Sách báo cách mạng và tiến bộ trong cuộc đấu tranh chống những khuynh hướng chính trị sai lầm, phản động thời kỳ mặt trận dân chủ (1936 1939)

  • 11 trang
  • file .doc
S¸ch b¸o c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé trong cuéc ®Êu tranh
chèng nh÷ng khuynh híng chÝnh trÞ sai lÇm,
ph¶n ®éng thêi kú MÆt trËn d©n chñ
(1936 -1939)
NguyÔn ThÞ Chinh
T¹p chÝ lÞch sö §¶ng
Trong lÞch sö s¸ch b¸o c¸ch m¹ng ViÖt Nam tríc n¨m 1945, thêi kú MÆt trËn
d©n chñ (1936 -1939) ®îc biÕt ®Õn nh mét kho¶ng thêi gian mµ ë ®ã, s¸ch b¸o c¸ch
m¹ng chiÕm lÜnh trËn ®Þa c«ng khai vµ nhê vËy, ®©y lµ lÇn ®Çu tiªn chñ nghÜa céng s¶n
®îc truyÒn b¸ c«ng khai réng r·i trong qu¶ng ®¹i quÇn chóng tõ thµnh thÞ ®Õn n«ng
th«n. Díi sù chØ ®¹o cña §¶ng, ho¹t ®éng b¸o chÝ xuÊt b¶n ®· gãp phÇn tÝch cùc vµo
viÖc tuyªn truyÒn chñ tr¬ng, ®êng lèi cña §¶ng, ®Êu tranh ®ßi tù do d©n chñ, hßa b×nh,
chèng nh÷ng khuynh híng chÝnh trÞ sai lÇm, ph¶n ®éng....Trªn trËn tuyÕn ®ã, §¶ng ta
®· tËp hîp ®îc nhiÒu c¸ nh©n, tæ chøc tiÕn bé cïng tham gia. Nhê vËy, thêi kú nµy,
s¸ch b¸o c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé ph¸t triÓn m¹nh mÏ, xuÊt hiÖn nhiÒu c©y bót chÝnh trÞ lý
luËn s¾c s¶o; bíc ®Çu §¶ng ta x©y dùng ®éi ngò c¸n bé lµm b¸o vµ sù chØ ®¹o cña
§¶ng ®èi víi b¸o chÝ xuÊt b¶n lµ tËp trung. Ho¹t ®éng kh¸ s«i næi cña nh÷ng s¸ch b¸o
c¸ch m¹ng cßn t¸c ®éng s©u s¾c ®Õn häat ®éng b¸o chÝ xuÊt b¶n thêi bÊy giê, lµm cho
giíi b¸o chÝ cã nhiÒu biÕn ®éng vÒ khuynh híng vµ th¸i ®é chÝnh trÞ. Bµi viÕt nµy ®Ò
cËp ®Õn mét sè vÊn ®Ò cña s¸ch b¸o c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé trong cuéc ®Êu tranh chèng
nh÷ng khuynh híng chÝnh trÞ sai lÇm, ph¶n ®éng nãi trªn.
1.VÒ viÖc nh×n nhËn vÊn ®Ò MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p. Trªn c¬ së theo dâi s¸t
diÔn biÕn t×nh h×nh chÝnh trÞ níc Ph¸p, §¶ng ta nhËn thÊy, MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p ®îc
thµnh lËp, ChÝnh phñ ph¸i t¶ lªn cÇm quyÒn, nhng vÒ c¨n b¶n ®ã vÉn lµ chÝnh quyÒn t
s¶n. Tríc nh÷ng chuyÓn biÕn cña t×nh h×nh chÝnh trÞ níc Ph¸p, giíi cÇm quyÒn Ph¸p ë
§«ng D¬ng nãi chung vµ ë ViÖt Nam nãi riªng mÆc dï kh«ng thùc hiÖn chÝnh s¸ch ¸p
bøc, ®µn ¸p, khñng bè tr¾ng trîn phong trµo c¸ch m¹ng nh tríc, nhng chóng vÉn t×m
mäi c¸ch k×m h·m vµ s½n sµng khñng bè, ®µn ¸p khi cã ®iÒu kiÖn. Trong t×nh h×nh ®ã,
t¹i Héi nghÞ Trung ¬ng th¸ng 7 - 1936, §¶ng ta chñ tr¬ng nªu khÈu hiÖu ñng hé MÆt
trËn nh©n d©n Ph¸p. CÇn nhÊn m¹nh r»ng, §¶ng ta chñ tr¬ng ñng hé MÆt trËn nh©n d©n
Ph¸p nhng ®ã lµ mét sù ñng hé cã ®iÒu kiÖn. §iÒu nµy ®îc thÓ hiÖn râ trong mét sè
cuèn s¸ch nh V× sao cÇn ñng hé MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p cña Thanh H¬ng (bót danh
cña ®ång chÝ Hµ Huy TËp, xuÊt b¶n n¨m 1937), Th¸i ®é ®èi víi MÆt trËn b×nh d©n
Ph¸p trong Céng s¶n tïng th¬, sè 4 (th¸ng 1 - 1937),... Bµi “§êng lèi chÝnh trÞ cña
1
chóng t«i” ®¨ng trªn L’Avant Garde(danh nghÜa lµ c¬ quan cña lao ®éng vµ nh©n d©n
§«ng D¬ng, thùc chÊt lµ cña Trung ¬ng §¶ng do ®ång chÝ Hµ Huy TËp chØ ®¹o), sè 1,
cã ®o¹n viÕt: “MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p kh«ng ph¶i ®a tíi thµnh lËp chÝnh quyÒn c¸ch
m¹ng, vµ còng kh«ng ph¶i hîp t¸c giai cÊp gi÷a v« s¶n vµ t s¶n ph¶n ®éng, mµ lµ mét
tËp hîp lùc lîng chèng ph¸t xÝt, do ®ã chóng ta ñng hé”1.
