Phương hướng và giải pháp hoàn thiện hạch toán thuế gtgt trong các doanh nghiệp

  • 18 trang
  • file .doc
A. Lêi Më §Çu
1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi cÇn nghiªn cøu
Víi bÊt k× níc nµo th× thuÕ còng lu«n gãp phÇn quan träng vµ chiÕm
tû lÖ lín trong tæng thu ng©n s¸ch .ThuÕ chÝnh lµ c«ng cô chñ yÕu ®Ó ®éng
viªn tµi chÝnh cho ng©n s¸ch nhµ níc.ViÖc thùc thi mét chÝnh s¸ch thuÕ cã
hiÖu qu¶ sÏ ®¶m b¶o më réng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn . ThuÕ GTGT nãi riªng
lµ s¾c thuÕ gi¸n thu c¬ b¶n vµ ®Æc biÖt quan träng trong viÖc huy ®éng
nguån thu cho Ng©n s¸ch nhµ níc .Do vËy ë níc ta ph¶i cã chÝnh s¸ch thuÕ
thËt hoµn chØnh ®Ó thuÕ sÏ ph¸t huy ®îc tèi ®a nh÷ng u viÖt vµ tÇm quan
träng cña nã .
Tríc ®©y trong nÒn kinh tÕ KHHTT thuÕ lîi tøc , thuÕ hµng ho¸ vµ
thuÕ doanh thu tá ra phï hîp th× khi bíc sang c¬ chÕ míi nã ®· thÓ hiÖn
nh÷ng mÆt yÕu kÐm.ViÖc ¸p dông chÕ ®é thuÕ GTGT thay thÕ ®· t¸c ®éng
nhiÒu mÆt ®Õn nÒn kinh tÕ cña níc ta theo chiÒu híng tÝch cùc. B¶n th©n s¾c
thuÕ nµy tuy cã nhiÒu u ®iÓm song vÉn cßn nh÷ng mÆt h¹n chÕ cÇn khÊc
phôc vµ ®Ò ra c¸c ph¬ng híng ®Ó hoµn thiÖn dÇn.
MÆt kh¸c, mét trong nh÷ng môc tiªu quan träng cña cuéc c¶i c¸ch
thuÕ giai ®o¹n II còng phï hîp víi chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi giai
®o¹n 2001-2010. Bªn c¹nh ®ã , bèi c¶nh ph¸t triÓn kinh tÕ trong thêi k× míi
®ßi hái ph¶i cã nh÷ng c¶i c¸ch vÒ chÝnh s¸ch thuÕ ®Ó phï hîp víi yªu cÇu
cña c¸c níc trong khu vùc vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ trªn thÕ giíi mµ chóng ta
tham gia .
Ngoµi ra, hiÖn nay rÊt nhiÒu c¸c tæ chøc doanh nghiÖp ®· lîi dông
nh÷ng s¬ hë cña c¬ quan thuÕ ®Ó nh»m thu lîi nhuËn cao nhÊt , gi¶m phÇn
thu cña ng©n s¸ch nhµ níc, ®ßi hái c¸c c¬ quan thuÕ ph¶i cã nh÷ng biÖn
ph¸p ®Ó ng¨n chÆn t×nh tr¹ng nµy .
Tãm l¹i, trªn ®©y lµ nh÷ng lÝ do khiÕn chóng ta cÇn ph¶i nghiªn cøu
thùc tr¹ng vÒ thuÕ GTGT vµ ®Ò ra nh÷ng gi¶i ph¸p hoµn thiÖn thuÕ nãi
chung vµ ®Æc biÖt thuÕ GTGT nãi riªng .
2. NhiÖm vô nghiªn cøu ®Ò tµi
Trong bµi viÕt nµy sÏ lµm râ mét sè vÊn ®Ò vÒ thuÕ GTGT .Trªn c¬ së
m« h×nh lÝ thuyÕt vµ thùc tiÔn ¸p dông ,®¸nh gi¸ thùc tr¹ng thuÕ GTGT ë
ViÖt Nam vµ ®Ò ra nh÷ng ph¬ng híng hoµn thiÖn.
Dï cã nh÷ng cè g¾ng song bµi viÕt cña em kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng giíi
h¹n nhÊt ®Þnh, em mong c¸c thÇy c« sÏ ®ãng gãp ý kiÕn cho em ®Ó bµi viÕt
lÇn sau hoµn thiÖn h¬n .
3.Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi
1
Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi: “Bµn vÒ thuÕ GTGT vµ ph¬ng híng hoµn
thiÖn h¹ch to¸n thuÕ GTGT”. “Bµi viÕt chØ giíi h¹n tËp trung ph©n tÝch c¸c
néi dung chñ yÕu vÒ thuÕ GTGT ,h¹ch to¸n thuÕ GTGT ,®¸nh gi¸ thùc
tr¹ng, nh÷ng u ngîc ®iÓm , trªn c¬ së ®ã rót ra mét sè kiÕn nghÞ ®Ó hoµn
thiÖn h¹ch to¸n GTGT ë ViÖt Nam.”
Dï cã nh÷ng cè g¾ng song bµi viÕt cña em kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng giíi
h¹n nhÊt ®Þnh, em mong c¸c thÇy c« sÏ ®ãng gãp ý kiÕn cho em ®Ó bµi viÕt
lÇn sau hoµn thiÖn h¬n .
4. Bè côc cña ®Ò tµi
Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn , danh môc tham kh¶o,môc lôc, kÕt cÊu cña ®Ò
tµi gåm 3 ch¬ng:
Ch¬ng I: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ thuÕ, thuÕ GTGT, vµ h¹ch to¸n thuÕ
GTGT trong c¸c doanh nghiÖp.
Ch¬ng II:Thùc tr¹ng h¹ch to¸n thuÕ GTGT trong c¸c doanh nghiÖp.
Ch¬ng III: Ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p hoµn thiÖn h¹ch to¸n thuÕ GTGT trong
c¸c doanh nghiÖp.
Dï cã nhiÒu cè g¾ng song bµi viÕt cña em còng kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng
h¹n chÕ. Em rÊt mong nhËn ®îc ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« ®Ó trong
nh÷ng bµi viÕt tiÕp theo sÏ tèt h¬n , cã gi¸ trÞ h¬n.
§Æc biÖt em xin ch©n thµnh c¶m ¬n PGS.TS NguyÔn Minh Ph¬ng ®· nhiÖt
t×nh gióp ®ì em hoµn thµnh ®Ò ¸n nµy.
Ch¬ng I
Nh÷ng lÝ luËn chung vÒ thuÕ GTGT vµ h¹ch to¸n thuÕ GTGT trong c¸c
doanh nghiÖp
I. Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ thuÕ
1. Kh¸i niÖm
Cho ®Õn b©y giê vÉn cha cã mét ®Þnh nghÜa thèng nhÊt vÒ thuÕ C¸c
quan ®iÓm kh¸c nhau ®îc nh×n nhËn tõ nh÷ng gãc ®é kh¸c nhau cña
thuÕ.Theo c¸c nhµ kinh ®iÓn th× thuÕ: “§Ó duy tr× quyÒn lùc c«ng céng
®ã ,cÇn ph¶i cã nh÷ng sù ®ãng gãp cña nh÷ng ngêi c«ng d©n ,cña nhµ níc
®ã lµ thuÕ .”(Mac-Angen-TTT2.NXBSù thËt –Hµ Néi .)
Sau nµy kh¸i niÖm thuÕ ngµy cµng bæ sung Trong cuèn tõ ®iÓn kinh tÕ
cña hai t¸c gi¶ ngêi Anh Chrisopher Pass ,Bryan Lower cho r»ng : “thuÕ
suÊt lµ mét biÖn ph¸p cña chÝnh phñ ®¸nh trªn thu nhËp cña c¶i vµ vèn nhËn
®îc cña c¸c c¸ nh©n hay doanh nghiÖp trªn viÖc chi tiªu vÒ hµng ho¸ ,tµi
s¶n”.
2
Cßn mét ®Þnh nghÜa vÒ thuÕ t¬ng ®èi hoµn chØnh trong cuèn
Economics cña hai nhµ kinh tÕ MÜ nh sau: “ThuÕ lµ mét kho¶n chuyÓn giao
b¾t buéc b»ng tiÒn cña c«ng ty vµ c¸c hé gia ®×nh cho chÝnh phñ mµ trong
sù trao ®æi hä kh«ng nhËn ®îc mét c¸ch trùc tiÕp hµng ho¸ dÞch vô nµo c¶,
kho¶n nép ®ã kh«ng ph¶i lµ tiÒn ph¹t mµ toµ ¸n tuyªn ¸n do hµnh vi vi
ph¹m ph¸p luËt.”
