Những vấn đề cơ bản về công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta

  • 33 trang
  • file .doc
Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë níc ta
-----------***----------
Lêi giíi thiÖu
Kinh tÕ chÝnh trÞ häc lµ mét m«n khoa häc x· héi nghiªn cøu nh÷ng c¬
së kinh tÕ chung cña ®êi sèng x· héi, tøc lµ c¸c quan hÖ kinh tÕ trong nh÷ng
giai ®o¹n ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña x· héi loµi ngêi. Níc ta ®ang trong qu¸ tr×nh
®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc vµ ®©y còng lµ mét trong
nh÷ng vÊn ®Ò mµ kinh tÕ chÝnh trÞ häc lu«n theo s¸t nghiªn cøu.
C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ lµ mét qu¸ tr×nh hÕt søc réng lín vµ phøc
t¹p, bao gåm rÊt nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c nhau. ë ®©y, trong ®iÒu kiÖn cho phÐp bµi
viÕt chØ ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò nµy nh×n tõ gãc ®é kinh tÕ chÝnh trÞ häc cã nghÜa lµ
chØ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n nhÊt, mang tÝnh lÝ luËn vµ ®Þnh híng. Do
®ã bµi viÕt bao gåm c¸c phÇn sau:
Thùc chÊt c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸.
TÝnh tÊt yÕu tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë ViÖt Nam.
Néi dung c¬ b¶n vÒ c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë ViÖt Nam.
Nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ khã kh¨n khi níc ta tiÕn hµnh CNH,H§H.
C¸c gi¶i ph¸p c¬ b¶n tiÕn hµnh CNH,H§H ë níc ta trong hoµn c¶nh
hiÖn nay.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n.
Ch¬ng I : më ®Çu
ë ViÖt Nam, ®êng lèi c«ng nghiÖp ho¸ ®· ®îc §¶ng ta x¸c ®Þnh ngay tõ
®¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III (1960) ; c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ lµ
nhiÖm vô trung t©m cña sù nghiÖp c¸ch m¹ng níc ta trong giai ®o¹n hiÖn nay
vµ coi ®ã lµ nhiÖm vô xuyªn suèt thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi ë níc ta.
§iÓm míi lÇn nµy lµ chóng ta kh«ng chØ ®Ò cËp ®Õn c«ng nghiÖp ho¸ (nh §¹i
héi III) mµ g¾n nã víi hiÖn ®¹i ho¸ ; kh«ng chØ nãi ®Èy tíi mét bíc sù nghiÖp
c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ (nh Héi nghÞ ®¹i biÓu toµn quèc gi÷a nhiÖm kú
cña §¶ng kho¸ VII) mµ lµ ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ; kh«ng
chØ coi ®ã lµ nhiÖm vô l©u dµi, xuyªn suèt, mµ cßn kh¼ng ®Þnh ®©y lµ nhiÖm vô
cÇn kÝp, cÊp b¸ch.
C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ lµ mét qu¸ tr×nh phÊn ®Êu l©u dµi, gian
khæ nhng nhÊt ®Þnh ph¶i lµm. Nã ®ßi hái toµn §¶ng, toµn d©n ta ®ång t©m hiÖp
lùc, cã ®êng ®i níc bíc râ rµng, cã ý chÝ vµ b¶n lÜnh v÷ng vµng ®Ó s1/2n sµng
t¹o lËp, n¾m b¾t vµ tËn dông thêi c¬, kh¾c phôc nguy c¬, vît qua th¸ch thøc, ®a
®Êt níc vît lªn "s¸nh vai víi c¸c cêng quèc n¨m ch©u" nh B¸c Hå ®· nãi. §©y
còng lµ kh¸t väng cña nh©n d©n ta hiÖn nay, mong muèn ®Êt níc ta cã mét
tiÒm lùc to lín, ®ñ kh¶ n¨ng x©y dùng cuéc sèng Êm no, tù do, h¹nh phóc cho
toµn d©n, x· héi c«ng b»ng, v¨n minh, b¶o vÖ v÷ng ch¾c nÒn ®éc lËp cña tæ
quèc, héi nhËp víi céng ®ång quèc tÕ.
