Quy hoạch phát triển thương mại ở nước ta hiện nay –những vấn đề lý luận và thực tiễn

  • 24 trang
  • file .doc
-1- -1--
Tªn ®Ò tµi
Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë níc ta hiÖn nay
– Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn.
1. Sù cÇn thiÕt cña ®Ò tµi
Qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi bao gåm 4 kh©u : s¶n xuÊt – ph©n phèi – lu
th«ng – tiªu dïng. Nh vËy, th¬ng m¹i thuéc kh©u ph©n phèi vµ lu th«ng víi
chøc n¨ng lµm cÇu nèi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng. Ngµnh th¬ng m¹i ®îc hiÓu lµ
ngµnh kinh tÕ – kü thuËt, ngµnh réng theo tÝnh chÊt, theo chøc n¨ng chø kh«ng
ph¶i ngµnh hÑp theo ph¹m vi vµ ®èi tîng qu¶n lý.
Ngµnh th¬ng m¹i lµ ngµnh cã chøc n¨ng ph©n phèi vµ lu th«ng c¸c s¶n
phÈm hµng ho¸ vµ dÞch vô trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. §Ó thùc hiÖn chøc n¨ng lu
th«ng hµng ho¸, cÇu nèi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng gi÷a trong níc vµ ngoµi níc,
gi÷a c¸c doanh nghiÖp cña mäi thµnh phÇn kinh tÕ víi nhau th«ng qua dßng vËn
®éng cña hµng ho¸ th× nhiÖm vô ®Æt ra ®èi víi ngµnh th¬ng m¹i lµ ph¶i lµm sao
cho hµng ho¸ ®Õn tay ngêi tiªu dïng nhanh nhÊt, phÝ lu th«ng thÊp nhÊt vµ gi¸ c¶
rÎ nhÊt. Muèn vËy, ph¶i cã quy ho¹ch tèi u vÒ th¬ng m¹i.
Quy ho¹ch th¬ng m¹i (QHTM) lµ mét b¶n luËn chøng khoa häc vÒ sù ph¸t
triÓn cña ngµnh th¬ng m¹i trªn c¶ níc hoÆc trªn c¸c vïng l·nh thæ víi sù bè trÝ,
s¾p xÕp mét c¸ch hîp lý c¸c nguån lùc ®Ó tæ chøc ph©n phèi vµ lu th«ng hµng
ho¸ dÞch vô theo c¬ chÕ thÞ trêng sao cho cã hiÖu qu¶ nh»m tho¶ m·n tèi ®a nhu
cÇu tiªu dïng cña x· héi vµ d©n c, ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña c¶ níc.
QHTM lµ c¨n cø ®Ó ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch vµ nã kh¸c kÕ ho¹ch ë chç kh«ng ®a ra
nh÷ng chØ tiªu qu¸ cô thÓ, mµ ph¶i x¸c ®Þnh ®îc xu híng ph¸t triÓn, ®a ra nh÷ng
®Þnh híng c¬ b¶n “ linh ho¹t h¬n” ®Ó cã thÓ ®iÒu chØnh më réng bíc ®i vµ gi¶i
ph¸p vÜ m« phï hîp. Trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng cã nhiÒu biÕn ®éng phøc
t¹p, sù tiÕn bé cña khoa häc kü thuËt, sù ph¸t triÓn ®a d¹ng vÒ ph¬ng thøc vµ
h×nh thøc tæ chøc kinh doanh th¬ng m¹i dÞch vô hiÖn ®aÞ th× quy ho¹ch ph¸t triÓn
th¬ng m¹i cña c¶ níc, mçi vïng vµ ®Þa ph¬ng ®ßi hái ph¶i cã nhiÒu kÞch b¶n vµ
ph¬ng ¸n kh¸c nhau, thÝch øng víi nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ bíc ®i kh¸c nhau cña tõng
thêi kú. QHTM kh«ng thÓ ®¬n lÎ, t¸ch rêi mµ ph¶i xem xÐt trong mèi t¸c ®éng
qua l¹i, bæ sung vµ phï hîp víi nhau trong ®Þnh híng ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi
vµ ®¶m b¶o sù hµi hoµ trªn tõng vïng l·nh thæ nhÊt ®Þnh (xem s¬ ®å sè 1). §Ó cã
sù hµi hoµ, thèng nhÊt vÒ QHTM gi÷a ngµnh vµ l·nh thæ th× Nhµ níc trung ¬ng
vµ chÝnh quyÒn c¸c cÊp ph¶i lµ ngêi thùc hiÖn sù kÕt hîp ®ã trªn c¬ së quy ho¹ch
ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña c¶ níc vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi
cña c¸c vïng kinh tÕ.
-2- -2--
Quy ho¹ch th¬ng m¹i cña c¶ níc vµ cña c¸c vïng cßn ph¶i thÓ hiÖn c¸c kh¶
n¨ng vµ ph¬ng ¸n ph¸t triÓn, xö lý c¸c m©u thuÉn ®Ó t×m ra ph¬ng ¸n bè trÝ s¾p
xÕp tèi u. Xö lý c¸c m©u thuÉn trong ph¸t triÓn nh»m t¹o sù hµi hoµ, c©n ®èi, tèi
u gi÷a c¶ níc, c¸c vïng vµ c¸c ®Þa ph¬ng lµ mét trong nh÷ng chøc n¨ng quan
träng nhÊt cña quy ho¹ch th¬ng m¹i.
+ VÒ mÆt lý luËn QHTM trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ
nghÜa võa rÊt c¬ b¶n võa bøc thiÕt. QHTM ph¶i chØ ra nh÷ng xu thÕ vµ triÓn väng
vËn ®éng cña thÞ trêng trong níc vµ quèc tÕ, ho¹ch ®Þnh môc ®Ých, híng ®i vµ lé
tr×nh cña th¬ng m¹i trong thêi gian 10 n¨m thËm chÝ ®Õn 20 n¨m. Qu¸ tr×nh x©y
dùng QHTM ®ßi hái ph¶i ph©n tÝch vµ dù b¸o c¸c ®iÒu kiÖn m«i trêng hiÖn t¹i
còng nh t¬ng lai, trong níc vµ ngoµi níc, tiÒm n¨ng, kh¶ n¨ng vµ néi lùc. QHTM
ph¶i híng vµo viÖc ph©n bæ khai th¸c cã hiÖu qu¶, hîp lý c¸c nguån lùc nh»m
®¹t ®îc môc tiªu cao nhÊt. §ång thêi QHTM còng chØ ra viÖc tËp trung c¸c
nguån lùc vµ c©n ®èi nhu cÇu víi kh¶ n¨ng cña nguån lùc. Sù c©n ®èi nhu cÇu vµ
kh¶ n¨ng nguån lùc trong mét thêi gian dµi sÏ cho phÐp chñ ®éng ®Çu t thay ®æi
c¬ cÊu mÆt hµng, ®Çu t chÕ biÕn s©u cho hµng ho¸ lu th«ng nhÊt lµ ®Çu t t¹o
nguån lùc míi ph¶i tÝnh to¸n cho thêi gian dµi míi cã hiÖu qu¶. QHTM cßn t¹o
®iÒu kiÖn ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn th¬ng m¹i, lµm thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ
theo híng CNH, H§H. Nhê cã QHTM mµ c¸c c¬ quan qu¶n lý cña nhµ níc cã
thÓ chñ ®éng vÒ c¸c quyÕt s¸ch cña m×nh tríc nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p vµ ®iÒu
kiÖn vÒ m«i trêng thêng xuyªn thay ®æi.
Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ níc ta hiÖn nay, quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
cã ý nghÜa rÊt lín, thËm chÝ lµ kh©u ®ét ph¸ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt
khÈu. Bëi lÏ qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt vËn ®éng liªn tôc, ph©n phèi vµ lu th«ng cã
lóc chóng lµ ®iÓm khëi ®Çu cña s¶n xuÊt vµ tiªu dïng. §iÓm ®Æc biÖt cÇn
nhÊn m¹nh lµ trong kinh tÕ thÞ trêng quy ho¹ch cã tÝnh ®Þnh híng cho sù ph¸t
triÓn, víi nghÜa ®ã cã lóc quy ho¹ch ®i tríc mét bíc th«ng qua viÖc t¹o ra kÕt
cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i. MÆt kh¸c, mäi ho¹t ®éng cña th¬ng m¹i trong c¬ chÕ thÞ tr-
êng lu«n ë trong tr¹ng th¸i ®éng, nÕu nh÷ng môc tiªu ®Þnh híng nhÊt lµ môc tiªu u
tiªn ®Çu t thiÕu cô thÓ, ®iÒu kiÖn thùc hiÖn kh«ng kh¶ thi vµ c¸c gi¶i ph¸p cña
QHTM ®îc x©y dùng kh«ng ®ñ c¬ së khoa häc, kh«ng ®óng tÇm, kh«ng dù ®o¸n vµ
lêng tríc ®îc nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng vµ cã ¶nh hëng rÊt s©u s¾c ®Õn ®Õn mäi lÜnh
vùc th¬ng m¹i th× QHTM rÊt khã ®i vµo cuéc sèng, sÏ kh«ng thÓ ®¹t nh kú väng
mong muèn thËm chÝ ph¶i tr¶ gi¸. Nh vËy, quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i võa rÊt
c¬ b¶n võa lµ ®ßi hái cÊp thiÕt ®èi víi ngµnh th¬ng m¹i ®Æc biÖt lµ ®èi víi c«ng t¸c
qu¶n lý cña Nhµ níc vÒ th¬ng m¹i.
-3- -3--
VÒ mÆt lý luËn, víi nh÷ng vÞ trÝ vµ vai trß trß to lín ®ã, quy ho¹ch ph¸t triÓn
th¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng XHCN cÇn ph¶i ®îc quan t©m
nghiªn cøu ë tÇm cao míi.