Níc ta còng cha cã mét ®Þnh nghÜa nµo hoµn chØnh thèng nhÊt vÒ
thuÕ .Theo tõ ®iÓn ViÖt Trung 1998 thuÕ lµ kho¶n tiÒn vay hiÖn vËt mµ ngêi
d©n hoÆc c¸c tæ chøc kinh doanh tuú theo tµi s¶n thu nhËp nghÒ
nghiÖp ...buéc ph¶i nép cho Nhµ níc theo quy ®Þnh .
Tãm l¹i , thuÕ lµ mét kho¶n chuyÓn giao thu nhËp b¾t buéc tõ c¸c thÓ
nh©n vµ ph¸p nh©n cho Nhµ níc theo møc ®é vµ thêi h¹n ®îc ph¸p luËt quy
®Þnh ,nh»m sö dông cho môc ®Ých c«ng céng .
2. Vai trß
2.1. ThuÕ ®¶m b¶o nguån thu cho ng©n s¸ch nhµ níc
Ng©n s¸ch lµ mét bé phËn cña tµi chÝnh .Néi dung c¸c nguån thu cña
ng©n s¸ch nhµ níc th× gåm nhiÒu kho¶n, sö dông c¸c h×nh thøc kh¸c nhau
nh:
- Ph¸t hµnh thªm tiÒn ®Ó trang tr¶i nhu cÇu chi tiªu cÇn thiÕt cña nhµ níc
- Ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ®Ó vay trong vµ ngoµi níc
- - B¸n mét phÇn tµi s¶n quèc gia
- Thu thuÕ
Ph¸t hµnh thªm tiÒn ®Ó chi tiªu lµ c¸ch thøc ®¬n gi¶n nhÊt . Song viÖc
ph¸t hµnh thªm tiÒn ®Ó chi tiªu thiÕu c¬ sá vËt chÊt ®¶m b¶o sÏ dÉn ®Õn l¹m
ph¸t, cµng lµm khã kh¨n thªm ng©n s¸ch nhµ níc
Ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ®Ó vay trong vµ ngoµi níc õa ph¶i chÞu nh÷ng
rµng buéc vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ tõ phÝa ngêi cho vay, võa ph¶i t×m nguån ®Ó
hoµn tr¶ c¶ gèc vµ l·i.V× thÕ thu thuÕ lµ c¸ch tèt nhÊt ®Ó võa t¨ng ng©n s¸ch
nhµ níc võa qu¶n lÝ ho¹t ®éng c¸c doanh nghiÖp trong níc.
2.2. ThuÕ lµ c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m« cho nhµ níc
Bªn c¹nh vai trß ®¶m b¶o nguån thu cho ng©n s¸ch nhµ níc th× thuÕ
cßn lµ mét c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m« ®¾c lùc cña nhµ níc ®èi víi kinh tÕ x·
héi
Trong c¬ chÕ kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung, nhµ níc trùc tiÕp can
thiÖp vµo c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh b»ng c¸c chØ tiªu, mÖnh lÖnh
hµnh chÝnh vµ chÕ ®é bao cÊp trµn lan nªn t¸c ®éng thu ng©n s¸ch nãi
chung, thuÕ nãi riªng ®Õn qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh kinh tÕ x· héi bÞ h¹n chÕ,
hiÖu qu¶ thùc hiÖn cña nã còng kh«ng ®îc coi träng. C¬ chÕ thÞ trêng víi sù
®a d¹ng cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ vµ ph¬ng thøc qu¶n lý vÜ m« cña nhµ n-
íc, thuÕ gãp phÇn b×nh æn gi¸ c¶, kiÒm chÕ l¹m ph¸t; lµ c«ng cô ®Þnh híng
3
s¶n xuÊt, ®Þnh híng tiªu dïng tõ ®ã ®iÒu tiÕt thu nhËp, b¶o hé s¶n xuÊt
trong níc vµ thóc ®Èy héi nhËp kinh tÕ
2.2.1. B×nh æn gi¸ c¶, kiÒm chÕ l¹m ph¸t
Nhµ níc sö dông nguån thu ng©n s¸ch ( mµ trong ®ã thuÕ lµ nguån
thu chñ yÕu – nh ®· ph©n tÝch ë trªn ) ®Ó ®iÒu chØnh gi¸ c¶, ch¼ng h¹n khi
gi¸ c¶ mét hµng ho¸ nµo ®ã bÞ gi¶m th× Nhµ níc sÏ bá tiÒn ra mua ®Ó
chèng l¹i sù gi¶m gi¸
Ngoµi ra chÝnh s¸ch thuÕ còng ®îc sö dông ®Ó kiÒm chÕ l¹m ph¸t, cô thÓ :
Khi l¹m ph¸t xÈy ra do cung nhá h¬n cÇu( l¹m ph¸t cÇu kÐo ) th× nhµ
níc sÏ ®¸nh thuÕ vµo tiªu dïng hµng ho¸ ®Ó gi¶m cÇu Hay l¹m ph¸t do chi
phÝ ®Çu vµo cao ( l¹m ph¸t chi phÝ ®Èy) th× sÏ gi¶m viÖc ®¸nh thuÕ vµo chi
phÝ ®Çu vµo
2.2.2. ThuÕ lµ c«ng cô ®Þnh híng s¶n xuÊt, ®Þnh híng tiªu dïng
* §iÒu tiÕt s¶n xuÊt
Mçi quèc gia ®Òu cã c¸c ngµnh kinh tÕ mòi nhän. V× vËy, viÖc ®Þnh h-
íng s¶n xuÊt ,tiªu dïng ®Ó khai th¸c tiÒm n¨ng cña ngµnh nµy lµ ®iÒu rÊt
cÇn thiÕt cña nhµ níc .§Ó thùc hiÖn c«ng viÖc nµy bªn c¹nh nh÷ng chÝnh
s¸ch chi tiªu tù cÊp nhµ níc cÇn sö dông chÝnh s¸ch thuÕ .ThÓ hiÖn :
Thø nhÊt
S¾p xÕp vµ cñng cè l¹i c¬ cÊu kinh tÕ theo híng cña nhµ níc C¸c quèc
gia muèn ph¸t triÓn kinh tÕ ®Òu ph¶i thùc hiÖn mét c¬ cÊu kinh tÕ tiÕn bé
phï hîp víi t×nh h×nh ,®iÒu kiÖn cña níc m×nh .ThuÕ chÝnh lµ c«ng cô ®¾c
lùc trong viÖc ®iÒu chØnh theo c¬ cÇu nµy .
Thø hai
T¸c ®éng tÝch cùc cña thuÕ ®èi víi s¶n xuÊt kinh doanh cßn thÓ hiÖn ë
chç hoµn thiÖn nghÜa vô nép thuÕ cho Nhµ níc ®ßi hái ®èi tîng nép thuÕ
ph¶i thùc hiÖn nghi©m ngÆt chÕ ®é h¹ch to¸n kinh doanh ,t¨ng n¨ng suÊt lao
®éng, ¸p dông c¸c thµnh tùu khoa häc kÜ thuËt trong s¶n xuÊt kinh doanh .
Thø ba
ThuÕ lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p ®äc nhµ níc sö dông ®Ó b¶o vÖ nÒn
s¶n xuÊt trong níc ,thóc ®Èy sù c¹nh tranh chÌn Ðp cña níc ngoµi cÇn thiÕt
®èi víi nÒn kinh tÕ níc ta hiÖn nay khi mµ lùc lîng s¶n xuÊt còng nh kh¶
n¨ng c¹nh tranh cña ta cha ®ñ m¹nh .Thùc tÕ cho thÊy thuÕ ®· thÓ hiÖn mÆt
u thÕ h¬n h¼n so víi mét biÖn ph¸p kh¸c ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt trong níc .
* §iÒu tiÕt tiªu dïng
C¸c chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p kinh tÕ ®îc nhµ níc sö dông ®Ó híng dÉn
tiªu dïng thêng lµ ®¸nh thuÕ víi thuÕ suÊt cao vµo nh÷ng mÆt hµng cÇn h¹n
chÕ tiªu dïng nh nh÷ng mÆt hµng xa xØ ,nh÷ng mÆt hµng tiªu dïng cã ¶nh
hëng kh«ng tèt ®Õn søc khoÎ .Sù ®iÒu tiÕt nµy còng gãp phÇn tiÕt kiÖm chi
tiªu ,t¨ng tÝch luü ,híng dÉn tiªu dïng lµnh m¹nh .Ngoµi ra nã còng gãp
phÇn lµm c©n b»ng , b×nh ®¼ng h¬n trong x· héi gi÷a ngêi giµu vµ ngêi
nghÌo .