Lµ sinh viªn trêng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n, em xin tr×nh bµy nh÷ng
kiÕn thøc hiÓu biÕt mµ em ®· ®îc häc trong bé m«n kinh tÕ chÝnh trÞ vµ tham
kh¶o mét sè tµi liÖu vÒ "sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc" -
hiÖn ®ang lµ môc tiªu sèng cßn cña ®Êt níc. Do ®ã, b¶n ®Ò ¸n nµy em xin ®îc
lùa chän ®Ò tµi "Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë n-
íc ta".
ch¬ng 2 nh÷ng vÊn ®Ò vÒ c«ng nghiÖp ho¸
I. C¬ së vËt chÊt kü thuËt cña x· héi
1. C¬ së vËt chÊt kü thuËt cña mét ph¬ng thøc s¶n xuÊt:
LÞch sö ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt x· héi ®· chøng minh r»ng, mçi ph¬ng
thøc s¶n xuÊt cña x· héi chØ cã thÓ ®îc x¸c lËp mét c¸ch v÷ng ch¾c trªn c¬ së
vËt chÊt - kü thuËt thÝch øng nhÊt ®Þnh, chÝnh c¬ së vËt chÊt - kü thuËt nµy lµ
mét trong nh÷ng nh©n tè quan träng ®Ó x¸c ®Þnh ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®ã thuéc
lo¹i h×nh x· héi - lÞch sö nµo vµ thuéc thêi ®¹i kinh tÕ nµo.
C¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña mçi ph¬ng thøc s¶n xuÊt cña x· héi lµ tæng
thÓ h÷u c¬ c¸c yÕu tè vËt chÊt cña lùc lîng s¶n xuÊt ®· ®¹t ®îc trong ®iÒu kiÖn
lÞch sö nhÊt ®Þnh cña tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ dùa trªn ®ã lùc l îng lao
®éng cña x· héi Êy s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu x· héi.
Trong lich sö bao giê ph¬ng thøc s¶n xuÊt sau còng kÕ thõa c¬ së s¶n xuÊt - kü
thuËt cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt tríc nã trªn c¬ së ®ã c¶i t¹o ph¸t triÓn thµnh c¬
së vËt chÊt kü thuËt cho b¶n th©n m×nh.
Sù biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña lùc lîng s¶n xuÊt, cña tiÕn bé
khoa häc kü thuËt, n¨ng lùc vµ quy m« tÝch luü, sù t¸c ®éng cña quy luËt nh©n
khÈu, quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i ... lµ nh÷ng nh©n tè cã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn
tr×nh ®é cña c¬ së vËt chÊt kü thuËt. Ngoµi nh÷ng nh©n tè trªn, tÝnh chÊt vµ
tr×nh ®é cña c¸c quan hÖ s¶n xuÊt cã ¶nh hëng kh«ng nhá vµ mèi quan hÖ h÷u
c¬ ®èi víi c¬ së vËt chÊt - kü thuËt.
2. C¬ së vËt chÊt kü thuËt cña nÒn s¶n xuÊt lín, hiÖn ®¹i vµ ®Æc trng cña
nã:
§Æc trng cña c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña nh÷ng ph¬ng thøc s¶n xuÊt tr-
íc chñ nghÜa t b¶n lµ kü thuËt thñ c«ng l¹c hËu.
Chñ nghÜa t b¶n xuÊt hiÖn víi nh÷ng bíc chuyÓn biÕn cã tÝnh chÊt quy
luËt cña nã, tÊt yÕu s¶n xuÊt dùa trªn kü thuËt thñ c«ng lªn ®¹i c«ng nghiÖp c¬
khÝ ho¸. V× vËy, ®Æc trng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña chñ nghÜa t b¶n lµ nÒn ®¹i
c«ng nghiÖp c¬ khÝ ho¸ víi tr×nh ®é khoa häc kü thuËt cao. §èi víi nh÷ng níc
®ang ®Þnh híng lªn chñ nghÜa x· héi, viÖc x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cho
nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô kinh tÕ to lín vµ lµ mét
yªu cÇu kh¸ch quan, bëi v× c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn
®¹i ®ßi hái ph¶i dùa trªn tr×nh ®é kü thuËt c«ng nghÖ ngµy cµng cao h¬n, hiÖn
®¹i h¬n. §iÒu ®ã kh«ng chØ dõng l¹i ë chç nh÷ng yÕu tè cña t liÖu s¶n xuÊt ®îc
c¬ khÝ ho¸ vµ ngµy cµng hiÖn ®¹i ho¸, mµ cßn ë tr×nh ®é c«ng nghÖ tiªn tiÕn vµ
thêng xuyªn ®æi míi.
ChÝnh v× vËy, cã thÓ kh¸i qu¸t c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña nÒn s¶n xuÊt
lín hiÖn ®¹i chØ cã thÓ lµ nÒn c«ng nghiÖp c¬ khÝ ho¸ c©n ®èi vµ hiÖn ®¹i dùa
trªn tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ ngµy cµng ph¸t triÓn cao. C¬ së vËt chÊt ®ã
ph¶i cã mét c¬ cÊu kinh tÕ hîp lý, cã tr×nh ®é x· héi ho¸ s¶n xuÊt vµ lao ®éng
cao. §Ó cã ®îc c¬ së vËt chÊt kü thuËt nh vËy, tÊt c¶ c¸c níc ph¶i tiÕn hµnh x©y
dùng nã. Nãi c¸ch kh¸c, x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña nÒn s¶n xuÊt lín
hiÖn ®¹i lµ quy luËt chung, phæ biÕn ®èi víi tÊt c¶ c¸c níc trong qu¸ tr×nh ph¸t
triÓn. TÊt nhiªn cÇn nhËn thøc vµ vËn dông quy luËt nµy trong hÖ thèng kinh tÕ
"më". §©y lµ quyÕt ®Þnh ®èi víi sù sèng cßn cña bÊt cø x· héi nµo, níc nµo.