+ Trong thùc tiÔn, mÆc dï trong qu¸ tr×nh x©y dùng quy ho¹ch tæng thÓ
ngµnh th¬ng m¹i cha cã chiÕn lîc th¬ng m¹i. Nhng c«ng t¸c x©y dùng quy ho¹ch
th¬ng m¹i ë níc ta ®Õn cuèi n¨m 1995 ®· ®îc tiÕn hµnh vµ thùc tÕ Bé Th¬ng m¹i
lÇn ®Çu tiªn míi tiÕn hµnh x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i vµ ®· hoµn
thµnh ®îc “ B¶n quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i ®Õn n¨m 2010” vµo th¸ng
9/1996. Nh×n chung, néi dung b¶n quy ho¹ch ®ã ®· cè g¾ng b¸m s¸t c¸c NghÞ
quyÕt cña §¶ng vµ Nhµ níc vÒ ®Þnh híng ph¸t triÓn th¬ng m¹i giai ®o¹n 2001-
2010, ®· c¬ b¶n ®¸nh gi¸ ®îc thùc tr¹ng th¬ng m¹i thêi gian tríc ®Ó lµm c¨n cø
®Ò xuÊt c¸c ®æi míi. Song B¶n quy ho¹ch nµy ®· béc lé rÊt nhiÒu bÊt cËp. Cô
thÓ lµ :
+ Ph¹m vi cña b¶n quy ho¹ch nµy chØ ®Ò cËp ®Õn hµng ho¸ thuÇn tuý vµ mét sè
dÞch vô cã liªn quan ®Õn hµng ho¸. Do c¸ch tiÕp cËn nh vËy nªn ph¬ng ph¸p luËn,
c¸c môc tiªu, ®Þnh híng, quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p ®Òu chØ tËp trung ®Õn th¬ng m¹i
hµng ho¸ vµ c¸c dÞch vô liªn qua ®Õn hµng ho¸. Nh vËy, th¬ng m¹i ®îc ®Ò cËp trong
b¶n quy ho¹ch nµy ®îc hiÓu theo “nghÜa hÑp”. §iÒu nµy, hoµn toµn kh«ng theo kÞp
víi tiÕn tr×nh ®æi míi kinh tÕ - th¬ng m¹i vµ héi nhËp trong nh÷ng n¨m qua khi mµ
®a sè c¸c níc vµ c¸c tæ chøc quèc tÕ ®· hiÓu kh¸i niÖm th¬ng m¹i hoµn toµn theo
“nghÜa réng”.
+ Trong b¶n quy ho¹ch nµy chØ chó träng ®Õn 2 thµnh phÇn lµ th¬ng nghiÖp
quèc doanh vµ htx vµ chØ ®Ò cËp tho¸ng qua vµ rÊt s¬ sµi phÇn thùc tr¹ng ho¹t
®éng cña th¬ng nhiÖp t nh©n chØ cã sè lîng doanh nghiÖp t nh©n vµ c¬ së kinh
doanh c¸ thÓ tõ 1990- 1995 ( trang 16 ) nhÊt lµ trong phÇn chÝnh s¸ch vµ gi¶i
ph¸p vÒ tæ chøc th¬ng nghiÖp ®èi víi t nh©n chØ cã 13 dßng trang 118. Nh vËy,
cã thÓ nãi trong b¶n quy ho¹ch nµy thµnh phÇn kinh tÕ ngoµi nhµ níc cha ®îc
®Ò cËp tíi. §©y lµ mét h¹n chÕ rÊt lín cña b¶n quy ho¹ch nµy, cha cã tÇm nh×n
xa, kh«ng chØ kh«ng ®¸nh gi¸ ®îc tiÒm n¨ng – mét thµnh phÇn kinh tÕ ®îc
coi lµ n¨ng ®éng nhÊt trong nh÷ng n¨m qua nhÊt lµ khi cã LuËt Doanh
nghiÖp ®îc ban hµnh.
+ Mét thiÕu sãt rÊt lín cña b¶n quy ho¹ch nµy hoµn toµn kh«ng ®Ò cËp ®Õn
khu vùc kinh tÕ cã vèn ®Çu t níc ngoµi - c¸c DN cã vèn ®Çu t níc ngoµi ®· vµ
®ang trë thµnh mét bé phËn quan träng trong nÒn kinh tÕ. Mét bé phËn kinh tÕ
míi ®· ®îc h×nh thµnh tõ khi cã LuËt KhuyÕn kÝch ®Çu t níc ngoµi n¨m 1987. MÆc
dï thµnh phÇn nµy ®· h×nh thµnh vµ ®ang ph¸t triÓn trong thêi gian x©y dùng b¶n
QHTM nµy, song nã kh«ng hÒ ®îc ®Ò cËp tíi, ®iÒu nµy lµ mét thiÕu sãt lín vµ ®ã
cßn cho thÊy tÇm nh×n cña b¶n quy ho¹ch nµy lµ qu¸ h¹n hÑp kh«ng ®ãn ®Çu ® îc
sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ nãi chung vµ th¬ng m¹i nãi riªng.
-4- -4--
+ MÆt kh¸c b¶n QHTM n¨m 1996 ®· kh«ng dù ®o¸n ®îc vµ kh«ng hÒ ®Ò cËp
tíi nhiÒu h×nh thøc vµ m« h×nh kinh tÕ míi nh : HiÖp héi ngµnh hµng, kinh tÕ trang
tr¹i vµ c¸c h×nh thøc kinh tÕ - hçn hîp kh¸c v.v.
+ B¶n quy ho¹ch tæng ngµnh th¬ng mai mét mÆt võa thiÕu chiÕn lîc th¬ng m¹i
®©y lµ mét quy tr×nh kh«ng hîp lý mÆt kh¸c l¹i ®a ra qu¸ nhiÒu môc tiªu vµ nhiÒu
ch¬ng tr×nh u tiªn trong ®iÒu kiÖn nguån lùc vµ vËt lùc cßn nhiÒu h¹n chÕ. NhiÒu
môc tiªu vµ ch¬ng tr×nh u tiªn trong b¶n quy ho¹ch nµy ®îc x©y dùng theo t duy
chñ quan, thiÕu tÝnh thùc tiÔn, kh«ng phï hîp víi xu thÕ ph¸t triÓn, tuy ®· ®îc chØnh
söa song vÉn, kh«ng theo kÞp víi qóa tr×nh thay ®æi nhanh cña c¸c ho¹t ®éng th¬ng
m¹i trªn thÞ trêng néi ®Þa ®Æc biÖt lµ trong héi nhËp.
+ VÒ sè liÖu vµ c¸c dù b¸o trong b¶n quy ho¹ch tæng thÓ. Do thiÕu sè liÖu vµ
møc ®é cung cÊp sè liÖu tõ nhiÒu Bé, ngµnh võa kh«ng ®Çy ®ñ võa kh«ng ®¶m
b¶o ®é chÝnh x¸c nhÊt lµ nguån sè liÖu tõ c¸c ®Þa ph¬ng, ®Æc biÖt lµ thiÕu h¼n
nguån th«ng tin vÒ t×nh h×nh thÞ trêng ngoµi níc cho nªn viÖc dù b¸o t×nh h×nh
s¶n xuÊt hµng ho¸ trong níc, møc thu nhËp, søc mua cña d©n c vµ nhÊt lµ dù b¸o
thÞ trêng xuÊt khÈu träng ®iÓm vµ mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc rÊt s¬ sµi kh«ng
s¸t víi thùc tiÔn nh÷ng n¨m qua. Bëi vËy, dù b¸o c¸c luång hµng ho¸ vµo – ra
hoµn toµn kh«ng ®Çy ®ñ dÉn ®Õn ®Þnh híng c¸c quy ho¹ch chi tiÕt thiÕu tÝnh thùc
tiÔn vµ ®iÒu kiÖn thùc thi.
+ §èi víi c¸c quy ho¹ch chi tiÕt nh : kÕt cÊu c¬ së h¹ tÇng th¬ng m¹i, hÖ
thèng kho x¨ng dÇu, kho th«ng dông, hÖ thèng chî trªn c¸c ®Þa bµn n«ng th«n,
miÒn nói, ®« thÞ vµ c¸c trung t©m th¬ng m¹i, c¸c siªu thÞ v.v cho ®Õn nay rÊt khã
triÓn khai vµo thùc tiÔn nÕu cã triÓn khai th× gÆp qu¸ nhiÒu khã kh¨n kh«ng Ýt v-
íng m¾c hoÆc kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn thùc thi.
Nh×n chung, B¶n quy ho¹ch th¬ng m¹i n¨m 1996 mét mÆt kh«ng ®Ò cËp
toµn diÖn, tËp trung qu¸ cao vµo c¸c doanh nghiÖp nhµ níc, Ýt chó träng ®Õn c¸c
thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c, mÆt kh¸c l¹i ®a ra qu¸ nhiÒu môc tiªu. Nh vËy lµ kh«ng
hîp lý, kh«ng kh¶ thi. §Æc biÖt lµ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i c¸c vïng kinh
tÕ mét mÆt ®Ò cËp qu¸ s¬ sµi, kh«ng ®Çy ®ñ, toµn diÖn mÆt kh¸c thiÕu ¨n khíp
víi quy ho¹ch tæng thÓ cña toµn ngµnh, cßn vªnh rÊt lín víi quy ho¹ch th¬ng
m¹i cña ®Þa ph¬ng. GÇn 10 n¨m qua tÝnh thùc tiÔn còng nh t¸c dông cña b¶n quy
häach th¬ng m¹i n¨m 1996 lµ rÊt h¹n chÕ nh : cha ®ñ ®é tin cËy vµ c¨n cø ®Ó cho
c¸c DN x©y dùng kÕ ho¹ch th¬ng m¹i, cha ®óng tÇm lµ mét c«ng cô trong qu¶n
lý nhµ níc vÒ th¬ng m¹i.
+ Thùc tÕ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i tØnh, thµnh phè ®Õn n¨m 1997 míi
®îc c¸c Së Th¬ng m¹i b¾t ®Çu quan t©m. §Õn th¸ng 3 n¨m 2002 ®· cã 100% Së
Th¬ng m¹i x©y dùng xong quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i cña ®Þa ph¬ng m×nh.