4
2.2.3. B¶o hé s¶n xuÊt trong níc thóc ®Èy héi nhËp kinh tÕ
B¶o hé hîp lÝ nÒn kinh tÕ trong níc tr¸nh khái sù c¹nh tranh tõ bªn ngoµi lµ
hÕt søc cÇn thiÕt ®èi víi c¸c níc chËm ph¸t triÓn vµ ®ang ph¸t triÓn ThuÕ
thùc hiÖn sù b¶o hé nÒn s¶n xuÊt néi ®Þa vµ kiÓm tra kiÓm so¸t ho¹t ®éng
ngo¹i th¬ng thuÕ xuÊt nhËp khÈu .Sù u ®·i c¸c hiÖp ®Þnh vÒ thuÕ
Ch¬ng II
Thùc tr¹ng h¹ch to¸n thuÕ GTGT trong c¸c doanh
nghiÖp
I. Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®îc
- ViÖc thay ®æi ph¬ng ph¸p tÝnh thuÕ ®· tr¸nh ®îc sù chång chÐo ,
buéc c¸c chñ thÒ ph¶i lµm quen víi c¸c ho¸ ®¬n chøng tõ míi.
ThuÕ GTGT ®îc tÝnh theo 2 ph¬ng ph¸p : ph¬ng ph¸p khÊu trõ vµ ph-
¬ng ph¸p trùc tiÕp .hÇu hÕt c¸c c¬ së kinh doanh ph¶i ¸p dông phu¬ng ph¸p
khÊu trõ lµ hÇu hÕt vµ ph¶i ®¸p øng quy ®Þnh vÒ sæ s¸ch kÕ to¸n , h¹ch to¸n
sè thuÕ ®Çu ra vµ sè thuÕ ®Çu vµo .Víi ph¬ng ph¸p khÊu trõ thuÕ GTGT ®·
thÓ hiÖn râ b¶n chÊt thuÕ gi¸n thu .Chñ thÓ kinh doanh chØ lµ ngêi thu thuÕ
hé nhµ níc .Thãi quen vÒ thuÕ chång thuÕ sÏ kh«ng cßn lÝ do tån t¹i .Thay
vµo ®ã lµ mét t duy míi chñ ®éng , tù hoµn thiÖn ®îc thÓ hiÖn ë mét phÇn
rÊt quan träng lµ ph¬ng ph¸p tÝnh thuÕ.
ViÖc bæ sung thªm TK 1331 ( ThuÕ GTGT ®îc khÊu trõ) vµ söa ®æi
TK3331 tõ thuÕ doanh thu sang thuÕ GTGT ph¶i nép ®· gióp c¸c doanh
nghiÖp dÔ dµng h¬n trong viÖc theo dâi t×nh h×nh thanh to¸n víi c¸c c¬ quan
nhµ níc còng nh ®¸p øng tho¶ ®¸ng nhu cÇu cña ngêi sö dông th«ng tin kÕ
to¸n , chÊn chØnh c«ng t¸c h¹ch to¸n kÕ to¸n, ®Æc biÖt lµ khu vùc kinh tÕ t
nh©n .
Cã thÓ thÊy , viÖc kª khai thuÕ GTGT , khÊu trõ thuÕ GTGT ®Çu vµo
thùc hiÖn theo nguyªn t¾c ph¶i cã ho¸ ®¬n , chøng tõ ®· thóc ®Èy c¸c doanh
nghiÖp , ngêi kinh doanh chó träng tæ chøc tèt h¬n c«ng t¸c më sæ s¸ch kÕ
to¸n , ghi chÐp , qu¶n lÝ vµ sö dông tèt h¬n ho¸ ®¬n chøng tõ. Theo cuéc
®iÒu tra n¨m 1999 sè lîng ho¸ ®¬n sö dông t¨ng gÊp ®«i so víi n¨m 1998
vµ ®iÒu ®ã thÓ hiÖn mét bíc tiÕn míi trong c«ng t¸c sö dông ho¸ ®¬n vµ
qu¶n lÝ cña doanh nghiÖp .
ViÖc thùc hiÖn thuÕ GTGT víi ba thuÕ suÊt 0%, 5% , 10% .Ýt h¬n so
víi 11 møc thuÕ suÊt doanh thu tríc ®©y (tõ 0,5% ®Õn 30% )còng ®ßi hái
c¸c doanh nghiÖp ph¶i tæ chøc l¹i s¶n xuÊt kinh doanh , thùc hiÖn h¹ch to¸n
kinh doanh , tÝnh to¸n gi¸ thµnh gi¸ b¸n phï hîp víi thÞ trêng vµ nép ®îc
thuÕ ,v× thÕ hiÖu qu¶ kinh doanh sÏ cao . NhiÒu c¸c doanh nghiÖp thuéc
nh÷ng ngµnh nh c¬ khÝ , dÖt may , gia dµy , mÝa ®êng tríc khi thùc hiÖn luËt
thuÕ GTGT , s¶n xuÊt kinh doanh gÆp nhiÒu khã kh¨n , kinh doanh kh«ng
cã hiÖu qña .Nhng sau khi thùc hiÖn s¾c thuÕ nµy ®a sè c¸c doanh nghiÖp
s¶n xuÊt kinh doanh ®· c¶i thiÖn t×nh h×nh vµ nép ®ñ thuÕ theo quy ®Þnh .
5
Cho ®Õn nay , c¸c doanh nghiÖp ®· thùc hiÖn c«ng t¸c kÕ to¸n , ho¸
®¬n chøng tõ theo chÕ ®é nhµ níc .ViÖc quyÕt to¸n thuÕ ®îc thùc hiÖn
nhanh chãng cã nhiÒu tiÕn bé so víi nh÷ng n¨m tríc ®©y .Tõ ®ã t¹o ®iÒu
kiÖn ®Ó c¬ quan thuÕ vµ c¸c c¬ quan qu¶n lÝ nhµ níc kiÓm tra , gi¸m s¸t
ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp lµm cho c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ ®îc lµnh m¹nh , chèng viÖc thÊt thu cho ng©n s¸ch nhµ níc .§iÕu ®ã
phÇn nµo lµm gi¶m tiªu cùc trong x· héi , gãp phÇn æn ®Þnh kinh tÕ .
§èi víi nh÷ng c«ng tr×nh x©y dùng c¬ b¶n ®îc h¹ch to¸n riªng kh«ng
tÝnh vµo gi¸ thµnh c«ng tr×nh , kh«ng ph¶i khÊu hao tµi s¶n sau nµy mµ ®îc
khÊu trõ hoÆc hoµn thuÕ t¹o ®iÒu kiÖn cho gi¸ thµnh cña nã gi¶m .(kho¶ng
10%).MÆt kh¸c khi nhËp khÈu thiÕt bÞ , m¸y mãc , ph¬ng tiÖn vËn t¶i
chuyªn dïng ,lo¹i trong níc cha s¶n xuÊt ®îc ®Ó ®Çu t tµi s¶n cè ®Þnh theo
dù ¸n th× kh«ng chÞu thuÕ GTGT .§èi víi c¸c c«ng tr×nh ®Çu t b»ng vèn
ODA kh«ng hoµn l¹i th× kh«ng chÞu thuÕ GTGT , nÕu kh«ng thuéc vèn
ODA vay th× ®îc hoµn thuÕ GTGT trong 3 ngµy kÓ tõ ngµy nép tê
khai .ChÝnh ®iÒu ®ã ®· gãp phÇn khuyÕn khÝch ®Çu t , thóc ®Èy ph¸t triÓn
kinh doanh .
Bªn c¹nh ®ã , ®èi víi c¸c c¬ quan thuÕ , c¸c quy ®Þnh vÒ viÖc ®¨ng kÝ
m· sè thuÕ vµ viÖc lËp tê khai thuÕ ®· gãp phÇn gióp c¬ quan thuÕ n¾m ®îc
®èi tîng nép thuÕ vµ qu¶n lÝ tèt h¬n
Nãi chung viÖc níc ta thùc hiÖn luËt thuÕ GTGT vµ c¸c ph¬ng ph¸p
h¹ch to¸n thuÕ GTGT trong bèi c¶nh kinh tÕ ®Êt níc ®ang gÆp nhiÒu khã
kh¨n do thiªn tai lò lôt vµ nh÷ng cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ trong
khu vùc nhng t×nh h×nh gi¸ c¶ thÞ trêng kh«ng cã biÕn ®éng lín ,vÉn ®¶m
b¶o sè thu ng©n s¸ch nhµ níc theo yªu cÇu ®Æt ra .Kh«ng nh÷ng thÕ cßn
gãp phÇn khuyÕn khÝch m¹nh mÏ ®Çu t ph¸t triÓn vµ xuÊt khÈu , thóc ®Èy
c¸c doanh nghiÖp h¹ch to¸n kinh doanh , t¨ng cêng qu¶n lÝ ...lµ mét thµnh
c«ng rÊt lín , ®îc c¸c chuyªn gia níc ngoµi ®¸nh gi¸ cao . Nh÷ng ®iÒu ®ã
phÇn nµo t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó VN héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi.
II. Nh÷ng tån t¹i
- Sù ph©n chia ®èi tîng chÞu thuÕ vµ ®èi tîng kh«ng chÞu thuÕ g©y
hiÖn tîng ph©n ®o¹n c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ.
