Tc so 6 14

  • 8 trang
  • file .pdf
J. Sci. & Devel. 2014, Vol. 12, No. 6: 920-927 Tạp chí Khoa học và Phát triển 2014, tập 12, số 6: 920-927
www.vnua.edu.vn
PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG GIA THANH Ở TỈNH PHÚ THỌ
Nguyễn Thị Thu Hương1*, Đỗ Thị Bắc2, Nguyễn Ngọc Sơn Hải3
1
Trường Đại học Hùng Vương
2
Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
3
Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên
Email*: [email protected]
Ngày gửi bài: 18.06.2014 Ngày chấp nhận: 01.09.2014
TÓM TẮT
Phát triển sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ là hướng đi tích cực nhằm khai thác tiềm
năng, thế mạnh về sản phẩm nông nghiệp có tính đặc trưng cao của địa phương. Tuy nhiên, việc triển khai các hoạt
động để phát triển sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh gặp nhiều khó khăn như điều kiện đất đai manh mún,
diện tích trồng phân tán chủ yếu ở quy mô hộ gia đình. Việc đầu tư trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch
và bảo quản, chế biến sản phẩm chưa tốt. Để giải quyết phần nào các hạn chế đã nêu, theo nhóm tác giả cần thực
hiện đồng bộ các giải pháp không ngừng phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm bưởi Đoan Hùng, hồng
Gia Thanh.
Từ khoá: Bưởi Đoan Hùng, hàng hóa, hồng Gia Thanh, Phát triển, Phú Thọ.
Production Development of Doan Hung Pomelo
and Gia Thanh Persimmon in Phu Tho Province
ABSTRACT
Production development of Doan Hung pomelo and Gia Thanh persimmon in Phu Tho province is a positive
direction in order to exploit the potential advantages of agricultural products that have location-specific speciality.
However, the implementation of development activities for Doan Hung pomelo and Gia Thanh persimmon has met
many difficulties such as fragmented land conditions and scattered planting acreage primarily at household scale.
The investment for cultivation, care, pest control, harvest and storage, processing of product is not paid attention. To
partly solve these shortcomings, it is necessary to realize in harmony of development and production solutions,
constantly improve product quality of Doan Hung pomelo and Gia Thanh persimmon.
Keywords: Doan Hung pomelo, Gia Thanh persimmon, production developemnt, Phu Tho.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ của Thủ tướng Chính phủ, đây cũng được coi là
cây xóa đói, giảm nghèo và tăng thu nhập cho
Phú Thọ là một tỉnh nghèo nằm ở trung hộ nông dân địa phương.
tâm của 14 tỉnh vùng Trung du miền núi phía
Theo từ điển Tiếng Việt phát triển là sự biến
Bắc Việt Nam, có điều kiện tự nhiên thuận lợi
đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến
cho việc phát triển nông lâm nghiệp. Nhà nước
rộng, thấp lên cao, đơn giản đến phức tạp.
và địa phương đã có những chính sách cụ thể
khuyến khích đầu tư cho phát triển sản xuất Phát triển sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng
bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh nhằm đưa Gia Thanh là quá trình tăng lên về số lượng và
loại sản phẩm đặc sản đã và đang có thương chất lượng bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh. Cụ
hiệu này ra thị trường trong và ngoài tỉnh theo thể, phát triển sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng
quyết định số 99/2008/QĐ-TTg ngày 14/7/2008 Gia Thanh được thể hiện ở các khía cạnh sau:
920
Nguyễn Thị Thu Hương, Đỗ Thị Bắc, Nguyễn Ngọc Sơn Hải
Phát triển diện tích trồng bưởi, hồng theo chiều Cây bưởi điều tra 280 hộ (trong đó: xã Bằng
rộng và thâm canh theo nhu cầu thị trường; tăng Luân 180 hộ, xã Chí Đám 100 hộ), cây hồng
sản lượng, nâng cao năng suất; sự nâng cao chất điều tra 70 hộ tại xã Gia Thanh, huyện Phù
lượng sản phẩm bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Ninh. Ngoài ra, nhóm tác giả còn điều tra các
Thanh theo thời gian; tạo ra sự liên kết sản xuất trung gian phân phối bưởi, hồng và người tiêu
- tiêu thụ bền vững theo chuỗi giá trị. dùng khách hàng.