Ph¸i têrètkÝt ë §«ng D¬ng cho r»ng MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p vÉn lµ chÝnh quyÒn
t s¶n vµ ra søc chèng l¹i. H¬n n÷a, lÊy tin tøc tõ c¸c b¸o cña bän cùc h÷u ë Ph¸p, mét
sè phÇn tö cña ph¸i têrètkÝt b×nh luËn sai lÖch, viÕt nhiÒu bµi chèng l¹i MÆt trËn nh©n
d©n Ph¸p vµ vu c¸o §¶ng céng s¶n Ph¸p … Trªn tê Th¸ng Mêi - T¹p chÝ lý luËn ra
hµng th¸ng cña ph¸i têr«tkit ®· ®¨ng nhiÒu bµi chèng l¹i chñ tr¬ng nµy cña §¶ng ta vµ
vu c¸o §¶ng céng s¶n §«ng D¬ng. Trong bµi “Céng s¶n gi¶, céng s¶n thiÖt, ®Ö tø gi¶,
®Ö tø thiÖt”®¨ng trªn tê Th¸ng Mêi, sè 2, th¸ng 10 - 1938, ph¸i têr«tkit viÕt “Hä xng lµ
c¸ch m¹ng mµ vÒ thùc hµnh hä ñng hé nh÷ng ch¸nh phñ ®Õ quèc cña MÆt trËn b×nh
d©n. Hä xng lµ céng s¶n mµ vÒ thùc hµnh hä bªnh vùc t h÷u tµi s¶n cña bän ®¹i t b¶n
vµ cña t b¶n tµi chÝnh. Hä xng lµ ®å ®Ö Marx vµ Lªninne mµ vÒ thùc hµnh hä dïng lèi
tháa hiÖp giai cÊp trong nh÷ng “MÆt trËn b×nh d©n, MÆt trËn d©n chñ”. Hä ph¶n ®èi
chiÕn tranh ®Õ quèc mµ hä l¹i theo ®Õ quèc ®Ó ®¸nh giÆc ®Õ quèc”... NhËn thøc ®©y lµ
vÊn ®Ò lín, ¶nh hëng ®Õn cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n ta, s¸ch b¸o c¸ch m¹ng vµ tiÕn
bé ®· kÞp thêi tè c¸o, v¹ch trÇn luËn ®iÖu sai tr¸i cña ph¸i têrètkÝt. Trong bµi “Cuéc
biÓu t×nh võa qua ®· d¹y cho ta nh÷ng g×?”®¨ng trªn Tin Tøc sè5, ngµy 4 - ®Õn 11 - 5 -
1938, ®ång chÝ Trêng - Chinh viÕt: “Tríc n¹n ph¸t xÝt vµ chiÕn tranh, quÇn chóng nhËn
thÊy MÆt trËn b×nh d©n lµ cÇn thiÕt. Bän têr«tkit chöi MÆt trËn b×nh d©n, ph¸ ho¹i MÆt
trËn b×nh d©n ®èi víi quÇn chóng ®· râ rµng lµ bän ph¶n ®éng”. §¸p øng nhu cÇu t×m
hiÓu vÒ MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p cña mét sè bé phËn trong nh©n d©n, c¸c nhµ b¸o c¸ch
m¹ng vµ tiÕn bé viÕt nhiÒu s¸ch tr×nh bµy vÒ MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p vµ nªu râ quan
®iÓm cña §¶ng ta vÒ vÊn ®Ò nµy. §ã lµ c¸c cuèn: MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p ®i ®Õn ®©u
(NguyÔn S¬n Trµ), ChiÕn thuËt MÆt trËn b×nh d©n víi xø §«ng D¬ng(HiÖu s¸ch §ång
Xu©n xuÊt b¶n n¨m 1938), Tõ MÆt trËn b×nh d©n ®Õn c¸ch m¹ng v« s¶n (Nhµ xuÊt b¶n
T tëng míi, n¨m 1937)... §ång chÝ NguyÔn V¨n T¹o trong cuèn MÆt trËn b×nh d©n
Ph¸p vµ nh÷ng nguyÖn väng cña d©n chóng §«ng D¬ng, ®· giíi thiÖu vÒ MÆt trËn b×nh
d©n Ph¸p, vÒ chÝnh phñ míi cña MÆt trËn; tËp hîp nh÷ng nguyÖn väng bøc thiÕt vµ
chÝnh ®¸ng cña nh©n d©n in trong cuèn s¸ch, coi ®ã nh mét b¶n kiÕn nghÞ tr×nh lªn
chÝnh phñ. S«i næi, kÞp thêi nhÊt vÉn lµ b¸o chÝ. Nh÷ng bµi nh “Chóng t«i nãi sù thËt”
(Sè 1), cña Hång Quý VÜ (tøc lµ Hµ Huy TËp) ®¨ng trªn L’Avant - garde, “Bän têrètkÝt
®· hoµn toµn nãi l¸o vµ vu c¸o cho giai cÊp thî thuyÒn vµ §¶ng céng s¶n Ph¸p”(B¸o
2
D©n chóng, c¬ quan c«ng khai cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam, sè 38) … ®· tËp trung,
vÆch trÇn ©m mu thñ ®o¹n, quan ®iÓm sai tr¸i cña tårètkit, s¸ch b¸o c¸ch m¹ng vµ tiÕn
bé giíi thiÖu nh÷ng chñ tr¬ng c¶i c¸ch tiÕn bé cña chÝnh phñ Ph¸p ®èi víi c¸c níc
thuéc ®Þa Ph¸p; nh÷ng ho¹t ®éng cña c¸c ph¸i ®oµn sang ®iÒu tra t×nh h×nh §«ng D-
¬ng, nh÷ng nh©n vËt chÝnh trÞ vµ x· héi næi tiÕng cã nh÷ng ho¹t ®éng ñng hé quyÒn lîi
nh©n d©n c¸c níc thuéc ®Þa.