XÐt trêng hîp c¸c ngµnh sö dông nguyªn liÖu kh«ng chÞu thuÕ GTGT
®Ó s¶n xuÊt ra c¸c s¶n phÈm chÞu thuÕ GTGT .VD nh ngµnh s¶n xuÊt bét
canh tõ nguyªn liÖu muèi lµ ®èi tîng kh«ng chÞu thuÕ GTGT , do vËy
kh«ng ph¸t sinh thuÕ GTGT ®Çu vµo khi mua nguyªn liÖu .Trong khi ®ã s¶n
phÈm t¹o ra l¹i thuéc diÖn chÞu thuÕ GTGT , nªn khi b¸n thµnh phÈm doanh
nghiÖp ph¶i nép cho nhµ níc sè thuÕ GTGT ®Çu ra ph¸t sinh kh«ng ®îc
khÊu trõ ®Çu vµo t¬ng øng tÝnh trªn nguyªn gi¸ vËt liÖu mua vµo .Do vËy sÏ
¶nh hëng ®Õn gi¸ b¸n , doanh thu cña doanh nghiÖp .VÝ dô kh¸c nh ngµnh
in b¸o chÝ , s¸ch gi¸o khoa khi b¸n hµng kh«ng ph¸t sinh thuÕ nhng khi
mua nguyªn liÖu s¶n xuÊt nh giÊy , ®iÖn ,...l¹i ph¶i chÞu 10% thuÕ GTGT
6
®Çu vµo .Do kh«ng cã thuÕ ®Çu vµo ®Ó khÊu trõ nªn sè thuÕ GTGT ph¶i tr¶
tríc ®ã sÏ tÝnh vµo gi¸ thµnh s¶n phÈm , g©y khã kh¨n cho viÖc tiªu thô .
Thø hai: ViÖc sö dông ho¸ ®¬n n¶y sinh nhiÒu vÊn ®Ò .
Víi hai ph¬ng ph¸p tÝnh thuÕ ®· nªu lµ hai lo¹i ho¸ ®¬n : Ho¸ ®¬n
GTGT (cã sù t¸ch biÖt thuÕ GTGT ) vµ ho¸ ®¬n b¸n hµng th«ng thêng ( gép
c¶ thuÕ GTGT vµo tæng gi¸ thanh to¸n )
LuËt thuÕ quy ®Þnh r»ng “trêng hîp nh÷ng c¬ së kinh doanh mua vËt t
hµng ho¸ kh«ng cã ho¸ ®¬n chøng tõ , hoÆc cã ho¸ ®¬n chøng tõ nhng
kh«ng ph¶i lµ ho¸ ®¬n chøng tõ thuÕ GTGT hoÆc ho¸ ®¬n chng tõ thuÕ
GTGT nhng kh«ng ghi riªng sè thuÕ GTGT ngoµi gi¸ b¸n th× kh«ng ®îc
khÊu trõ thuÕ GTGT ®Çu vµo ( trõ mét vµi trêng hîp cã quy ®Þnh riªng) Tuy
nhiªn trong nÒn kinh tÕ kh«ng ph¶i c¸c khu vùc kinh doanh nép thuÕ theo
tõng ph¬ng ph¸p ho¹t ®éng riªng biÖt víi nhau mµ cã quan hÖ mua b¸n
trao ®æi .Cho nªn nÕu doanh gnhiÖp nép thuÕ theo ph¬ng ph¸p khÊu trõ mµ
cã quan hÖ mua b¸n trao ®æi víi nhãm ®èi tîng nép thuÕ theo ph¬ng ph¸p
trùc tiÕp th× sÏ kh«ng ®îc khÊu trõ phÇn thuÕ GTGT ®Çu vµo mÆc dï hä ®·
ph¶i tr¶ thuÕ GTGT cho sè hµng mua ®ã .Trong ®iÒu kiÖn níc ta hiÖn nay ,
khu vùc kinh doanh sö dông ho¸ ®¬n th«ng thêng kh«ng ghi riªng thuÕ
GTGT vÉn cßn chiÕm tØ träng lín nªn ®©y còng chÝnh lµ mét víng m¾c
kh«ng nhá.
Khi chóng ta ¸p dông ph¬ng ph¸p khÊu trõ th× ho¸ ®¬n chøng tõ ®îc
coi lµ quan träng nhÊt vµ c¬ chÕ khÊu trõ lµ ®iÓm cèt lâi quyÕt ®Þnh tÝnh
hiÖn ®¹i vµ trung lËp cña thuÕ GTGT .Do vËy trong trêng hîp c¬ së s¶n xuÊt
, chÕ biÕn mua nguyªn vËt liÖu lµ n«ng , l©m , thuû s¶n cha qua chÕ biÕn
cña ngêi s¶n xuÊt b¸n ra kh«ng cã ho¸ ®¬n chøng tõ vµ mét sè trêng hîp
kh¸c nh s¾t thÐp , phÕ liÖu , sÏ ®îc tÝnh khÊu trõ phÇn thuÕ ®Çu vµo theo tû
lÖ quy ®Þnh trªn trÞ gi¸ hµng mua vµo , suy ra sÏ kh«ng ph¶n øng ®óng b¶n
chÊt cña thuÕ GTGT bëi v× sè thuÕ ®îc khÊu trõ ®Çu vµo ®îc x¸c ®Þnh trªn
sè thuÕ GTGT thùc tÕ ph¸t sinh khi mua hµng mµ nÕu khÊu trõ theo tû lÖ
quy ®Þnh nh trªn sÏ ph¶n ¸nh kh«ng chÝnh x¸c sè thùc tÕ ®îc .
Ngoµi ra vÉn cßn nhiÒu trêng hîp thùc hiÖn cha tèt viÖc qu¶n lÝ , sö
dông ho¸ ®¬n chøng tõ cha thÓ hiÖn tèt .VD b¸n hµng kh«ng xuÊt ho¸ ®¬n
chøng tõ , in vµ sö dông ho¸ ®¬n gi¶ , mua ®i , b¸n l¹i ho¸ ®¬n , viÕt kh«ng
®óng doanh sè trªn ho¸ ®¬n Trong trêng hîp kh«ng cã ho¸ ®¬n GTGT ,
viÖc cho khÊu trõ ®Çu vµo theo mét tû lÖ Ên ®Þnh xuÊt ph¸t tõ t×nh h×nh thùc
tÕ cña VN vµ nh»m khuyÕn khÝch còng nh ®¶m b¶o c«ng b»ng ®èi víi c¸c
mÆt hµng n«ng , l©m , thuû s¶n , phÕ liÖu do gÇn 80% d©n sè VN s¶n xuÊt
ra. ChÝnh ®©y còng lµ viÖc ph¸t sinh ra nh÷ng m©u thuÉn hoÆc lîi dông s¬
hë ®Ó chiÕm ®o¹t trèn tr¸nh thuÕ , g©y thÊt thu cho ng©n s¸ch nhµ níc.
Thø ba ,viÖc tÝnh to¸n thuÕ cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n , lóng tóng . Trong
hai ph¬ng ph¸p tÝnh thuÕ chØ cã ph¬ng ph¸p khÊu trõ thÓ hiÖn sù trung lËp
kinh tÕ cña thuÕ GTGT .§èi víi c¸ch tÝnh thuÕ GTGT theo ph¬ng ph¸p trùc
7
tiÕp , thêi ®iÓm ban ®Çu ®îc coi lµ phï hîp víi hoµn c¶nh kinh tÕ , víi c¸c
c¬ së kinh doanh nhá vµ c¸c hé kinh doanh c¸ thÓ cha cã ®iÒu kiÖn thùc
hiÖn chÕ ®é ho¸ ®¬n chøng tõ ®Çy ®ñ ¸p dông ph¬ng ph¸p khÊu trõ.C¸c ®èi
tîng nµy vÉn ph¶i ghi sæ s¸ch ®Çy ®ñ th× míi x¸c ®Þnh ®îc doanh sè b¸n
hµng vµ gi¸ vèn ®Çu vµo ®Ó tÝnh GTGT lµm c¨n cø tÝnh thuÕ. Nh vËy nÕu
thùc hiÖn ®îc vµ chÊp nhËn tè chÕ ®é ghi sæ th× hä ®· cã ®ñ c¨n cø nép thuÕ
theo ph¬ng ph¸p khÊu trõ .Cßn trong trêng hîp kh«ng thùc hiÖn ®îc th× viÖc
x¸c ®Þnh GTGT lµm c¨n cø dÔ t¹o ra sù nhÇm lÉn tr¸nh nghÜa vô thuÕ b»ng
c¸ch khai gi¶m doanh thu .Nh vËy ph¬ng ph¸p trùc tiÕp chØ lµ mét c¸ch tiÕp
cËn khoa häc trong gnhiªn cøu nh¨m chØ râ thuÕ GTGT lµ lo¹i thuÕ chØ
®¸nh vµo gi¸ trÞ t¨ng thªm khi cã GTGT xuÊt hiÖn h¬n lµ ®Ó tÝnh thuÕ vµ thu
thuÕ .TÝnh to¸n theo ph¬ng ph¸p nµy phøc t¹p vµ dÔ g©y nhÇm lÉn , khã ¸p
dông trong c¸c doanh nghiÖp Mét ®iÓm n÷a cÇn nãi tíi lµ ®¹i bé phËn c¸c
®èi tîng nép thuÕ theo ph¬ng ph¸p trùc tiÕp ®ang nép theo møc kho¸n
mang tÝnh chñ quan ,cha x¸c thùc víi thùc tiÔn nªn dÉn ®Õn kh«ng c«ng
b»ng .