ChØ khi t¹o ra c¬ së vËt chÊt kü thuËt cho nÒn s¶n xuÊt lín hiÖn ®¹i nh vËy míi
cã thÓ lµm thay ®æi c¨n b¶n ®êi sèng vËt chÊt, tinh thÇn x· héi, ®Èy nhanh tèc
®é t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ tho¶ m·n ngµy cµng ®a d¹ng c¸c nhu cÇu cña
nh©n d©n.
3. C¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi nãi chung:
C¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi mét mÆt kÕ thõa nh÷ng
thµnh qu¶ ®· ®¹t ®îc trong x· héi tríc ®ã, mÆt kh¸c nã ®îc ph¸t triÓn vµ hoµn
thiÖn trªn c¬ së nh÷ng thµnh tùu cña c¸c cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ
hiÖn ®¹i vµ theo nhu cÇu cña chÕ ®é x· héi míi. §ã chÝnh lµ nÒn c«ng nghiÖp
cã c«ng nghÖ tiªn tiÕn, trong ®ã ngµnh chÕ t¹o c¬ khÝ gi÷ vai trß then chèt, cã
®ñ kh¶ n¨ng trang bÞ kü thuËt hiÖn ®¹i cho c¸c ngµnh kinh tÕ quèc d©n, nh»m
kh«ng ngõng ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ n©ng cao ®êi sèng vÒ mäi mÆt cho nh©n
d©n. Trong ®iÒu kiÖn xu híng quèc tÕ ho¸, s¶n xuÊt ph¸t triÓn ngµy cµng s©u
réng th× c¬ cÊu cña nÒn c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i cã sù kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ph©n
c«ng vµ chuyªn m«n ho¸ trong níc vµ quèc tÕ nh»m kÕt hîp tèi u søc m¹nh
cu¶ quèc gia vµ quèc tÕ, cña d©n téc vµ thêi ®¹i.
Nh÷ng ®¹c trng cña c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi:
NÒn ®¹i c«ng nghiÖp c¬ khÝ trong chñ nghÜa x· héi ®ã lµ mét nÒn s¶n xuÊt cã
kh¶ n¨ng ph¸t triÓn mét c¸ch v« h¹n v× nã ®îc dùa trªn c¬ së cña chÕ ®é c«ng
Ých.
NÒn ®¹i c«ng nghiÖp c¬ khÝ trong chñ nghÜa x· héi nã cã kh¶ n¨ng c¶i t¹o vÒ
mÆt kinh tÕ ®èi víi c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c trong ®ã cã ngµnh n«ng nghiÖp.
NÒn ®¹i c«ng nghiÖp c¬ khÝ trong chñ nghÜa x· héi nã cßn bao gåm mét c¬ cÊu
kinh tÕ hîp lý vµ cã tr×nh ®é x· héi ho¸ s¶n xuÊt cao.
4. TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan cña sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ
nghÜa:
- Thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa kh«ng nh÷ng b¾t nguån
tõ yªu cÇu cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ, mµ nã cßn b¾t nguån tõ yªu cÇu cña sù
ph¸t triÓn c¸c mÆt kh¸c cña ®êi sèng x· héi, cña toµn bé sù nghiÖp x©y dùng
chñ nghÜa x· héi.
- Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®îc trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ cßn t¹o ra
®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn sù b×nh ®¼ng vÒ kinh tÕ gi÷a c¸c d©n téc, gi÷a c¸c tÇng
líp d©n c, gi÷a c¸c vïng trong níc. §iÒu ®ã ®a ®Õn sù thèng nhÊt ngµy cµng
cao vÒ chÝnh trÞ vµ tinh thÇn trong x· héi.
- TiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ ®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña
chñ nghÜa x· héi, ®ßi hái tr×nh ®é gi¸c ngé c¸ch m¹ng, tr×nh ®é v¨n hãa, khoa
häc kü thuËt cña ngêi lao ®éng ngµy cµng cao, trong ®ã sù ®ãng gãp tÝch cùc
to lín cña c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi do qu¸ tr×nh c«ng
nghiÖp ho¸ ®em l¹i.
- C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa cßn lµ yªu cÇu kh¸ch quan cña quèc
phßng, cña sù thèng nhÊt gi÷a sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tá quèc XHCN.