Bªn c¹nh chÝnh kiÕn cña nh÷ng ngêi céng s¶n vÒ mét vÊn ®Ò cô thÓ ñng hé hay
kh«ng ñng hé MÆt trËn nh©n d©n Ph¸p, s¸ch b¸o c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé thêi kú nµy ®·
gãp phÇn vµo cuéc ®Êu tranh ®ßi quyÒn tù do d©n chñ, hoµ b×nh.
2. VÒ ®Êu tranh víi ph¸i têrètkÝt vÒ vÊn ®Ò MÆt trËn d©n chñ. Tranh thñ mäi
®iÒu kiÖn thuËn lîi míi, s¸ch b¸o c¸ch m¹ng cña §¶ng ®· huy ®éng nhiÒu tÇng líp
nh©n d©n vµo mét phong trµo d©n chñ c«ng khai. Trong th ngá cña Ban chÊp hµnh
Trung ¬ng göi cho c¸c ®¶ng ph¸i vµ c¸c d©n téc ë §«ng D¬ng ( 7 - 1936), §¶ng ta
nªu râ chñ tr¬ng ph¶i lËp MÆt trËn thèng nhÊt d©n chñ §«ng D¬ng, ®Ò ra 12 ®iÓm yªu
s¸ch, khÈn thiÕt kªu gäi c¸c ®¶ng ph¸i c¸ch m¹ng ®oµn kÕt l¹i trong MÆt trËn b×nh d©n
§«ng D¬ng ®Ó b¶o vÖ hßa b×nh, ®ßi c¸c quyÒn tù do d©n chñ. Trung ¬ng §¶ng yªu
cÇu: c¸c b¸o chÝ c«ng khai ph¶i lu«n lu«n ra mét phong trµo d luËn ®Ó cæ ®éng cho
chÝnh s¸ch cña §¶ng2. Cïng víi chÝnh quyÒn thùc d©n vµ nhiÒu ®¶ng ph¸i kh¸c, ph¸i
têrètkÝt lóc bÊy giê dïng b¸o chÝ ®Ó chèng l¹i ®êng lèi chÝnh trÞ cña §¶ng ta. Hä cßn
®a ra chñ tr¬ng thµnh lËp MÆt trËn c«ng n«ng ®Ó chèng MÆt trËn d©n chñ. §¶ng ta chØ
râ: “Trong viÖc tranh ®Êu ®Ó thùc hiÖn MÆt trËn d©n chñ §«ng D¬ng ta kh«ng thÓ
kh«ng th¼ng tay v¹ch mÆt n¹ tôi têr«tkit lµ bän khiªu khÝch, ph¸ ho¹i MÆt trËn b×nh
d©n, trùc tiÕp gióp cho ph¸t xÝt b»ng nh÷ng chøng cí thùc tÕ.” 3 Nh÷ng luËn ®iÖu sai
tr¸i, ph¶n ®éng cña ph¸i têrètkÝt ®Òu bÞ bãc trÇn trªn s¸ch b¸o, bÞ nh÷ng ngêi céng s¶n
vµ nh÷ng trÝ thøc yªu níc tiÕn bé c¶m t×nh víi §¶ng v¹ch trÇn. Tiªu biÓu ph¶i kÓ ®Õn
cuèn Têrètky vµ ph¶n c¸ch m¹ng cña Thanh H¬ng (bót danh cña ®ång chÝ Hµ Huy
TËp, xuÊt b¶n th¸ng 3 - 1937); ChiÕn thuËt MÆt trËn b×nh d©n víi xø §«ng D¬ng (cña
HiÖu s¸ch §ång Xu©n, xuÊt b¶n n¨m 1938), ChiÕn tuyÕn b×nh d©n (Nhµ xuÊt b¶n ViÖt
D©n) vµ c¸c c¸c bµi b¸o cña NguyÔn An Ninh vµ Hµ Huy TËp, …®¨ng trªn b¸o La
Lutte, L’ Avant - garde, Notre Voix.v.v.
Nh÷ng ngêi céng s¶n chØ râ sù cÇn thiÕt ph¶i thµnh lËp MÆt trËn nh©n d©n ®Ó tËp
hîp ®¹i biÓu c¸c ®¶ng ph¸i v« s¶n, ®¹i biÓu c¸c giai cÊp trung gian, nh÷ng ai c¶m t×nh
víi viÖc thµnh lËp mÆt trËn nh©n d©n §«ng D¬ng.... Trªn tê Tin Tøc, ®ång chÝ Trêng-
Chinh viÕt mét lo¹t bµi víi chñ ®Ò “§i tíi MÆt trËn d©n chñ §«ng D¬ng”. Theo ®ång
chÝ Trêng- Chinh, cã lËp MÆt trËn d©n chñ míi ®ßi ®îc tù do, c¬m ¸o vµ hoµ b×nh, míi
3
c¶n ®êng ®îc chñ nghÜa ph¸t xÝt lµ kÎ thï nguy hiÓm nhÊt cña loµi ngêi ®ang g©y tai
ho¹ cho nh©n d©n nhiÒu níc vµ ®e do¹ chiÕn tranh ë nhiÒu n¬i.