Quy ®Þnh kh«ng tÝnh thuÕ ®Çu ra vµ x¸c ®Þnh thuÕ GTGT ®Çu vµo ®îc
nªu trªn lµ cha râ rµng dÔ dÉn ®Õn c¬ së kinh doanh vËn dông kh¸c nhau
nh c¸c trêng hîp :
C¬ së mua ngoµi dïng ®Ó khuyÕn m¹i hay tiÕp thÞ , qu¶ng c¸o, nÕu
ph¸t sinh chi phi phÝ tiÕp t©n héi nghÞ cã chøng tõ theo quy ®Þnh cña bé tµi
chÝnh b»ng hoÆc vît qu¸ tû lÖ chi phÝ kh¸c khèng chÕ theo quy ®Þnh nhng
®ång thêi c¬ së còng ph¸t sinh c¸c chi phi phÝ khuyÕn m¹i , tiÕp thÞ , qu¶ng
c¸o cã chøng tõ theo quy ®Þnh , th× c¬ së sÏ xÐt møc thø tù u tiªn c¸c kho¶n
chi phÝ nµy tÝnh vµo chi phÝ kh¸c nh thÕ nµo ®Ó lµm c¨n cø tÝnh chi phÝ hîp
lÝ ®Ó x¸c ®Þnh thu nhËp chÞu thuÕ vµ x¸c ®Þnh thuÕ GTGT ®Çu vµo ®èi víi
chi phÝ qu¶ng c¸o , tiÕp thÞ ....§èi víi hµng ho¸ dïng ®Ó tiÕp thÞ , khuyÕn
m¹i qu¶ng c¸o do chÝnh c¬ së s¶n xuÊt ra ph¶i chÞu thuÕ GTGT th× quy ®Þnh
nµy trë nªn phøc t¹p , toµn bé thuÕ GTGT cña chi phÝ ®Çu vµo cho s¶n xuÊt
®Òu ®îc tÝnh khÊu trõ theo th¸ng ph¸t sinh , nÕu gi¸ trÞ hµng ho¸ qu¶ng c¸o ,
khuyÕn m¹i trë nªn vît tû lÖ khèng chÕ th× sè thuÕ GTGT ®Çu vµo kh«ng ®-
îc tÝnh khÊu trõ t¬ng øng sÏ ®îc x¸c ®Þnh nh thuÕ nµo ®Ó gi¶m trõ sè thuÕ
®Çu vµo ®· tÝnh khÊu trõ.
Ngoµi ra , mét sè c¬ së kinh doanh cßn tá ra lóng tóng trong viÖc x¸c
®Þnh thuÕ GTGT ®Çu vµo , ®Çu ra , lu©n chuyÓn chøng tõ ho¸ ®¬n trong tr-
êng hîp hµng b¸n bÞ tr¶ l¹i do kÐm phÈm chÊt , sai quy c¸ch chñng lo¹i .
Trªn c¬ së chÊp thuËn gi÷a bªn b¸n vµ bªn mua .VÒ b¶n chÊt hµng b¸n bÞ
tr¶ l¹i coi nh lµ cha tiªu thô ®îc , ngêi b¸n tr¶ l¹i tiÒn cho ngêi mua theo sè
lîng hµng bÞ tr¶ l¹i vµ ®¬n gi¸ thanh to¸n bao gåm c¶ thuÕ GTGT tÝnh trªn
gi¸ trÞ hµng bÞ tr¶ l¹i .VÊn ®Ò víng m¾c lµ c¬ së b¸n hµng, thu tiÒn vµ ®·
x¸c ®Þnh thuÕ GTGT ®Çu ra ph¶i nép vµ c¬ së mua hµng ®· tÝnh, kª khai sè
thuÕ GTGT ®Çu vµo ®îc khÊu trõ , nÕu xö lÝ kh«ng tÝnh thuÕ GTGT ®èi víi
8
hµng b¸n bÞ tr¶ l¹i th× ®a vµo c¬ së nµo ®Ó ngêi b¸n hoµn l¹i sè thuÕ GTGT
mµ ngêi mua ®· thanh to¸n theo ho¸ ®¬n mua hµng lµm c¨n cø x¸c ®Þnh sè
thuÕ GTGT ph¶i nép cña ngêi b¸n còng nh cña ngêi mua .
H¬n n÷a thuÕ GTGT ¸p dông trong ngµnh vËn t¶i cßn gÆp nhiÒu víng
m¾c, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c HTX vËn t¶i ho¹t ®éng theo m« h×nh dÞch vô hç
trî .HTX vµ chñ ph¬ng tiÖn lµ hai ®èi tîng kinh doanh dÞch vô chÞu thuÕ
GTGT, nªn chÕ ®é thuÕ GTGT hiÖn hµnh , HTX thùc hiÖn vµ chñ ph¬ng
tiÖn ph¶i ®¨ng kÝ, kª khai nép thuÕ, HTX thùc hiÖn theo ph¬ng ph¸p khÊu
trõ, chñ ph¬ng tiÖn thùc hiÖn theo ph¬ng ph¸p trùc tiÕp .Nh vËy cïng mét
doanh nghiÖp thu tõ hîp ®ång HTX kÝ víi kh¸ch hµng cã hai ®èi tîng nép
thuÕ GTGT. HTX kª khai thuÕ GTGT ®Çu ra 10% trªn doanh thu theo hîp
®ång kÝ víi kh¸ch hµng nhng kh«ng ®îc khÊu trõ thuÕ GTGT ®Çu vµo cña
phÇn doanh thu HTX chuyÓn tr¶ cho chñ ph¬ng tiÖn trogn khi ®ã doanh thu
thùc hëng cña HTX chØ lµ 1-2 % trªn doanh thu theo hîp ®ång dÉn ®Õn ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c HTX vËn t¶i theo m« h×nh nµy lµ rÊt bÕ
t¾c .
ViÖc chuyÓn ®æi tõ 11 møc thuÕ suÊt sang 3 møc thuÕ suÊt thuÕ GTGT
®· g©y søc Ðp vÒ møc thuÕ suÊt .§iÒu nµy còng ®a ®Õn c¸c kÕt qu¶ kh¸c
nhau : cã c¸c doanh nghiÖp ®îc hëng lîi h¬n do thùc hiÖn thuÕ GTGT so
víi møc thuÕ suÊt thÊp h¬n thuÕ doanh thu , ngîc l¹i cã doanh nghiÖp ph¶i
nép thuÕ GTGT víi møc thuÕ suÊt cao h¬n thuÕ doanh thu tríc ®©y ¶nh h-
ëng ®Õn kÕt qu¶ kinh doanh .§Æc biÖt lµ viÖc x©y dùng thuÕ suÊt cha ®ång
bé gi÷a c¸c mÆt hµng cïng nhãm hµng vµ c¸c ngµnh t¬ng øng t¹o ra sù bÊt
b×nh ®¼ng trong viÖc thùc hiÖn nghÜa vô thuÕ GTGT cña c¸c ®¬n vÞ kinh
doanh trong cïng mét ngµnh .
Thø t, ThuÕ GTGT g©y khã kh¨n cho nhiÒu doanh nghiÖp vÒ vèn. Quy
®Þnh ph¶i nép thuÕ GTGT víi nh÷ng hµng nhËp kho nhng cha b¸n lÇn nµo
lµm cho c¸c doanh nghiÖp còng gÆp khã kh¨n trong vÊn ®Ò vÒ vèn. §Æc biÖt
víi nh÷ng doanh nghiÖp ho¹t ®éng chñ yÕu b»ng vèn vay, khi ¸p dông luËt
thuÕ GTGT ph¶i vay thªm ®Ó nép thuÕ GTGT ®Çu vµo, sÏ cµng lµm khã
kh¨n thªm, gi¶m ®i sù khuyÕn khÝch ®Çu t s¶n xuÊt.