Hiện nay, tại Phú Thọ phát triển sản xuất - Phương pháp phân tích: Bao gồm phân
bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh còn manh tích bằng phương pháp thống kê mô tả, thống kê
mún, mang tính tự phát cao, chưa có dự báo bắt so sánh, phương pháp hội thảo và lấy ý kiến
kịp với sự thay đổi trong yêu cầu thị trường. chuyên gia.
Làm thế nào giữ được tên xuất xứ hàng hóa và - Nhóm chỉ tiêu thể hiện phát triển sản
phát triển sản xuất được bưởi Đoan Hùng, hồng xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh.
Gia Thanh theo yêu cầu thị trường là bài toán
đang cần lời giải đối với các nhà quy hoạch, + Tốc độ phát triển liên hoàn và bình quân
chính sách, nhà khoa học, nhà vườn là các hộ năm 2008 - 2012 về diện tích, sản lượng, giá trị
nông dân và toàn thể các đối tượng có liên quan sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng,
trong nông nghiệp, nông thôn trong vùng. thu nhập hỗn hợp... của bưởi Đoan Hùng, hồng
Gia Thanh qua các năm 2008, 2010, 2012 của
tỉnh Phú Thọ.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
+ Các chỉ tiêu hiệu quả sử dụng chi phí
- Nghiên cứu sử dụng các phương pháp tiếp trung gian, chi phí lao động, tổng chi phí: GO/IC,
cận chủ yếu theo cách tiếp cận Phát triển Nông VA/IC, MI/IC, GO/công, VA/công, MI/công, GO/
thôn gồm: Tiếp cận có sự tham gia, tiếp cận hệ TC, VA/TC, MI/TC... của bưởi Đoan Hùng và
thống và tiếp cận theo các nhóm hộ trồng bưởi hồng Gia Thanh của tỉnh Phú Thọ.
Đoan Hùng, hồng Gia Thanh theo các mức đầu
tư trung bình, cao, thấp so với định mức đã phê
duyệt của các dự án phát triển sản xuất cây ăn 3. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT
quả trọng điểm trong vùng. BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG GIA THANH
Ở TỈNH PHÚ THỌ
- Chọn điểm nghiên cứu: huyện Đoan Hùng
và huyện Phù Ninh, trong đó lựa chọn các xã 3.1. Thực trạng diện tích, sản lượng, giá trị
Chí Đám, xã Bằng Luân và xã Gia Thanh làm bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh
địa điểm nghiên cứu. Phú Thọ
- Mẫu điều tra Tốc độ tăng bình quân năm 2008 - 2012
- Xác định số lượng mẫu hộ là sản xuất cây (tính bằng căn bậc 4 của số diện tích năm 2012
ăn quả: Căn cứ trên tỷ lệ số hộ và diện tích chia số diện tích năm 2008, tất cả nhân 100) đạt
trồng 3 loại cây ăn quả đặc sản này thì số hộ 126,3% (tức tăng 26,3%) (Bảng 2). Sở dĩ có sự
được phân chia điều tra trong tổng số 350 hộ là: gia tăng nhanh như vậy là do địa phương đã
Bảng 1. Số mẫu điều tra bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh của tỉnh Phú Thọ
TT Loại cây Số lượng (hộ) Cơ cấu (%) Tổng số mẫu điều tra
1 Bưởi Sửu 420 28 100
2 Bưởi Bằng Luân 775 52,6 180
3 Hồng Gia Thanh 303 20,2 70
Tổng số 1.498 100 350
Nguồn: Cục Thống kê Phú Thọ, 2012 và Nguyễn Thị Thu Hương, 2012
921
Triển sản xuất bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ
Bảng 2. Diện tích bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ qua năm 2008 - 2012
Diện tích (ha) So sánh (%)
Diễn giải Bình quân
2010/ 2012/
2008 2010 2012
2008 2010 2008 - 2012
1. Bưởi Đoan Hùng 696,14 1.071,75 1.758,48 153,96 164,08 126,30
- Bưởi Sửu 58,86 92,71 170,77 157,51 184,20 130,51
- Bưởi Bằng Luân 637,28 979,04 1.587,71 153,63 162,17 125,63
2. Hồng Gia Thanh 38,66 51,79 81,35 133,96 157,07 120,44
Nguồn: Cục Thống kê Phú Thọ, 2012 và Nguyễn Thị Thu Hương, 2012
Bảng 3. Sản lượng và giá trị bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh
qua điều tra năm 2008 - 2012
So sánh (%)
