiền bỏ tiền ra để tiến hành các
hoạt động nhằm tạo ra tài sản cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và
mọi hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạo việc làm, nâng cao đời sống vật
chất và tinh thần của người lao động. Đó chính là việc bỏ tiền ra để xây dựng, sửa chữa
nhà cửa và các kết cấu hạ tầng, mua sắm trang thiết bị và lắp đặt chúng trên nền bệ và
bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với sự
hoạt động của các tài sản nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và
tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế - xã hội.
* Đặc điểm của đầu tư phát triển.
- Vốn đầu tư (tiền, vật tư, lao động) cần huy động cho một công cuộc đầu tư là rất lớn.
- Thời gian cần thiết cho một công cuộc đầu tư rất dài do đó vốn đầu tư phải nắm khế
đọng lâu, không tham gia vào quá trình chu chuyển kinh tế vì vậy trong suốt thời gian
này nó không đem lại lợi ích cho nền kinh tế.
-Thời gian vận hành các kết quả đầu tư cho đến khi thu hồi đủ vốn đã bỏ ra hoặc thanh
lý tài sản do vốn đầu tư tạo ra thường là vài năm, có thể là hàng chục năm và có nhiều
trường hợp là vĩnh viễn.
9/29
- Nếu các thành quả của đầu tư là các công trình xây dựng thì nó sẽ được sử dụng ở ngay
tại nơi đã tạo ra nó.
• Các kết quả, hiệu quả đầu tư phát triển chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố không
ổn định trong tự nhiên, trong hoạt động kinh tế - xã hội như: Điều kiện địa lý,
khí hậu, cơ chế chính sách, nhu cầu thị trường quan hệ quốc tế...dẫn đến có độ
mạo hiểm cao.
Đầu tư phát triển nhà ở :
Khái niệm và đặc điểm của nhà ở:
Nhà là nơi che mưa, che nắng, chống lại ảnh hưởng thời tiết khắc nghiệt của thiên nhiên
đối với con người. Tại đây con người được sinh ra, nuôi dưỡng, tồn tại và trưởng thành.
Đó là một trong những nhu cầu cơ bản đồng thời cũng là quyền của mỗi con người.
Tuy cũng là một sản phẩm của quá trình sản xuất nhưng nhà ở được coi là một sản phẩm
hàng hóa đặc biệt do có những đặc điểm sau:
Thứ nhất: nhà ở là tài sản cố định có tuổi thọ lâu tuỳ thuộc vào kết cấu và vật liệu xây
lên nó. Thông thường thời gian tồn tại của nó từ 50 đến 60 năm và cũng có trường hợp
hàng trăm năm hoặc lâu hơn nữa.
Thứ hai: nó có tính cố định về hình dáng kiến trúc và kết cấu cũng như trang thiết bị
nên khó thay đổi. Muốn cải tạo, nâng cấp thay đổi kiến trúc cũng khó khăn và tốn kém.
Thứ ba: nhu cầu về nhà ở rất phong phú tuỳ thuộc vào sở thích cũng như khả năng của
từng đối tượng. Hơn thế nhu cầu này còn thay đổi theo sự phát triển của nền kinh tế –
xã hội.
Thứ tư: đối với các khu đô thị thì nhà ở là một bộ phận quan trọng và chủ yếu nằm
trong cơ sở hạ tầng đô thị mà cụ thể là cơ sở hạ tầng xã hội. Do vậy, mặc dù là sản phẩm
phục vụ cho cá nhân nhưng nhà ở lại có tác động mạnh mẽ đến bộ mặt đô thị và đồng
thời cũng chịu tác động trở lại của đô thị như: giao thông, hệ thống cấp thoát nước, điện,
thông tin liên lạc…ảnh hưởng đến cuộc sống và điều kiện sinh hoạt của những người
trong ngôi nhà.
Đầu tư phát triển nhà ở đô thị.
Trong xã hội có hai cách để giải quyết nhu cầu về nhà ở đó là người có nhu cầu tự xây
dựng và lập những tổ chức hay đơn vị chuyên môn sản xuất loại hàng hoá này và cung
ứng cho thị trường.
10/29
Cách thứ nhất, quá trình xây dựng gắn liền với việc một diện tích đất nhất định bị mất
đi vì lợi ích của một hay một nhóm cá nhân. Điều này không nên và không thể tồn tại ở
những khu đô thị vì tại đây mật độ dân số rất đông và tăng lên không ngừng trong khi
quỹ đất lại có hạn. Hình thức này chỉ phù hợp với vùng nông thôn nơi không bị sức ép
về dân số cũng như diện tích đất.
