Phân tích tài chính và các giải pháp nhằm tăng cường năng lực tài chính tại công ty xây lắp và kinh doanh vật tư thiết bị

  • 78 trang
  • file .doc
LỜI MỞ ĐẦU
Quản trị tài chính là một bộ phận quan trọng của quản trị doanh nghiệp.
Tất cả các hoạt động kinh doanh đều ảnh hưởng tới tình hình tài chính của
doanh nghiệp, ngược lại tình hình tài chính tốt hay xấu lại có tác động thúc đẩy
hoặc kìm hãm quá trình kinh doanh. Do đó, để phục vụ cho công tác quản lý
hoạt động kinh doanh có hiệu quả các nhà quản trị cần phải thường xuyên tổ
chức phân tích tình hình tài chính cho tương lai. Bởi vì thông qua việc tính toán,
phân tích tài chính cho ta biết những điểm mạnh và điểm yếu về hoạt động sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như những tiềm năng cần phát huy và
những nhược điểm cần khắc phục. Qua đó các nhà quản lý tài chính có thể xác
định được nguyên nhân gây ra và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện tình hình
tài chính cũng như tình hình hoạt động kinh doanh của đơn vị mình trong thời
gian tới.
Xuất phát từ đó, trong thời gian thực tập tại Công ty Xây Lắp và Kinh
Doanh Vật Tư Thiết Bị, em đã cố gắng tìm hiểu thực tiễn hoạt động sản xuất
kinh doanh của Công ty thông qua phân tích tình hình tài chính Công ty trong
vài năm gần đây nhằm mục đích tự nâng cao hiểu biết của mình về vấn đề tài
chính doanh nghiệp nói chung, phân tích tài chính nói riêng. Vì vậy, em chọn đề
tài “Phân tích tài chính và các giải pháp nhằm tăng cường năng lực tài chính
tại Công ty Xây Lắp và Kinh Doanh Vật Tư Thiết Bị” làm chuyên đề thực tập
tốt nghiệp.
Chuyên đề của em được chia làm 3 chương:
CHƯƠNG I . Cơ sở lý luận chung về phân tích tài chính – Phương
pháp phân tích tài chính – tình hình tài chính và hiệu quả tài chính qua phân
tích tài chính
CHƯƠNG II . Thực trạng tình hình tài chính và hoạt động sản xuất
kinh doanh tại Công ty Xây Lắp và Kinh Doanh Vật Tư Thiết Bị
1
CHƯƠNG III . Một số kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa
năng lực tài chính của Công ty Xây Lắp và Kinh Doanh Vật Tư Thiết Bị
2
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH – PHƯƠNG
PHÁP PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH – TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH VÀ HIỆU
QUẢ TÀI CHÍNH QUA PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH
1. Khái niệm, đối tượng phân tích tài chính
1.1. Khái niệm
Phân tích tài chính là một tập hợp các khái niệm, phương pháp, công cụ
theo một hệ thống nhất định cho phép thu thập và xử lý các thông tin kế toán
cũng như các thông tin khác trong quản lý doanh nghiệp nhằm đưa ra những
đánh giá chính xác, đúng đắn về tình hình tài chính, khả năng và tiềm lực của
doanh nghiệp, giúp nhà quản lý kiểm soát tình hình kinh doanh của doanh
nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cũng như dự đoán trước những rủi ro có
thể xảy ra trong tương lai để đưa các quyết định xử lý phù hợp tuỳ theo mục tiêu
theo đuổi.
1.2. Đối tượng của phân tích tài chính
Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần có các
hoạt động trao đổi điều kiện và kết quả sản xuất thông qua những công cụ tài
chính và vật chất. Chính vì vậy, bất kỳ doanh nghiệp nào cũng phải tham gia vào
các mối quan hệ tài chính đa dạng và phức tạp. Các quan hệ tài chính đó có thể
chia thành các nhóm chủ yếu sau:
Thứ nhất: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với Nhà nước. Quan hệ
này biểu hiện trong quá trình phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập
quốc dân giữa ngân sách Nhà nước với các doanh nghiệp thông qua các hình
thức:
- Doanh nghiệp nộp các loại thuế vào ngân sách theo luật định.
- Nhà nước cấp vốn kinh doanh cho các doanh nghiệp (DNNN) hoặc tham
gia với tư cách người góp vốn (Trong các doanh nghiệp sở hữu hỗn hợp).
3
Thứ hai: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính và
các tổ chức tài chính. Thể hiện cụ thể trong việc huy động các nguồn vốn dài
hạn và ngắn hạn cho nhu cầu kinh doanh:
- Trên thị trường tiền tệ đề cập đến việc doanh nghiệp quan hệ với các
ngân hàng, vay các khoản ngắn hạn, trả lãi và gốc khi đến hạn.
- Trên thị trường tài chính, doanh nghiệp huy động các nguồn vốn dài hạn
bằng cách phát hành các loại chứng khoán (Cổ phiếu, trái phiếu) cũng như việc
trả các khoản lãi, hoặc doanh nghiệp gửi các khoản vốn nhàn rỗi vào ngân hàng
hay mua chứng khoán của các doanh nghiệp khác.
Thứ ba: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các thị trường khác huy
động các yếu tố đầu vào (Thị trường hàng hoá, dịch vụ lao động...) và các quan
hệ để thực hiện tiêu thụ sản phẩm ở thị trường đầu ra (Với các đại lý, các cơ
quan xuất nhập khẩu, thương mại...)