Trªn thùc tÕ, chñ tr¬ng cña §¶ng vÒ viÖc thµnh lËp MÆt trËn d©n chñ ®· dÊy lªn
phong trµo quÇn chóng s«i næi réng r·i trong c¶ níc, ®îc thÓ hiÖn râ trong phong trµo
§¹i héi §«ng D¬ng (1936), qua nh÷ng cuéc ®Êu tranh, mÝt tinh lín cña c¸c tÇng líp
nh©n d©n 3 miÒn, ë viÖc tËp hîp nguyÖn väng d©n chóng trong dÞp tiÕp G«®a,
B¬rªviª…
3. VÒ vÊn ®Ò ¸i h÷u vµ nghiÖp ®oµn. Trong thêi kú c¸ch m¹ng bÞ khñng bè ¸c
liÖt, c¸c héi ¸i h÷u cña giai cÊp c«ng nh©n, n«ng d©n vµ c¸c nghiÖp ®oµn cña c«ng
nh©n bÞ nhµ cÇm quyÒn coi lµ nh÷ng tæ chøc céng s¶n, bÊt hîp ph¸p, do vËy, c¸c tæ
chøc nµy ®Òu bÞ gi¶i t¸n, hoÆc bÞ ®µn ¸p. §Õn thêi kú MÆt trËn d©n chñ, vÊn ®Ò ¸i h÷u
vµ nghiÖp ®oµn trë thµnh yªu cÇu cã tÝnh thêi sù, ph¶n ¸nh nguyÖn väng cÊp b¸ch cña
quÇn chóng lao ®éng. Nhê ®oµn kÕt, ®Êu tranh cña c¸c tÇng líp x· héi, ë B¾c Kú,
thèng sø Saten ph¶i chÊp nhËn yªu s¸ch cho tù do lËp c¸c héi ¸i h÷u. Th¾ng lîi cña
quÇn chóng B¾c Kú ¶nh hëng tíi c¸c xø kh¸c, chÝnh quyÒn thùc d©n vµ ph¸i têrètkÝt
t×m mäi c¸ch c¶n trë.Trong khi chÝnh quyÒn thùc d©n sö dông ph¸p lÖnh, hoÆc ban bè
c¸c nghÞ ®Þnh ®Ó cÊm, cßn ph¸i têrètkÝt tung ra nh÷ng lêi lÏ ph¶n c¸ch m¹ng ®Ó ph¸
chñ tr¬ng nµy cña ta. Trong bµi “D©n chñ quyÒn”, ®¨ng trªn t¹p chÝ Th¸ng Mêi (sè 1,
th¸ng 9 - 1938), têr«tkit viÕt: “Tù do héi hiÖp ? Trong chÕ ®é mµ thî thuyÒn vµ n«ng
d©n ®ãi r¸ch, kh«ng tiÒn mín chç ®Ó héi häp, kh«ng cã th× giê ®Ó héi hiÖp vµ kh«ng cã
binh lùc ®Ó ñng hé m×nh ®Ó chèng l¹i sù ph¸ häai cña t s¶n, th× tù do héi hiÖp chØ lµ tù
do cho giai cÊp t b¶n liªn hiÖp l¹i ®Ó tiÕn c«ng quÇn chóng”. §¶ng ta cho r»ng: “Muèn
thèng nhÊt cuéc ®Êu tranh cña c¸c líp quÇn chóng, muèn thèng nhÊt giai cÊp thî
thuyÒn, ph¶i ®Ò phßng nh÷ng thñ ®o¹n khiªu khÝch cña tôi têrètkÝt, ph¶i ®uæi chóng ra
ngoµi vßng tæ chøc vµ ngoµi cuéc ®Êu tranh cña quÇn chóng” 4. Trªn vÊn ®Ò nµy, b¸o
D©n chóng, sè 9 ra ngµy 20 - 8 - 1938, ®¨ng bµi x· luËn “ ¸i h÷u vµ nghiÖp ®oµn”, nªu
râ ¸i h÷u vµ nghiÖp ®oµn cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau; ¸i h÷u chuÈn bÞ trùc tiÕp
cho nghiÖp ®oµn, nghiÖp ®oµn thóc ®Èy viÖc h×nh thµnh tæ chøc ¸i h÷u. Bªn c¹nh ®ã,
vÉn cã c¸c héi ¸i h÷u, ®ång h¬ng, hîp t¸c… ®Ó l«i kÐo ®«ng ®¶o quÇn chóng vµo hµng
ngò tæ chøc.
§îc sù chØ ®¹o cña §¶ng vµ ®îc b¸o chÝ cæ ®éng, tæ chøc ¸i h÷u ph¸t triÓn réng
kh¾p trong c«ng nh©n viªn chøc c¸c ngµnh n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp, giao th«ng vËn
t¶i, thñ c«ng nghiÖp, dÞch vô... B¸o chÝ ®a tin vÒ viÖc thµnh lËp c¸c héi ¸i h÷u. ViÖc
chÝnh quyÒn vµ bän tay sai ®e däa, khñng bè c¸c héi ¸i h÷u liÒn bÞ c¸c b¸o D©n chóng,
ThÕ giíi, Tin tøc ®a tin vµ b×nh luËn. Bªn c¹nh ®ã, thêi gian nµy, mét lo¹t Ên phÈm vÒ
4
vÊn ®Ò tù do nghiÖp ®oµn, ¸i h÷u nh §iÒu lÖ B¾c Kú Èn c«ng ¸i h÷u héi (1938), §iÒu lÖ
c«ng héi s¶n nghiÖp thèng nhÊt (1937), §iÒu lÖ héi cøu tÕ ®á §«ng D¬ng... ®îc lu
hµnh réng r·i. Trong cuéc ®Êu tranh nµy, s«i næi nhÊt lµ cuéc ®Êu tranh ®ßi tù do ng«n
luËn, lËp nghiÖp ®oµn b¸o giíi.