Tuy nhiªn, nÕu theo ®óng tinh thÇn ChØ thÞ sè 22/2000/CT-TTg vµ theo chØ ®¹o
cña Bé Th¬ng m¹i th× míi cã 23 ®Þa ph¬ng hoµn thµnh (trong ®ã cã TP Hµ Néi),
-5- -5--
18 ®Þa ph¬ng ®ang hoµn thiÖn (trong ®ã cã TP Hå ChÝ Minh, TP H¶i Phßng), 11
®Þa ph¬ng míi xong ®Ò c¬ng, 5 ®Þa ph¬ng cha ®iÒu chØnh theo ChØ thÞ trªn vµ 4
®Þa ph¬ng cha cã b¸o c¸o vÒ Bé. Cho ®Õn th¸ng 4 –2004 vÉn cßn kho¶ng gÇn 10
®Þa ph¬ng n÷a nÕu xÐt theo tinh thÇn ChØ thÞ sè 22/2000/CT – TTg vÉn cha ®¸p
øng ®îc yªu cÇu. Nh vËy, toµn bé c¸c Së Th¬ng m¹i ®Òu kh«ng cã chiÕn lîc th-
¬ng m¹i mµ b¾t tay ngay vµo x©y dùng QHTM. Bëi vËy, c«ng t¸c x©y dùng
QHTM ë c¸c tØnh, thµnh phè kh«ng chØ bÊt cËp vÒ lý luËn, lóng tóng vÒ ph -
¬ng ph¸p, néi dung mµ cßn quy tr×nh khi triÓn khai x©y dùng QHTM kh«ng hîp
lý vµ thùc tiÔn triÓn khai qu¸ chËm ch¹p. §iÒu ®ã kh«ng thÓ ®¸p øng yªu cÇu
nhiÒu mÆt vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña ®Þa ph¬ng ®Æc biÖt lµ c«ng t¸c qu¶n lý
nhµ níc vÒ th¬ng m¹i.
+ Trong triÓn khai x©y dùng quy ho¹ch, c¸c Së Th¬ng m¹i ®Þa ph¬ng Ýt
c¨n cø vµo quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh, thËm chÝ cã trêng hîp cßn kh«ng tu©n
theo. Do ®ã trªn ph¹m vi toµn côc QHTM thiÕu tÝnh thèng nhÊt vµ ®ång bé toµn
ngµnh. C¸c Së th¬ng m¹i kh«ng chØ thiÕu th«ng tin hoÆc kh«ng n¾m v÷ng kh«ng
gian cña nhau, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng võa khã kh¨n trong triÓn khai võa cã phÇn
trïng lÆp gi÷a c¸c ®Þa ph¬ng.
+ MÆc dï ®· cã quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i, song viÖc tæ chøc thùc
hiÖn lÉn viÖc ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn triÓn khai quy ho¹ch l¹i kh«ng ®îc
tiÕn hµnh tæng kÕt rót kinh nghiÖm vµ ®iÒu chØnh quy ho¹ch kÞp thêi. Quy ho¹ch
tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i víi quy ho¹ch th¬ng m¹i c¸c ®Þa ph¬ng vµ quy ho¹ch
c¸c ngµnh kh¸c cßn nhiÒu bÊt cËp, thiÕu ¨n khíp v.v.
+ Thêi gian tíi, Quy ho¹ch ngµnh th¬ng m¹i ph¶i dùa trªn c¬ së chiÕn lîc ph¸t
triÓn kinh tÕ – x· héi cña c¶ níc ®Æc biÖt lµ chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña
6 vïng kinh tÕ träng ®iÓm võa ®îc Thñ tíng ChÝnh phñ giao nhiÖm vô cho Bé KH-
§T cuèi th¸ng 12 –2003, phèi hîp víi c¸c Bé, ngµnh, ®Þa ph¬ng thùc hiÖn. §©y lµ
®Þnh híng quan träng ®Ó Bé Th¬ng m¹i x©y dùng quy ho¹ch ngµnh ¨n khíp víi quy
ho¹ch vïng kinh tÕ. Quy ho¹ch th¬ng m¹i s¾p tíi ph¶i lµ sù giao thoa cña nhu cÇu
thÞ trêng tiªu thô trong vµ ngoµi níc víi quy ho¹ch s¶n xuÊt chÕ biÕn, ph¶i lµ sù héi
tô cña quy ho¹ch toµn ngµnh víi c¸c quy ho¹ch ®Çu t ph¸t triÓn cña DN. Bëi lÏ
chÝnh DN, hä míi lµ ngêi t×m ra ®iÓm giao thoa tèt nhÊt gi÷a nhu cÇu thÞ trêng vµ
quy m« ®Çu t. Trong quy ho¹ch toµn ngµnh th¬ng m¹i nh÷ng n¨m tíi ph¶i ®Æc biÖt
quan t©m ®Õn quy häach x©y dùng c¬ së h¹ tÇng th¬ng m¹i nh chî, trung t©m th-
¬ng m¹i, siªu thÞ, chî b¸n bu«n n«ng s¶n, c©y con gièng, sµn giao dÞch v.v. Nh÷ng c¬
së h¹ tÇng cã chÊt lîng tèt, v¨n minh, hiÖn ®¹i vµ ®îc khai th¸c cã hiÖu qu¶ sÏ t¹o
®iÒu kiÖn ®Èy m¹nh qu¸ tr×nh tiªu thô hµng ho¸, t¨ng søc mua cña thÞ trêng trong n-
íc. B¾t ®Çu tõ 2004 - 2005, QHTM ph¶i híng c¸c dù ¸n ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng theo
ChØ thÞ sè 14 CT-TTg cña Thñ tíng ChÝnh phñ n¨m 2003 giao cho Bé Th¬ng m¹i
cïng phèi hîp víi 12 tØnh §ång b»ng s«ng Cöu Long x©y dùng c¸c danh môc dù ¸n
-6- -6--
kÕt cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i ®Õn 2010, ph¶i ®îc ®Æt trong tÇm quy ho¹ch mang tÝnh dµi
h¹n khi ®îc Nhµ níc ®Çu t vÒ quy ho¹ch x©y dùng c¬ së h¹ tÇng.
+ Thêi gian tíi QHTM ph¶i g¾n víi chÊt lîng t¨ng trëng, ph¶i n©ng cao chÊt
lîng quy ho¹ch vµ qu¶n lý ®iÒu hµnh theo quy ho¹ch, c¶ quy ho¹ch toµn ngµnh,
quy ho¹ch vïng lÉn quy ho¹ch th¬ng m¹i cña c¸c ®Þa ph¬ng phï hîp trong tæng thÓ
quy ho¹ch cña nÒn kinh tÕ. ChØ cã nh vËy míi kh¾c phôc ®îc t×nh tr¹ng ®Çu t tù
ph¸t kh«ng cã quy ho¹ch hoÆc kh«ng theo quy ho¹ch, ®Çu t theo phong trµo.
T×nh tr¹ng ®Çu t nhµ m¸y xong vÉn kh«ng ®ñ nguyªn liÖu, n¨m 2002 cã tíi 21/
44 nhµ m¸y ®êng thiÕu nguyªn liÖu víi møc ®é kh¸c nhau. HoÆc ph¸t triÓn vïng
nguyªn liÖu chÕ biÕn, råi kh«ng cã nhµ m¸y ch¼ng h¹n nh døa. HoÆc ph¸t triÓn
vïng nguyªn liÖu vît qu¸ c«ng suÊt cña nhµ m¸y nªn kh«ng thu mua hÕt g©y
thiÖt h¹i cho n«ng d©n. ViÖc ®Çu t theo phong trµo cña c¸c ®Þa ph¬ng kh«ng
nh÷ng hót qu¸ nhiÒu vèn vµ t¹o Ýt viÖc lµm mµ mét thùc tÕ cßn cha theo tÝn hiÖu
cña thÞ trêng nªn hiÖu qu¶ thÊp. HiÖn nay gi¸ thµnh nh xi m¨ng, ®êng, giÊy, thÐp
cao h¬n kho¶ng 20-30% so víi gi¸ cña c¸c níc trong khu vùc. Nh÷ng ®iÒu ®ã
phÇn nµo ph¶n ¸nh t×nh tr¹ng cha lùa chän ®óng ®¾n khi quyÕt ®Þnh ®Çu t vµ ®Çu
t kh«ng theo quy ho¹ch.
+ VÒ mÆt dµi h¹n cÇn ph¶i thay ®æi t duy vÒ lµm quy ho¹ch th¬ng m¹i,
ph¶i lÊy chÊt lîng t¨ng trëng lµ chØ tiªu quyÕt ®Þnh trong c«ng t¸c ®æi míi quy
ho¹ch th¬ng m¹i. ViÖc u tiªn cho chÊt lîng t¨ng trëng th× lÏ ®¬ng nhiªn sè l-
îng ®Çu t ®îc gi¶i quyÕt vµ kÐo theo lµ vèn cña Nhµ níc kh«ng dµn tr¶i mµ sÏ
®îc tËp trung. Theo híng nµy t¨ng trëng sÏ ®îc ®o b»ng s¶n phÈm b¸n ®îc
chø kh«ng ph¶i lµ sè s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt ra khi mµ gi¸ thµnh cßn cao vµ
chÊt lîng s¶n phÈm kÐm.
+ §· ®Õn lóc ph¶i chó träng ®Õn x©y dùng quy ho¹ch tiªu thô. §©y lµ mét h-
íng míi trong c«ng t¸c x©y dùng quy ho¹ch v× tõ tríc ®Õn nay chóng ta chØ tËp
trung vµo quy ho¹ch s¶n xuÊt. Quy ho¹ch tiªu thô sÏ lµ tiÒn ®Ò quan träng ®Ó x©y
dùng kÕ ho¹ch tiªu thô vµ tõ ®ã míi h×nh thµnh ®îc ®ång bé c¸c gi¶i ph¸p tiªu thô.