Thứ tư: Quan hệ tài chính phát sinh trong nội bộ doanh nghiệp. Đó là các
khía cạnh tài chính liên quan đến vấn đề phân phối thu nhập và chính sách tài
chính cuả doanh nghiệp như vấn đề cơ cấu tài chính, chính sách tái đầu tư, chính
sách lợi tức cổ phần, sử dụng ngân quỹ nội bộ doanh nghiệp. Trong mối quan hệ
quản lý hiện nay, hoạt động tài chính của các DNNN có quan hệ chặt chẽ với
hoạt động tài chính của cơ quan chủ quản là Tổng Công Ty. Mối quan hệ đó
được thể hiện trong các quy định về tài chính như:
- Doanh nghiệp nhận và có trách nhiệm bảo toàn vốn của Nhà nước do
Tổng Công Ty giao.
- Doanh nghiệp có nghĩa vụ đóng góp một phần quỹ khấu hao cơ bản và
trích một phần lợi nhuận sau thuế vào quỹ tập trung của Tổng Công Ty theo quy
chế tài chính của Tổng Công Ty và với những điều kiện nhất định.
- Doanh nghiệp cho Tổng Công Ty vay quỹ khấu hao cơ bản và chịu sự
điều hoà vốn trong Tổng Công Ty theo những điều kiện ghi trong điều lệ của
tổng Công ty.
Như vậy, đối tượng của phân tích tài chính, về thực chất là các mối quan
hệ kinh tế phát sinh trong quá trình hình thành, phát triển và biến đổi vốn dưới
4
các hình thức có liên quan trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp.
2. Mục đích, ý nghĩa của phân tích báo cáo tài chính
Có nhiều đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp
như: chủ doanh nghiệp, nhà tài trợ, nhà cung cấp, khách hàng...Mỗi đối tượng
quan tâm với các mục đích khác nhau nhưng thường liên quan với nhau.
Đối với chủ doanh nghiệp và các nhà quản trị doanh nghiệp, mối quan
tâm hàng đầu của họ là tìm kiếm lợi nhuận và khả năng trả nợ. Ngoài ra, các nhà
quản trị doanh nghiệp còn quan tâm đến mục tiêu khác như tạo công ăn việc
làm, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng doanh thu, giảm chi phí... Tuy nhiên,
doanh nghiệp chỉ có thể thực hiện các mục tiêu này nếu họ kinh doanh có lãi và
thanh toán được nợ. Một doanh nghiệp bị lỗ liên tục rút cục sẽ bị cạn kiệt các
nguồn lực và buộc phải đóng cửa, còn nếu doanh nghiệp không có khả năng
thanh toán các khoản nợ đến hạn trả cũng buộc phải ngừng hoạt động.
Đối với các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng, mối quan tâm của
họ hướng chủ yếu vào khă năng trả nợ của doanh nghiệp. Vì vậy họ đặc biệt chú
ý đến số lượng tiền và các tài sản khác có thể chuyển đổi thành tiền nhanh, từ đó
so sánh với số nợ ngắn hạn để biết được khả năng thanh toán tức thời của doanh
nghiệp. Bên cạnh đó, họ cũng rất quan tâm đến số lượng vốn chủ sở hữu vì đó là
khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp gặp rủi ro.
Đối các nhà đầu tư, họ quan tâm đến lợi nhuận bình quân vốn của Công
ty, vòng quay vốn, khả năng phát triển của doanh nghiệp...Từ đó ảnh hưởng tới
các quyết định tiếp tục đầu tư và Công ty trong tương lai.
Bên cạnh những nhóm người trên, các cơ quan tài chính, cơ quan thuế,
nhà cung cấp, người lao động...cũng rất quan tâm đến bức tranh tài chính của
doanh nghiệp với những mục tiêu cơ bản giống như các chủ ngân hàng, chủ
doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Tất cả những cá nhân, tổ chức quan tâm nói trên đều có thể tìm thấy và
thoả mãn nhu cầu về thông tin của mình thông qua hệ thống chỉ tiêu do phân
tích báo cáo tài chính cung cấp.
5
3. Tổ chức công tác phân tích tài chính
Quá trình tổ chức công tác phân tích tài chính được tiến hành tuỳ theo loại
hình tổ chức kinh doanh ở các doanh nghiệp nhằm mục đích cung cấp, đáp ứng
nhu cầu thông tin cho quá trình lập kế hoạch, công tác kiểm tra và ra quyết định.
Công tác tổ chức phân tích phải làm sao thoả mãn cao nhất cho nhu cầu thông
tin của từng loại hình quản trị khác nhau.
- Công tác phân tích tài chính có thể nằm ở một bộ phận riêng biệt đặt
dưới quyền kiểm soát trực tiếp của ban giám đốc và làm tham mưu cho giám
đốc. Theo hình thức này thì quá trình phân tích được thể hiện toàn bộ nội dung
của hoạt động kinh doanh. Kết quả phân tích sẽ cung cấp thông tin thường
xuyên cho lãnh đạo trong doanh nghiệp. Trên cơ sở này các thông tin qua phân
tích được truyền từ trên xuống dưới theo chức năng quản lý và quá trình giám
sát, kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh, chấn chỉnh đối với từng bộ phận của doanh
nghiệp theo cơ cấu từ ban giám đốc đến các phòng ban.
- Công tác phân tích tài chính được thực hiện ở nhiều bộ phận riêng biệt
theo các chức năng của quản lý nhằm cung cấp thông tin và thoả mãn thông tin
cho các bộ phận của quản lý được phân quyền, cụ thể:
+ Đối với bộ phận được phân quyền kiểm soát và ra quyết định về chi phí,
bộ phận này sẽ tổ chức thực hiện thu nhập thông tin và tiến hành phân tích tình
hình biến động chi phí, giữa thực hiện so với định mức nhằm phát hiện chênh
lệch chi phí cả về hai mặt động lượng và giá để từ đó tìm ra nguyên nhân và đề
ra giải pháp.
