Thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước việt nam

  • 230 trang
  • file .pdf
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
`ep
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TRẦN VĂN NGỢI
THU HÚT VÀ TRỌNG DỤNG NGƯỜI
CÓ TÀI NĂNG TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH
NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
Chuyên ngành: Quản lý hành chính công
Mã số: 62 34 82 01
LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH CÔNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. GS.TS. Nguyễn Đăng Thành
2. TS. Trần Anh Tuấn
Hà Nội0 - 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, tư liệu nêu trong
Luận án này là trung thực và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Những kết quả nghiên
cứu chưa được ai công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác. Tôi xin chịu
trách nhiệm về những lời cam đoan này.
Tác giả Luận án
Trần Văn Ngợi
i
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng cám ơn GS.TS. Nguyễn Đăng Thành và TS. Trần Anh
Tuấn, những người Thầy hướng dẫn đầy tâm huyết, trách nhiệm giúp tôi hoàn thành
Luận án tiến sĩ. Tôi xin trân trọng cám ơn các thầy, cô trong Ban Giám đốc Học
viện, Khoa Đào tạo sau đại học, Khoa Tổ chức và Nhân sự, Học viện Hành chính
Quốc gia. Xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo Bộ Nội vụ, lãnh đạo và chuyên viên các
đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ Nội vụ, lãnh đạo và chuyên viên các Vụ tổ chức cán
bộ của các Bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố trực
thuộc Trung ương cùng các chuyên gia cao cấp, các công chức, viên chức, người
lao động của Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ đã nhiệt tình giúp đỡ và
tạo điều kiện cho tôi hoàn thành Luận án này. Đặc biệt, xin bày tỏ sự cảm ơn sâu
sắc tới những người thân trong gia đình của tôi đã động viên, khích lệ, tạo mọi điều
kiện và là động lực để tôi nỗ lực hoàn thành Luận án này.
Xin trân trọng cám ơn!
Tác giả Luận án
Trần Văn Ngợi
ii
MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG BIỂU ...................................................................... vi
DANH MỤC PHỤ LỤC ......................................................................... viii
MỞ ĐẦU .....................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài. ....................................................................1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.....................................................4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................5
4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................6
5. Các vấn đề trọng tâm cần nghiên cứu. ..............................................8
6. Giả thuyết khoa học. ...........................................................................9
7. Những đóng góp mới của Luận án ....................................................9
8. Kết cấu của Luận án ........................................................................ 10
TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ................................. 11
1. Các công trình nghiên cứu về nhân tài/người có tài năng, vị trí,
tầm quan trọng của nhân tài. ........................................................................ 11
2. Các công trình nghiên cứu về thu hút, trọng dụng nhân tài........ 13
3. Những công trình nghiên cứu về cán bộ, công chức và quản lý đội
ngũ cán bộ, công chức. ................................................................................... 20
4. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. .... 22
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT VÀ TRỌNG DỤNG
NGƯỜI CÓ TÀI NĂNG TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ
NƯỚC ................................................................................................................. 26
1.1. Người có tài năng và thu hút, trọng dụng người có tài năng
trong các cơ quan hành chính nhà nước. ..................................................... 26
1.1.1. Các khái niệm cơ bản. ............................................................... 26
1.1.2. Thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành
chính nhà nước. ............................................................................................. 43
1.1.3. Sự cần thiết của việc thu hút và trọng dụng người có tài năng
trong các cơ quan hành chính nhà nước ........................................................ 50
1.2. Các nhân tố tác động đến việc thu hút và trọng dụng người có
tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước ....................................... 55
1.2.1. Nhân tố khách quan .................................................................. 55
1.2.2. Nhân tố chủ quan ...................................................................... 58
iii
1.3. Kinh nghiệm thu hút và trọng dụng người tài trong lịch sử dân
tộc và của một số quốc gia trên thế giới ....................................................... 66