Cách thứ hai, nhà ở thực sự trở thành một thứ hàng hoá được tạo ra nhờ quá trình đầu
tư và đây cũng chính là hoạt động đầu tư phát triển vì nó tạo ra tài sản mới cho xã hội,
hơn nữa đó còn là một tài sản đặc biệt quan trọng. Thông qua đầu tư phát triển nhà ở tại
đô thị mà đất đai được sử dụng có hiệu quả, cung cấp chỗ ở cho đông đảo dân cư một
cách bình đẳng, giúp cho họ ổn định chỗ ở để có thể yên tâm lao động, đóng góp vào sự
tăng trưởng và phát triển chung của xã hội.
Một số đặc điểm của hoạt động đầu tư phát triển nhà ở:
• Đối tượng tham gia tiến hành đầu tư: Nhà nước, các doanh nghiệp trong và
ngoài ngành xây dựng, các đơn vị kinh tế và các tổ chức xã hội…đầu tư với
mục đích thu được lợi ích tài chính hoặc kinh tế – xã hội.
• Nguồn vốn đầu tư: vì nhà ở vừa là quyền của mỗi cá nhân đồng thời cũng là
trách nhiệm của toàn xã hội nên nguồn vốn đầu tư được huy động từ mọi nguồn
trong xã hội như ngân sách Nhà nước, vốn tự có của doanh nghiệp kinh doanh,
của các tổ chức tín dụng, của chính những người có nhu cầu và những nguồn
khác…
• Loại hình đầu tư: do nhu cầu và khả năng của mọi người là khác nhau nên đầu
tư xây dựng nhà ở cũng rất phong phú: cho người có thu nhập thấp hay thu
nhập cao, sinh viên, gia đình quy mô nhỏ hay lớn, theo hình thức bán đứt hay
cho thuê….
• Sử dụng một nguồn lực lớn và liên quan đến nhiều ban, ngành khác nhau.
Như vậy đầu tư phát triển nhà ở là một hoạt động không thể thiếu đối với mỗi đô thị
nói riêng và với mỗi nền kinh tế thị trường nói chung. Nó vữa ảnh hưởng vừa phản ánh
những đặc điểm về kinh tế - xã hội của một độ thị trong những giai đoạn nhất định.
Các nhân tố cơ bản tác động đến đầu tư phát triển nhà ở :
Các nhân tố cơ bản tác động đến đầu tư phát triển nhà ở.
Cũng như các hoạt động đầu tư phát triển khác, đầu tư phát triển nhà ở cũng chịu sự tác
động của các nhân tố của môi trường vi mô và vĩ mô, chủ quan và khách quan, các yếu
tố kinh tế – xã hội và của môi trường đầu tư…Sự thay đổi của các nhân tố này lúc tác
động tiêu cực nhưng cũng có lúc tác động tích cực đến hoạt động đầu tư. Có thể kể đến
những nhân tố cơ bản sau:
11/29
Lãi suất. Đây được coi là một yếu tố nội sinh tác động trực tiếp tới sự gia tăng hay suy
giảm cầu đầu tư, đặc biệt là lĩnh vực đầu tư xây dựng vì sử dụng một lượng vốn lớn.
Khi lãi suất giảm tức là chi phí sử dụng vốn giảm và sẽ khuyến khích các nhà đầu tư
vay tiền từ ngân hàng để tiến hành hoạt động đầu tư tạo ra nhiều sản phẩm cho xã hội
và ngược lại. Với khả năng ảnh hưởng mạnh mẽ đến cầu đầu tư, hiện nay lãi suất là một
công cụ quản lý kinh tế quan trọng của Nhà nước. Thông qua việc kiểm soát có giới
hạn lãi suất của thị trường Nhà nước có thể tác động đến mọi lĩnh vực kinh tế. Hơn nữa
Nhà nước còn sử dụng các mức lãi suất ưu đãi khác nhau như một biện pháp kích thích
đối với những lĩnh vực cụ thể phụ thuộc vào chính sách ưu tiên phát triển kinh tế trong
từng thời kỳ. Đối với nhà ở trong thời kỳ bao cấp thì sẽ do Ngân sách đài thọ hoàn toàn
nhưng chuyển sang nền kinh tế thị trường để khuyến khích sự tham gia của mọi thành
phần kinh tế Nhà nước có thể áp dụng lãi suât ưu đãi cho các dự án đầu tư vào lĩnh vực
này để nhanh chóng tạo ra một quỹ nhà lớn phục vụ nhu cầu của người dân.