Khối lượng 2008 2010 2012 2010/ 2012/ Bình quân
2008 2010 2008 - 2012
1. Sản lượng (tấn)
- Bưởi Sửu 48,25 93,45 259,89 193,68 278,11 152,34
- Bưởi Bằng Luân 1.771,75 2.533,55 4.381,02 143,00 172,92 125,40
- Hồng Gia Thanh 14,91 19,22 41,36 128,91 215,19 129,06
2. Giá trị (triệu đồng)
- Bưởi Sửu 2.123 4.112 11.435,16 193,69 278,09 152,34
- Bưởi Bằng Luân 26.576,3 38.003,3 65.715,3 143,00 172,92 125,40
- Hồng Gia Thanh 53,08 160,10 682,44 301,62 426,26 189,36
Nguồn: Nguyễn Thị Thu Hương, 2012; UBND huyện Đoan Hùng, 2012 và UBND huyện Phù Ninh, 2012
thực hiện quy hoạch các nguồn lực đầu tư từ đất lượng của năm 2008, tất cả nhân 100) đều tăng
đai, đào tạo lao động, hỗ trợ vốn với 50% giá cây mạnh, cụ thể về sản lượng bưởi Sửu tăng cao
giống cho bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh. nhất đạt tới 152,34% (tức tăng 52,34%). Trong
Tuy nhiên, diện tích trồng bưởi Sửu còn thấp chỉ khi đó, giá trị bưởi Bằng Luân tăng bình quân
chiếm khoảng 9,7% năm 2012, do thực hiện công năm 2008-2012 là 25,4%, giá trị bưởi Bằng
tác quy hoạch nguồn lực đầu tư chưa xứng với Luân năm 2012 gấp 5,75 lần giá trị bưởi Sửu và
tiềm năng của thị trường yêu cầu loại quả này rất gấp 96,29 lần hồng Gia Thanh (Bảng 3). Nguyên
cao. Số lượng cây bưởi Sửu trên 20 năm không nhân chủ yếu do diện tích bưởi Bằng Luân
nhiều, do bị nhiễm bệnh và không được chú ý đầu chiếm trên 96% diện tích bưởi Đoan Hùng và
tư chăm sóc (Nguyễn Thị Thu Hương, 2012). sản lượng thu hoạch bưởi Bằng Luân tăng cao,
Hồng Gia Thanh có tốc độ tăng bình quân song qua điều tra khách hàng cho rằng chất
2008-2012 là 20,44%, tuy nhiên diện tích cây hồng lượng bưởi Sửu được ưa chuộng nhiều hơn bưởi
Gia Thanh còn hạn chế mới có 81,35ha năm 2012 Bằng Luân.
(Bảng 2). Cây hồng Gia Thanh rất khó tạo giống,
trồng và chăm sóc, thường bị mắc bệnh rụng quả 3.2. Thực trạng đầu tư phát triển sản xuất
non. Vì vậy, các hộ trồng hồng chưa yên tâm đầu bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh của
tư để phát triển diện tích trồng hồng Gia Thanh. các hộ nông dân
Sản lượng và giá trị của bưởi Đoan Hùng và Với mức đầu tư ở từng độ tuổi cây khác
hồng Gia Thanh bình quân 2008-2012 (tính nhau cây bưởi và hồng cho chất lượng quả khác
bằng căn bậc 4 của số lượng năm 2012 chia số nhau: Qua thực trạng điều tra với cây bưởi
922
Nguyễn Thị Thu Hương, Đỗ Thị Bắc, Nguyễn Ngọc Sơn Hải
Bảng 4. Tình hình đầu tư thâm canh cho 1ha cây bưởi
qua các nhóm điều tra của tỉnh Phú Thọ năm 2012
(Áp dụng cho cây bưởi kinh doanh 11 - 20 tuổi)
Nhóm hộ Nhóm hộ đầu Nhóm hộ Bình
đầu tư cao tư trung bình đầu tư thấp quân
Chỉ tiêu
Số Giá trị Số Giá trị Số Giá trị Giá trị
lượng (tr. đ) lượng (tr. đ) lượng (tr. đ) (tr. đ)
Tổng chi phí 63,42 51,85 45,00 52,90
1. Tổng chi phí trung gian 22,93 19,00 14,93 18,67
- Phân hữu cơ 25 tấn 15,00 20 tấn 12,00 15 tấn 9,00 11,74
- Đạm urê 360 kg 3,96 300 kg 3,30 280 kg 3,08 3,43
- Phân lân Supe 416 kg 1,66 320 kg 1,92 285 kg 1,14 1,54
- Phân Kali 180 kg 1,44 150 kg 1,20 128 kg 1,02 1,21
- Thuốc BVTV 0,35 0,30 0,24 0,29
- Chi khác 0,52 0,28 0,45 0,40
2. Công lao động 320 công 38,40 260 công 31,20 245 công 29,40 32,78
3. Khấu hao 2,09 1,65 0,67 1,32
Nguồn: Nguyễn Thị Thu Hương, 2012 và UBND huyện Đoan Hùng, 2012
Đoan Hùng ở thời kì kiến thiết cơ bản (xây bưởi, hồng được chăm sóc không tốt, bị rụng quả
dựng vườn bưởi) bình quân là 79,07 triệu non nhiều, chất lượng quả của vùng tạo ra
đồng/ha. Tuy nhiên, chi phí đầu tư với cây bưởi không đồng đều, giá bán bình quân thấp.