+ Đối với bộ phận được phân quyền kiểm soát và ra quyết định về doanh
thu (Thường gọi là trung tâm kinh doanh), là bộ phận kinh doanh riêng biệt theo
địa điểm hoặc một số sản phẩm nhóm hàng riêng biệt, do đó họ có quyền với bộ
phạn cấp dưới là bộ phận chi phí. ứng với bộ phận này thường là trưởng phòng
kinh doanh, hoặc giám đốc kinh doanh tuỳ theo doanh nghiệp. Bộ phận này sẽ
tiến hành thu nhập thông tin, tiến hành phân tích báo cáo thu nhập, đánh giá mối
quan hệ chi phí – khối lượng – lợi nhuận làm cơ sở để đánh giá hoàn vốn trong
kinh doanh và phân tích báo cáo nội bộ.
6
4. Các loại hình phân tích tài chính
4.1. Căn cứ theo thời điểm kinh doanh
Căn cứ theo thời điểm kinh doanh thì phân tích chia làm 3 hình thức:
- Phân tích trước khi kinh doanh.
- Phân tích trong kinh doanh.
- Phân tích sau khi kinh doanh.
4.1.1. Phân tích trước khi kinh doanh
Phân tích trước khi kinh doanh còn gọi là phân tích tương lai, nhằm dự
báo, dự toán cho các mục tiêu trong tương lai.
4.1.2. Phân tích trong quá trình kinh doanh
Phân tích trong quá trình kinh doanh còn gọi là phân tích hiện tại (Hay tác
nghiệp) là quá trình phân tích diễn ra cùng quá trình kinh doanh . Hình thức này
rất thích hợp cho chức năng kiểm tra thường xuyên nhằm điều chỉnh, chấn chỉnh
những sai lệch lớn giữa kết quả thực hiện với mục tiêu đề ra.
4.1.3. Phân tích sau kinh doanh
Là phân tích sau khi kết thúc quá trình kinh doanh (Hay phân tích quá
khứ). Quá trình này nhằm định kỳ đánh giá kết quả giữa thực hiện so với kế
hoạch hoặc định mức đề ra. Từ kết quả phân tích cho ta nhận rõ tình hình thực
hiện kế hoạch của các chỉ tiêu đề ra và làm căn cứ để xây dựng kế hoạch tiếp
theo.
4.2. Căn cứ theo thời điểm lập báo cáo
Căn cứ theo thời điểm lập báo cáo, phân tích được chia làm phân tích
thường xuyên và phân tích định kỳ.
4.2.1. Phân tích thường xuyên
Phân tích thường xuyên được đặt ra ngay trong quá trình kinh doanh. Kết
quả phân tích giúp phát hiện ngay ra sai lệch, giúp doanh nghiệp đưa ra được
các diều chỉnh kịp thời và thường xuyên trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên biện pháp này thường công phu và tốn kém.
4.2.2. Phân tích định kỳ
7
Được đặt ra sau mỗi chu kỳ kinh doanh khi cáo báo cáo đã đựoc thành
lập. Phân tích định kỳ là phân tích sau quá trình kinh doanh, vì vậy kết quả phân
tích nhằm đánh giá tình hình thực hiện, kết quả hoạt động kinh doanh của từng
kỳ và là cơ sở cho xây dựng kế hoạch kinh doanh kỳ sau.
4.3. Căn cứ theo nội dung phân tích
4.3.1. Phân tích chỉ tiêu tổng hợp
Phân tích theo chỉ tiêu tổng hợp là việc tổng kết tất cả các kết quả phân
tích để đưa ra một số chỉ tiêu tổng hợp nhằm đánh giá toàn bộ hoạt động sản
xuất kinh doanh trong mối quan hệ nhân quả giữa chúng cũng như dưới tác động
Của các yếu tố thuộc môi trường.
Ví dụ: - Phân tích các chỉ tiêu phản ánh kết quả khối lượng, chất lượng
sản xuất kinh doanh.
- Phân tích các chỉ tiêu phản ánh kết quả doanh thu và lợi nhuận.
4.3.2. Phân tích chuyên đề
Còn được gọi là phân tích bộ phận, là việc tập trung vào một số nhân tố
của quá trình kinh doanh tác động, ảnh hưởng đến những chỉ tiêu tổng hợp.
Ví dụ: - Các yếu tố về tình hình sử dụng lao động; các yếu tố về sử dụng
nguyên vật liệu.
II. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH
1. Các bước trong quá trình tiến hành phân tích tài chính
1.1. Thu nhập thông tin
Phân tích hoạt động tài chính sử dụng mọi nguồn thông tin có khả năng lý
giải và thuyết minh thực trạng hoạt động tài chính, hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp, phục vụ cho quá trình dự đoán, đánh giá, lập kế hoạch.
Nó bao gồm với những thông tin nội bộ đến những thông tin bên ngoài, những
thông tin kế toán và thông tin quản lý khác, những thông tin về số lượng và giá
trị... Trong đó các thông tin kế toán là quan trọng nhất, được phản ánh tập trung
trong các báo cáo tài chính doanh nghiệp, đó là những nguồn thông tin đặc biệt
quan trọng. Do vậy, phân tích hoạt động tài chính trên thực tế là phân tích các
báo cáo tài chính doanh nghiệp.