1.3.1. Kinh nghiệm thu hút và trọng dụng người tài trong lịch sử Việt
Nam. .............................................................................................................. 66
1.3.2. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về thu hút và
trọng dụng người có tài năng. ....................................................................... 73
1.3.3. Những bài học kinh nghiệm có thể áp dụng cho Việt Nam. .... 88
Kết luận Chương 1: ............................................................................. 90
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ TRỌNG DỤNG NGƯỜI
CÓ TÀI NĂNG TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở
VIỆT NAM HIỆN NAY .................................................................................... 92
2.1. Khái quát về đội ngũ công chức và công tác quản lý công chức
trong các cơ quan hành chính nhà nước. ..................................................... 92
2.1.1. Đội ngũ công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước. ... 92
2.1.2. Công tác quản lý công chức trong các cơ quan hành chính nhà
nước. .............................................................................................................. 96
2.1.3. Đánh giá chung. ...................................................................... 103
2.2. Đánh giá thực trạng thu hút và trọng dụng người có tài năng
trong các cơ quan hành chính nhà nước. ................................................... 108
2.2.1. Các quy định hiện hành về thu hút và trọng dụng người có tài
năng trong cơ quan hành chính nhà nước. .................................................. 108
2.2.2.Tình hình triển khai thực hiện việc thu hút và trọng dụng người
có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. .................................. 118
2.3. Một số vấn đề đặt ra đối với việc thu hút và trọng dụng người có
tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. .................................... 130
Kết luận Chương 2: ........................................................................... 134
CHƯƠNG 3. QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP THU HÚT VÀ TRỌNG
DỤNG NGƯỜI CÓ TÀI NĂNG TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH
NHÀ NƯỚC ..................................................................................................... 136
3.1. Quan điểm thu hút, trọng dụng người có tài năng trong các cơ
quan hành chính nhà nước. ......................................................................... 136
3.2. Các giải pháp thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các
cơ quan hành chính nhà nước. .................................................................... 140
3.2.1. Nhóm giải pháp nhận thức về thu hút và trọng dụng người có tài
năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. ............................................ 141
iv
3.2.2. Nhóm giải pháp về chính sách thu hút và trọng dụng người có
tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. ....................................... 147
3.2.3.Nhóm giải pháp cụ thể về thu hút và trọng dụng người có tài
năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. ............................................ 151
3.2.4. Nhóm giải pháp về điều kiện đảm bảo thực hiện thu hút và trọng
dụng người có tài năng. ............................................................................... 157
Kết luận Chương 3 ............................................................................ 160
KẾT LUẬN ............................................................................................ 163
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.................................... 169
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................. 171
DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC .............................................................. 181
v
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Thứ Nội dung Ký hiệu Trang
tự
01 Cơ cấu, số lượng đội ngũ công chức. Bảng 2.1. 95
02 Tiêu chí để nhận biết người có tài trong quá trình Bảng 2.2. 118
tuyển dụng.
03 Hình thức tuyển dụng người có tài năng trong 5 Bảng 2.3. 119
năm gần đây.
04 Thực trạng trọng dụng người có tài năng. Bảng 2.4. 121
05 Vị trí người có tài năng có thể phát huy tốt nhất. Bảng 2.5. 122
06 Những khó khăn, vướng mắc trong việc thu hút Bảng 2.6. 124
người có tài vào làm việc trong các cơ quan hành
chính nhà nước hiện nay.
07 Đánh giá kết quả làm việc của nhân tài được tuyển Bảng 2.7. 125
dụng theo chính sách thu hút, trọng dụng người có
tài năng.
08 Lý do người có tài năng không phát huy được năng Bảng 2.8. 125
lực, sở trường.
09 Lý do người có tài rời bỏ cơ quan Bảng 2.9. 126
10 Yếu tố để xác định người có tài năng trong các cơ Bảng 3.10. 144
quan hành chính nhà nước.
11 Mô hình cấu tạo nhân tài theo quan niệm của các Hình 1.1. 30
nhà tài năng học Đức (1988), Trích từ Đào Trọng
Thi (2007).