Tỷ suất lợi nhuận bình quân. Đây là một nhân tố khách quan vừa phản ánh trong mỗi
thời kỳ thì đầu tư vào ngành nào là có lợi, mặt khác nó cũng điều tiết đầu tư từ ngành
này sang ngành khác. Khi tỷ suất bình quân của một ngành cao hơn ngành khác cũng
có nghĩa đầu tư vào ngành đó có khả năng thu được lợi nhuận cao hơn và kích thích
các nhà đầu tư bỏ vốn vào đây. Trong trường hợp đầu tư bằng vốn vay thì tỷ suất lợi
nhuận bình quân là giới hạn trên của lãi suất vay vốn. Nhà ở đang là lĩnh vực được Nhà
nước khuyến khích đầu tư và tạo nhiều điều kiện thuận lợi thông qua chủ trương “xã hội
hoá” vấn đề nhà ở, một mặt thu hút sự tham gia của mọi thành phần trong xã hội, mặt
khác giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước. Những chính sách như cho chậm nộp
tiền thuê đất, hay thậm chí miễn tiền thuê đất khi xây dựng nhà ở cao tầng, áp dụng mức
thuế ưu đãi, hỗ trợ một số hạng mục công trình (hạ tầng xã hội và kỹ thuật)…của Nhà
nước thời gian qua cộng với sự buông lỏng quản lý trong lĩnh vực đất đai và xây dựng
đã làm tăng đáng kể tỷ suất lợi nhuận của hoạt động đầu tư xây dựng nhà, đặc biệt là ở
những thành phố lớn trong đó có Hà nội.
Chu kỳ kinh doanh là dao động của nền kinh tế theo thời gian, trong đó trải qua hai giai
đoạn đặc trưng là đỉnh và đáy. nếu như đỉnh là giai đoạn cực thịnh của nền kinh tế thì
ngược lại đáy là thời kỳ suy thoái, mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều đình trệ. Như
chúng ta đã biết một đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường là các hoạt động kinh tế
đều có mối liên hệ nhất định với nhau, đến toàn bộ nền kinh tế và ngược lại. Nhà ở mặc
dù là nhu cầu thiết yếu nhưng để thoả mãn cũng đòi hỏi một lượng tài chính không nhỏ,
do vậy kinh doanh trong lĩnh vực này sẽ thuận lợi hơn rất nhiều khi nền kinh tế đang
trên đà phát triển, thu nhập của người lao động được nâng lên và có khả năng chi trả cho
những nhu cầu cao như nhà ở.
Ngoài ra còn nhiều nhân tố khác tác động đến đầu tư nói chung và đầu tư nhà ở nói riêng
như mức độ rủi ro, tính chất của thị trường (cạnh tranh hay độc quyền), chính sách của
Nhà nước…Mọi nhân tố cần phải được xem xét, đánh giá trong môi liên hệ phong phú
12/29
đa dạng của môi trường đầu tư để nhà đầu tư có thể đưa ra những chiến lược và giải
pháp thích hợp trong những giai đoạn cụ thể.
Đặc điểm của Hà nội và những yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư phát triển nhà ở.
Bên cạnh việc chịu ảnh hưởng của những nhân tố trên, đầu tư phát triển nhà ở tại Hà nội
còn chịu sự tác động của các yếu tố cụ thể khác xuất phát từ đặc điểm của thủ đô, một
trung tâm kinh tế – chính trị lớn của cả nước.
Thứ nhất, với vị trí là một Thủ đô, mật độ dân số của Hà nội lớn và không ngừng tăng
lên chủ yếu do tăng cơ học dẫn đến sức ép lớn về nhu cầu nhà ở. Hơn nữa nhu cầu lại
rất phong phú như cho đối tượng chính sách, người có thu nhập cao, trung bình và thấp,
cho sinh viên, cho người lao động ngoại tỉnh cư trú tạm thời hay định cư dài hạn….Tuy
nhiên trong số này nhà ở cho người thu nhập thấp và trung bình chiếm tỷ lệ cao nhất
khoảng 60 đến 70%, đây là những đối tượng ít hoặc không có khả năng sở hữu đất riêng
để tự lo chỗ ở. Đây chính là thuận lợi cho các đơn vị kinh doanh nhà để xây dựng những
chung cư cao tầng với chi phí thấp vừa tiết kiệm diện tích đất, vừa tranh thủ được chính
sách khuyến khích của Thành phố và đặc biệt có thể nói là không phải lo đầu ra.