Thø n¨m, Tèc ®é hoµn thuÕ cña doanh nghiÖp cßn chËm .Qu¸ tr×nh,
thñ tôc xin hoµn thuÕ cßn r¾c rèi khiÕn mÊt nhiÒu thêi gian vµ c«ng søc cña
c¸c doanh nghiÖp .§Ó ®îc hoµn thuÕ c¸c doanh nghiÖp ph¶i nép hå s¬ vµ
toµn bé ho¸ ®¬n chøng tõ lªn c¬ quan thuÕ råi chê nh©n viªn thuÕ xuèng
®¬n vÞ kiÓm tra, ®èi chiÕu ho¸ ®¬n, v× chØ cã ho¸ ®¬n thuÕ GTGT hîp lÖ míi
®îc xem xÐt khÊu trõ thuÕ. ViÖc kiÓm tra ®èi chiªu ho¸ ®¬n chøng tõ thùc
hiÖn b»ng ph¬ng ph¸p thñ c«ng kÐo dµi mÊt nhiÒu thêi gian kiÓm tra vµ lµm
chËm viÖc hoµn thuÕ.
Trêng hîp doanh nghiÖp h¹ch to¸n phô thuéc lµm chñ ®Çu t mét dù ¸n
kh¸c ë ®Þa ph¬ng n¬i doanh nghiÖp cã trô së chÝnh viÖc kª khai thuÕ GTGT
ph¸ sinh trong qu¸ tr×nh ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n ®îc thùc hiÖn t¹i doanh
9
nghiÖp chñ ®Çu t. Nh vËy viÖc hoµn thuÕ GTGT sÏ ®îc thùc hiÖn t¹i côc
thuÕ ®Þa ph¬ng n¬i doanh nghiÖp cã trô së chÝnh hay t¹i côc ®Þa ph¬ng n¬i
cã dù ¸n ®Çu t ®îc x©y dùng Nh÷ng khóc m¾c nµy cÇn cã híng dÉn cô thÓ
®Ó c¸c doanh nghiÖp cã thÓ thùc hiÖn tèt c¸c dù ¸n.
Sau gÇn 5 n¨m thùc hiÖn, ®¹i bé phËn c¸c tæ chøc c¸ nh©n kinh doanh
®· cã ý thøc trong viÖc thùc hiÖn nghÜa vô thuÕ. Tuy nhiªn mét sè ®èi tîng
®· lîi dông c¬ chÕ hoµn thuÕ tríc kiÓm tra vµ sau khÇu trõ theo tû lÖ 0% ®èi
víi hµng n«ng s¶n ®Ó chiÕm ®o¹t tiÒn thuÕ. T×nh tr¹ng nµy tuy ®· bÞ ®a ra
ph¸p luËt xö lÝ nghiªm kh¾c song vÉn cßn t¸i diÔn, vµ ®Æc biÖt h¬n n÷a cã
mét sè quan chøc nhµ níc kh«ng g¬ng mÉu ®· lîi dông ®iÒu nµy ®Ó b¶o trî
cho nh÷ng kÎ xÊu, gãp phÇn lµm t¨ng thÊt thu cho ng©n s¸ch nhµ níc. HËu
qu¶ nµy lµ do c¸c c¬ quan thuÕ cha cã sù kiÓm so¸t thËt nghiªm minh, chÆt
chÏ h¬n n÷a.
Ngoµi ra cßn mét vµi khuyÕt ®iÓm n÷a trong c¬ chÕ thu thuÕ cña nhµ
níc. Trêng hîp c¸c doanh nghiÖp kh«ng thu ®îc nh÷ng kho¶n nî khã ®ßi
cña kh¸ch hµng song vÉn ph¶i nép thuÕ cho nhµ níc trªn phÇn trÞ gi¸ ®·
ch¾c ch¾n bÞ mÊt kh«ng ®ßi l¹i ®îc .§iÒu nµy thùc sù sÏ lµm gi¶m ®i sù
khuyÕn khÝch ®Çu t ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh trong c¸c doanh nghiÖp .
Nh vËy bªn c¹nh nh÷ng u ®iÓm rÊt lín vît tréi cña thuÕ GTGT so víi
thuÕ doanh thu , chóng ta thÊy thuÕ GTGT vÉn cßn nhiÒu nh÷ng tån t¹i vµ
víng m¾c do cßn nhiÒu thiÕu sãt trong kh©u chuÈn bÞ vµ ®iÒu hµnh .§Ó kh¾c
phôc nh÷ng khuyÕt ®iÓm nµy cÇn ph¶i cã sù nghiªn cøu ®Ó ®a ra mét sè ph-
¬ng híng hoµn thiÖn vµ c¸c gi¶i ph¸p cô thÓ.
Ch¬ng III
Ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p hoµn thiÖn h¹ch
to¸n thuÕ GTGT trong c¸c doanh nghiÖp
I. Sù cÇn thiÕt ph¶i hoµn thiÖn h¹ch to¸n thuÕ GTGT
NÒn kinh tÕ níc ta chuyÓn híng tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung
quan liªu bao cÊp sang c¬ chÕ kinh tÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lÝ cña nhµ níc
theo ®Þnh híng XHCN ®· thu ®îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ .C¸c doanh
nghiÖp Nhµ níc còng nh t nh©n vµ nhiÒu lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c ®·
gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo sù nghiÖp ph¸t triÓn cña ®Êt níc.
Trong c¬ chÕ qu¶n lÝ míi cña nhµ níc ta hiÖn nay Nhµ níc l·nh ®¹o vµ
qu¶n lÝ kinh tÕ b»ng c¸c c«ng cô qu¶n lÝ. Mét trong nh÷ng c«ng cô ®îc nhµ
níc sö dông ®ã lµ thuÕ. C¸c thµnh c«ng ban dÇu ®· ®¹t ®îc cña viÖc thùc
hiÖn c¸c luËt thuÕ ®Æc biÖt lµ thuÕ GTGT ®· kh¼ng ®Þnh híng ®i ®óng ®¾n
vÒ sù cÇn thiÕt x©y dùng chÕ ®é thuÕ míi nµy thay thÕ chÕ ®é thuÕ doanh
thu .
10
§Ó c«ng cô thuÕ ph¸t huy mét c¸ch cã hiÖu qu¶ th× hoµn thiÖn h¹ch
to¸n thuÕ GTGT gi÷ mét vai trß quan träng .Th«ng qua chøc n¨ng ghi chÐp,
ph¶n ¸nh t×nh h×nh thuÕ suÊt vµ sù vËn ®éng cña thuÕ suÊt trong suèt qu¸
tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh mµ c¸c doanh nghiÖp cã thÓ cung cÊp mét c¸ch
chÝnh x¸c ,®Çy ®ñ c¸c nghÜa vô cña m×nh ®èi víi nhµ níc.MÆt kh¸c qua viÖc
ph¶n ¸nh sè liÖu vµ th«ng tin cña kinh tÕ, c¬ quan thuÕ suÊt cã thÓ kiÓm tra,
gi¸m s¸t tÝnh to¸n ®îc viÖc thùc hiÖn nghÜa vô thuÕ cña c¸c doanh nghiÖp
®óng ®ñ kÞp thêi vµo ng©n s¸ch nhµ níc.
Trong xu thÕ toµn cÇu hãa hiÖn nay, viÖc VN tham gia vµo c¸c tæ chøc
kinh tÕ ®ßi hái viÖc h×nh thµnh liªn minh quan thuÕ trong khu vùc vµ më
réng trªn ph¹m vi quèc tÕ .ChÝnh s¸ch thuÕ cña VN ph¶i thay ®æi mét c¸ch
liªn tôc ®Ó kh«ng nh÷ng phï hîp víi nÒn kinh tÕ cña Vn mµ cßn phï hîp
víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi. T¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc chñ ®éng tham gia
ph¸t triÓn, hîp t¸c quèc tÕ. Mét mÆt VN l¹i chÞu nh÷ng søc Ðp cña viÖc tiÕn
hµnh c¾t gi¶m thuÕ nhËp khÈu theo cam kÕt tham gia nh: theo chÝnh s¸ch
c¾t gi¶m thuÕ nhËp quan CEPT/AFTA, mÆt kh¸c t¹o ®µ ph¸t triÓn kinh tÕ
thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp VN thÝch øng víi nh÷ng biÕn ®éng vµ ¸p lùc
c¹nh tranh t¨ng cêng kh¶ n¨ng tiÕn tíi më cöa víi quèc tÕ.
Môc ®Ých b¶o hé vµ t¹o nguån thu th«ng qua thuÕ quan kh«ng cßn
nh÷ng t¸c dông, nguån thu tõ thuÕ xuÊt nhËp khÈu sÏ gi¶m Nhµ níc cÇn t×m
kiÕm c¸c h×nh thøc h¹ch to¸n kh¸c ®Ó ®¶m b¶o sè thu ng©n s¸ch .Vai trß
cña thuÕ GTGT ph¶i ®îc ®Ò cao ®Ó kh«ng nh÷ng bï ®¾p mµ cßn lµm t¨ng
nguån thu cho ng©n s¸ch nhµ níc.