HiÖn nay vÊn ®Ò tiªu thô hµng ho¸ n«ng nghiÖp cho bµ con n«ng d©n, ng d©n, hµng
ho¸ kinh tÕ trang tr¹i, hµng ho¸ cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng v.v, ®ang lµ vÊn ®Ò
bøc xóc nhÊt ®èi víi toµn bé ngµnh th¬ng maÞ. §iÒu ®¬n gi¶n lµ, nÕu hµng ho¸ s¶n
xuÊt ra kh«ng tiªu thô ®îc, cung qu¸ lín so víi cÇu th× gi¸ ¾t ph¶i gi¶m, tranh nhau
b¸n dÉn ®Õn c¶ s¶n xuÊt lÉn lu th«ng bÞ ngõng trÖ. X©y dùng quy ho¹ch tiªu thô lµ
c«ng viÖc cña c¸c c¬ quan QLNN. Tiªu thô nh thÕ nµo, ë ®©u lµ hiÖu qu¶ nhÊt cho
ngêi s¶n xuÊt vµ lîi Ých quèc gia lµ c«ng viÖc cña nhµ DN. Quy ho¹ch s¶n xuÊt
vµ quy ho¹ch tiªu thô lµ hai mÆt cña mét vÊn ®Ò, bëi vËy c«ng t¸c x©y dùng quy
ho¹ch th¬ng m¹i trong thêi gian tíi ph¶i coi c¸i nä lµ tiÒn ®Ò cña c¸i kia, trong
®ã ph¶i coi träng quy ho¹ch tiªu thô.
-7- -7--
Víi hµng lo¹t vÊn ®Ò bøc xóc c¶ trong lý luËn vµ thùc tiÔn, hy väng ®Ò tµi “
Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë níc ta hiÖn nay – Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn
vµ thùc tiÓn” sÏ gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng bøc thiÕt ®Æt ra.
2 – T×nh h×nh nghiªn cøu trong vµ ngoµi níc
2.1 T×nh h×nh nghiªn cøu trªn thÕ giíi
Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸
cña c¸c nhµ khoa häc næi tiÕng ®Æc biÖt cña c¸c níc XHCN tríc ®©y nh Liªn x« (
cò ). Trong c¸c lo¹i h×nh kÕ ho¹ch chñ yÕu th× quy ho¹ch lµ mét lo¹i. Quy ho¹ch
trong c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ nÒn kinh tÕ, mét sè quèc gia ®· coi quy ho¹ch lµ dù
b¸o kÕ ho¹ch lµ chiÕn lîc ®Ó quyÕt ®Þnh c¸c ho¹t ®éng ®¹t tíi môc tiªu, qua ®ã
quyÕt ®Þnh c¸c môc tiªu míi, biÖn ph¸p míi. Quy ho¹ch lµ biÖn ph¸p gi¶i quyÕt
c¸c m©u thuÉn vÒ thêi gian vµ kh«ng gian cña c¸c yÕu tè ph¸t triÓn, t¹o ra sù
ph¸t triÓn kh«ng gian hµi hoµ, hîp lý, cã hiÖu qu¶. Trong nhiÒu thËp kû gÇn cuèi
thÕ kû 20 mét sè quèc gia trªn thÕ giíi nh Ph¸p, Céng hoµ Liªn ban §øc, Trung
Quèc, Th¸i Lan, Singapore...nhÊt lµ ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, hä ®Æc biÖt chó ý
®Õn kÕ ho¹ch ho¸ theo ngµnh vµ kÕ ho¹ch ho¸ theo vïng l·nh thæ trªn c¬ së c¸c
kÕ ho¹ch dµi h¹n, trung h¹n vµ kÕ ho¹ch 5 n¨m. §iÓn h×nh lµ Hµn Quèc ®îc coi
lµ mét níc sö dông thµnh c«ng c«ng cô kÕ ho¹ch ho¸ vµo trong qu¸ tr×nh t¸i thiÕt
vµ ph¸t triÓn kinh tÕ.
2.2 T×nh h×nh nghiªn cøu trong níc
VÊn ®Ò quy ho¹ch ®· ®îc c¸c nhµ khoa häc níc ta nghiªn cøu c¸ch ®©y kh¸
l©u, ngay tõ thêi kú ®Êt níc cßn trong c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung. VÊn ®Ò x©y
dùng quy ho¹ch ngµnh, vïng l·nh thæ ®· ®îc ®Æt ra ngay tõ khi x¸c ®Þnh vai trß,
vÞ trÝ cña kÕ ho¹ch dµi h¹n vµ trung h¹n trong c«ng t¸c kÕ ko¹ch ho¸ vµ ® îc chó
träng tõ nh÷ng n¨m 1970 ®Õn nay. Khi ®ã cßn cã bé phËn ph©n vïng, quy ho¹ch
trùc thuéc ChÝnh phñ. C¸c ®Þa ph¬ng còng cã Ban ph©n vïng, quy ho¹ch. Tuú
theo yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña ®Êt níc vµ sù chØ ®¹o cña ChÝnh phñ
mµ t×m ra c¸c l·nh thæ - ®Þa bµn gi÷ vai trß ®éng lùc hoÆc nh÷ng l·nh thæ cßn
trong t×nh tr¹ng tr× trÖ, yÕu kÐm cÇn cã sù hç trî ®Ó ph¸t triÓn. §Êy chÝnh lµ
nh÷ng ®Þa bµn cÇn ®îc u tiªn ph¸t triÓn.
KÓ tõ khi thùc hiÖn chñ tr¬ng ®æi míi cña §¶ng, nÒn kinh tÕ chuyÓn sang
c¬ chÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng XHCN. Ngay tõ nh÷ng n¨m 1989 - 1990 ®iÓn
h×nh lµ ViÖn chiÕn lîc Ph¸t triÓn thuéc Uû ban Nhµ níc vÒ Hîp t¸c vµ §Çu t nay
lµ Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ ®· ®Ò cËp ®Õn
nhiÒu ph¬ng diÖn lý luËn vÒ kÕ ho¹ch ho¸ vÜ m« nÒn kinh tÕ. Vµo giai ®o¹n tõ
1990 –1995 cã thÓ nãi lµ giai ®o¹n cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc nghiªn cøu
vµ vËn dông vµo thùc tiÔn. §ång lo¹t nhiÒu Bé, ngµnh trong sè ®ã cã Bé Th ¬ng
m¹i vµ c¸c ®Þa ph¬ng theo chØ ®¹o cña ChÝnh phñ ®· tiÕn hµnh c«ng t¸c x©y dùng
-8- -8--
chiÕn lîc, quy ho¹ch cho ngµnh vµ ®Þa ph¬ng m×nh. Tõ ®ã cho ®Õn nay cßn nhiÒu
c«ng tr×nh nghiªn cøu kh¸c cña c¸c nhµ kinh tÕ, ®iÓn h×nh nh c«ng tr×nh “ kÕ
ho¹ch ho¸ kinh tÕ vÜ m«” vµo n¨m 2000 cña TiÕn sü §Æng §øc §¹m ®· ®Ò cËp
®Õn nh÷ng khÝa c¹nh lý luËn c¬ b¶n vÒ quy ho¹ch trong nÒn kinh tÕ. Ngoµi ra
cßn nhiÒu c«ng tr×nh kh¸c ®îc ®¨ng t¶i trªn t¹p chÝ kÕ ho¹ch ho¸ vµ c¸c b¸o kh¸c
cña Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t, t¹p chÝ th¬ng m¹i cña Bé Th¬ng m¹i, t¹p chÝ Kinh tÕ
vµ Ph¸t triÓn cña trêng ®¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n v.v.
3 – Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi :
1 - Lµm râ nh÷ng luËn cø khoa häc vÒ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i trong
nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa. TËp trung nªu râ ph¬ng ph¸p luËn
vÒ quy tr×nh x©y dùng, ph¬ng ph¸p, néi dung vµ tæ chøc thùc hiÖn quy ho¹ch th¬ng
m¹i cña c¶ níc, quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i vïng kinh tÕ, quy ho¹ch ph¸t
triÓn th¬ng m¹i tØnh, thµnh phè vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i.
2 - §óc kÕt kinh nghiÖm cña mét sè quèc gia trªn thÕ giíi vÒ quy ho¹ch
ph¸t triÓn th¬ng maÞ nh»m rót ra nh÷ng bµi häc cã Ých cho ViÖt nam ®Ó tham
kh¶o vµ häc hái.
3 - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë níc ta 10 n¨m qua
(tõ 1995 –2004) nh»m nªu bËt nh÷ng mÆt ®· lµm ®îc, nh÷ng mÆt cßn tån t¹i cha
lµm ®îc vµ nguyªn nh©n cña nh÷ng mÆt lµm ®îc, cha lµm ®îc.
4 - §Ò xuÊt quan ®iÓm, ph¬ng híng vµ c¸c gi¶i ph¸p nh»m tiÕp tôc ®æi míi
quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i cho giai ®o¹n tíi.
4 - §èi tîng nghiªn cøu
Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i cña
ViÖt nam ( quan ®iÓm, quy tr×nh x©y dùng vµ tæ chøc thùc hiÖn quy ho¹ch...).
5 – Ph¹m vi nghiªn cøu
Träng t©m nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ c¸c vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ quy
tr×nh x©y dùng vµ tæ chøc thùc hiÖn quy ho¹ch, trong ®ã trung t©m lµ :
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i ( m¹ng líi chî, trung
t©m th¬ng m¹i, siªu thÞ, hÖ thèng kho x¨ng, dÇu...)
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i theo ngµnh vµ vïng.
5 - Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
§Ò tµi sÏ sö dông c¸c ph¬ng ph¸p chñ yÕu sau :
- Nghiªn cøu tµi liÖu trong vµ ngoµi níc
- Ph©n tÝch, tæng hîp.
- Ph¬ng ph¸p duy vËt lÞch sö, dùa trªn thùc tiÔn quy tr×nh, ph¬ng ph¸p
x©y dùng vµ tæ chøc thùc hiÖn quy ho¹ch th¬ng m¹i ë níc ta.
- Ph¬ng ph¸p m« h×nh ho¸ vµ s¬ ®å ho¸
- Ph¬ng ph¸p kh¶o s¸t thùc tÕ ( ®iÓn h×nh)
-9- -9--
- Ngoµi ra cßn sö dông ph¬ng ph¸p xin ý kiÕn chuyªn gia.