Thứ hai, đầu vào cho hoạt động đầu tư xây dựng nhà ở Hà nội cũng rất thuận lợi. Đó là
nguồn vốn dồi dào đang ứ đọng trong các Ngân hàng thương mại, lượng tiền tiết kiệm
trong dân chúng, thị trường nguyên vật liệu đa dạng về chủng loại và giá cả, máy móc
thiết bị sử dụng trong ngành xây dựng thuộc loại hiện đại của Việt nam, đội ngũ cán bộ
quản lý và công nhân có trình độ cao đến từ khắp các địa phương trong cả nước. Tất cả
các yếu tố đó làm cho Hà nội có khả năng đảm nhiệm những công trình nhà ở với quy
mô lớn phù hợp với những khu đô thị văn minh hiện đại.
Thứ ba, đầu tư phát triển nhà ở Hà nội còn nhận được sự hướng dẫn, hỗ trợ thiết thực
của UBND Thành phố và Trung ương thông qua các chủ trương chính sách như chương
trình số 12 về “phát triển nhà ở Hà nội đến 2000 và 2010”, pháp lệnh Thủ đô vừa được
công bố ngày 11/1/2001, Quyết định của UBND Thành phố về “ban hành Quy định thực
hiện ưu đãi đầu tư xây dựng nhà ở để bán và cho thuê trên địa bàn Thành phố Hà nội”
năm 2002….những chính sách, cơ chế này đang ngày càng tạo ra một môi trường pháp
lý thuận lợi cho hoạt động đầu tư phát triển nhà ở vốn nhạy cảm và mang tính xã hội
cao, liên quan đến quyền lợi và nghiã vụ của nhiều đối tượng trong xã hội.
Thứ tư, địa bàn Thủ đô còn là nơi tập trung nhiều đơn vị xây dựng bao gồm các công ty
và tổng công ty lớn như Tổng công ty xuất nhập khẩu xây dựng (VINACONEX), Công
ty đầu tư phát triển hạ tầng đô thị, Công ty tu tạo và phát triển nhà, Tổng công ty xây
dựng Sông Đà, Tổng công ty đầu tư và phát triển nhà Hà nội…Đây là những đơn vị
mạnh, có truyền thống trong ngành xây dựng của Việt nam, có đóng góp lớn lao đối với
sự nghiệp xây dựng đất nước trước kia cũng như trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá hiện nay. Với tiềm lực sẵn có cộng với kinh nghiệm lâu năm chắc chắn
13/29
đây sẽ là những đơn vị xứng đáng đảm trách vai chủ đấu tư trong sự nghiệp phát triển
nhà ở của Thủ đô thời gian tới.
14/29
Vốn và nguồn vốn phát triển nhà ở
Vốn đầu tư:
Trên thế giới hiện tồn tại một số khái niệm, định nghĩa không hoàn toàn giống nhau về
vốn đầu tư. Tuy nhiên nếu xét theo nguồn hình thành và mục tiêu sử dụng ta có khái
niệm vốn đầu tư như sau:
“Vốn đầu tư là tiền tích lũy của xã hội, của các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ, là
tiền tiết kiệm của dân cư và vốn huy động từ các nguồn khác được đưa vào sử dụng
trong quá trình tái sản xuất xã hội, nhằm duy trì tiếm lực sẵn có và tạo tiềm lực mới cho
nền sản xuất xã hội”.
Nguồn vốn đầu tư phát triển nhà ở:
Với chủ trương do chương trình 12 đề ra là phát triển nhà ở theo mô hình dự án, đảm
bảo sự đồng bộ thống nhất trong kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội hoàn chỉnh, đầu tư
phát triển nhà ở tại Hà Nội đã trở thành một sự nghiệp chung đòi hỏi nguồn vốn lớn
mà không một đối tượng nào có thể tự mình đứng ra đảm trách mà phải có sự phối hợp
nhiều nguồn nhau: Nhà nước, các tổ chức tài chính, tín dụng, các doanh nghiệp, người
dân... Việc huy động mỗi nguồn vốn này có những đặc điểm riêng đòi hỏi phải có sự
phối hợp linh hoạt khai thác...điểm hạn chế nhược điểm để đầu tư phát triển nhà ở tại
Hà Nội đạt được hiệu quả cao nhất.