8
1.2. Xử lý thông tin
Giai đoạn tiếp theo của phân tích hoạt động tài chính là quá trình xử lý
thông tin đã thu thập. Trong giai đoạn này, người sử dụng thông tin ở các góc độ
nghiên cứu, ứng dụng khác nhau phục vụ mục tiêu phân tích đã đặt ra. Xử lý
thông tin là quá trình sắp xếp các thông tin theo những mục tiêu nhất định nhằm
tính toán, so sánh, giải thích, đánh giá, xác định nguyên nhân của các kết quả đã
đạt được nhằm phục vụ cho quá trình dự đoán và quyết định.
1.3. Dự đoán và ra quyết định
Thu thập và xử lý thông tin nhằm chuẩn bị những tiền đề và điều kiện cần
thiết để người sử dụng thông tin dự đoán nhu cầu và đưa ra các quyết định hoạt
động kinh doanh. Đối với chủ doanh nghiệp, phân tích hoạt động tài chính nhằm
đưa ra các quyết định liên quan tới mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp là tăng
trưởng, phát triển, tối đa hoá lợi nhuận, tối đa hoá doanh thu. Đối với cho vay và
đầu tư vào doanh nghiệp thì đưa ra các quyết định về tài trợ đầu tư, đối với cấp
trên của doanh nghiệp thì đưa ra các quyết định quản lý doanh nghiệp.
1.4. Các thông tin cơ sở để phân tích hoạt động tài chính
Các thông tin cơ sở được dùng để phân tích hoạt động Tài chính trong các
doanh nghiệp nói chung là các báo cáo tài chính, bao gồm:
Bảng cân đối kế toán: Là một báo cáo tài chính, mô tả tình trạng tài chính
của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định nào đó. Nó được thành lập từ 2
phần: Tài sản và nguồn vốn.
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Là một báo cáo tài chính tổng
hợp, phản ánh một cách tổng quát tình hình và kết quả kinh doanh trong một
niên độ kế toán, dưới hình thái tiền tệ. Nội dung của báo kết quả hoạt động kinh
doanh có thể thay đổi nhưng phải phản ánh được 4 nội dung cơ bản là: doanh
thu, giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp, lãi, lỗ.
Số liệu trong báo cáo này cung cấp những thông tin tổng hợp nhất về phương
thức kinh doanh của doanh nghiệp trong thời kỳ và chỉ ra rằng, các hoạt động
kinh doanh đó đem lại lợi nhuận hay lỗ vốn, đồng thời nó còn phản ánh tình
9
hình sử dụng các tiềm năng về vốn, lao động, kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý
kinh doanh của doanh nghiệp.
2. Phương pháp phân tích tài chính
Phương pháp phân tích tài chính bao gồm một hệ thống các công cụ và
biện pháp nhằm tiếp cận, nghiên cứu các sự kiện, hiện tượng, các mối quan hệ
bên trong và bên ngoài, các luồng dịch chuyển và biến đổi tài chính, các chỉ tiêu
tài chính tổng hợp và chi tiết, nhằm đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp.
Về lý thuyết có nhiều phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp,
nhưng trên thực tế người ta thường sử dụng các phương pháp sau.
2.1. Phương pháp so sánh
- So sánh giữa số thực hiện kỳ này với số thực hiện kỳ trước để thấy rõ xu
hướng thay đổi về tài chính của doanh nghiệp, thấy được tình hình tài chính
được cải thiện hay xấu đi như thế nào để có biện pháp khắc phục trong kỳ tới.
- So sánh giữa số thực hiện với số kế hoạch để thấy rõ mức độ phấn đấu
của doanh nghiệp.
- So sánh giữa số thực hiện kỳ này với mức trung bình của ngành để thấy
tình hình tài chính doanh nghiệp đang ở trong tình trạng tốt hay xấu, được hay
chưa được so với doanh nghiệp cùng ngành.
- So sánh theo chiều dọc để thấy được tỷ trọng của từng tổng số ở mỗi bản
báo cáo và qua đó chỉ ra ý nghĩa tương đối của các loại các mục, tạo điều kiện
thuận lợi cho việc so sánh.
- So sánh theo chiều ngang để thấy được sự biến động cả về số tuyệt đối
và số tương đối của một khoản mục nào đó qua các niên độ kế toán liên tiếp.
Khi sử dụng phương pháp so sánh phải tuân thủ 2 điều kiện sau:
- Điều kiện một: Phải xác định rõ “gốc so sánh” và “kỳ phân tích”.
- Điều kiện hai: Các chỉ tiêu so sánh (Hoặc các trị số của chỉ tiêu so sánh)
phải đảm bảo tính chất có thể so sánh được với nhau. Muốn vậy, chúng phải
thống nhất với nhau về nội dung kinh tế, về phương pháp tính toán, thời gian
tính toán.
2.2. Phương pháp tỷ lệ
10
Phương pháp này dựa trên các ý nghĩa chuẩn mực các tỷ lệ của đại lượng
tài chính trong các quan hệ tài chính. Về nguyên tắc, phương pháp này yêu cầu
phải xác định được các ngưỡng, các định mức để nhận xét, đánh giá tình hình tài
chính doanh nghiệp, trên cơ sở so sánh các tỷ lệ của doanh nghiệp với giá trị các
tỷ lệ tham chiếu.
Đây là phương pháp có tính hiện thực cao với các điều kiện được áp dụng
ngày càng được bổ sung và hoàn thiện hơn. Vì:
- Nguồn thông tin kế toán và tài chính được cải tiến và cung cấp đầy đủ
hơn là cơ sở để hình thành những tham chiếu tin cậy nhằm đánh giá một tỷ lệ
của một doanh nghiệp hay một nhóm doanh nghiệp.