6 - Bè côc ®Ò tµi
Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, ®Ò tµi ®îc kÕt cÊu thµnh 3 ch¬ng
Ch¬ng 1 : Nh÷ng c¬ së lý luËn vÒ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i trong nÒn
kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa
Ch¬ng 2 : Thùc tr¹ng x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë níc ta tõ
1995 –2004
Ch¬ng 3 : Ph¬ng híng vµ c¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m hoµn thiÖn quy ho¹ch
ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë níc ta thêi gian tíi
Néi dung
Ch¬ng 1
Nh÷ng c¬ së lý luËn vÒ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng
m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ
nghÜa
1.1 Kh¸i niÖm, vai trß vµ vÞ trÝ cña quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
1.1.1 Kh¸i niÖm
HiÖn nay trªn thÕ giíi còng nh ë ViÖt nam cã rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa, c¸ch
hiÓu vµ sö dông thuËt ng÷ “quy ho¹ch” kh¸c nhau. Theo tõ ®iÓn tiÕng ViÖt cña
ViÖn ng«n ng÷ häc ®· ®Þnh nghÜa nh sau : “ Quy ho¹ch lµ sù bè trÝ, s¾p xÕp toµn
bé theo mét tr×nh tù hîp lý trong tõng thêi gian lµm c¬ së cho viÖc lËp c¬ së dµi
h¹n” ( ViÖn Ng«n ng÷ häc (2002), Tõ ®iÓn tiÕng ViÖt, tr. 812-813). Theo T.S
§Æng ®øc §¹m th× “ Quy ho¹ch lµ mét ®Ò ¸n khoa häc luËn chøng c¸c ph¬ng ¸n
ph¸t triÓn theo ngµnh vµ theo l·nh thæ c¸c vïng, tØnh, thµnh phè, c¸c quËn vµ
huyÖn nh»m ®¹t c¸c môc tiªu chiÕn lîc ®· ®Ò ra, cô thÓ ho¸ chiÕn lîc víi nh÷ng
dù tÝnh cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn cña ngµnh, cña ®Þa ph¬ng ®ã”. NhiÒu n¬i còng
cã c¸ch hiÓu kh¸c nhau ch¼ng h¹n quy ho¹ch th¬ng m¹i theo vïng kinh tÕ hay
quy ho¹ch c¸c ho¹t ®éng th¬ng m¹i theo vïng kinh tÕ. NhiÒu Së Th¬ng m¹i ®Þa
ph¬ng dïng “ Quy ho¹ch th¬ng m¹i tØnh”, nhng còng cã ®Þa ph¬ng l¹i dïng “ §Ò
¸n ph¸t triÓn th¬ng m¹i tØnh” v.v
1.1.2 Yªu cÇu, vÞ trÝ vµ vai trß cña quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
- 10 - - 10 - -
+ §èi víi viÖc lËp kÕ ho¹ch th¬ng m¹i
+ §èi víi c«ng t¸c qu¶n lý nhµ níc vÒ th¬ng m¹i
1.2 Ph¬ng ph¸p luËn vÒ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i trong nÒn
kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa.
1.2.1 C«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ vÜ m« nÒn kinh tÕ
+ Ngµnh th¬ng m¹i lµ ngµnh cã chøc n¨ng ph©n phèi vµ lu th«ng c¸c s¶n
phÈm hµng ho¸ vµ dÞch vô. Trong nÒn kinh tÕ quèc d©n th× th¬ng m¹i lµ mét bé
phËn vµ cã vai trß quan träng. Bëi vËy, ph¶i ®Æc biÖt coi träng c«ng t¸c kÕ ho¹ch
ho¸ vÜ m« trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng XHCN.
+ §Ó thùc hiÖn chøc n¨ng lu th«ng hµng ho¸, cÇu nèi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu
dïng gi÷a trong níc vµ ngoµi níc, gi÷a c¸c doanh nghiÖp (DN) cña mäi thµnh
phÇn kinh tÕ víi nhau th«ng qua dßng vËn ®éng cña hµng ho¸. Bëi vËy, ph¶i coi
träng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
1.2.2 Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng
x· héi chñ nghÜa
1.2.2.1 QHTM lµ mét bé phËn cña quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ -
x· héi. ( xem s¬ ®å 1)
+ Môc tiªu quy ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi.
+ Nh÷ng ®Æc trng c¬ b¶n
+ Nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n
S¬ ®å 1 Quan hÖ cña quy ho¹ch th¬ng m¹i trong quy ho¹ch tæng thÓ
ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi.
Quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi
Dù b¸o Quy ho¹ch tæng thÓ
ph¸t triÓn ngµnh th­¬ng m¹i Quy
kinh tÕ – ( cña quèc gia) ho¹ch
x· héi vïng vµ
( TÇm vÜ l·nh thæ
m«)
Quy ho¹ch th­¬ng m¹i theo vïng kinh tÕ
- 11 - - 11 - -
Quy ho¹ch th­¬ng m¹i tØnh, thµnh
phè, ®Æc khu
Quy ho¹ch th¬ng m¹i quËn,
huyÖn, thÞ x·
Quy ho¹ch th¬ng m¹i x·, phêng
QHTM lµ mét b¶n luËn chøng khoa häc vÒ sù ph¸t triÓn cña ngµnh th¬ng
m¹i trªn c¶ níc hoÆc trªn c¸c vïng l·nh thæ víi sù bè trÝ, s¾p xÕp mét c¸ch hîp
lý c¸c nguån lùc ®Ó tæ chøc ph©n phèi vµ lu th«ng hµng ho¸ dÞch vô theo c¬ chÕ
thÞ trêng sao cho cã hiÖu qu¶ nh»m tho¶ m·n tèi ®a nhu cÇu tiªu dïng cña x· héi
vµ d©n c, ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña c¶ níc. QHTM c¶ níc cã ý nghÜa quan
träng, lµm c¬ së cho quy ho¹ch th¬ng m¹i vïng, l·nh thæ, ®Æc khu hµnh chÝnh
kinh tÕ, tØnh, thµnh phè cña ®Þa ph¬ng ( xem s¬ ®å 1). QHTM ph¶i thÓ hiÖn
tÇm nh×n xa vµ sù bè trÝ chiÕn lîc c¶ vÒ kh«ng gian vµ thêi gian l·nh thæ ®Ó
chñ ®éng híng tíi môc tiªu, hiÖu qu¶ cao, ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng.
QHTM kh«ng thÓ ®¬n lÎ, t¸ch rêi mµ ph¶i xem xÐt trong mèi t¸c ®éng qua
l¹i, bæ sung vµ phï hîp víi nhau trong ®Þnh híng ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vµ
®¶m b¶o sù hµi hoµ trªn tõng vïng l·nh thæ nhÊt ®Þnh (xem s¬ ®å sè 1). §Ó cã sù
hµi hoµ, thèng nhÊt vÒ QHTM gi÷a ngµnh vµ l·nh thæ th× Nhµ níc trung ¬ng vµ
chÝnh quyÒn c¸c cÊp ph¶i lµ ngêi thùc hiÖn sù kÕt hîp ®ã trªn c¬ së quy ho¹ch
ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña c¶ níc vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi
cña c¸c vïng kinh tÕ.
MÆt kh¸c, gi÷a quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i cña c¶ níc víi quy ho¹ch
ph¸t triÓn th¬ng m¹i cña c¸c vïng kinh tÕ ph¶i ¨n khíp, ®ång bé vµ lµ mét qu¸
tr×nh liªn tôc. Bëi vËy, ph¶i ®îc thêng xuyªn nghiªn cøu, bæ sung vµ cËp nhËt sè
liÖu còng nh c¸c gi¶i ph¸p cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn thay ®æi thùc tiÔn. Quy
ho¹ch th¬ng m¹i cña c¶ níc vµ cña c¸c vïng cßn ph¶i thÓ hiÖn c¸c kh¶ n¨ng vµ
ph¬ng ¸n ph¸t triÓn, xö lý c¸c m©u thuÉn ®Ó t×m ra ph¬ng ¸n bè trÝ s¾p xÕp tèi u.
Xö lý c¸c m©u thuÉn trong ph¸t triÓn nh»m t¹o sù hµi hoµ, c©n ®èi, tèi u gi÷a c¶
níc, c¸c vïng vµ c¸c ®Þa ph¬ng lµ mét trong nh÷ng chøc n¨ng quan träng nhÊt
cña quy ho¹ch th¬ng m¹i.
§iÓm ®Æc biÖt cÇn nhÊn m¹nh lµ trong kinh tÕ thÞ trêng, th¬ng m¹i vËn ®éng
theo quy luËt cung cÇu, nh÷ng tô ®iÓm lu th«ng hµng ho¸ mµ kh«ng ®îc thÓ hiÖn
trong quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i th× sÏ lµm ¸ch t¾c giao th«ng, k×m h·m s¶n
xuÊt vµ tiªu dïng. Tuy nhiªn quy ho¹ch còng cã tÝnh ®Þnh híng cho sù ph¸t
- 12 - - 12 - -
triÓn, víi nghÜa ®ã cã lóc quy ho¹ch ®i tríc mét bíc th«ng qua viÖc t¹o ra kÕt
cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i.
+ Theo l·nh thæ, quy ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vïng ( vïng ë ®©y cã
thÓ ¸p dông cho c¸c vïng lín, tØnh, thµnh phè hoÆc mét l·nh thæ ®Æc biÖt.
Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ níc ta hiÖn nay, quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
cã ý nghÜa rÊt lín, thËm chÝ lµ kh©u ®ét ph¸ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, tiªu dïng,
xuÊt khÈu. CÇn nhÊn m¹nh r»ng, qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt vËn ®éng liªn tôc vµ
nh vËy ph©n phèi vµ lu th«ng cã lóc chóng lµ ®iÓm khëi ®Çu cña s¶n xuÊt vµ
tiªu dïng. Ngoµi ra QHTM cßn ph¶i thÓ hiÖn tÝnh ®Þa ph¬ng, tÝnh d©n téc, tÝnh
hiÖn ®¹i vµ ph¶i ®¶m b¶o sù héi nhËp kinh tÕ – th¬ng m¹i víi khu vùc vµ quèc
tÕ.