C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa cßn lµ yªu cÇu kh¸ch quan cña viÖc më
réng quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i, t¨ng cêng tham gia vµo ph©n c«ng vµ hîp t¸c
kinh tÕ quèc tÕ víi c¸c níc trªn thÕ giíi.
II. Thùc chÊt c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸.
1. Kh¸i niÖm c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i ho¸.
Thùc tiÔn lÞch sö ®· chØ râ ®Ó thñ tiªu t×nh tr¹ng l¹c hËu vÒ kinh tÕ x·
héi, khai th¸c tèi u c¸c nguån lùc vµ lîi thÕ, b¶o ®¶m nhÞp ®é t¨ng trëng nhanh
vµ æn ®Þnh, mçi níc ph¶i x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ hîp lý, trang bÞ kÜ thuËt ngµy
cµng hiÖn ®¹i cho c¸c ngµnh kinh tÕ. ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn nh níc ta, qu¸
tr×nh Êy g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸.
VËy c«ng nghiÖp ho¸ lµ g× ? - Trong thùc tiÔn, ®Õn nay vÉn tån t¹i nhiÒu
quan niÖm kh¸c nhau vÒ ph¹m trï "c«ng nghiÖp ho¸". Sau ®©y lµ mét ®Þnh
nghÜa kh¸i qu¸t vÒ c«ng nghiÖp ho¸ : "C«ng nghiÖp ho¸ lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
nÒn ®¹i c«ng nghiÖp, qu¸ tr×nh trang bÞ kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ míi cho nÒn kinh
tÕ ®Ó chuyÓn tõ lao ®éng b»ng thñ c«ng lªn lao ®éng b»ng c¬ giíi ; lµ qu¸ tr×nh
chuyÓn tõ mét níc n«ng nghiÖp l¹c hËu thµnh mét níc c«ng nghiÖp vµ x©y
dùng ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt c«ng nghiÖp trong nÒn kinh tÕ".
Nãi ®Õn hiÖn ®¹i ho¸ lµ nãi ®Õn c¶ mét qu¸ tr×nh dµi l©u ®Çy gian khæ
cña viÖc c¶i biÕn mét x· h«Þ cæ truyÒn thµnh x· héi hiÖn ®¹i cã tr×nh ®é v¨n
minh cao h¬n, thÓ hiÖn ®Çy ®ñ h¬n nh÷ng gi¸ trÞ chung mµ nh©n lo¹i v¬n tíi.
Khoa häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i lµ nh©n tè then chèt cña hiÖn ®¹i ho¸. Nh-
ng hiÖn ®¹i ho¸ cã néi dung réng lín vµ phong phó h¬n nhiÒu, bao gåm c¸c
mÆt kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸. HiÖn ®¹i ho¸ thêng ®îc ®Þnh nghÜa lµ "mét qu¸
tr×nh mµ nhê ®ã c¸c níc ®ang ph¸t triÓn t×m c¸ch ®¹t ®îc sù t¨ng trëng vµ ph¸t
triÓn kinh tÕ, tiÕn hµnh c¶i c¸ch chÝnh trÞ vµ cñng cè c¬ cÊu x· héi cña hä,
nh»m tiÕn tíi mét hÖ thèng kinh tÕ, x· héi gièng hÖ thèng cña nh÷ng níc ph¸t
triÓn".
Kh¸i niÖm c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ kh«ng ph¶i lµ hai qu¸ tr×nh
t¸ch biÖt nhau, nã nãi lªn sù cÇn thiÕt kÕt hîp, g¾n bã ®ång thêi hai néi dung
trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s¾p tíi, lµm râ h¬n t tëng : kh«ng chØ ®¬n thuÇn ph¸t
triÓn c«ng nghiÖp mµ cßn ph¶i thùc sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu trong tõng ngµnh,
tõng lÜnh vùc vµ toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n theo híng c«ng nghÖ tiÕn bé ;
kh«ng chØ ®i tuÇn tù qua c¸c bíc c¬ giíi ho¸, tù ®éng ho¸, tin häc ho¸ mµ cßn
kÕt hîp ®ång thêi c¸c thµnh tùu trªn nhiÒu lÜnh vùc, vµ cã nh÷ng mòi nhän
ph¸t triÓn ®i t¾t, ®ãn ®Çu; kh«ng chØ ¸p dông c¸c c«ng nghÖ tiªn tiÕn mµ cßn
ph¶i biÕt tËn dông vµ hiÖn ®¹i ho¸ c«ng nghÖ truyÒn thèng.