- Việc áp dụng tin học cho phép tích luỹ dữ liệu và thúc đẩy nhanh quá
trình tính toán hàng loạt các tỷ lệ.
- Phương pháp này giúp các nhà phân tích khai thác có hiệu quả những số
liệu và phân tích một cách hệ thống hàng loạt tỷ lệ theo chuỗi thời gian liên tục
hoặc theo từng giai đoạn.
2.3. Phương pháp Dupont
Dupont là tên của một nhà quản trị tài chính người Pháp tham gia kinh
doanh ở Mỹ.Dupont đã chỉ ra được mối quan hệ tương hỗ giữa các chỉ số hoạt
động trên phương diện chi phí và các chỉ số hiệu quả sử dụng vốn.Từ việc phân
tích:
Lợi nhuận ròng Lợi nhuận ròng Doanh thu
ROI= = x
Tổng số vốn Doanh thu Tổng số vốn
Dupont đã khái quát hoá và trình bày chỉ số ROI một cách rõ ràng, nó
giúp cho các nhà quản trị tài chính có một bức tranh tổng hợp để có thể đưa ra
các quyết định tài chính hữu hiệu.
III. TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH QUA
PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH
1. Tình hình tài chính qua phân tích báo cáo cáo tài chính
11
1.1. Đánh giá khái quát tình hình tài chính qua phân tích báo cáo cáo
tài chính
Công việc này sẽ cung cấp cho chúng ta những thông tin khái quát về tình
hình tài chính của doanh nghiệp trong kỳ là khả quan hay không khả quan thông
qua một số nội dung sau:
Để đánh giá chung trước khi đi đi vào đánh giá chi tiết, ta sử dụng chỉ tiêu
tỷ lệ lãi trên tổng sản phẩm:
ROI là phân tích của hệ thống quay vòng vốn với tỷ lệ lãi thuần trên
doanh thu, mặt khác ROI còn có 2 ý nghĩa: Cho phép liên kết 2 con số cuối cùng
của 2 báo cáo tài chính cơ bản (Lãi thuần của báo cáo kết quả hoạt động kinh
doanh và Tổng cộng tài sản); Kết hợp 3 yếu tố cơ bản cần phải xem xét ngay từ
đầu trước khi đi vào phân tích chi tiết.
Bên cạnh việc huy động và sử dụng vốn, khả năng tự bảo đảm về mặt tài
chính và mức độ độc lập về mặt tài chính cũng cho thấy một cách khái quát về
tình hình tài chính doanh nghiệp.
Nguồn vốn chủ sở hữu
Tỷ suất tài trợ =
Tổng số nguồn vốn
Chỉ tiêu này càng nâng cao chứng tỏ mức độc lập về mặt tài chính của
doanh nghiệp càng lớn vì hầu hết tài sản doanh nghiệp có dược đều là của doanh
nghiệp.
Tỷ suất thanh Tổng số tài sản lưu động
=
toán hiện hành Tổng số nợ ngắn hạn
Tỷ suất này cho thấy khả năng đáp ứng các khoản nợ ngắn hạn của doanh
nghiệp là cao hay thấp. Nếu tỷ lệ này xấp xỉ bằng 1 thì doanh nghiệp có tình
12
hình tài chính nằm tại trạng thái bình thường tương đương với việc có đủ khả
năng thanh toán các khoản nợ ngắn hạn
Tỷ suất thanh toán Tổng số vốn bằng tiền
=
của vốn lưu động Tổng số vốn tài sản lưu động
Chỉ tiêu này phản ánh khả năng chuyển đổi thành tiền của tài sản lưu
động, thực tế cho thấy, chỉ tiêu này lớn hơn 0,5 hoặc nhỏ hơn 0,1 đều không tốt
vì sẽ gây ra ứ đọng vốn hoặc thiếu vốn cho hoạt động thanh toán.
Tỷ suất thanh Tổng số vốn bằng tiền
=
toán tức thời Tổng số nợ ngắn hạn
Thực tế cho thấy, nếu tỷ suất này lớn hơn 0.5 thì tình hình thanh toán
tương đối khả quan, còn nếu nhỏ hơn 0.5 thì doanh nghiệp có thể gặp khó khăn
trong thanh toán công nợ. Do đó có thể xảy ra khả năng bán gấp hàng hoá để
trang trải cho các khoản công nợ. Tuy nhiên, nếu tỷ suất này quá cao thì cũng
không tốt vì khi này vốn bằng tiền quá nhiều phản ánh khả năng quay vòng vốn
chậm. Làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.
Ngoài ra chúng ta cũng cần xem xét thêm chỉ tiêu sau:
Vốn hoạt động thuần = Tài sản lưu động – Nợ ngắn hạn.
Nếu chỉ tiêu này càng lớn thì khả năng thanh toán của doanh nghiệp càng
cao. Nhưng khi vốn hoạt động thuần quá cao thì lại làm giảm hiệu quả hoạt
động đầu tư và giảm thu nhập vì phần tài sản lưu động nằm dư ra so với nhu
cầu chắc chắn không làm tăng thêm thu nhập.
Tuy nhiên, do hoạt động của tài chính doanh nghiệp là một bộ phận của
hoạt động sản xuất kinh doanh và có mối quan hệ trực tiếp, hai chiều với hoạt
động sản xuất kinh doanh. Vì vậy, để quá trình đánh giá được sâu sắc hơn,
chúng ta cần phải đi nghiên cứu các báo cáo tài chính tiếp theo.