giai đoạn 11-20 năm tuổi rất quan trọng vì đây Quả loại A (loại ngon nhất) không ngừng
là thời kì cây phát triển tốt, cho quả có năng tăng lên ở tất cả ba loại cây ăn quả trọng điểm
suất và chất lượng đồng đều, ổn định cao.
của tỉnh. Cụ thể với cây bưởi Bằng Luân quả
Hiện nay, mô hình tổ chức sản bưởi Đoan loại A bình quân 2008 - 2012 (tính bằng căn bậc
Hùng và hồng Gia Thanh là các hộ nông dân gia 4 của số năm 2012 chia số của năm 2008, tất cả
sản xuất nhỏ lẻ từ 0,1-0,5 ha, chưa hình thành nhân 100), đạt 123,25% (tức tăng 23,25%), loại
trang trại sản xuất lớn. Hộ trồng bưởi Đoan C chỉ còn 9,53 % so với năm 2008 đạt 22,7 %,
Hùng, hồng Gia Thanh là loại hình hộ kiêm, chủ quả loại C (loại có chất lượng kém nhất) đã giảm
hộ chủ yếu là nam giới và trình độ thấp phổ 13,17 % tức giảm 2,38 lần (Bảng 5). Hồng Gia
biến ở cấp 1, 2 (Nguyễn Thị Thu Hương, 2012). Thanh loại C năm 2012 cũng chỉ còn 6,49%
Hộ chủ yếu đầu tư giống tự chiết ghép và mua giảm so với năm 2008 là 3,26 lần. Tuy vậy, bưởi
trôi nổi với giá rẻ, quy trình kỹ thuật chăm sóc Sửu chất lượng tăng ít hơn cả bình quân 2008 -
còn tuỳ tiện theo kinh nghiệm, không căn cứ vào
2012 chỉ tăng 2,98% cho thấy việc đầu tư chưa
tuổi cây, tình trạng sinh trưởng của cây, đầu tư
thỏa đáng cho loại bưởi này. Hiện nay, bưởi
vốn và lao động thấp, không đồng đều. Năm
Đoan Hùng hiện đang bị cạnh tranh và trà trộn
2012, người dân trồng bưởi Đoan Hùng biểu hiện
trên thị trường nên uy tín bị mờ nhạt dần.
có sự chênh lệch rất lớn (18,42 triệu đồng/ha)
giữa nhóm hộ đầu tư cao với nhóm hộ đầu tư Thị trường tiêu thụ hồng quả Gia Thanh
thấp, đặc biệt là đầu tư về lao động chênh lệch hẹp hơn do hồng là loại quả có thời gian thu
tới 9 triệu đồng/ha (Bảng 4). Tương tự, với cây hoạch rất nhanh vì quả chín rộ trong thời gian
hồng Gia Thanh qua điều tra cũng có sự chênh ngắn, vì vậy lượng quả tiêu thụ trực tiếp là 45%
lệch đầu tư khá lớn giữa nhóm hộ đầu tư cao và (Nguyễn Thị Thu Hương, 2012). Hiện tại chưa
đầu tư thấp, năm 2012 trong thời kỳ kinh doanh có công nghệ chế biến, bảo quản hồng quả do đó
là 15,29 triệu đồng. Điều này dẫn đến vườn không thể đưa đi xa tiêu thụ.