12 Các cấp độ phát triển của năng lực Hình 1.2. 31
13 Mối liên hệ giữa các yếu tố hình thành tài năng và Hình 1.3. 34
yếu tố xác định tài năng.
14 Các yếu tố xác định người có tài năng Hình 1.4. 35
vi
15 Các yếu tố xác định người có tài năng trong cơ Hình 1.5. 41
quan hành chính nhà nước
16 Quy trình quản lý nhân lực của tổ chức Hình 1.6. 44
17 Quy trình hình thành nguồn nhân lực Hình 1.7. 45
18 Mối liên hệ giữa môi trường làm việc và giữ chân Hình 2.8. 127
người có tài năng
19 Mối liên hệ giữa môi trường làm việc và năng lực Hình 2.9. 128
làm việc của người có tài năng.
20 Chính sách hỗ trợ kinh phí nhằm thu hút người có Hộp 2.1. 114
tài năng ở một số địa phương.
21 Thứ tự tầm quan trọng của các yếu tố tác động đến Hộp 2.2. 132
thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các
cơ quan hành chính nhà nước.
vii
DANH MỤC PHỤ LỤC
Thứ tự Nội dung Ký hiệu Trang
01 Tổ chức điều tra Phụ lục 1 181
02 Phiếu điều tra xã hội học về chính sách thu hút, Phụ lục 2 183
trọng dụng người có tài năng
03 Tổng hợp kết quả điều tra xã hội học về chính Phụ lục 3 189
sách thu hút, trọng dụng người có tài năng.
04 Phân tích kết quả tổng hợp phiếu điều tra xã Phụ lục 4 204
hội học theo các nhóm vấn đề cần nghiên cứu.
viii
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống trọng dụng và tôn vinh nhân tài. Văn
bia ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên của nước ta đã khắc rõ:
“Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh và càng lớn
lao, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà càng xuống thấp. Bởi vậy, các bậc Vua tài
giỏi đời xưa, chẳng có đời nào lại không chăm lo nuôi dưỡng và đào tạo nhân tài bồi
đắp thêm nguyên khí” (Văn bia của Thân Nhân Trung năm 1442). Ngày nay, trong
kỷ nguyên kinh tế tri thức và xu thế toàn cầu hóa, việc thu hút và sử dụng người có
tài năng trong hoạt động quản lý nhà nước nói chung, cũng như đối với hoạt động
của cơ quan hành chính nhà nước nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá
trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và đáp ứng những yêu cầu mới đặt ra
hiện nay, cụ thể:
Thứ nhất, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của
dân, do dân, vì dân, trong đó đội ngũ cán bộ, công chức có vai trò đặc biệt quan
trọng trong xây dựng cũng như trong triển khai thực hiện pháp luật, đưa pháp luật
vào cuộc sống. Đồng thời, điều đó đặt ra yêu cầu khách quan phải xây dựng đội ngũ
cán bộ, công chức thích ứng với nó và muốn vậy phải phát hiện, thu hút và trọng
dụng những công chức có năng lực, nắm vững pháp luật, thi hành công vụ theo đúng
quy định của pháp luật, bảo vệ quyền tự do, lợi ích chính đáng của nhân dân.
Thứ hai, yêu cầu mới về nguồn nhân lực trong giai đoạn chuyển đổi từ nền
kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa. Đây là một quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động
quản lý kinh tế - xã hội, đòi hỏi phải có những thay đổi tích cực trong xây dựng và
phát triển đội ngũ công chức nhà nước nhằm hình thành được một đội ngũ công chức
1
chuyên nghiệp, hiện đại, có đủ năng lực, trình độ để thực thi công việc quản lý hành
chính nhà nước.