13
1.2. Khái quát tình hình đảm bảo nguồn vốn cho hoạt động sản xuất
kinh doanh qua phân tích Bảng cân đối kế toán
1.2.1. Tình hình nguồn vốn và sử dụng vốn
Phân tích diễn biến nguồn vốn và sử dụng vốn là xem xét và đánh giá sự
thay đổi các chỉ tiêu cuối kỳ so với đầu kỳ trên BCĐKT về nguồn vốn và cách
thức sử dụng vốn của doanh nghiệp vào công việc cụ thể. Sự thay đổi của các tài
khoản trên BCĐKT từ kỳ trước tới kỳ này cho ta biết nguồn vốn và sử dụng
vốn.
Để tiến hành phân tích diễn biến nguồn vốn và sử dụng vốn,trước tiên
người ta trình bày BCĐKT dưới dạng bảng cân đối báo cáo (Trình bày một phía)
từ tài sản đến nguồn vốn, sau đó, so sánh số liệu cuối kỳ với đầu kỳ trong từng
chỉ tiêu của bảng cân đối để xác định tình hình tăng giảm vốn trong doanh
nghiệp theo nguyên tắc.
- Nếu tăng phần tài sản và giảm phần nguồn vốn thì được xếp vào cột sử
dụng vốn.
- Nếu giảm phần tài sản và tăng phần nguồn vốn thì được xếp vào cột
nguồn vốn.
- Nguồn vốn và sử dụng vốn phải cân đối với nhau.
Cuối cùng, tiến hành sắp xếp các chỉ tiêu về nguồn vốn và sử dụng vốn
theo những trình tự nhất định tuỳ theo mục tiêu phân tích và phản ánh vào một
bảng biểu theo mẫu sau:
Biểu 1. Các chỉ tiêu về nguồn vốn và sử dụng vốn
Chỉ tiêu Số tiền Tỷ trọng
1.Sử dụng vốn
.........
Cộng sử dụng vốn
2.Nguồn vốn
.........
Cộng nguồn vốn
14
Nội dung phân tích này cho ta biết trong một kỳ kinh doanh nguồn vốn
tăng, giảm bao nhiêu? Tình hình sử dụng vốn như thế nào ? Những chỉ tiêu nào
là chủ yếu ảnh hưởng tới sự tăng giảm nguồn vốn và sử dụng vốn của doanh
nghiệp? Tử đó có giải pháp khai thác các nguồn vốn và nâng cao hiệu quả sử
dụng vốn trong doanh nghiệp.
1.2.2. Tình hình đảm bảo nguồn vốn
Để tiến hành sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp cần có tài sản bao
gồm: TSCĐ và đầu tư dài hạn; TSLĐ và đầu tư ngắn hạn. Để hình thành hai
loại tài sản này, phải có các nguồn vốn tài trợ tương ứng, bao gồm nguồn vốn
dài hạn và nguồn vốn ngắn hạn.
Nguồn vốn ngắn hạn là nguồn vốn mà doanh nghiệp sử dụng trong
khoảng thời gian dưới 1 năm cho hoạt động sản xuất kinh doanh bao gồm các
khoản nợ ngắn hạn, nợ phải trả nhà cung cấp và nợ phải trả ngắn hạn khác.
Nguồn vốn dài hạn là nguồn vốn doanh nghiệp sử dụng lâu dài cho hoạt
động kinh doanh bao gồm nguồn vốn chủ sở hữu, nguồn vốn vay nợ trung, dài
hạn...
Nguồn dài hạn trước hết được đầu tư để hình thành TSCĐ,phần dư của
nguồn vốn dài hạn và nguồn vốn ngắn hạn được đầu tư hình thành nên TSLĐ.
Để đánh giá khả năng thanh toán các khoản nợ ngắn hạn đến hạn, các nhà
phân tích còn quan tâm đến chỉ tiêu vốn lưu động ròng hay vốn lưu động thường
xyuên của doanh nghiệp. Chỉ tiêu này cũng là một yếu tố quan trọng và cần thiết
cho việc đánh giá điều kiện cân bằng tài chính của một doanh nghiệp. Nó được
xác định là phần chênh lệch giữa tổng tài sản lưu động và tổng nợ ngắn hạn:
Vốn lưu động ròng = TSLĐ - Nợ ngắn hạn.
Khả năng đáp ứng nghĩa vụ thanh toán, mở rộng quy mô sản xuất kinh
doanh và khả năng nắm bắt thời cơ thuận lợi của doanh nghiệp phụ thuộc phần
lớn vào vốn lưu động nói chung và vốn lưu động ròng nói riêng. Do vậy, sự phát
triển còn được thể hiện ở sự tăng trưởng vốn lưu động ròng.
15
Mức độ an toàn của tài sản ngắn hạn phụ thuộc vào mức độ của vốn lưu
động thường xuyên.Phân tích tình hình đảm bảo nguồn vốn cho hoạt động kinh
doanh,ta cần phải tính toán và so sánh giữa các nguồn vốn với tài sản:
- Khi nguồn vốn dài hạn < TSCĐ
hoặc
TSLĐ < Nguồn vốn ngắn hạn.
Có nghĩa là nguồn vốn thường xuyên < 0. Do đó nguồn vốn dài hạn
không đủ đầu tư cho TSCĐ, doanh nghiệp phải đầu tư vào TSCĐ một phần
nguồn vốn ngắn hạn, TSLĐ không đáp ứng đủ nhu cầu thanh toán nợ ngắn hạn.
Cán cân thanh toán của doanh nghiệp mất cân bằng, doanh nghiệp phải dùng
một phần TSCĐ để thanh toán nợ ngắn hạn đến hạn trả.