2. T¹i sao c«ng nghiÖp ho¸ l¹i ph¶i tiÕn hµnh theo híng hiÖn ®¹i ho¸ ?
C«ng nghiÖp ho¸ cña c¸c níc trong lÞch sö ®· ®îc thùc hiÖn tõ gi÷a thÕ kû
XVIII, më ®Çu b»ng cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp lÇn thø nhÊt. Thùc chÊt cña
c«ng nghiÖp ho¸ trong thêi kú ®ã lµ qu¸ tr×nh thùc hiÖn viÖc chuyÓn nÒn kinh
tÕ c¬ b¶n lµ n«ng nghiÖp víi kü thuËt thñ c«ng sang nÒn kinh tÕ c¬ b¶n dùa
trªn c«ng nghiÖp víi kü thuËt m¸y mãc. Ngµy nay víi thµnh tùu khoa häc vµ
c«ng nghÖ tiªn tiÕn th× c«ng nghÖ c¬ khÝ kh«ng ph¶i lµ ®Ønh cao cña c«ng
nghiÖp ho¸ mµ ph¶i thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i, ph¶i tiÕp
cËn nh÷ng c«ng nghÖ tin häc, c«ng nghÖ sinh häc v.v...
C«ng nghiÖp ho¸ hiÓu ®Çy ®ñ lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn c¬ së vËt chÊt-kü
thuËt, c¶i tæ c¬ cÊu kinh tÕ, x©y dùng mét c¬ cÊu kinh tÕ ®a ngµnh víi c«ng
nghÖ hiÖn ®¹i nh»m ®¶m b¶o nhÞp ®é t¨ng trëng kinh tÕ cao vµ b¶o ®¶m tiÕn
bé kinh tÕ vµ x· héi. Nh vËy, c«ng nghiÖp ho¸ t¹o ra nh÷ng biÕn ®æi vÒ kinh tÕ
- kü thuËt vµ kinh tÕ - x· héi nh»m h×nh thµnh mét nÒn s¶n xuÊt dùa trªn c¬ së
kü thuËt m¸y mãc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, ®îc tæ chøc theo kiÓu c«ng nghiÖp.
Mçi níc, tuú theo tr×nh ®é xuÊt ph¸t vµ ®Æc ®iÓm cña níc m×nh mµ x¸c
®Þnh môc tiªu, néi dung vµ bíc ®i cña qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ cho phï hîp.
ViÖt nam lùa chän con ®êng qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi, bá qua chÕ ®é
t b¶n, vµ xuÊt ph¸t tõ nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp thñ c«ng, l¹c hËu, cho nªn thùc
hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ lµ mét nhiÖm vô cùc kú khã kh¨n, phøc t¹p. H¬n n÷a,
thùc tiÔn 20 n¨m x©y dùng c«ng nghiÖp ë miÒn B¾c vµ 15 n¨m ph¸t triÓn c«ng
nghiÖp trong c¶ níc, bªn c¹nh nh÷ng thµnh c«ng, cã kh«ng Ýt nh÷ng thÊt b¹i
víi nhiÒu bµi häc s©u s¾c vÒ c«ng nghiÖp ho¸. VÊn ®Ò ®Æt ra cho ViÖt nam:
Mét lµ: t¹i sao l¹i cÇn c«ng nghiÖp ho¸ ?
Hai lµ: cã thÓ thùc hiÖn thµnh c«ng c«ng nghiÖp ho¸ ®îc kh«ng ?
Ba lµ: con ®êng, môc tiªu, néi dung vµ bíc ®i c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn
®¹i ë ViÖt nam cÇn lùa chän lµ g× ?
Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn
®¹i cña níc ta tríc hÕt b¾t nguån tõ ®ßi hái kh¾c phô t×nh tr¹ng nghÌo ®ãi, l¹c
hËu ; ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi ®Ó cñng cè ®éc lËp d©n téc. Tõ ®Çu thÕ kû
XX díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, d©n téc ta ®îc thøc tØnh tiÕn hµnh cuéc ®Êu
tranh bÒn bØ hµng chôc n¨m, cho ®Õn mïa xu©n 1975 th× dµnh ®îc hoµ b×nh
®éc lËp, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ. Th¾ng lîi ®ã kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ cña n-
íc ViÖt nam trªn trêng quèc tÕ, ®ång thêi ®Æt ra cho d©n téc ta mét th¸ch thøc
míi, cÇn thiÕt ph¶i kh¾c phôc t×nh tr¹ng nghÌo nµn, l¹c hËu, ph¸t triÓn kinh tÕ
lµm c¬ së cñng cè hoµ b×nh, ®éc lËp vµ thèng nhÊt ®Êt níc. Ngµy nay, díi t¸c
®éng cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc kü thuËt lµm cho kho¶ng c¸ch gi÷a nh÷ng
níc giÇu vµ níc nghÌo ngµy cµng chªnh lÖch, t¹o ra sù th¸ch thøc gay g¾t cho
c¸c níc nghÌo, hoÆc lµ v¬n lªn trong thÕ giíi hiÖn ®¹i, hoÆc lµ dõng l¹i vµ nh
vËy cã nghÜa lµ tôt hËu m·i m·i trong c¶nh nghÌo ®ãi vµ phô thuéc. Nh©n d©n
ta ®· chän con ®êng ®éc lËp ®Ó chÊn hng ®Êt níc, th× tÊt yÕu ph¶i thùc hiÖn
c«ng nghiÖp ho¸ ®Ó tõ mét ®Êt níc l¹c hËu trë thµnh mét níc c«ng nghiÖp tiªn
tiÕn.