§Ó g©y mét phong trµo réng lín ñng hé c¸c ho¹t ®éng b¸o chÝ, Trung ¬ng yªu
cÇu : “ §¶ng ta cÇn cæ ®éng triÖu tËp c¸c cuéc héi nghÞ b¸o chÝ, v¨n sÜ, c¸c cuéc ®¹i
biÓu héi nghÞ cña c¸c h¬ng h÷u … dÉu r»ng ta cã thÓ hay kh«ng cã thÓ chØ ®¹o nh÷ng
cuéc héi nghÞ nh thÕ, ta còng nªn nhiÖt t×nh cæ ®éng cho nã ®Ó phæ biÕn c¸i quan ®iÓm
liªn hµnh ®éng trong d©n chóng vµ ®Ó khuyÕn khÝch c¸c héi quÇn chóng, ®Ò ra nh÷ng
yªu cÇu cã tÝch chÊt cÊp tiÕn…” 5. Trong thêi gian nµy, vµ lµ lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö
b¸o chÝ níc ta, xuÊt hiÖn §¹i héi b¸o chÝ. Tõ th¸ng 3 ®Õn th¸ng 6 - 1937, cã tíi 3 §¹i
héi b¸o chÝ ®îc tæ chøc ë Trung Kú vµ B¾c Kú, gãp phÇn më réng lÜnh vùc ho¹t ®éng
b¸o chÝ c«ng khai cña §¶ng. C¸c ®¹i héi diÔn ra s«i næi, thu hót ®«ng ®¶o c¸c thµnh
phÇn ngoµi b¸o giíi tham gia nh c«ng nh©n, n«ng d©n, häc sinh…. Tuy nhiªn, do nhiÒu
nguyªn nh©n, trong ®ã cã chÝnh s¸ch ®µn ¸p cña chÝnh quyÒn thùc d©n, vµ sù ph¸ ho¹i
cña bän tay sai, ph¶n ®éng, viÖc lËp tæ chøc cña giíi b¸o chÝ trªn thùc tÕ ®· kh«ng thùc
hiÖn ®îc. DÉu kh«ng ®¹t yªu cÇu nh mong muèn lµ tæ chøc nghiÖp ®oµn vµ tù do ng«n
luËn, nhng cuéc ®Êu tranh cña giíi b¸o chÝ ®· gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc h×nh thµnh
mÆt trËn tæ chøc gi¸o dôc nhµ b¸o vÒ ý thøc chÝnh trÞ vµ ®Êu tranh chÝnh trÞ, chèng
chÝnh s¸ch ph¶n ®éng cña nhµ cÇm quyÒn. Vµ h¬n thÕ n÷a, nã ®· gãp phÇn vµo th¾ng
lîi c¨n b¶n trong chÝnh s¸ch mÆt trËn cña §¶ng trªn lÜnh vùc b¸o chÝ còng nh thøc tØnh
vµ tËp hîp ®îc nhiÒu nhµ b¸o tiÕn bé, kÓ c¶ nhµ b¸o c¸nh t¶ cña Ph¸p (tøc ph¸i céng
s¶n vµ th©n céng s¶n) trong cuéc ®Êu tranh cña ta. §Õn ngµy 30 - 8 - 1938, nhµ cÇm
quyÒn buéc ph¶i ban hµnh s¾c lÖnh tù do b¸o chÝ ë Nam Kú. Trªn thùc tÕ, mÆt trËn b¸o
chÝ d©n chñ vÉn h×nh thµnh qua c¸c cuéc ®Êu tranh 1 - 5 - 1938, tranh cö vµo viÖn d©n
biÓu, ®ßi ©n x¸ chÝnh trÞ ph¹m (30 tê b¸o tham gia), chèng trë l¹i HiÖp íc 1884 (16 tê
tham gia)…
4. Trong cuéc ®Êu tranh ®ßi th¶ tï chÝnh trÞ. Ngµy 9 - 3- 1033, ë Pari, Uû ban
©n x¸ cho nh÷ng ngêi §«ng D¬ng (C«mitÐ damnisticeaux Indochinois) ®îc thµnh lËp.
Tõ ®ã, vÊn ®Ò ®ßi ©n x¸ tï chÝnh trÞ ë §«ng D¬ng trë thµnh vÊn ®Ò s«i ®éng trong d
luËn níc Ph¸p, tríc hÕt lµ nh÷ng ngêi tiÕn bé. Sau khi MÆt nh©n nh©n d©n Ph¸p lªn
cÇm quyÒn, §iÓm 1 trong ch¬ng tr×nh hµnh ®éng cña MÆt trËn lµ “Tæng ®¹i x¸”. §¶ng
ta dùa vµo ®iÓm ®ã ph¸t ®éng nh÷ng ®ît ®Êu tranh ®ßi th¶ hÕt tï chÝnh trÞ. D íi søc Ðp
cña d luËn, cña b¸o chÝ tiÕn bé, chÝnh giíi Ph¸p buéc ph¶i ñng hé chñ tr¬ng trªn ®©y
cña §¶ng ta th«ng qua uû ban ®ßi ©n x¸ ë §«ng D¬ng. VÒ vÊn ®Ò nµy, phÝa Quèc d©n
5
§¶ng ®ång t×nh, ph¸i “D©n chñ” kh«ng quan t©m, cßn ph¸i têr«tkit kÞch liÖt ph¶n ®èi.