Thứ ba, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu Nhà nước
phải cam kết thực hiện đầy đủ luật pháp và các thông lệ quốc tế. Để thực hiện tốt
nhiệm vụ này đòi hỏi đội ngũ công chức trong các cơ quan nhà nước phải có tri thức,
am hiểu, tôn trọng luật pháp và các thông lệ quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực có các
hoạt động quan hệ quốc tế trực tiếp. Yêu cầu này cần phải được nhận thức đầy đủ để
có các định hướng và các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ công chức khi
chúng ta mở cửa để hội nhập với các nước trong khu vực và thế giới. Trong đó, việc
phát hiện, thu hút, trọng dụng và đãi ngộ những người tài năng cần được quan tâm để
có thể tuyển được những công chức có đủ năng lực, phẩm chất, am hiểu pháp luật
quốc tế để đáp ứng được quá trình hội nhập của đất nước trong thời kỳ mới.
Thứ tư, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đang đặt ra
nhiều vấn đề về kinh tế - xã hội hết sức khó khăn, phức tạp, đòi hỏi đội ngũ công
chức có đủ phẩm chất, trình độ, năng lực tổ chức quản lý có hiệu quả các quá trình
phát triển kinh tế - xã hội đáp ứng yêu cầu vượt qua những thách thức, nguy cơ, khắc
phục những hạn chế, yếu kém, đưa đất nước từng bước đi lên chủ nghĩa xã hội và
bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Thứ năm, Chương trình tổng thể cải cách nền hành chính nhà nước giai đoạn
2011-2020 với mục tiêu là “xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững
mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt độngcó hiệu lực, hiệu quả”, trong đó có
“đổi mới nâng cao chất lượng đội ngũ công chức với số lượng, cơ cấu hợp lý, chuyên
nghiệp, hiện đại” đang đặt ra rất nhiều yêu cầu đối với công tác tuyển chọn, sử dụng,
bồi dưỡng và đãi ngộ công chức. Muốn xây dựng được một đội ngũ công chức có
phẩm chất tốt và đủ năng lực thi hành công vụ, tận tụy phục vụ sự nghiệp phát triển
đất nước và phục vụ nhân dân thì phải phát hiện, thu hút, bồi dưỡng, trọng dụng và
đãi ngộ xứng đáng những người thực sự có tài năng trong nền công vụ.
2
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn khẳng định tầm quan trọng
của việc phát hiện, thu hút, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài, coi đó là nhân tố có ý
nghĩa quan trọng đối với công tác cán bộ. Văn kiện Hội nghị Trung ương 6 (Khoá
IX) nêu nhiệm vụ “Hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, phát hiện, đào tạo, bồi
dưỡng, sử dụng nhân tài, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá” [37]. Văn
kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X: “Xây dựng và thực hiện chính sách phát
triển và trọng dụng nhân tài, thu hút nhân tài vào những lĩnh vực quan trọng, không
phân biệt người trong Đảng hay người ngoài Đảng. Tăng cường nguồn đầu tư của
Nhà nước và toàn xã hội vào việc phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng nhân tài,
trước hết trên ba lĩnh vực: lãnh đạo - quản lý, sản xuất - kinh doanh và khoa học -
công nghệ” [38]. Văn kiện Hội nghị Trung ương 9 (Khóa X): “Về cơ chế, chính
sách, xây dựng cơ chế, phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng người có đức, có tài và
cơ chế tiến cử cán bộ; tạo bước chuyển căn bản trong việc phát hiện, đào tạo, bồi
dưỡng, sử dụng nhân tài và đội ngũ cán bộ khoa học, chuyên gia giỏi; xây dựng
Chiến lược quốc gia về nhân tài; coi đó là giải pháp rất quan trọng trong việc thực
hiện chiến lược cán bộ”[39].
Thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước, thời
gian qua, nhiều bộ, ngành và địa phương đã mạnh dạn ban hành các chính sách “trải
thảm đỏ” nhằm thu hút người có tài năng về làm việc ở các cơ quan nhà nước cũng
như các đơn vị sự nghiệp công lập, như: tôn vinh các thủ khoa, ưu tiên sinh viên tốt
nghiệp loại giỏi, ưu đãi cho những người có trình độ cao như cấp nhà, chính sách thu
hút, trợ cấp ban đầu, tạo điều kiện cho đi đào tạo, bồi dưỡng trong và ngoài nước,...