Qu¸ ®é tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi ®ßi hái ph¶i cã qu¸ tr×nh x©y dùng c¬
së vËt chÊt - kü thuËt cho chÕ ®é míi. C¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa
x· héi lµ toµn bé nh÷ng yÕu tè vËt chÊt cña lùc lîng s¶n xuÊt ®¹t tr×nh ®é khoa
häc - kü thuËt hiÖn ®¹i. Chñ nghÜa t b¶n xuÊt hiÖn tõ sù ra ®êi cña m¸y h¬i n-
íc, tõ c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp, chñ nghÜa x· héi ph¶i ra ®êi tõ c¸ch m¹ng khoa
häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. ViÖt nam ®i lªn chñ nghÜa x· héi, bá qua giai ®o¹n
ph¸t triÓn t b¶n chñ nghÜa cho nªn ®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cho
chñ nghÜa x· héi cña níc ta kh«ng thÓ thiÕu ®îc giai ®o¹n c¬ khÝ ho¸, c«ng
nghiÖp ho¸ t¹o ra c¬ së ®Ó tiÕn lªn hiÖn ®¹i ho¸. Môc tiªu c«ng nghiÖp ho¸
theo híng hiÖn ®¹i ®Æt ra nhiÖm vô võa c¬ khÝ ho¸ võa hiÖn ®¹i ho¸, c¬ khÝ ho¸
®Ó tiÕn lªn hiÖn ®¹i ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ trong ®iÒu kiÖn lao ®éng thñ c«ng cßn
phæ biÕn b¾t buéc ph¶i thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¬ khÝ ho¸. Nh vËy, tiÕn tr×nh ph¸t
triÓn khoa häc - kü thuËt, tiÕn tr×nh ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt x· héi cã tr×nh
tù, bíc ®i vµ nh÷ng nÊc thang nhÊt ®Þnh, cã thÓ rót ng¾n, cã thÓ t¨ng tèc ®é
ph¸t triÓn, cã thÓ lùa chän chiÕn lîc phï hîp nhng kh«ng thÓ tuú tiÖn bá qua
®Ó tiÕn th¼ng lªn hiÖn ®¹i ngay ®îc. §iÒu ®ã lµm c«ng nghiÖp ho¸ ë níc ta trë
nªn khã kh¨n, phøc t¹p h¬n vµ cÇn thiÕt kh¸ch quan h¬n.
§Ó t¹o lËp nÒn s¶n xuÊt lín, hiÖn ®¹i cña chñ nghÜa x· héi kh«ng thÓ
kh«ng c¶i tæ c¬ cÊu kinh tÕ. Con ®êng tÊt yÕu vµ chñ yÕu ®Ó c¶i tæ c¬ cÊu kinh
tÕ lµ c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i. Ngµy nay, c¸c níc kh«ng nh÷ng cã
c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i, n«ng nghiÖp hiÖn ®¹i mµ cßn cã khu vùc dÞch vô rÊt ph¸t
triÓn, kh«ng nh÷ng ph¸t triÓn kinh tÕ trong níc mµ cßn tÝch cùc tham gia vµo
xu híng quèc tÕ ho¸, tham gia vµo qu¸ tr×nh ph©n c«ng vµ hîp t¸c quèc tÕ. §Ó
v¬n tíi tr×nh ®é hiÖn ®¹i ®ã ph¶i thùc hiÖn tiÕn tr×nh c¶i t¹o s©u s¾c c¬ cÊu kinh
tÕ, chuyÓn tõ nÒn n«ng nghiÖp l¹c hËu sang nÒn kinh tÕ ®îc tæ chøc theo kiÓu
c«ng nghiÖp, dùa trªn kü thuËt m¸y mãc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. Qu¸ tr×nh c¶i
tæ c¬ cÊu ®ã chñ yÕu ph¶i ®îc thùc hiÖn b»ng c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn
®¹i. Trªn c¬ së t¸c ®éng cña c«ng nghiÖp mµ ph©n c«ng l¹i lao ®éng, bè trÝ l¹i
ngµnh nghÒ, ph©n bè l¹i d©n c lµm cho c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ dÞch vô
cïng ph¸t triÓn, t¹o kh¶ n¨ng tham gia thÞ trêng quèc tÕ.