VÒ mÆt kh«ng gian quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i l¹i ®îc chia thµnh :
quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i, quy ho¹ch th¬ng m¹i theo vïng kinh tÕ,
quy ho¹ch th¬ng m¹i tØnh, thµnh phè vµ quy ho¹ch th¬ng m¹i quËn, huyÖn.
- Quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i th¬ng m¹i ph¶i bao qu¸t toµn bé
ho¹t ®éng lu th«ng hµng ho¸ vµ c¸c h×nh thøc dÞch vô cña nÒn kinh tÕ quèc
d©n, ph¶i phèi hîp chÆt chÏ, hîp lý vµ hiÖu qu¶ c¸c dßng hµng ho¸ vµ c¸c h×nh
thøc dÞch vô.
1.2.2.2 Quy ho¹ch th ¬ng m¹i (QHTM) lµ c¬ së cho viÖc lËp kÕ ho¹ch th-
¬ng m¹i vµ ho¹ch ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch th¬ng m¹i.
QHTM lµ c¨n cø ®Ó ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch vµ nã kh¸c kÕ ho¹ch ë chç kh«ng
®a ra nh÷ng chØ tiªu qu¸ cô thÓ, mµ ph¶i x¸c ®Þnh ®îc xu híng ph¸t triÓn, ®a ra
nh÷ng ®Þnh híng c¬ b¶n “ linh ho¹t h¬n” ®Ó cã thÓ ®iÒu chØnh më réng bíc ®i vµ
gi¶i ph¸p vÜ m« phï hîp. Trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng cã nhiÒu biÕn ®éng
phøc t¹p, sù tiÕn bé cña khoa häc kü thuËt, sù ph¸t triÓn ®a d¹ng vÒ ph¬ng thøc
vµ h×nh thøc tæ chøc kinh doanh th¬ng m¹i dÞch vô hiÖn ®aÞ th× quy ho¹ch ph¸t
triÓn th¬ng m¹i cña c¶ níc, mçi vïng vµ ®Þa ph¬ng ®ßi hái ph¶i cã nhiÒu kÞch
b¶n vµ ph¬ng ¸n kh¸c nhau, thÝch øng víi nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ bíc ®i kh¸c nhau
cña tõng thêi kú.
1.2.2.3 Mèi quan hÖ gi÷a quy ho¹ch th¬ng m¹i víi chiÕn lîc vµ kÕ ho¹ch
th¬ng m¹i.
Quy ho¹ch th¬ng m¹i lµ cÇu nèi gi÷a chiÕn lîc th¬ng m¹i vµ kÕ ho¹ch th-
¬ng m¹i. ChiÕn lîc th¬ng m¹i cã vai trß hÕt søc to lín ®èi víi ho¹t ®éng qu¶n lý
th¬ng m¹i cña ®Êt níc. Mét chiÕn lîc ®óng ®¾n cã thÓ gióp cho c¸c chñ thÓ tham
gia vµo nÒn kinh tÕ cã tÇm nh×n xa tr«ng réng, biÕt ®îc c¸c môc tiªu th¬ng m¹i
cÇn ®¹t ®îc, biÕt khã kh¨n vµ thö th¸ch phÝa tríc, biÕt ®îc tiÒm n¨ng néi lùc ®Ó
tõ ®ã cã sù ®iÒu chØnh, phèi hîp, tËp trung c¸c nguån lùc thùc hiÖn c¸c môc tiªu
®Ò ra. Quy ho¹ch th¬ng m¹i ( QHTM) lµ sù cô thÓ ho¸ cña chiÕn lîc th¬ng m¹i
- 13 - - 13 - -
c¶ vÒ môc tiªu cÇn ®¹t tíi vµ c¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn. VÒ b¶n chÊt, quy ho¹ch
vµ chiÕn lîc gièng nhau ë ®iÓm x¸c ®Þnh vµ lùa chän môc tiªu vµ gi¶i ph¸p.
Tuy nhiªn, quy ho¹ch lµ sù cô thÓ ho¸ chiÕn lîc thµnh c¸c mèc, c¸c ®iÓm, c¸c
trung t©m giao lu hµng ho¸ dÞch vô theo quy luËt vËn ®éng cña cung vµ cÇu vµ xu
híng ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi. Ph¶i ®ång bé gi÷a môc tiªu vµ gi¶i ph¸p. X¸c
®Þnh môc tiªu ®· khã song t×m gi¶i ph¸p ®óng kh«ng ph¶i dÔ. Môc tiªu ®Æt
ra lµ ph¶i cã gi¶i ph¸p kÌm theo th× chiÕn lîc vµ quy ho¹ch míi cã tÝnh kh¶ thi
VÒ mÆt lý luËn QHTM lµ sù cô thÓ ho¸ cña chiÕn lîc th¬ng m¹i vµ ph¶i
dùa trªn nh÷ng môc tiªu, quan ®iÓm, nh÷ng ®iÓm ®Ých cÇn ®¹t tíi...cña chiÕn lîc
th¬ng m¹i. Nh vËy, xÐt vÒ mÆt thêi gian vµ tr×nh tù th× chiÕn lîc th¬ng m¹i
ph¶i ®îc gia ®êi sím nhÊt ®Ó lµm c¬ së cho viÖc x©y dùng QHTM råi míi
®Õn viÖc x©y dùng c¸c kÕ ho¹ch th¬ng m¹i theo tr×nh tù ChiÕn lîc – Quy
ho¹ch – KÕ ho¹ch th¬ng m¹i. QHTM lµ c¨n cø, c¬ së lµ tiÒn ®Ò cho viÖc x©y
dùng vµ ho¹ch ®Þnh c¸c kÕ ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ( xem s¬ ®å sè 2 ).
S¬ ®å sè 2 Mèi quan hÖ gi÷a quy hoach víi chiÕn lîc vµ kÕ ho¹ch th¬ng
m¹i
ChiÕn l­îc ph¸t C¸c ch­¬ng tr×nh môc tiªu
triÓn kinh tÕ – quèc gia
x· héi
Ch­¬ng tr×nh xo¸ ®ãi gi¶m
nghÌo vµ viÖc lµm
Ch­¬ng tr×nh n­íc s¹ch vµ vÖ
sinh m«i tr­êng
Ch­¬ng tr×nh d©n sè vµ kÕ
ho¹ch ho¸ gia ®×nh
Ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ
– x· héi c¸c x· ®Æc biÖt khã
kh¨n, vïng ®ång bµo d©n téc
miÒn nói, biªn giíi vµ vïng
s©u, vïng xa
Dù ¸n trång míi 5 triÖu Ha
rõng
.......................
ChiÕn l­îc th­¬ng Ch­¬ng tr×nh, §Ò ¸n ph¸t triÓn th­¬ng m¹i
m¹i dµi h¹n (10 -20 n¨m)
Quy ho¹ch th­
¬ng m¹i Ch­¬ng tr×nh, §Ò ¸n ph¸t triÓn th­¬ng m¹i
trung h¹n (5 –10 - 15 n¨m)
- 14 - - 14 - -
KÕ ho¹ch th¬ng KÕ ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i 5 n¨m
m¹i
KÕ ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i hµng
Tãm l¹i, vÒ mÆt lý luËn QHTM trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi
chñ nghÜa võa rÊt c¬ b¶n võa bøc thiÕt. QHTM ph¶i chØ ra nh÷ng xu thÕ vµ triÓn
väng vËn ®éng cña thÞ trêng trong níc vµ quèc tÕ, ho¹ch ®Þnh môc ®Ých, híng ®i
vµ lé tr×nh cña th¬ng m¹i trong thêi gian 10 n¨m thËm chÝ ®Õn 20 n¨m. Qu¸ tr×nh
x©y dùng QHTM ®ßi hái ph¶i ph©n tÝch vµ dù b¸o c¸c ®iÒu kiÖn m«i trêng hiÖn
t¹i còng nh t¬ng lai, trong níc vµ ngoµi níc, tiÒm n¨ng, kh¶ n¨ng vµ néi lùc.
QHTM ph¶i híng vµo viÖc ph©n bæ khai th¸c cã hiÖu qu¶, hîp lý c¸c nguån lùc
nh»m ®¹t ®îc môc tiªu cao nhÊt. §ång thêi QHTM còng chØ ra viÖc tËp trung c¸c
nguån lùc vµ c©n ®èi nhu cÇu víi kh¶ n¨ng cña nguån lùc. Sù c©n ®èi nhu cÇu vµ
kh¶ n¨ng nguån lùc trong mét thêi gian dµi sÏ cho phÐp chñ ®éng ®Çu t thay ®æi
c¬ cÊu mÆt hµng, ®Çu t chÕ biÕn s©u cho hµng ho¸ lu th«ng nhÊt lµ ®Çu t t¹o
nguån lùc míi ph¶i tÝnh to¸n cho thêi gian dµi míi cã hiÖu qu¶. QHTM cßn t¹o
®iÒu kiÖn ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn th¬ng m¹i, lµm thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ
theo híng CNH, H§H. Nhê cã QHTM mµ c¸c c¬ quan qu¶n lý cña nhµ níc cã
thÓ chñ ®éng vÒ c¸c quyÕt s¸ch cña m×nh tríc nh÷ng diÔn biÕn phøc t¹p vµ ®iÒu
kiÖn vÒ m«i trêng thêng xuyªn thay ®æi. Song vÒ mÆt lý luËn QHTM trong nÒn
kinh tÕ thÞ trêng ®ang tån t¹i nhiÒu ®iÓm bÊt cËp :
12.2.4 Ph¬ng ph¸p luËn vÒ ph©n lo¹i quy ho¹ch
1.3.1 Ph©n theo môc tiªu quy ho¹ch
1.3.2 Ph©n theo ®Æc trng quy ho¹ch
1.3.3 Ph©n theo kh«ng gian
+ Theo kh«ng gian vÒ mÆt ®Þa lý
+ Ph©n lo¹i theo kh«ng gian l·nh thæ
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i c¶ níc
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i theo c¸c vïng kinh tÕ
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i theo cÊp ®Þa ph¬ng ( tØnh, thµnh
phè, quËn, huyÖn, thÞ x·, thÞ tø vµ x· phêng
+ Theo ngµnh hay lÜnh vùc, quy ho¹ch ph¸t triÓn ®îc ph©n theo : c«ng
nghiÖp ( c«ng nghiÖp nÆng, c«ng nghiÖp nhÑ...), n«ng nghiÖp ( trång trät, ch¨n
nu«i...), dÞch vô ( th¬ng m¹i, du lÞch, vËn t¶i, bu chÝnh viÔn th«ng, ng©n hµng, tµi
chÝnh...).