Tuy nhiên, trên thực tế các chính sách này chưa phát huy được hiệu quả như mong
muốn, chưa phát hiện đúng và thu hút được nhiều người có năng lực, trình độ vào
làm việc trong nền công vụ. Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đại học loại giỏi, người có
trình độ đào tạo ở bậc thạc sỹ, tiến sỹ đăng ký thi tuyển vào các cơ quan hành chính
nhìn chung còn thấp. Đồng thời với việc không thu hút được nhiều người tài năng,
3
hiện đang diễn ra tình trạng một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức có trình độ,
năng lực trong các cơ quan nhà nước xin thôi việc để chuyển ra khu vực tư.
Tình hình đó do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan gây ra. Trước hết
là do môi trường làm việc và cơ chế chính sách, chế độ đãi ngộ.... Bên cạnh đó là
những bất cập trong khâu tuyển dụng, bổ nhiệm và sử dụng. Mặt khác, thực tế cho
thấy trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực gay gắt từ khu vực ngoài nhà nước vốn rất
năng động và nhiều cơ hội nên việc tuyển được người có tài năng đã khó, nhưng việc
giữ được người có tài năng làm việc cho cơ quan nhà nước còn khó hơn rất nhiều.
Bên cạnh đó, trên phương diện nhận thức, vấn đề thu hút, trọng dụng người có tài
năng đã được đề cập nhiều nhưng trên thực tế thế nào là người có tài năng vẫn chưa
được hiểu một cách thống nhất, do đó các chính sách và quy định về phát hiện, thu
hút, bồi dưỡng, trọng dụng người có tài năng đã ban hành của một số bộ, ngành, địa
phương vẫn chưa phát huy được hiệu quả như mong muốn.
Để góp phần giải quyết được những vướng mắc nêu trên và đáp ứng được
những đòi hỏi đang đặt ra trong giai đoạn hiện nay, cần thiết phải có một nghiên cứu
mang tính hệ thống về lý luận và thực tiễn, trên cơ sở đó đề xuất được những giải
pháp thực tế phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam về việc thu hút
và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. Vì những lý
do trên, Nghiên cứu sinh chọn đề tài “Thu hút và trọng dụng người có tài năng
trong các cơ quan hành chính Nhà nước Việt Nam” làm Luận án tiến sỹ quản lý
hành chính công với hy vọng sẽ góp một phần nhỏ bé vào công việc chung to lớn
này.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
2.1. Mục đích.
Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thu hút và trọng dụng
người có tài năng, Luận án đề xuất quan điểm và các giải pháp thu hút và trọng dụng
4
người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam, góp phần làm
cơ sở cho việc xây dựng và thực hiện Chiến lược nhân tài trong hoạt động công vụ.
2.2. Nhiệm vụ.
- Làm rõ những vấn đề lý luận về thu hút, trọng dụng người có tài năng: khái
niệm người có tài năng và người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước;
các yếu tố xác định người có tài năng trong cơ quan hành chính nhà nước; khái niệm
và nội hàm của thu hút và trọng dụng người có tài năng;
- Phân tích các nhân tố tác động đến việc thu hút và trọng dụng người có tài
năng trong các cơ quan hành chính nhà nước;
- Nghiên cứu, hệ thống hóa kinh nghiệm thu hút và trọng dụng người có tài
năng trong lịch sử của dân tộc và của một số quốc gia trên thế giới;
- Đánh giá thực trạng thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ
quan hành chính nhà nước, chỉ ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân của những
hạn chế, vướng mắc;
- Đề xuất quan điểm và giải pháp thu hút, trọng dụng người có tài năng trong
cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam.
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
3.1. Đối tượng:
Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến thu hút và trọng
dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam.
3.2. Phạm vi:
- Không gian nghiên cứu: Trên phạm vi cả nước - các cơ quan hành chính nhà
nước từ Trung ương đến địa phương ở Việt Nam (các Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban
5
nhân dân các cấp), trong đó có nghiên cứu điển hình ở một số Bộ, ngành Trung ương
và địa phương đang thực hiện chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng.