Lý gi¶i viÖc ph¸i têrètkit ph¶n ®èi lµ v× nh÷ng ngêi bÞ bän ®Õ quèc giam cÇm, kh«ng
chÞu th¶ hÕt th× phÇn ®«ng lµ nh÷ng ngêi céng s¶n kiªn cêng, hä kiªn quyÕt ®Êu tranh
chèng ph¸i nµy ®Õn cïng. B¸o chÝ c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé ë trong níc còng nh ë Ph¸p
liªn tôc ®¨ng tin, bµi vÒ ®Êu tranh ®ßi th¶ hÕt tï chÝnh trÞ ë §«ng D¬ng; v¹ch trÇn téi
¸c cña bän cÇm quyÒn ph¶n ®éng thuéc ®Þa chèng l¹i ch¬ng tr×nh cña MÆt trËn nh©n
d©n ë Ph¸p, tè c¸o sù gi¶ dèi cña Bé trëng thuéc ®Þa Mutª (ngêi mµ tríc ®©y còng lµ
thµnh viªn cña Uû ban ©n x¸) vµ ®éng viªn c¸c lùc lîng ®Êu tranh vÒ vÊn ®Ò nµy. Theo
quy ®Þnh nh÷ng ngêi ®îc ra tï (kÓ c¶ chÝnh trÞ ph¹m) ®Òu ph¶i vÒ quª ®Ó qu¶n thóc,
®Þnh kú ph¶i tr×nh diÖn, ®i ra khái lµng ph¶i xin phÐp, cã ngêi biÖt xø... §¶ng ta ®a ra
chñ tr¬ng ®Êu tranh xo¸ biÖt xø, chèng qu¶n thóc, ®îc tù do ®i l¹i lµm ¨n, chÕ ®é tï
chÝnh trÞ ph¶i ®îc thùc hiÖn theo luËt ph¸p quèc tÕ...Ngµy 1- 7 - 1939, Xø uû B¾c Kú
§¶ng céng s¶n §«ng D¬ng th«ng qua c¸c tê b¸o cña m×nh vµ vËn ®éng ®îc 25 tê b¸o
c¶ tiÕng Ph¸p vµ tiÕng ViÖt, kÝ tªn göi kiÕn nghÞ lªn Tæng thèng Ph¸p A. C¬b¬roong
yªu cÇu: §¹i ©n x¸ toµn bé tï chÝnh trÞ; xo¸ bá nh÷ng ¸n phô thuéc (biÖt xø, qu¶n
thóc) cho tÊt c¶ nh÷ng ngêi ®· ®îc tha vµ nh÷ng ngêi s¾p ®îc tha ®Ó gióp hä ph¬ng kÕ
sèng, thiÕt lËp 1 chÕ ®é ®Ých thùc cho tï chÝnh trÞ ë c¸c lao tï. B¶n kiÕn nghÞ ® îc ®¨ng
trªn c¸c b¸o cã ®¹i diÖn kÝ tªn (30 tê) vµ in thµnh truyÒn ®¬n ph¸t t¸n ®Ó mäi tÇng líp
nh©n d©n cã thÓ ký tªn bµy tá ®ång t×nh vµ göi vÒ c¸c toµ so¹n ®Ó sau ®ã chuyÓn sang
Ph¸p. Cuéc vËn ®éng ®a kiÕn nghÞ nµy ghi thªm 1 th¾ng lîi n÷a cho MÆt trËn d©n chñ,
tranh thñ ®îc nhiÒu tê b¸o tríc ®©y kh«ng ñng hé hoÆc ph¶n ®èi chñ tr¬ng nµy cña ta
vµ cïng víi ta bµy tá nguyÖn väng ®ßi ®¹i x¸ tï chÝnh trÞ. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ hiÖu
qu¶ cña cuéc ®Êu tranh nµy kh«ng cao. Víi viÖc ®¹i ©n x¸ c¶ ngµn chÝnh trÞ ph¹m trë
vÒ víi d©n, nhng ®©y lµ sè nh÷ng ngêi mµ chÝnh quyÒn thuéc ®Þa ®· quyÕt ®Þnh tha tõ
cuèi 1936 ®Õn 1937. Bëi v× tõ cuèi n¨m 1938 sang n¨m 1939, §«ng D¬ng vµ thÕ giíi
®øng tríc nguy c¬ chiÕn tranh, t×nh h×nh chÝnh trÞ ë Ph¸p cã nh÷ng biÕn ®éng, nhÊt lµ
sau khi chÝnh quyÒn cña MÆt trËn b×nh d©n sôp ®æ th× bän ph¶n ®éng thuéc ®Þa ngµy
cµng ®èi phã quyÕt liÖt víi phong trµo c¸ch m¹ng, do vËy, chóng chØ th¶ rÊt Ýt tï chÝnh
trÞ.