C«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i lµ qu¸ tr×nh t¹o lËp vµ ®æi míi toµn
bé c¬ së vËt chÊt - kü thuËt, c«ng nghÖ vµ c¬ cÊu cña nÒn kinh tÕ quèc d©n,
dùa trªn sù øng dông réng r·i nh÷ng thµnh tùu cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc
vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, nh»m t¹o ra sù ph¸t triÓn vÒ chÊt cña lùc lîng s¶n xuÊt
vµ cña n¨ng suÊt lao ®éng x· héi, biÕn níc n«ng nghiÖp l¹c hËu thµnh níc cã
c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ kÕt cÊu h¹ tÇng hiÖn ®¹i, cã khoa häc, gi¸o dôc
vµ v¨n ho¸ tiªn tiÕn.
C«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i t¹o ra lùc lîng s¶n xuÊt míi vÒ
chÊt, vµ trªn c¬ së ®ã, dÉn ®Õn hÖ qu¶ h×nh thµnh nhiÒu mèi quan hÖ míi vÒ
kinh tÕ, x· héi, chÝnh trÞ trong toµn x· héi. ThËt vËy, trªn c¬ së lùc lîng s¶n
xuÊt ph¸t triÓn, quan hÖ s¶n xuÊt x· héi chñ nghÜa sÏ tõng bíc ®îc h×nh thµnh,
më réng vµ cñng cè ; ®êi sèng cña nh©n d©n sÏ dÇn dÇn ®îc c¶i thiÖn, liªn
minh c«ng - n«ng - trÝ thøc vµ chÝnh quyÒn nhµ níc sÏ ®îc cñng cè vµ kiÖn
toµn ; c¸ch m¹ng t tëng vµ v¨n ho¸ sÏ cã nhiÒu ®iÒu kiÖn thùc hiÖn ; giai cÊp
c«ng nh©n ®îc trëng thµnh vÒ sè lîng vµ chÊt lîng ; lao ®éng ch©n tay vµ trÝ ãc
gi¶m dÇn sù c¸ch biÖt ; n«ng th«n vµ thµnh thÞ xÝch l¹i gÇn nhau ; sù b×nh ®¶ng
toµn diÖn gi÷a c¸c d©n téc trong níc tõng bíc ®îc thùc hiÖn ; cñng cè vµ t¨ng
cêng kh¶ n¨ng quèc phßng ; kh¶ n¨ng hîp t¸c vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ
®îc më réng vµ n¨ng cao v.v...
Nh vËy, c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i nÒn kinh tÕ thùc sù lµ mét
c«ng cuéc c¶i biÕn s©u s¾c vµ toµn diÖn, tríc hÕt vµ chñ yÕu tõ ph¸t triÓn lùc l-
îng s¶n xuÊt, dÉn ®Õn mét lo¹t hÖ qu¶ tÊt yÕu t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn c¸c mÆt
cña ®êi sèng x· héi, h×nh thµnh nªn nh÷ng yÕu tè cña h×nh th¸i x· héi míi, x·
héi x· héi chñ nghÜa. C«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i b¶o ®¶m giµnh
th¾ng lîi cho chñ nghÜa x· héi. V× thÕ, c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i lµ
mét tÊt yÕu kh¸ch quan ®èi víi con ®êng qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi xuÊt ph¸t
tõ nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, bá qua giai ®o¹n ph¸t triÓn t b¶n chñ nghÜa vµ lµ
mét trong nh÷ng nhiÖm vô quan träng nhÊt trong sù nghiÖp x©y dùng chñ
nghÜa x· héi hiÖn thùc ë níc ta.
ChÝnh v× sù cÇn thiÕt kh¸ch quan vµ ý nghÜa to lín cña qu¸ tr×nh c«ng
nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ mµ tÊt c¶ c¸c níc qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi xuÊt
ph¸t tõ nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn ®Òu coi c«ng nghiÖp ho¸ lµ nhiÖm vô quan
träng hµng ®Çu trong c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa. §¬ng nhiªn ®©y còng lµ
nhiÖm vô nÆng nÒ. Tr×nh··· xuÊt ph¸t cña mét níc cµng thÊp th× qu¸ tr×nh thùc
hiÖn nhiÖm vô ®ã cµng khã kh¨n, l©u dµi.
§¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VII ®· kh¼ng ®Þnh:" Ph¸t triÓn lùc lîng
s¶n xuÊt, c«ng nghiÖp ho¸ ®Êt níc theo híng hiÖn ®¹i g¾n liÒn víi ph¸t triÓn
mét nÒn n«ng nghiÖp toµn diÖn lµ nhiÖm vô trung t©m nh»m tõng bíc x©y
dùng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi, kh«ng ngõng n©ng cao
n¨ng suÊt lao ®éng x· héi vµ c¶i thiÖn ®êi sèng nh©n d©n."