- 15 - - 15 - -
+ Ph©n lo¹i theo ®Þa bµn thÞ trêng
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn h¬ng m¹i ë thÞ trêng ®« thÞ
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë thÞ trêng n«ng th«n :
- ThÞ trêng n«ng th«n vïng ®ång b»ng
- ThÞ trêng miÒn nói, vïng s©u, vïng xa
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i theo c¸c tuyÕn hµnh lang kinh tÕ,
theo tuyÕn giao th«ng ( tuyÕn ®êng Hå ChÝ Minh).
+ Ph©n theo cÊp ®é quy ho¹ch
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i tæng thÓ
- Quy ho¹ch chi tiÕt
+ Ph©n theo thêi gian
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i dµi h¹n ( 20 n¨m hoÆc h¬n n÷a)
- Quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i trung h¹n ( 10 –15 n¨m)
1.3 Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i trong nÒn
kinh tÕ thÞ trêng x· héi chñ nghÜa
1.3.1 Yªu cÇu vÒ mÆt thêi gian
VÒ kho¶ng thêi gian cña quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ph¶i thèng nhÊt
víi kho¶ng thêi gian cña quy ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña ®Þa
ph¬ng, vïng vµ cña c¶ níc. Thêi gian cho quy ho¹ch cã thÓ lµ 10 n¨m ®Õn 15
n¨m, còng cã thÓ lµ 20 n¨m. Víi thêi gian nghiªn cøu quy ho¹ch tõ 10 ®Õn 15
n¨m th× sè liÖu ph©n tÝch thùc tr¹ng tèi thiÓu còng ph¶i theo chuçi sè liÖu tõ 10
®Õn 15 n¨m tríc.
1.3.2 Nh÷ng yªu cÇu vÒ mÆt néi dung
Thø nhÊt, Ph¶i ®Ò ra hÖ thèng c¸c môc tiªu ph¸t triÓn th¬ng m¹i.
§©y lµ nhiÖm vô quan träng nhÊt cña c«ng t¸c x©y dùng quy ho¹ch nãi
chung vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i nãi riªng
Thø 2, §èi víi c«ng t¸c dù b¸o
§èi víi c«ng t¸c dù b¸o ph¶i tËp trung vµo c¸c dù b¸o quan träng sau ®©y:
1 - Dù b¸o thÞ trêng
Dù b¸o thÞ trêng ph¶i xem xÐt nh÷ng hµng ho¸ XK vµ dÞch vô vµ nh÷ng
hµng ho¸ vµ dÞch vô cã nhu cÇu trong níc mµ kh«ng s¶n xuÊt ®îc t¹i chç ®Ó tõ
®ã dù b¸o c¸c c¸c luång hµng ho¸ vµo - ra.
2 - Dù b¸o thÞ trêng ngoµi níc
+ ChØ dù b¸o thÞ têng ngoµi níc ®èi víi nh÷ng s¶n phÈm mµ c¶ níc ( hay
vïng l·nh thæ) cã thÓ XK.
+ Dù b¸o c¸c thÞ trêng XK.
- 16 - - 16 - -
+ Dù b¸o nhu cÇu s¶n phÈm hµng ho¸ vµ dÞch vô cã thÓ XK ra khái vïng,
l·nh thæ.
+ Dù b¸o kh¶ n¨ng s¶n phÈm hµng ho¸ vµ dÞch vô cã thÓ nhËp khÈu cña
vïng, l·nh thæ.
3 - Dù b¸o thÞ trêng trong níc ( hoÆc theo vïng, l·nh thæ)
+ Nhu cÇu vÒ hµng ho¸ vµ dÞch vô cña thÞ trêng trong níc, cã ph©n ®Þnh
c¸c vïng, l·nh thæ.
+ Dù b¸o c¸c chØ tiªu tæng hîp vÒ ph¸t triÓn th¬ng m¹i ( gi¸ trÞ gia t¨ng vµ
c¬ cÊu gi¸ trÞ gia t¨ng th¬ng m¹i); tû träng th¬ng m¹i trong tæng GDP, Tæng gi¸
trÞ XNK, Tæng møc lu chuyÓn hµng ho¸ vµ dÞch vô, tæng møc b¸n bu«n, b¸n lÎ,
møc t¨ng trëng cña gi¸ trÞ gia t¨ng th¬ng m¹i, møc ®ãng gãp ng©n s¸ch chung
cña c¶ níc hoÆc c¸c vïng, l·nh thæ.
+ Dù b¸o c¸c luång kh¸ch v·ng lai vµ c¸c luång hµng ho¸ vµ dÞch vô v·ng
lai qua vïng hoÆc l·nh thæ
Thø ba, kiÕn nghÞ c¸c gi¶i ph¸p
+ TÝnh to¸n tæng hîp ®Çu t, c¸c nguån lùc vµ ph¬ng ¸n ph¸t triÓn
+ KiÕn nghÞ c¸c chÝnh s¸ch th¬ng m¹i chñ yÕu ®Ó ph¸t triÓn th¬ng m¹i
+ C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i c¶ níc, c¸c vïng,
tØnh, thµnh phè, quËn, huyÖn.
+ C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi quy ho¹ch ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i
( m¹ng líi chî, c¸c trung t©m th¬ng m¹i vµ siªu thÞ, hÖ thèng kho tµng v.v).
+ C¸c gi¶i ph¸p kh¸c ( tuyªn truyÒn trong céng ®ång ...)
1.4 Néi dung c¬ b¶n cña quy ho¹ch ph¸t triÓn th ¬ng m¹i trong nÒn
kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng XHCN.
1.4.1 Quy tr×nh x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
X¸c ®Þnh quy tr×nh x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i chÝnh lµ viÖc
chØ ra mét trËt tù khoa häc vÒ c¸c giai ®o¹n vµ c¸c bíc cÇn ph¶i tiÕn hµnh nh»m
®¶m b¶o cho viÖc x©y dùng QHTM ®¹t ®îc chÊt lîng cao.
1.4.1.1 C¸c bíc x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
Bíc 1 : Thu thËp ph©n tÝch vµ dù b¸o vÒ m«i trêng
Bíc 2 : Tæng hîp kÕt qu¶ ph©n tÝch nh»m ®Þnh híng c¸c môc tiªu
Bíc 3 : §¸nh gi¸ toµn diÖn thùc tr¹ng vÒ c¸c mÆt kinh tÕ, chÝnh trÞ ®Æc
biÖt lµ c¸c ho¹t ®éng th¬ng m¹i (®©y lµ bíc x¸c ®Þnh c¸c tiÒm n¨ng, nguån lùc,
c¬ së vËt chÊt kü thuËt, quy m« s¶n xuÊt, nguån vèn ®Çu t, nguån nh©n lùc, x¸c
®Þnh nh÷ng luång hµng ho¸ vµo – ra, søc mua cña d©n c v.v).
Bíc 4 : Tæng hîp kÕt qu¶ vµ ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ho¹t ®éng th¬ng m¹i. B-
íc nµy nh»m ph¸t hiÖn nh÷ng mÆt m¹nh, yÕu, nguyªn nh©n vµ x¸c ®Þnh tiÒm
n¨ng cßn cha khai th¸c v.v.
- 17 - - 17 - -
Bíc 5 : X©y dùng hÖ thèng c¸c môc tiªu ®Þnh híng vµ c¸c quan ®iÓm
ph¸t triÓn th¬ng m¹i.
Bíc 6 : X©y dùng c¸c ph¬ng ¸n ( c¸c kÞch b¶n kh¸c nhau) ph¸t triÓn th¬ng
m¹i
- §èi víi quy ho¹ch th¬ng m¹i cña ngµnh
- §èi víi quy ho¹ch th¬ng m¹i cña vïng
- §èi víi quy ho¹ch th¬ng m¹i cña tØnh, thµnh phè vµ c¸c ®Þa ph-
¬ng quËn, huyÖn, thÞ x·, thÞ tø v.v
- §èi víi quy ho¹ch ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng th¬ng m¹i
Bíc 7 : Ph©n tÝch so s¸nh, ®¸nh gi¸ vµ lùa chän c¸c kÞch b¶n ( ®©y lµ bíc
cùc kú quan träng cña c¶ qu¸ tr×nh x©y dùng quy ho¹ch nh»m lùa chän ph¬ng ¸n
tèi u nhÊt, phï hîp nhÊt, kh¶ thi cao nhÊt, phï hîp vµ thÝch øng cao nhÊt trong t-
¬ng lai).
Bíc 8 : X©y dùng hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch
- ChÝnh s¸ch ®èi víi thÞ trêng trong níc
- ChÝnh s¸ch ®èi víi thÞ trêng ngoµi níc
- ChÝnh s¸ch XK, NK
- ChÝnh s¸ch t¹o nguån vèn ®Çu t, thu hót ®Çu t
- .....................
- C¸c chÝnh s¸ch vµ c¸c gi¶i ph¸p kh¸c cã liªn quan nh : th«ng
tin, tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸, xóc tiÕn th¬ng m¹i....