- Thời gian nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu về các chính sách thu
hút, trọng dụng người có tài năng từ năm 1998 đến nay (từ khi ban hành Pháp lệnh
Cán bộ, công chức).
4. Phương pháp nghiên cứu.
4.1. Phương pháp luận nghiên cứu.
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa
duy vật lịch sử và tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu sinh luận giải các vấn đề về
người có tài năng, thu hút và trọng dụng người có tài năng theo tư duy lô-gic biện
chứng mang tính khách quan, toàn diện,trong mối liên hệ với thể chế quản lý cán bộ,
công chức hiện hành và đặc điểm của các cơ quan hành chính nhà nước ở nước ta
hiện nay. Nghiên cứu sinh cũng quán triệt các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt
Nam về thu hút và trọng dụng người có tài năng; đồng thời bám sát thực tiễn xây
dựng, quản lý đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay.
4.2. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp tìm hiểu tư liệu:Trong phạm vi nghiên cứu của Luận án này,
việc tìm hiểu tư liệu trong nước và nước ngoài, tư liệu lịch sử về thu hút và trọng
dụng người có tài năng là rất quan trọng nhằm cung cấp các luận cứ để nghiên cứu lý
luận và thực tiễn quản lý về phát triển nguồn nhân lực nói chung cũng như việc thu
hút, trọng dụng người có tài năng nói riêng ở nước ta trong những năm qua. Trên cơ
sở đó, nghiên cứu giải quyết các vấn đề còn vướng mắc về lý luận và thực tiễn, đề
xuất những giải pháp về việc thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ
quan hành chính nhà nước ở Việt Nam.
- Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Là khảo sát, đánh giá thực
trạng, rút ra những kết quả đạt được, những hạn chế, vướng mắc trong thực hiện
6
chính sách, pháp luật về thu hút và trọng dụng người có tài năng. Cụ thể là những nội
dung về xác định quan niệm người có tài năng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến
việc thu hút và trọng dụng người có tài năng cũng như đánh giá được thực trạng thu
hút và trọng dụng người có tài năng để làm cơ sở cho việc đề xuất quan điểm, giải
pháp thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà
nước, nghiên cứu sinh sử dụng phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi đối
với đội ngũ lãnh đạo, quản lý và đội ngũ công chức tại 10 bộ, ngành và 16 địa
phương bằng phương pháp lựa chọn ngẫu nhiên. Kết quả điều tra xã hội học là một
trong những cơ sở để dự báo và đề xuất các giải pháp về việc thu hút và trọng dụng
người có tài năng. (Đối tượng điều tra, lượng phiếu điều tra, các cơ quan và địa
điểm tiến hành điều tra, cách thức tiến hành điều tra, thời điểm điều tra và việc xử lý
kết quả điều tra được thể hiện cụ thể ở Phụ lục 1 – trang 181 và Phụ lục 2 – trang
183 Luận án).
- Phương pháp so sánh: Trên cơ sở nghiên cứu và phân tích, Luận án đã làm
rõ đặc điểm của các cơ quan hành chính nhà nước khác với các cơ quan, tổ chức
khác; đặc điểm, tính chất lao động của cán bộ, công chức với các đối tượng lao động
xã hội khác, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp phù hợp đối với việc thu hút và
trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. Đồng thời, so
sánh kinh nghiệm nước ngoài về thu hút và trọng dụng nhân tài với thực tiễn thực
hiện chính sách thu hút và trọng dụng người có tài năng trong cơ quan hành chính
nhà nước ở Việt Nam trong thời gian qua.
- Phương pháp tổng hợp và phân tích định lượng: Trên cơ sở các tài liệu,
thông tin và dữ liệu thu thập được, nghiên cứu sinh sẽ phân tích, đánh giá, xem xét
trên các khía cạnh khoa học quản lý. Qua đó, tổng hợp lại để có những kết luận,
những đề xuất mang tính khoa học, phù hợp với lý luận và thực tiễn việc thu hút và
trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước.