5. Tranh cö vµo c¸c viÖn d©n biÓu vµ ®Êu tranh trong c¸c viÖn d©n biÓu còng lµ
mét néi dung ®Êu tranh mµ b¸o chÝ c¸ch m¹ng vµ tiÕn bé tham gia vµ cã nh÷ng ®ãng
gãp cô thÓ. Trong thêi kú nµy, §¶ng ta chñ tr¬ng: “V« luËn lµ cuéc tuyÓn cö g×, §¶ng
cã thÓ tham gia ®îc lµ nªn tham gia. Chóng ta cÇn lîi dông c¸c thêi kú tranh cö mµ
tuyªn truyÒn khÈu hiÖu cña ta, ph¶i lîi dông vµo c¸c c¬ quan gäi lµ lËp hiÕn mµ bªnh
vùc quyÒn lîi cho quÇn chóng lao ®éng vµ c¸c líp d©n chóng bÞ ¸p bøc. C¸c ®¶ng bé t-
6
¬ng ®¬ng ph¶i dù bÞ nh÷ng ngêi ra øng cö trong c¸c viÖn d©n biÓu, c¸c héi ®ång thµnh
phè.”6. Trªn tinh thÇn ®ã, tæ chøc §¶ng ë c¸c xø l·nh ®¹o quÇn chóng ®Êu tranh ®ßi
më réng chÕ ®é tuyÓn cö, ®a ®¶ng viªn vµ nh÷ng ngêi cã t tëng tiÕn bé ra tranh
cö ...Thùc tÕ ®· chøng minh chñ tr¬ng s¸ng t¹o nµy cña §¶ng ta.Trong nh÷ng cuéc
tæng tuyÓn cö t¹i c¸c viÖn d©n biÓu n¨m 1937 - 1938, danh s¸ch øng cö cña MÆt trËn
d©n chñ ®· giµnh th¾ng lîi ë Trung Kú, B¾c Kú vµ cã c¶ ®¹i biÓu trong Héi ®ång kinh
tÕ lý tµi §«ng D¬ng. §Æc biÖt, ë Trung Kú, ta ®· lËp ®îc MÆt trËn d©n chñ trong nghÞ
trêng, ®a ®îc nhiÒu ®¹i biÓu cña nh©n d©n c¸c tØnh vµo ViÖn D©n biÓu, nhÊt lµ ®a tiÕng
nãi cña quÇn chóng vµo Héi ®ång kinh tÕ lý tµi §«ng D¬ng vèn ®îc xem lµ n¬i ®éc
quyÒn cña ®Õ quèc vµ tay sai. Vµ còng qua ®ã §¶ng ta ®· trùc tiÕp b¶o vÖ quyÒn lîi
cña quÇn chóng, ®¸nh m¹nh vµo thñ ®o¹n lõa dèi cu¶ chÝnh quyÒn thùc d©n vµ tay sai;
v¹ch trÇn sù thËt cña chÕ ®é tuyÓn cö, còng nh ho¹t ®éng cña viÖn d©n biÓu. MÆt kh¸c,
cuéc ®Êu tranh cßn gi¸o dôc ý thøc sinh ho¹t d©n chñ cho quÇn chóng, ph©n biÖt
nh÷ng “®¹i biÓu” gi¶ dèi, ph¶n béi quyÒn lîi cña nh©n d©n; cñng cè mèi quan hÖ gi÷a
§¶ng vµ quÇn chóng...
Trong c¸c cuéc tranh cö nµy, ngoµi nh÷ng tê b¸o do §¶ng l·nh ®¹o nh tê Tin
tøc, S«ng H¬ng tôc b¶n, D©n chóng, D©n, Le Peuple, Notre Voix, §êi nay, ta cßn liªn
minh víi c¸c tê Ngµy nµy (cña nhãm Ngµy nay), Demain(Chi nh¸nh B¾c §«ng D¬ng
§¶ng x· héi Ph¸p) ®Ó cæ vò, ®Êu tranh, tranh cö ë nghÞ trêng. Trong cuéc tuyÓn cö
Héi ®ång qu¶n h¹t Nam kú (4 –1939), MÆt trËn d©n chñ cã tê b¸o D©n chóng, §«ng
Ph¬ng t¹p chÝ ®îc B¸o §êi nay tËp míi vµ B¸o Notrevoix (do Xø uû B¾c Kú phô tr¸ch)
hëng øng. Do nh÷ng nguyªn nh©n kh¸ch quan vµ chñ quan, danh s¸ch do MÆt trËn d©n
chñ giíi thiÖu kh«ng giµnh th¾ng lîi, cßn danh s¸ch cña têr«tkÝt ®a ra ®¾c cö. Trong
cuèn Tù chØ trÝch, ®ång chÝ NguyÔn V¨n Cõ ®· v¹ch râ nguyªn nh©n thÊt b¹i, bµi häc
kinh nghiÖm vÒ cuéc tuyÓn cö.