923
Triển sản xuất bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ
Bảng 5. Tỷ lệ chất lượng quả trong giá trị sản phẩm bưởi Sửu, Bằng Luân
và hồng Gia Thanh hàng hóa của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012 (%)
Bình quân
Sản phẩm Loại 2008 2009 2010 2011 2012
2008-2012
Bưởi Bằng Luân Loại A 28,75 35,15 43,45 50,36 66,35 123,25
Loại B 48,55 45,58 44,56 39,15 24,12 83,96
Loại C 22,70 19,27 11,99 10,49 9,53 80,49
Bưởi Sửu Loại A 58,25 61,13 62,23 63,46 65,5 102,98
Loại B 33,60 26,77 32,42 34,09 32,8 99,40
Loại C 8,15 12,1 5,35 2,45 1,7 67,58
Hồng Gia Thanh Loại A 42,22 45,15 48,35 52,63 63,8 110,87
Loại B 36,63 39,40 37,10 37,62 29,71 94,90
Loại C 21,15 15,45 14,55 9,75 6,49 74,43
Nguồn: Tổng hợp từ phiếu điều tra
Việc tiêu thụ bưởi Đoan Hùng có điểm - Nhãn mác, bao bì chỉ dẫn địa lý là
thuận lợi là sản phẩm đã được Cục Sở hữu trí nhãn mác, bao bì sử dụng cho các sản phẩm chỉ
tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận vào sổ dẫn địa lý, được cơ quan nhà nước quản lí về chỉ
đăng ký quốc gia Tên gọi xuất xứ hàng hoá và dẫn địa lý quy định một số nội dung bắt buộc
được Nhà nước bảo hộ vô thời hạn tại quyết định như: Thông tin, chất liệu, kích thước, hình
số 73/QĐ-SHTT. ảnh...
- Tem chỉ dẫn địa lý là loại tem được quy
3.3. Thực trạng kết quả, hiệu quả sản xuất
định sử dụng làm dấu hiệu nhận biết cho các sản
bưởi quả Đoan Hùng và hồng Gia Thanh
phẩm chỉ dẫn địa lý, được cơ quan nhà nước quản
của tỉnh Phú Thọ
lý về chỉ dẫn địa lý quy định mẫu mã, chất liệu...
và cấp theo kế hoạch đăng ký hàng năm. Việc cấp Các chỉ tiêu kết quả và hiệu quả của bưởi
tem và kiểm soát việc gắn tem nhãn trên thị Đoan Hùng đều cao hơn hồng Gia Thanh. Cụ
trường được thực hiện theo một qui trình nghiêm thể, doanh thu với 100kg quả bưởi Đoan Hùng
ngặt. Hiện tại qui trình cấp và kiểm soát tem mới cao gấp 4,17 lần hồng Gia Thanh, thu nhập hỗn
trong giai đoạn đầu vận hành thử nghiệm và hoàn hợp so với chi phí trung gian của bưởi Đoan
thiện, đơn vị thực hiện là chi cục Tiêu chuẩn đo Hùng cao hơn 2,41 lần so với hồng Gia Thanh
lường - sở Khoa học và công nghệ tỉnh Phú Thọ. (Bảng 6).
Tem liền Tem vỡ
Hình 1. Tem bưởi Đoan Hùng
Nguồn: Nguyễn Thị Thu Hương, 2012 và UBND huyện Đoan Hùng, 2012
924
Nguyễn Thị Thu Hương, Đỗ Thị Bắc, Nguyễn Ngọc Sơn Hải
Nhãn hàng hoá bưởi Sửu Nhãn hàng hoá bưởi Bằng Luân
Hình 2. Nhãn hàng hóa bưởi Đoan Hùng
Nguồn: Nguyễn Thị Thu Hương, 2012 và UBND huyện Đoan Hùng, 2012
Bao bì trực tiếp Bao bì ngoài
Hình 3. Bao bì bưởi Đoan Hùng
Nguồn: Nguyễn Thị Thu Hương, 2012 và UBND huyện Đoan Hùng, 2012
Bảng 6. Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh
bình quân 1ha qua các hộ điều tra (Tính cho 100 kg quả theo giá năm 2012)
Diễn giải Bưởi Đoan Hùng (1.000đ) Hồng Gia Thanh (1.000đ) So sánh (lần)
1. Doanh thu (TR) 2.805 672,3 4,17
2. Chi phí trung gian (IC) 190,12 102,29 1,86
3. Giá trị gia tăng (VA) 2.444,32 559,35 4,37
4. Thu nhập hỗn hợp (MI) 2.414,26 539,19 4,48
5. Một số chỉ tiêu hiệu quả kinh tế
TR/IC 14,76 6,57 2,25
VA/IC 12,86 5,47 2,35
MI/IC 12,69 5,27 2,41
Nguồn: Nguyễn Thị Thu Hương, 2012
925