Đứng trên giác độ chủ đầu tư thì một dự án phát triển nhà ở hiện nay có thể huy động
vốn từ những nguồn sau:
- Ngân sách Thành phố để xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào dự
án và những công trình hạ tầng xã hội thiết yếu khác. Đây là trách nhiệm của Thành phố
để cùng phối hợp với chủ đầu tư tạo ra quỹ nhà có đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và xã hội.
- Vốn tự có: đây phải được xác định là nguồn vốn cơ bản trong bất cứ dự án nào, quyết
định sự thành hay bại.
- Vốn vay: nguồn vốn này là không thể thiếu đối với những dự án lớn như đầu tư phát
triển nhà ở.
- Vốn huy động từ khách hàng: do nhu cầu về nhà ở của người dân rất lớn cùng với sự
cho phép của Thành phố, các chủ đầu tư có thể khai thác nguồn vốn đầy tiềm năng này
thông qua hình thức ứng trước tiền mua nhà.
15/29
Nguồn vốn ngân sách nhà nước:
Nhà ở là một hàng hóa đặc biệt có hai thuộc tính: hàng hóa và xã hội, tùy vào những
thời điểm kinh tế - xã hội - chính trị khác nhau mà thuộc tính nào được coi trọng hơn và
do vậy sẽ do một đối tượng chính trong xã hội đứng ra giải quyết. Trước đây trong thời
kỳ bao cấp, thuộc tính xã hội được đẩy lên cao hơn và hoàn toàn do NSNN tài trợ. Dần
dần khi chế độ bao cấp bị xóa bỏ tính xã hội cũng vì thế cũng giảm dần và thay vào đó
là tính hàng hóa lại tăng lên biểu hiện bằng sự tham gia của nhiều nguồn vốn hơn như
doanh nghiệp, người dân, tổ chức tín dụng tài chính... Đến mô hình phát triển theo dự án
như hiện nay thì vai trò của 2 thuộc tính là ngang nhau, tuy nhiên nhà nước không còn
tham gia trực tiếp như trước mà vốn NSNN giữ vai trò như nguồn vốn mồi, thu hút sự
tham gia của các nguồn vốn, cụ thể được dùng đầu tư:
+ Xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật chính và hạ tầng xã hội, ưu tiên đầu tư hỗ trợ cải
tạo nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đi liền với các dự án phát triển
nhà ở, đặc biệt là đầu tư đồng bộ công trình kỹ thuật ngoài hàng rào để khai thác được
ngay dự án.
+ Hỗ trợ xây dựng nhà ở phục vụ các đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi trong xã
hội có nhu cầu về nhà ở theo kế hoạch hàng năm.
+ Đầu tư xây dựng quỹ nhà phục vụ các công tác giải phóng mặt bằng.
+ Thành lập quỹ phát triển nhà của thành phố, hình thành ngân hàng phát triển nhà ở để
tập trung và thu hút các nguồn vốn cho nhà ở không nằm chung trong quỹ phát triển hạ
tầng đô thị.
Cấp vốn cho xây dựng kết cấu hạ tầng là trách nhiệm quan trọng của Nhà nước để đáp
ứng về nhu cầu về chỗ ở. Sở dĩ như vậy vì đất đai thuộc quyền sở hữu của toàn dân mà
Nhà nước là đại diện, giá trị của đất sẽ tăng lên rất nhiều nếu được đầu tư kết cấu hạ
tầng. Đầu tư nhà ở theo mô hình dự án chủ yếu được tiến hành trong các khu đô thị mới
đã được quy hoạch chi tiết, do vậy vốn ngân sách được đầu tư để xây dựng các hạng
mục công trình xã hội như trường học, nhà trẻ, công viên, cây xanh, trạm y tế, trụ sở
hành chính... và một số công trình hạ tầng kỹ thuật mà một chủ đầu tư khó đảm đương
vì chủ yếu phục vụ lợi ích công cộng như đường nội và ngoại khu, hệ thống cấp, thoát
nước, điện, chiếu sáng...