7
5. Các vấn đề trọng tâm cần nghiên cứu.
Xuất phát từ yêu cầu và tính chất của đề tài, Luận án xác định những vấn đề
trọng tâm cần nghiên cứu là:
Thứ nhất, làm rõ khái niệm người có tài năng và yếu tố xác định người có tài
năng trong các cơ quan hành chính nhà nước. Theo đó ba nội dung chủ chốt được lựa
chọn giải quyết gồm:
- Thế nào là người có tài năng và các yếu tố xác định người có tài năng trong
các cơ quan hành chính nhà nước?
- Quan niệm về người có tài năng trong thực tiễn quản lý của các cơ quan
hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay?
- Đề xuất về việc xác định người có tài năng trong các cơ quan hành chính
nhà nước?
Thứ hai, trên thực tế, thu hút và trọng dụng có mối quan hệ hữu cơ, chặt chẽ
với nhau, bổ trợ cho nhau, tác động qua lại với nhau và chịu sự tác động của các
nhân tố khách quan và chủ quan. Vì vậy, nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc
thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước, và
coi đó là những căn cứ cơ bản và mang tính xuyên suốt trong quá trình đánh giá thực
trạng cũng như để xuất giải pháp. Như vậy, câu hỏi đặt ra là:
- Những nhân tố gì và chúng có tác động thế nào đến việc thu hút và trọng
dụng người có tài năng trên thực tế?
Thứ ba, vấn đề thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan
hành chính nhà nước. Ở đây, Luận án tập trung vào ba vấn đề cần nghiên cứu sau:
- Quan niệm và nội hàm của thu hút và trọng dụng người có tài năng trong
các cơ quan hành chính nhà nước là gì?
- Việc thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính
nhà nước đã được thực hiện trên thực tế ở Việt Nam như thế nào?
8
- Đề xuất những giải pháp nào để đảm bảo hiệu quả việc thu hút và trọng
dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước?
6. Giả thuyết khoa học.
Luận án được xây dựng trên cơ sở các giả thuyết khoa học sau đây:
6.1.Thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ quan hành chính nhà
nước là một nội dung quan trọng trong công tác tuyển dụng, sử dụng và quản lý đội
ngũ cán bộ, công chức, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành
chính nhà nước.
6.2. Thực trạng chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng trong các cơ
quan hành chính nhà nước hiện nay còn nhiều hạn chế về nhận thức, quan niệm; việc
tổ chức triển khai thực hiện chính sách còn chưa thống nhất, thiếu đồng bộ,khác nhau
trên nhiều phương diện như đối tượng, phạm vi, chế độ thu hút, trọng dụng, đãi ngộ
người có tài năng, chưa đáp ứng được yêu cầu của việc xây dựng một nền công vụ
chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch và hiệu quả.
6.3. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc thu hút và trọng dụng người có tài
năng trong các cơ quan hành chính nhà nước không hiệu quả như: vấn đề về nhận
thức, thể chế, nguồn lực thực hiện, công tác sử dụng và quản lý công chức.
6.4. Việc thu hút, trọng dụng người có tài năng trong cơ quan hành chính nhà
nước một cách hiệu quả được bảo đảm bằng việc triển khai một cách đồng bộ các
nhóm giải pháp về nhận thức, về thể chế, chính sách, tổ chức thực hiện và các điều
kiện cần thiết bảo đảm thực hiện thành công các chính sách.
7. Nhữngđóng góp mới của Luận án
Về lý luận:
- Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về quan niệm người có tài năng, người có
tài năng trong cơ quan hành chính nhà nước; các yếu tố xác định người có tài năng
9
trong cơ quan hành chính nhà nước; khái niệm và nội hàm của thu hút và trọng dụng
người có tài năng;
- Nêu được ý nghĩa, tầm quan trọng và các nhân tố tác động đến việc thu hút
và trọng dụng người có tài năng và vai trò của người có tài năng trong cơ quan hành
chính nhà nước.