Thªm vµo ®ã xu thÕ toµn cÇu hãa t¹o kh¶ n¨ng di chuyÓn linh ho¹t cña
c¸c nguån vèn vµ lao ®éng trªn ph¹m vi toµn cÇu ,c¸c nhµ kinh doanh cã
thÓ tù do thiÕt lËp c¬ së kinh doanh vµ khai th¸c triÖt ®Ó lîi Ých th«ng qua
c¸c biÖn ph¸p chuyÓn gi¸, v× vËy kh¶ n¨ng trèn lËu thuÕ dÔ dµng h¬n .Do
®ã, sù c¹nh tranh vÒ thuÕ gi÷a c¸c biÖn ph¸p khuyÕn khÝch ®Çu t nh miÔn
gi¶m thuÕ thu nhËp t¹o ra t×nh tr¹ng hÖ thèng thuÕ c¸c quèc gia cã sù b¸m
®uæi nhau, vµ cµng héi tô l¹i gÇn nhau vÒ môc tiªu .C¶i c¸ch thuÕ trªn thÕ
giíi trong thÕ kØ 21 nµy còng theo híng ®¬n gi¶n hãa chÝnh s¸ch thuÕ, h×nh
thµnh c¸c liªn minh vÒ chÝnh s¸ch vµ qu¶n lÝ thuÕ ®Ó hîp t¸c trao ®æi th«ng
tin chèng l¹i viÖc trèn thuÕ. Do ®ã, viÖc c¶i c¸ch hoµn thiÖn dÇn luËt thuÕ
còng nh h¹ch to¸n thuÕ GTGT ë ViÖt Nam lµ mét yªu cÇu cÇn thiÕt vµ
quan träng trong néi dung c¶i c¸ch hÖ thèng thuÕ nãi chung ®Ó phï hîp víi
th«ng lÖ quèc tÕ, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi thùc hiªn héi nhËp kinh tÕ khu vùc
vµ thÕ giíi.
VÒ mÆt chñ quan thuÕ GTGT lµ mét h×nh thøc thuÕ míi mÎ ë VN ,mÆc
dï ®· ®îc chuÈn bÞ kÜ cµng tõ tríc vµ triÓn khai thùc hiÖn tÝch cùc trong h¬n
4 n¨m võa qua ,nhng do trong thêi k× qu¸ ®é cã nh÷ng ®an xen cÇn ph¶i lu
ý vÒ ¶nh hëng do kh¸c biÖt víi thuÕ doanh thu tríc ®©y nªn cßn mét sè vÊn
®Ò phøc t¹p trong c«ng t¸c x©y dùng ph¸p luËt.
11
II Mét sè néi dung cô thÓ vÒ hoµn thiÖn h¹ch to¸n
thuÕ GTGT trong c¸c doanh nghiÖp
1. KiÕn nghÞ víi c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn
1.1.VÒ ®èi tîng chÞu thuÕ
Theo c¸c v¨n b¶n hiÖn cã vµ díi gãc ®é nh×n nhËn th× nÒn kinh tÕ ®îc
ph©n thµnh :
- C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh c¸c lo¹i hµng hãa dÞch vô
kh«ng thuéc diÖn ®iÒu tiÕt cña thuÕ GTGT
- C¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh c¸c lo¹i hµng hãa dÞch vô
chÞu sù ®iÒu tiÕt cña thuÕ GTGT.Trong c¸c doanh nghiÖp nµy l¹i chia thµnh
+ C¸c doanh nghiÖp ¸p dông ph¬ng ph¸p khÊu trõ , ®îc khÊu trõ thuÕ
GTGT ®· nép ®Çu vµo .
+C¸c doanh nghiÖp ¸p dông ph¬ng ph¸p trùc tiÕp ,kh«ng ®îc khÊu trõ
thuÕ GTGT ®Çu vµo.
Tuy ®©y chØ lµ sù ph©n chia mang tÝnh chÊt thuÕ GTGT nhng sau khi
®îc ph©n chia nh vËy ,c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ mÊt kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi t¬ng
xøng .Trêng hîp c¸c ngµnh sö dông nguyªn liÖu kh«ng thuéc diÖn chÞu
thuÕ GTGT ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm chÞu thuÕ GTGT (hoÆc ngîc l¹i) lµ mét
vÝ dô minh häa ®iÓn h×nh .Ngµnh in b¸o t¹p chÝ ,s¸ch gi¸o khoa lµ nh÷ng
s¶n phÈm kh«ng thuéc diÖn chÞu thuÕ GTGT .V× vËy nh÷ng doanh nghiÖp
nµy kh«ng ph¶i nép thuÕ GTGT cho ng©n s¸ch nhµ níc, nhng khi mua
nguyªn vËt liÖu ,®éng lùc ,giÊy ,®iÖn, m¸y mãc l¹i ph¶i chÞu thuÕ khi ®· tr¶
cho mua nguyªn vËt liÖu sÏ ph¶i tÝnh c¶ vµo thµnh phÈm lµm cho gi¸ b¸n ra
t¨ng lªn, g©y khã kh¨n trong viÖc thùc hiÖn tiªu thô s¶n phÈm. Nh÷ng bÊt
cËp nµy cÇn cã biÖn ph¸p kh¾c phôc .Gi¶i ph¸p ë ®©y cã thÓ lµ quy ®Þnh thËt
Ýt ®èi tîng chÞu thuÕ GTGT .Quy ®Þnh ph¶i thËt gi¶n ®¬n râ rµng ®Ó tr¸nh
nh÷ng bÊt cËp trªn .
1.2. Ph¬ng ph¸p tÝnh thuÕ
Trong ®iÒu 12 luËt thuÕ GTGT cã ghi : “c¬ së kinh doanh nép thuÕ
theo ph¬ng ph¸p trùc tiÕp nÕu thùc hiÖn ®Çy ®ñ chÕ ®é hãa ®¬n , chøng tõ
sæ s¸ch kÕ to¸n tù chuyÖn ®¨ng kÝ theo ph¬ng ph¸p khÊu trõ th× ®îc c¬ quan
thuÕ xem xÐt ®Ó thùc hiÖn .”Do ®ã mµ thÊy ph¬ng ph¸p khÊu trõ cã nhiÒu u
®iÓm h¬n nhng trong mét sè trêng hîp ngêi thùc hiÖn nghiªm chØnh chÕ ®é
hãa ®¬n ,chøng tõ ph¶i nép thuÕ cao h¬n so víi nhng ngêi kh«ng thùc hiÖn
®Çy ®ñ c¸c chÝnh s¸ch vÒ hãa ®¬n chøng tõ.
Chóng ta kh«ng nªn thèng nhÊt sö dông mét lo¹i ph¬ng ph¸p tÝnh nhÊt
®Þnh .Khi tr×nh ®é h¹ch to¸n kÕ to¸n cho c¸c doanh nghiÖp ngµy cµng ®îc
n©ng cao th× ph¬ng ph¸p khÊu trõ cã u thÕ h¬n c¶ .Tuy nhiªn ®Ó thèng nhÊt
®îc ph¬ng ph¸p nµy th× cÇn ph¶i tõng bíc triÓn khai c«ng t¸c kÕ to¸n hãa
®¬n chøng tõ ®èi víi c¸c khu vùc kinh tÕ ngoµi quèc doanh ®Ó dÇn chuyÓn
hä sang nép thuÕ theo ph¬ng ph¸p khÊu trõ vµ ph¸t triÓn vÒ chÕ ®é h¹ch
to¸n thuÕ GTGT trong c¸c doanh nghiÖp .
12
1.3. VÒ thuÕ suÊt
ViÖc chuyÓn dæi tõ ¸p dông thuÕ doanh thu víi 11 møc thuÕ suÊt (tõ
o,5% ®Õn 30%)sang ¸p dông thuÕ GTGT víi 3 møc thuÕ suÊt 0%, 5%,
10%) tÊt nhiªn sÏ cã nhiÒu doanh nghiÖp nép thuÕ nhiÒu h¬n lµm ¶nh hëng
®Õn kÕt qu¶ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh .VÊn ®Ò nµy cÇn ®îc gi¶i quyÕt
nh sau :
Theo ý kiÕn cña em nªn dÇn tiÕn vÒ cßn 2 møc thuÕ suÊt (0% vµ 10% )
®Ó gi¶n ®¬n trong kh©u ph©n lo¹i c¸c mÆt hµng chÞu thuÕ ë c¸c møc thuÕ
suÊt kh¸c nhau .
1.4 VÒ khÊu trõ thuÕ ®Çu vµo vµ hoµn thuÕ
C¸c doanh nghiÖp ®· gÆp nhiÒu khã kh¨n trong viÖc hoµn thuÕ ,h¹ch
to¸n, tÝnh to¸n GTGT ®Çu vµo nhng l¹i t×m mäi c¸ch ®Ó ®îc hoµn thuÕ .
NghÜa lµ lîi dông chÝnh s¸ch thuÕ ®Ó b¸n hµng thÊp h¬n gi¸ mua vÉn cã l·i
do ®îc hoµn thuÕ khèng.