6.VÒ vÊn ®Ò phßng thñ §«ng D¬ng, tõ cuèi 1937 ®Çu 1938, t×nh h×nh thÕ giíi cã
nhiÒu diÔn biÕn phøc t¹p, chñ nghÜa ph¸t xÝt ®e däa nghiªm träng ®Õn hßa b×nh thÕ
giíi. Th¸ng 10 - 1937, ph¸t xÝt NhËt më réng chiÕn tranh sang Trung Quèc. §øng tríc
t×nh h×nh ®ã, Héi nghÞ Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng häp më réng (3-1938), ra NghÞ quyÕt
vÒ phßng thñ §«ng D¬ng vµ vËn ®éng binh lÝnh. NghÞ quyÕt chØ râ chèng ph¸t xÝt
NhËt, gi¶i quyÕt biÖn chøng mèi quan hÖ tÝch cùc gi÷a phßng thñ §«ng D¬ng víi ®Êu
tranh ®ßi tù do d©n chñ, c¶i thiÖn ®êi sèng lµ c¸ch phßng thñ cã hiÖu qu¶ cao nhÊt. VÒ
vÊn ®Ò nµy, ph¸i th©n NhËt hoan nghªnh NhËt vµo §«ng D¬ng v× mang l¹i ®éc lËp,
quyÒn tù trÞ. Cßn ph¸i têr«tkit cho r»ng chiÕn tranh ®ang lan trµn, sè phËn §«ng D¬ng
kh«ng tr¸nh ®îc ho¹ ngo¹i x©m; chóng ®a ra mét lo¹t chñ tr¬ng tiªu cùc nh trèn lÝnh,
7
tÈy chay quèc tr¸i, ph¸ c«ng nghiÖp qu©n sù, ph¶n ®èi phßng thñ...V¹ch trÇn nh÷ng
luËn ®iÖu trªn ®©y, nh÷ng ngêi céng s¶n mét mÆt c«ng khai bµy tá th¸i ®é lµ s½n sµng
liªn hiÖp víi hÕt th¶y c¸c phÇn tö chèng ph¸t xÝt kh«ng ph©n biÖt nßi gièng ®Ó thµnh
lËp mét MÆt trËn d©n chñ chèng ph¸t xÝt vµ chiÕn tranh, mÆt kh¸c kÞch liÖt tè c¸o
nh÷ng hµnh ®éng cña ph¸i th©n NhËt ë §«ng D¬ng, ph¸i têr«tkÝt vÒ vÊn ®Ò nµy7
Còng trong thêi gian nµy, nhiÒu cuèn s¸ch ®Ò cËp tíi t×nh h×nh §«ng D¬ng vµ
ho¹ ph¸t xÝt ®îc xuÊt b¶n8. Trong ®ã ph¶i kÓ ®Õn cuèn VÊn ®Ò phßng thñ §«ng D¬ng
cña Lª Hång Phong( xuÊt b¶n n¨m 1939), ®· tËp trung nªu râ vai trß vÞ trÝ, ý nghÜa cña
cuéc ®Êu tranh ®Ó phßng thñ §«ng D¬ng trong phong trµo vËn ®éng d©n chñ, mét
phong trµo do §¶ng céng s¶n §«ng D¬ng l·nh ®¹o ®· tËp hîp m¹nh mÏ vµ ®«ng ®¶o
c¸c tÇng líp nh©n d©n trªn ®êng tranh ®Êu díi ngän cê cña MÆt trËn d©n chñ. Sau mét
n¨m thùc hiÖn NghÞ quýet Trung ¬ng vÒ phßng thñ §«ng D¬ng, ®ång chÝ Lª Hång
Phong trong cuèn s¸ch nµy ®· tæng kÕt t×nh h×nh, ®i s©u vµo chñ ®Ò phßng thñ, ®Æt
cuéc vËn ®éng phßng thñ trong toµn bé cuéc ®Êu tranh ®ßi tù do d©n chñ, c¶i thiÖn ®êi
sèng vµ hßa b×nh, chèng ph¶n ®éng thuéc ®Þa, chèng chñ nghÜa ph¸t xÝt vµ chiÕn tranh,
phª ph¸n, uèn n¾n nh÷ng xu híng t¶ khuynh vµ h÷u khuynh, v¹ch râ b¶n chÊt ph¶n
®éng cña nh÷ng phÇn tö chèng phßng thñ §«ng D¬ng, chèng MÆt trËn d©n chñ §«ng
D¬ng.
7.VÒ viÖc chèng trë l¹i HiÖp íc 1884. Khi ChiÕn tranh thÕ giíi thø Hai ®ang
®Õn gÇn, mét trong nh÷ng sù kiÖn chÝnh trÞ ®· t¸c ®éng m¹nh mÏ ®Õn c¸c tÇng líp
nh©n d©n ba kú lµ tin tøc vÒ viÖc thùc d©n Ph¸p ©m mu giao B¾c kú triÒu ®×nh HuÕ. Sù
thÓ lµ, nh©n dÞp kû niÖm 150 ngµy C¸ch m¹ng Ph¸p 1789, c¸c quan l¹i thuéc ®Þa ®Õn
Pari tham dù. B¶o §¹i, Ph¹m Quúnh vµ ViÖn trëng ViÖn D©n biÓu B¾c Kú Ph¹m Lª
Bæng ®Õn Ph¸p vµo dÞp nµy víi chñ ®Þnh vËn ®éng ChÝnh phñ Ph¸p giao B¾c Kú vÒ díi
quyÒn cai trÞ cña TriÒu ®×nh HuÕ (tøc lµ trë l¹i nh÷ng quy ®Þnh trong HiÖp íc n¨m
1884 cña nhµ NguyÔn ). Lóc bÊy giê, cã kho¶ng 20 tê b¸o cña Ph¸p ®· ®a tin lµ ngµy
25-7-1939, Tæng thèng Ph¸p ra mét s¾c lÖnh s¸p nhËp B¾c Kú vµo Nam TriÒu. Tin
nµy g©y chÊn ®éng d luËn ViÖt Nam, nhÊt lµ d luËn ë B¾c kú; lµm cho m©u thuÉn gi÷a
nh©n d©n ta víi thùc d©n Ph¸p vµ bän ph¶n ®éng vèn ®· s©u s¾c cµng trë nªn s©u s¾c
h¬n. Xø uû B¾c kú ph¸t ®éng phong trµo quÇn chóng m¹nh mÏ, tranh thñ ®îc 93 d©n
biÓu, cïng víi viÖc sö dông c¸c b¸o chÝ trong MÆt trËn d©n chñ ®Êu tranh vµ ®îc c¸c
b¸o chÝ c¸ch m¹ng ë Nam Kú hëng øng. B¸o Notre Voix, lµ tê b¸o ®Çu tiªn v¹ch râ
©m mu Êy cña bän thùc d©n vµ bän b¶o hoµng muèn kÐo dµi lÞch sö. ¢m mu nµy vèn
cã tõ l©u, ®Æc biÖt lµ tõ 1933 khi B¶o §¹i ®em Ph¹m Quúnh vÒ HuÕ. RÊt nhiÒu b¸o
kh¸c nh tê §êi nay, ThÕ giíi, Lao ®éng, Míi, Ngµy míi, Ngêi míi,…kÞch liÖt ph¶n ®èi
8