Xác định được vai trò không thể thiếu của nguồn vốn ngân sách, ngay từ năm đầu triển
khai chương trình 12, thành phố đã chi 114 tỷ đồng cho đầu tư phát triển nhà ở (1998)
con số này lại tiếp tục tăng về tuyệt đối qua các năm như 1999 là 125 tỷ đồng, 2000 là
145 tỷ đồng, 2001 là 201 tỷ đồng, tuy nhiên tỷ trọng của vốn ngân sách trong tổng vốn
ngày càng giảm từ 18%, năm 1998 xuống 12,4% năm 2000. Sự suy giảm của nguồn vốn
này một mặt cho thấy vai trò của nhà nước trong lĩnh vực này không còn là độc quyền
16/29
như trước mà nhà ở thật sự đã trở thành một yếu tố của thị trường bất động sản, mặt
khác trong khi sự mở rộng của các khu đô thị mới diễn ra rất nhanh thì giảm tỷ trọng
nguồn vốn ngân sách cho thấy đang xảy ra tình trạng dàn trải trong sử dụng vốn ngân
sách ảnh hưởng đến hiệu quả các dự án nói chung.2.2.2 Nguồn ngoài nước.
Vốn Ngân sách không chỉ có tính chất hỗ trợ cho các dự án mà còn giữ vai trò chủ đạo
trong những công tác mang tính xã hội cao như giải phóng mặt bằng, và đặc biệt Hà nội
là nơi có đông các đối tượng chính sách đòi hỏi Thành phố phải có cơ chế sử dụng vốn
để đáp ứng nhu cầu về nhà ở cho các đối tượng này. Cùng với quá trình phát triển của
các khu đô thị mới, hàng năm Thành phố vẫn trích một phần Ngân sách để đầu tư trực
tiếp vào phần đất xây dựng mà các chủ đầu tư phải dành lại cho Thành phố (30%) hay
hỗ trợ các đối tượng chính sách mua nhà tại đây.
Tính đến đầu năm 2003, riêng trong lĩnh vực nhà ở phục vụ di dân giải phóng mặt bằng
và các đối tượng chính sách trên địa bàn Thành phố đã có 60 dự án đang triển khai với
tổng mức đầu tư là 6.853 tỷ đồng, trong đó vốn Ngân sách cần cân đối là 4.287 tỷ đồng
từ 2001 đến 2005
Vốn tự có.
Tham gia vào lĩnh vực kinh doanh nhà ở với tư cách là chủ đầu tư thì nguồn vốn tự có
là không thể thiếu. Đây là nguồn vốn hợp pháp của chủ đầu tư có được do tích lũy từ lợi
nhuận sau thuế của hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị, từ khấu hao cơ bản được
giữ lại, vốn kinh doanh. Xây dựng nói chung và xây dựng nhà ở nói riêng là lĩnh vực
cần lượng vốn lớn phục vụ cho quá trình từ chuẩn bị đầu tư đến thực hiện đầu tư và vận
hành dự án. Do vậy hầu hết các chủ đầu tư sử dụng nhiều phương thức huy động vốn
như: vay ngân hàng, huy động từ người có nhu cầu về nhà ở, phát hành cổ phiếu, trái
phiếu công trình, liên doanh liên kết... Sự thành công của phương thức huy động vốn sẽ
quyết định sự thành công của dự án và chính nguồn vốn tự có sẽ quyết định, làm cơ sở
cho việc huy động thành công các nguồn vốn khác. Sở dĩ vậy vì nguồn vốn tự có hay
vốn đối ứng sẽ quyết định khả năng trả lãi và gốc khi vay, ảnh hưởng đến lòng tin của
khách hàng khi ứng trước tiền cho doanh nghiệp xây dựng nhà, là bằng chứng cam kết
với các đối tác (nhà thầu, cung cấp nguyên vật liệu...).
Trong những năm vừa qua ngành xây dựng Thủ đô đã phát triển không ngừng đóng góp
một phần không nhỏ vào sự tăng trưởng chung, tuy nhiên cũng cần nhìn nhận một thực
tế là tiềm lực tài chính của họ chưa phải là thế mạnh, chưa xứng với đòi hỏi của những
công trình xây dựng nói chung và nhà ở nói riêng ngày càng hiện đại, tiện nghi. Mặt
khác do tranh thủ những ưu đãi của thành phố dành cho đầu tư phát triển nhà ở nên
nhiều chủ đầu tư đã cùng một lúc cố gắng tham gia nhiều dự án khác nhau làm phân tán
nguồn vốn tự có vốn đã ít ỏi. Chính điều này làm tỷ trọng của nguồn vốn này trong tổng
vốn đầu tư chỉ xấp xỉ 10 đến 13%.