Bíc 9 : §iÒu kiÖn thùc thi vµ ®iÒu chØnh quy ho¹ch
X¸c ®Þnh nh÷ng ®iÒu kiÖn cô thÓ nh»m ®a quy ho¹ch ®i vµo ®êi
sèng mét c¸c kh¶ thi. §iÒu chØnh quy ho¹ch lµ vÊn ®Ò phøc t¹p, ®ßi hái ph¶i tu©n
thñ quy tr×nh mét c¸ch khoa häc nh»m phï hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ.
1.4.1.2 C¸c giai ®o¹n
- Thu thËp vµ ph©n tÝch c¸c th«ng tin vÒ m«i trêng ( t×nh h×nh
kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi nãi chung, t×nh h×nh thÞ trêng trong vµ
ngoµi níc...) v× ®©y lµ c¬ së ®Ó ®Ò ra môc tiªu, gi¶i ph¸p ph¸t
triÓn th¬ng m¹i.
- X©y dùng c¸c môc tiªu ( hÖ thèng c¸c môc tiªu) vµ ph¬ng ¸n
( c¸c kÞch b¶n ph¸t triÓn th¬ng m¹i).
- Tæ chøc triÓn khai thùc hiÖn vµ ®iÒu chØnh QHTM - §©y lµ kh©u
cùc kú quan träng, lµ kh©u ®a quy ho¹ch vµo thùc tÕ ®êi sèng.
- 18 - - 18 - -
NÕu kh«ng lµm tèt kh©u nµy th× kÕ ho¹h cã chÊt lîng cao mÊy
còng chØ lµ quy ho¹ch treo.
1.4.2 Tæ chøc thùc hiÖn quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
1.4.1 §a néi dung quy ho¹ch vµo c¸c kÕ ho¹ch th¬ng m¹i 5 n¨m vµ
hµng n¨m.
1.4.2 ThÈm ®Þnh vµ phª duyÖt c¸c quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i
1.4.3 C«ng khai ho¸ quy ho¹ch ®Ó c¸c cÊp c¸c ngµnh, c¸c doanh nghiÖp
vµ nh©n d©n tham gia, gãp ý kiÕn vµ thùc hiÖn.
1.4.4 Tæ chøc giíi thiÖu quy ho¹ch ®· ®îc phª duyÖt ®èi víi c¸c nhµ ®Çu
t trong vµ ngoµi níc
1.4.5 T¹o tÝnh ph¸p lý cho c¸c ph¬ng ¸n quy ho¹ch vµ thùc hiÖn viÖc
gi¸m s¸t quy ho¹ch
1.5 Mét sè bµi häc kinh nghiÖm cña mét sè níc trong khu vùc vµ mét
sè quèc gia trªn thÕ giíi vÒ x©y dùng vµ tæ chøc thùc hiÖn quy ho¹ch ph¸t
triÓn th¬ng m¹i
1.5.1 Kinh nghiÖm cña Trung Quèc
1.5.2 Kinh nghiÖm cña Hµn Quèc
1.5.3 Kinh nghiÖm cña NhËt B¶n
1.5.4 Kinh nghiÖm cña Singapore
1.5.5 Kinh nghiÖm cña Malaysia
1. 5.6 Kinh nghiÖm cña §µi Loan
1.5. 7 Kinh nghiÖm cña Céng hoµ Ph¸p
1.5.8 Kinh nghiÖm cña Céng hoµ liªn bang §øc
Ch¬ng 2
Thùc tr¹ng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i ë níc ta
thêi gian qua (tõ 1995 – 2004)
2.1 Kh¸i qu¸t chung thùc tr¹ng c«ng t¸c x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn
th¬ng m¹i ë níc ta thêi gian qua.
2.2 Thùc tr¹ng quy tr×nh x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i.
Nh trong phÇn lý luËn ®· tr×nh bµy ë trªn th× chiÕn lîc th¬ng m¹i lµ v« cïng
quan träng ®èi víi viÖc x©y dùng QHTM. §Õn nay mÆc dï ChiÕn lîc ph¸t triÓn
kinh tÕ- x· héi cña c¶ níc giai ®o¹n 1991-2000 ®· cã, nhng viÖc x©y dùng chiÕn lîc
ph¸t triÓn cña ngµnh th¬ng m¹i hÇu nh kh«ng ®îc ®Ò cËp tríc n¨m 1998. Níc ta ®·
tiÕn hµnh ®æi míi ®îc gÇn 20 n¨m ( kÓ tõ n¨m 1986), nhng cho ®Õn nay ngµnh th-
¬ng m¹i míi chØ cã "ChiÕn lîc ph¸t triÓn xuÊt nhËp khÈu thêi kú 2001-2010" x©y
dùng xong vµo th¸ng 9 n¨m 2000 nhng vÉn cha ®îc Thñ tíng ChÝnh phñ phª duyÖt.
- 19 - - 19 - -
§Õn th¸ng 3/2003 míi x©y dùng xong ®Ò ¸n ph¸t triÓn thÞ trêng n«ng th«n vµ ®· ®-
îc Thñ tíng phª duyÖt. Thùc tÕ cho ®Õn nay Ngµnh th¬ng m¹i ViÖt Nam vÉn cha
cã mét chiÕn lîc ph¸t triÓn th¬ng m¹i hoµn chØnh vµ toµn diÖn, cha cã chiÕn l-
îc ®èi víi thÞ trêng trong níc mµ míi chØ cã ®Ò ¸n, cha cã chiÕn lîc ph¸t triÓn
c¸c lo¹i h×nh dÞch vô. C¸c ®Þa ph¬ng hÇu nh cha triÓn khai x©y dùng chiÕn lîc th-
¬ng m¹i mµ chØ míi b¾t ®Çu quan t©m.
2.1.1.1 Thùc tÕ quy tr×nh x©y dùng quy ho¹ch th¬ng m¹i cña Bé Th¬ng
m¹i
Nh s¬ ®å 1 ®· kh¸i qu¸t ho¸ quy tr×nh vµ mèi liªn hÖ kh¨ng khÝt, chÆt chÏ vµ
g¾n bã h÷u c¬ gi÷a QHTM víi chiÕn lîc vµ kÕ ho¹ch th¬ng m¹i. Thùc tiÔn thêi
gian qua ngµnh th¬ng m¹i cha x©y dùng ChiÕn lîc th¬ng m¹i cho toµn ngµnh nh-
ng l¹i trùc tiÕp ®i ngay vµo x©y dùng “Quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i ViÖt
nam ®Õn n¨m 2010”. §©y võa lµ thiÕu sãt lín võa lµ mét quy tr×nh kh«ng
hîp lý.
MÆc dï trong qu¸ tr×nh x©y dùng quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i cha
cã chiÕn lîc ph¸t triÓn tæng thÓ cña ngµnh. Nhng c«ng t¸c x©y dùng quy ho¹ch
th¬ng m¹i ë níc ta ®Õn cuèi n¨m 1995 ®· ®îc tiÕn hµnh vµ thùc tÕ Bé Th¬ng m¹i
lÇn ®Çu tiªn míi tiÕn hµnh x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i vµ ®· hoµn
thµnh ®îc “ B¶n quy ho¹ch tæng thÓ ngµnh th¬ng m¹i ®Õn n¨m 2010” vµo th¸ng
9/1996. Nh×n chung, néi dung b¶n quy ho¹ch ®ã ®· cè g¾ng b¸m s¸t c¸c NghÞ
quyÕt cña §¶ng vµ Nhµ níc vÒ ®Þnh híng ph¸t triÓn th¬ng m¹i giai ®o¹n 2001-
2010, ®· c¬ b¶n ®¸nh gi¸ ®îc thùc tr¹ng th¬ng m¹i thêi gian tríc ®Ó lµm c¨n cø
®Ò xuÊt c¸c ®æi míi.
2.1.1.2 - Thùc tr¹ng quy tr×nh x©y dùng quy ho¹ch th¬ng m¹i cÊp tØnh,
thµnh phè
Sau khi cã quy ho¹ch tæng thÓ cña ngµnh, Bé Th¬ng m¹i ®· chØ ®¹o c¸c Së
Th¬ng m¹i x©y dùng quy ho¹ch ph¸t triÓn cña ®Þa ph¬ng. Thùc tÕ quy ho¹ch ph¸t
triÓn th¬ng m¹i tØnh, thµnh phè m·i ®Õn n¨m 1997 míi ®îc c¸c Së Th¬ng m¹i b¾t
®Çu quan t©m. §Õn th¸ng 3 n¨m 2002, ®· cã 100% Së Th¬ng m¹i x©y dùng xong
quy ho¹ch ph¸t triÓn th¬ng m¹i cña ®Þa ph¬ng m×nh. Tuy nhiªn, nÕu theo ®óng
tinh thÇn ChØ thÞ sè 22/2000/CT-TTg vµ theo chØ ®¹o cña Bé Th¬ng m¹i th× míi
cã 23 ®Þa ph¬ng hoµn thµnh (trong ®ã cã TP Hµ Néi), 18 ®Þa ph¬ng ®ang hoµn
thiÖn (trong ®ã cã TP Hå ChÝ Minh, TP H¶i Phßng), 11 ®Þa ph¬ng míi xong ®Ò
c¬ng, 5 ®Þa ph¬ng cha ®iÒu chØnh theo ChØ thÞ trªn vµ 4 ®Þa ph¬ng cha cã b¸o c¸o
vÒ Bé. Cho ®Õn nay (th¸ng 4 –2004) vÉn cßn kho¶ng gÇn 10 ®Þa ph¬ng n÷a nÕu
xÐt theo tinh thÇn ChØ thÞ sè 22/2000/CT – TTg vÉn cha ®¸p øng ®îc yªu cÇu. Nh
vËy, toµn bé c¸c Së Th¬ng m¹i ®Òu kh«ng cã chiÕn lîc th¬ng m¹i mµ b¾t tay
ngay vµo x©y dùng QHTM. Bëi vËy, c«ng t¸c x©y dùng QHTM ë c¸c tØnh,
thµnh phè kh«ng chØ bÊt cËp vÒ lý luËn, lóng tóng vÒ ph ¬ng ph¸p, néi dung
mµ cßn quy tr×nh khi triÓn khai x©y dùng QHTM kh«ng hîp lý vµ thùc tiÔn triÓn