NghÞ ®Þnh 78/1999.N§-CP ngµy 20/8/1999vµ th«ng t sè 106/TTBTC
quy ®Þnh khÊu trõ khèng tiÒn thuÕ ®Çu vµo cho c¸c c¬ së s¶n xuÊt kinh
doanh mua n«ng ,l©m thñy s¶n trùc tiÕp cña ngêi s¶n xuÊt b¸n ra vµ hµng
hãa kh¸c khi cã hãa ®¬n b¸n hµng th«ng thêng cña Bé tµi chÝnh trë thµnh
khóc m¾c lín nhÊt cÇn th¸o gì .§©y kh«ng chØ lµ vÊn ®Ò thu ng©n s¸ch mµ
cßn cã t¸c ®éng ®Õn mÆt x· héi : doanh nghiÖp t×m c¸ch khai th¸c triÖt ®Ó
b¶ng kª thu mua hµng n«ng l©m thñy s¶n cña ngêi trùc tiÕp s¶n xuÊt vµ hãa
®¬n b¸n hµng th«ng thêng cña c¸c ®èi tîng nép thuÕ GTGT theo ph¬ng
ph¸p trùc tiÕp sö dông hãa ®¬n bµn hµng .Víi c¸ch tÝnh thuÕ GTGT ®îc
khÊu trõ khèng nh hiÖn nay nhµ níc sÏ kh«ng thu ®îc thuÕ GTGT trong
lÜnh vùc kinh doanh th¬ng m¹i mµ cßn hoµn l¹i thuÕ do cã ®Çu vµo lín
h¬n .§©y chÝnh lµ kÏ hë ®Ó cho mét sè ®èi tîng lîi dông ®Ó moi tiÒn nhµ n-
íc theo viÖc hoµn thuÕ ®Ó tr¸nh ®îc ®iÒu bÊt hîp lÝ trªn mµ vÉn thùc hiÖn ®-
îc khÊu trõ khèng , nhµ níc vÉn thu ®îc thuÕ mµ kh«ng hoµn l¹i thuÕ em
xin ®îc ®a ra biÖn ph¸p : khi tÝnh thuÕ GTGT ®Çu vµo ®îc coi lµ gi¸ mua
trùc tiÕp cña ngêi sö dông hoÆc gi¸ thanh to¸n ghi tªn hãa ®¬n th«ng thêng
lµ gi¸ mua cã tÝnh thuÕ GTGT nh ®èi víi hµng hãa dÞch vô ®Æc thï nhu tem
bu chÝnh ,vÐ cîc vËn t¶i …tÝnh ngîc l¹i gi¸ mua cha cã thuÕ GTGT vµ thuÕ
GTGT ®Çu vµo .Víi ph¬ng ph¸p nµy nhµ níc sÏ thu ®îc thuÕ GTGT nÕu
®¬n vÞ kinh doanh cã chªnh lÖch gi¸ vµ còng kh«ng ph¶i thu hoµn
thuÕ .C¸ch tÝnh ngîc l¹i gi¸ cha cã thuÕ GTGT theo c«ng thøc sau :
Gi¸ cha cã thuÕ GTGT=(gi¸ thanh to¸n thu b¶ng kª hay trªn hãa ®¬n
th«ng thêng )/(1+thuÕ suÊt cña lo¹i hµng t¬ng øng)
2. KiÕn nghÞ víi c¬ quan thu thuÕ
2.1. T¨ng cêng c«ng t¸c thanh tra
13
C¬ quan thuÕ cã nhiÖm vô híng dÉn c¸c c¬ së kinh doanh ®¨ng kÝ, kª
khai, nép thuÕ GTGT theo ®óng quy ®Þnh cña luËt thuÕ GTGT. C«ng t¸c
kiÓm tra, kiÓm so¸t thuÕ lµ c«ng cô quan träng trong c«ng t¸c qu¶n lÝ vµ thu
thuÕ .
* KiÓm tra kiÓm so¸t ho¸ ®¬n b¸n hµng
§èi víi doanh nghiÖp lîi dông dïng mäi thñ ®o¹n qua viÖc viÕt ho¸
®¬n ®Ó chiÕm dông tiÒn tõ Ng©n s¸ch nhµ níc th«ng qua viÖc hoµn thuÕ vµ
khÊu trõ thuÕ th× viÖc tæ chøc kiÓm tra ®èi chiÕu x¸c minh ho¸ ®¬n ph¶i ®îc
ngµnh thuÕ c¶ níc thùc hiÖn theo nguyªn t¾c .§èi víi ho¸ ®¬n do c¸c ®¬n vÞ
trong tØnh ph¸t ra th× ttæ chøc ®èi chiÕu chÐo qua b¶ng kª 2, 3, hoÆc cö c¸n
bé kiÓm tra thùc tÕ t¹i ®¬n vÞ thêng xuyªn .§èi víi ho¸ ®¬n do c¸c ®¬n vÞ
ngoµi tØnh sö dông th× ph¶i lËp phiÕu yªu cÇu c¬ quan thuÕ lµm thÕ nµo ®Ó
c«ng t¸c x¸c minh ho¸ ®¬n nhanh h¬n ,®ì tèn kÐm h¬n. §Ò nghÞ Tæng côc
thuÕ ®a lªn m¹ng vi tÝnh toµn bé m· sè doanh nghiÖp trong c¶ níc .§ång
thêi c¸c b¶n kª ho¸ ®¬n b¸n ra cña c¸c ®èi tîng nép thuÕ ,sö dông ho¸ ®¬n
trªn m¹ng .Nh vËy viÖc kiÓm tra ®èi chiÕu cña c¸c c¬ quan thuÕ rÊt thuËn
tiÖn vµ qu¶n lÝ chÆt chÏ c¸c ®¬n vÞ .
* KiÓm tra quyÕt to¸n thuÕ
KiÓm tra tõ tÝnh thuÕ ,thuÕ suÊt vµ quan träng nhÊt lµ kiÓm tra khÊu
trõ thuÕ GTGT ®Çu vµo .Khi kiÓm tra ph¶i chó ý viÖc ph¸t hiÖn ra nh÷ng
chøng tõ ,ho¸ ®¬n kh«ng hîp lÖ ,c¸c trêng hîp kª khai khÊu trõ trïng ®Ó
truy viÖc thu thuÕ .§èi víi c¬ së nép thuÕ GTGT theo ph¬ng ph¸p khÊu trõ
khi mua s¶n phÈm hµng ho¸ thuéc diÖn khÊu trõ thuÕ ®Çu vµo theo b¶ng kª
hoÆc ho¸ ®¬n b¸n hµng th× ®Òu ®îc khÊu trõ theo tû lÖ cô thÓ víi tõng lo¹i
hµng ho¸ Riªng víi ho¸ ®¬n cung øng dÞch vô vµ ho¸ ®¬n b¸n hµng th×
kh«ng ®îc khÊu trõ thuÕ ®Çu vµo theo tû lÖ quy ®Þnh .Bªn c¹nh ®ã , còng
cÇn kiÓm tra viÖc thùc hiÖn gi¶m thuÕ GTGT theo quy ®Þnh vÒ sè thuÕ thùc
hiÖn .
- Trang bÞ m¸y mãc , thiÕt bÞ hiÖn ®¹i víi c¸c ch¬ng tr×nh øng dông
qu¶n lÝ chuyªn ngµnh ®¹t hiÖu qu¶ cao.
HiÖn nay c«ng nghÖ th«ng tin ®ang ph¸t triÓn nh vò b·o vµ cã nh÷ng
øng dông réng r·i trong hÇu hÕt c¸c ngµnh kinh tÕ x· héi .Tæ chøc vËn dông
m¸y tÝnh trong c«ng t¸c kÕ to¸n cã mét ý nghÜa quan träng , lµm gi¶m nhÑ
sóc lao ®äng cho nh÷ng ngêi lµm kÕ to¸n vµ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng .thùc
tÕ c¸c doanh nghiÖp hiÖn nay ®Òu ¸p dông m¸y vi tÝnh nh mét c«ng cô quan
träng kh«n gthÓ thiÕu .§Ó vËn dông m¸y vi tÝnh ph¶i cã nh÷ng tæ chøc tin
häc trong kÕ to¸n nh sau:
+Doanh nghiÖp cã kÕ ho¹ch ®Çu t trang thiÕt bÞ m¸y mãc cho bé phËn
kÕ to¸n ,c¸c c¸n bé lµm kÕ to¸n ph¶i ®îc ®µo t¹o tin häc vµ sö dông ®îc
m¸y tÝnh trong c«ng viÖc cña m×nh .
+PhÊn ®Êu dÇn nèi m¹ng th«ng tin kÕ to¸n gi÷a c¸c doanh nghiÖp ®¬n
vÞ trùc thuéc tiÕn tíi nèi m¹ng víi c¬ quan thuÕ trong viÖc kª khai vµ nép
14