Trong trường hợp như vậy, giải pháp của doanh nghiệp là tăng cường huy
động vốn ngắn hạn hợp pháp hoặc giảm qui mô đầu tư dài hạn hay thực hiện
đồng thời cả hai giải pháp đó.
- Khi nguồn vốn dài hạn > TSCĐ
hoặc TSLĐ > Nguồn vốn ngắn hạn.
Tức là có vốn lưu động thường xuyên > 0.
Có nghĩa là nguồn vốn dài hạn dư thừa sau khi đầu tư vào TSCĐ, phần
thừa đó đầu tư vào TSLĐ. Đồng thời TSLĐ > nguồn vốn ngắn hạn, do vậy khả
năng thanh toán của doanh nghiệp tốt.
- Khi vốn lưu động thương xuyên = 0 có nghĩa là nguồn vốn dài hạn tài
trợ đủ cho TSCĐ và TSLĐ đủ để doanh nghiệp trả các khoản nợ ngắn hạn. Tình
hình tài chính như vậy là lành mạnh. Nhu cầu vốn lưu động thường xuyên là
lượng vốn ngắn hạn doanh nghiệp cần để tài trợ cho một phần TSLĐ, đó là
hàng tồn kho và các khoản phải thu (TSLĐ không phải là tiền).
Nhu cầu vốn lưu động thường xuyên = Tồn kho và các khoản phải thu –
Nợ ngắn hạn.
Thực tế có thể xảy ra các trường hợp sau:
+ Nhu cầu VLĐ thường xuyên > 0, tức tồn kho và các khoản phải thu >
nợ ngắn hạn. Tại đây các sử dụng ngắn hạn của doanh nghiệp lớn hơn các nguồn
16
vốn ngắn hạn mà doanh nghiệp có từ ở bên ngoài. Vì vậy doanh nghiệp phải
dùng nguồn vốn dài hạn để tài trợ vào phần chênh lệch.
+ Nhu cầu nợ thường xuyên < 0, có nghĩa là các nguồn vốn ngắn hạn từ
bên ngoài đã dư thừa để tài trợ các sử dụng ngắn hạn của doanh nghiệp. Doanh
nghiệp không cần nhận vốn ngắn hạn để tài trợ cho chu kỳ kinh doanh.
1.3. Khái quát tình hình tài chính qua Báo cáo kết quả kinh doanh
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là một bản báo cáo tài chính tổng
hợp phản ánh tình hình và kết quả hoạt động kinh doanh theo từng loại hoạt
động của doanh nghiệp. Nội dung của báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
thay đổi theo từng thời kỳ tuỳ thuộc vào yêu cầu quản lý, nhưng khi đánh giá
khái quát tình hình tài chính thì phân tích Báo cáo cáo kết quả hoạt động kinh
doanh phải phản ánh được 4 nội dung cơ bản: Doanh thu; Giá vốn hàng bán; chi
phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp; Lãi, lỗ. Và được phản ánh qua đẳng
thức sau:
Lãi (Lỗ) = Doanh thu – Chi phí bán hàng – Chi phí hoạt động kinh doanh.
1.4. Hệ thống các nhóm chỉ tiêu đánh giá tình hình tài chính
Trong phân tích tài chính, thường dùng các nhóm chỉ tiêu đánh giá sau:
- Nhóm chỉ tiêu về khả năng thanh toán.
- Nhóm chỉ tiêu về cơ cấu vốn.
- Nhóm chỉ tiêu về khả năng hoạt động.
- Nhóm chỉ tiêu về khả năng sinh lời.
1.4.1. Nhóm chỉ tiêu về khả năng thanh toán
Ngày nay mục tiêu kinh doanh được các nhà kinh tế nhìn nhận lại một
cách trực tiếp hơn, đó là: trả được công nợ và có lợi nhuận. Vì vậy khả năng
thanh toán được coi là những chỉ tiêu tài chính được quan tâm hàng đầu và được
đặc trưng bằng các tỷ suất sau.
1.4.1.1. Hệ số thanh toán chung
Hệ số này thể hiện mối quan hệ tương đối giữa tài sản lưu động hiện hành
và tổng nợ ngắn hạn hiện hành.
17
TSLĐ
Hệ số thanh toán chung =
Tổng nợ ngắn hạn
Tài sản lưu động thông thường bao gồm tiền, các chứng khoán dễ chuyển
nhượng, các khoản phải thu, hàng tồn kho và tài sản lưu động khác. Còn nợ
ngắn hạn gồm các khoản vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng, các khoản phải
trả người cung cấp, các khoản phải trả khác. Hệ số thanh toán chung đo lường
khả năng của các tài sản lưu động có thể chuyển đổi thành tiền để hoàn trả các
khoản nợ ngắn hạn. Hệ số này phụ thuộc vào từng ngành kinh doanh và từng
thời kỳ kinh doanh, nhưng nguyên tắc cơ bản phát biểu rằng con số tỷ lệ 2:1 là
hợp lý. Nhìn chung, một con số tỷ lệ thanh toán chung rất thấp thông thường sẽ
trở thành nguyên nhân lo âu, bởi vì các vấn đề rắc rối về dòng tiền mặt chắc
chắn sẽ xuất hiện. Trong khi đó một con số tỷ cao quá lại nói lên rằng Công ty
đang không quản lý hợp lý được các tài sản có hiện hành của mình.