17/29
Xét cơ cấu vốn trong dự án khu du lịch tổng hợp và nhà ở Bắc Linh Đàm do Công ty
Đầu tư và phát triển nhà đô thị làm chủ đầu tư thì thấy rằng ngay cả một đơn vị được coi
là dẫn đầu trong ngành xây dựng thủ đô cũng chỉ có vốn đối ứng chiếm tỷ trọng 9,78%,
trong khi vốn vay là 47,4% nếu vốn vay không ổn định hoặc phải chịu lãi suất cao thì
đây sẽ là bất lợi cho dự án. Xét đến cùng thì mọi chi phí bao gồm chi phí về vốn sẽ được
tính toán vào giá thành xây dựng, mặc dù nhu cầu về nhà ở tại Hà Nội là rất lớn và có
khả năng chi trả nhưng với gần 60% dân đô thị có mức sống trung bình và thấp thì giá
thành cao sẽ làm giảm cơ hội cải thiện chỗ ở của họ.
Một đặc điểm trong phát triển nhà ở Hà Nội là hầu hết chủ đầu tư là DNNN thuộc ngành
xây dựng. Những doanh nghiệp này trong thời kỳ bao cấp chủ yếu hoạt động dưới hình
thức công ích có thu nhưng rất hạn chế. Trong nền kinh tế thị trường bắt nhịp với đòi hỏi
của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa các doanh nghiệp cũng đã có những bước
phát triển nhất định nhưng thời gian chưa đủ để họ tích lũy được một sự tăng trưởng
đáng kể về vốn do các sản phẩm xây dựng sử dụng vốn đầu tư lớn nhưng thời gian thu
hồi lại rất lâu có trường hợp kéo dài 10 đến 20 năm. Thiếu sự tham gia của các doanh
nghiệp ngoài ngành xây dựng vào các dự án phát triển nhà ở đã làm hạn chế nguồn vốn
tự có trong cơ cấu vốn đầu tư chung.
Hơn thế, mặc dù phát triển nhà ở đã được thành phố xác định là sự nghiệp của toàn xã
hội trong đó có xây dựng nhà cho người thu nhập thấp dưới hình thức bán hoặc cho thuê
nhưng do chưa có chính sách hỗ trợ cụ thể của thành phố nên còn ít doanh nghiệp chủ
động tham gia góp vốn vào hình thức kinh doanh này. Các đơn vị có lao động chưa được
hưởng những điều kiện ở nhất định cũng chưa tích cực trích lợi nhuận hay quỹ đầu tư
phát triển để xây dựng nhà ở cho CBCNV (vẫn còn tư tưởng trông chờ vào sự cấp phát
của Nhà nước) gây nên tình trạng căng thẳng về nhà ở.
Để triển khai bất kỳ một dự án đầu tư nào thì yêu cầu đầu tiên là phải có vốn đối
ứng. Trong điều kiện tiềm lực tài chính trong các chủ đầu tư đang là yếu điểm thì sự
thành công của mỗi dự án cũng như toàn bộ sự nghiệp phát triển nhà tại Hà Nội sẽ phụ
thuộcvào một phương thức huy động vốn hiệu quả của chính chủ đầu tư.
Vốn vay
Như trên đã trình bày vì những lý do chủ quan và khách quan khác nhau mà hai nguồn
vốn giữ vị trí chủ động nhất là ngân sách và tự có trong các dự án đều chiếm tỷ trọng
nhỏ, tổng cộng cả 2 nguồn trung bình cũng mới chỉ đáp ứng xấp xỉ 14-15% nhu cầu vốn
cần thiết. Hơn nữa do đặc điểm của hình thức đầu tư phát triển nhà ở là sử dụng nhiều
vốn nên vốn vay đã giữ vai trò chủ đạo xét trên cả 2 khía cạnh tỷ trọng và tuyệt đối. Vốn
vay bao gồm vay tín dụng đầu tư và vay tín dụng thương mại.
• Vốn vay tín dụng đầu tư là nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước giành cho các dự
án phát triển, mục đích hỗ trợ cho những dự án này của các thành phần kinh tế
18/29