Về thực tiễn:
- Làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và chỉ ra các nguyên
nhân trong cơ chế, chính sáchvà việc tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách về thu
hút và trọng dụng người có tài năngtrong các cơ quan hành chính nhà nước;đề xuất
các giải pháp cụ thể, phù hợp về thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các cơ
quan hành chính nhà nước góp phần xây dựng Chiến lược nhân tài trong hoạt động
công vụ ở Việt Nam;
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy
chuyên đề về công chức, công vụ, quản lý nguồn nhân lực tại Học viện Hành chính
Quốc gia, Trường Đại học Nội vụ và các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng công chức. Ngoài
ra, Luận án còn là nguồn tài liệu quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước tham
khảo, làm căn cứ xây dựng, đề xuất các chủ trương, chính sách về thu hút và trọng
dụng người có tài năng.
8. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần mở đầu, tổng quan về tình hình nghiên cứu, kết luận, danh mục tài
liệu tham khảo và các phụ lục, Luận ánđược chia thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về thu hút và trọng dụng người có tài năng trong
các cơ quan hành chính nhà nước.
Chương 2: Thực trạng thu hút và trọng dụng người có tài năng trong các
cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
Chương 3: Quan điểm, giải pháp thu hút và trọng dụng người có tài năng
trong các cơ quan hành chính nhà nước.
10
TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Thu hút, trọng dụng nhân tài nói chung và người có tài năng trong cơ quan
hành chính nhà nước nói riêng là vấn đề được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên
cứu, nhà quản lý trong nước và quốc tế. Cho đến nay, đã có một số công trình khoa
học nghiên cứu về nhân tài, về thu hút, trọng dụng nhân tài, về quản lý đội ngũ cán
bộ, công chức… có nội dung liên quan đến đề tài Luận án. Cụ thể là:
1. Các công trình nghiên cứu về nhân tài/người có tài năng, vị trí, tầm
quan trọng của nhân tài.
Các công trình nghiên cứu trong nước:
Có một số công trình nghiên cứu ở trong nước đã bàn về nhân tài cũng như vị
trí, tầm quan trọng của nhân tài. Trong tác phẩm “Tài năng và đắc dụng” (2008),
NXB Chính trị quốc gia, các tác giả là GS.TSKH Nguyễn Hoàng Lương và PGS.TS
Phạm Hồng Tung đã phân tích và nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển nhân
cách tài năng, rút ra những bài học kinh nghiệm về con đường hình thành, đặc điểm,
nhân cách tài năng và đề xuất những kiến nghị cho công tác lãnh đạo, phát triển nhân
tài ở nước ta. Trong tác phẩm “Phát triển nhân tài - Chấn hưng đất nước” (2007),
NXB Chính trị quốc gia, tác giả Nguyễn Đắc Hưng đã trình bày khái niệm và các
giai đoạn phát triển nhân tài; kinh nghiệm trong lịch sử Việt Nam và một số nước về
phát triển nhân tài; những nội dung cơ bản về phát triển nhân tài như: những yếu tố
ảnh hưởng đến phát triển nhân tài; đào tạo học sinh, sinh viên tài năng; quy trình
phát triển nhân tài... Trong tác phẩm “Nhân tài trong chiến lược phát triển quốc
gia” (2004), NXB Chính trị quốc gia, hai tác giả là Nguyễn Đắc Hưng và Phan Xuân
Dũng cũng đã tập trung phân tích bản chất và nguồn gốc của nhân tài, cấu trúc của
nhân tài, trong đó có nhấn mạnh đến các năng lực trí tuệ, năng lực thực tiễn và phẩm
chất đạo đức của nhân tài…
Đề tài khoa học: “Nguồn nhân lực và nhân tài cho phát triển xã hội và quản
lý phát triển xã hội ở Việt Nam trong tiến trình đổi mới”, mã số KX.02.24/06-10 do
11