1.4.1.2. Hệ số thanh toán nhanh
Hệ số thanh toán nhanh là một tiêu chuẩn đánh giá khắt khe hơn về khả
năng trả các khoản nợ ngắn hạn so với chỉ số thanh toán chung. Hệ số này thể
hiện mối quan hệ giữa tài sản có khả năng thanh toán nhanh bằng tiền mặt (tiền
mặt, chứng khoán có giá và các khoản phải thu) và tổng nợ ngắn hạn. Hàng dự
trữ và các khoản phí trả trước không được coi là các tài sản có khả năng thanh
toán nhanh vì chúng khó chuyển đổi bằngtiền mặt và đẽ bị lỗ nếu được bán. Hệ
số này được tính như sau:
TSLĐ - Hàng tồn kho
Hệ số thanh toán nhanh =
Tổng nợ ngắn hạn
Nếu hệ số thanh toán nhanh  1 thì tình hình thanh toán tưong đối khả
quan, còn nếu < 1 thì doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc thanh toán.
1.4.1.3. Hệ số thanh toán tức thời
18
Đây là một tiêu chuẩn đánh giá khả năng thanh toán bằng tiền mặt khắt
khe hơn hệ số thanh toán nhanh. Hệ số này được tính bằng cách lấy tổng các
khoản tiền và chứng khoán có khả năng thanh toán cao chia cho nợ ngắn hạn.
Tiền mặt + chứng khoán thanh khoản cao
Hệ số thanh toán tức thời =
Tổng nợ ngắn hạn
Chỉ số này đặc biệt quan trọng đối với các bạn hàng mà hoạt động khan
hiếm tiền mặt (quay vòng vốn nhanh), các doanh nghiệp này cần phải được
thanh toán nhanh chóng để hoạt động được bình thường. Thực tế cho thấy, hệ số
này 0,5 thì tình hình thanh toán tương đối khả quan còn nếu < 0,5 thì doanh
nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc thanh toán. Tuy nhiên, nếu hệ số này quá
cao lại phản ánh một tình hình không tốt là vốn bằng tiền quá nhiều, vòng quay
tiền chậm làm giảm hiệu quả sử dụng.
1.4.1.4. Hệ số thanh toán lãi vay.
Lãi vay phải trả là một khoản chi phí cố định, nguồn để trả lãi vay là lãi
thuần trước thuế. So sánh giữa nguồn để trả lãi vay với lãi vay phải trả sẽ cho
chúng ta biết doanh nghiệp đã sẵn sàng trả tiền lãi vay ở mức độ nào.
Lãi thuần trước thuế + Lãi vai phải trả
Hệ số thanh toán lãi vay =
Lãi vay phải trả
Hệ số này dùng để đo lường mức độ lợi nhuận có được do sử dụng vốn để
đảm bảo trả lãi cho chủ nợ. Nói cách khác, hệ số thanh toán lãi vay cho chúng ta
biết được số vốn đi vay đã sử dụng tốt tới mức độ nào và đem lại một khoản lợi
nhuận là bao nhiêu, có đủ bù đắp lãi vay phải trả không.
1.4.2. Nhóm chỉ tiêu về cơ cấu tài chính
Các chỉ tiêu này phản ánh mức độ ổn định và tự chủ tài chính cũng như
khả năng sử dụng nợ vay của doanh nghiệp. Chúng được dùng để đo lường phần
vốn góp của các chủ sở hữu doanh nghiệp so với phần tài trợ của các chủ nợ đối
19
với doanh nghiệp. Nguồn gốc và sự cấu thành hai loại vốn này xác định khả
năng thanh toán dài hạn của doanh nghiệp ở một mức độ đáng chú ý.
1.4.2.1. Chỉ số mắc nợ
Tổng nợ
Chỉ số mắc nợ chung =
Tổng vốn (Tổng tài sản có)
Về mặt lý thuyết, chỉ số này nằm trong khoảng 0 < và < 1 nhưng thông
thường nó dao động quanh giá trị 0,5. Bởi lẽ nó bị tự điều chỉnh từ hai phía: Chủ
nợ và con nợ. Nếu chỉ số này càng cao, chủ nợ sẽ rất chặt chẽ khi quyết định cho
vay thêm, mặt khác về phía con nợ, nếu vay nhiều quá sẽ ảnh hưởng đến quyền
kiểm soát, đồng thời sẽ bị chia phần lợi quá nhiều cho vốn vay (trong thời kỳ
kinh doanh tốt đẹp) và rất dễ phá sản (trong thời kỳ kinh doanh đình đốn).
Vốn vay
Hệ số nợ (k) =
Vốn chủ
Đây là chỉ số rút ra từ chỉ số trên, song lại có ý nghĩa để xem xét mối quan
hệ với hiệu quả kinh doanh trên vốn chủ của doanh nghiệp.
1.4.2.2. Hệ số cơ cấu vốn
Để đánh giá trình độ sử dụng vốn của doanh nghiệp, các nhà phân tích
còn nghiên cứu về bố trí cơ cấu vốn. Tỷ số này sẽ trả lời câu hỏi “Trong một
đồng vốn mà doanh nghiệp hiện đang sử dụng có bao nhiêu đầu tư vào TSLĐ,
bao nhiêu đầu tư vào TSCĐ. Tuỳ theo loại hình sản xuất mà tỷ số này ở mức độ
cao thấp khác nhau. Nhưng bố trí cơ cấu vốn càng hợp lý bao nhiêu thì hiệu quả
sử dụng vốn càng tối đa hoá bấy nhiêu. Nếu bố trí cơ cấu vốn bị lệch sẽ làm mất
cân đối giữa TSLĐ và TSCĐ, dẫn tới tình trạng thừa hoặc thiếu một loại tài sản
nào đó. Cơ cấu cho từng loại vốn được tính như sau:
Tỷ trọng tài sản cố định = Tài sản cố định và đầu tư dài hạn
20