3. Thùc chÊt c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸.
Trong ®iÒu kiÖn ngµy nay, quan niÖm vÒ c«ng nghiÖp ho¸ dï trªn gi¸c
®é nµo còng kh«ng ®ång nhÊt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn c«ng nghiÖp. Trong qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ cã nh÷ng nÐt riªng ®èi víi tõng níc, nhng ®ã chØ lµ sù
vËn dông mét qu¸ tr×nh cã tÝnh chÊt phæ biÕn cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ
cña tõng níc mµ th«i. C«ng nghiÖp ho¸ lµ qu¸ tr×nh réng lín vµ phøc t¹p. B¶n
chÊt cña qu¸ tr×nh nµy bao hµm trªn c¸c mÆt sau ®©y:
a) C«ng nghiÖp ho¸ lµ qu¸ tr×nh trang bÞ vµ trang bÞ l¹i c«ng nghÖ hiÖn
®¹i cho tÊt c¶ c¸c ngµnh kinh tÕ quèc d©n, tríc hÕt lµ c¸c ngµnh chiÕm vÞ trÝ
träng yÕu. Thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ trong ®iÒu kiÖn c¸ch m¹ng khoa häc kÜ
thuËt ngµy nay, qu¸ tr×nh trang bÞ vµ trang bÞ l¹i c«ng nghÖ cho c¸c ngµnh ph¶i
g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh hiÖn ®¹i ho¸ ë c¶ phÇn cøng vµ phÇn mÒm cña c«ng nghÖ
. Qu¸ tr×nh Êy ph¶i t¸c ®éng lµm cho nhÞp ®é t¨ng trëng kinh tÕ x· héi nhanh
vµ æn ®Þnh, c¶i thiÖn ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña c¸c tÇng líp d©n c, thu
hÑp dÇn chªnh lÖch tr×nh ®é kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc víi c¸c níc ph¸t triÓn.
HiÖn ®¹i ho¸ xÐt trªn gi¸c ®é kinh tÕ - kÜ thuËt, lµ c¸i ®Ých cÇn v¬n tíi
trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸. Nhng sù v¬n lªn vÒ tr×nh ®é c«ng nghÖ nµy
l¹i bÞ rµng buéc bëi yªu cÇu b¶o ®¶m hiÖu qu¶ kinh tÕ - x· héi. XÐt toµn côc,
hiÖn ®¹i ho¸ l¹i chØ lµ ph¬ng tiÖn, ®iÒu kiÖn ®Ó ®¹t tíi môc tiªu cña qu¸ tr×nh
c«ng nghiÖp ho¸ mµ th«i.
Mét vÊn ®Ò kh¸c còng cÇn ®îc gi¶i quyÕt lµ x¸c ®inh vµ ®¸nh gi¸ møc
®é hiÖn ®¹i cña c«ng nghÖ ®îc trang bÞ. Tuú ®iÒu kiÖn cô thÓ cña mçi ngµnh,
mçi lÜnh vùc ho¹t ®éng mµ x¸c ®Þnh tr×nh ®é thÝch øng. Quan niÖm mét c¸ch
gi¶n ®¬n theo kiÓu "cò ngêi míi ta", c¸i kh«ng tiÕn tiÕn cña níc kh¸c còng lµ
c¸i hiÖn ®¹i cña níc m×nh. Trong lùa chän c«ng nghÖ nhËp, sù thiÕu hiÓu biÕt
vµ thiÕu th«ng tin ®· dÉn nhiÒu níc ®ang ph¸t triÓn ®Õn viÖc lùa chän thiÕt bÞ
l¹c hËu hoÆc thiÕt bÞ cò ®îc t©n trang l¹i. C¸i gi¸ ph¶i tr¶ qu¸ lín, tèc ®é hiÖn
®¹i ho¸ kh«ng ®îc ®Èy nhanh.
b) Qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ kh«ng chØ liªn quan ®Õn ph¸t triÓn c«ng
nghiÖp mµ lµ qu¸ tr×nh bao trïm tÊt c¶ c¸c ngµnh c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng cña
mçi níc. §ã lµ lÏ t¸t yÕu cña mçi níc v× nÒn kinh tÕ cña mçi níc lµ mét hÖ
thèng thèng nhÊt, c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng cã quan hÖ t¬ng ®èi víi
nhau. Sù thay ®æi ë ngµnh kinh tÕ, lÜnh vùc ho¹t ®éng nµy sÏ kÐo theo hoÆc sÏ
®ßi hái sù thay ®æi thÝch øng ë c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng kh¸c. Bëi
vËy, qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ còng g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu
kinh tÕ quèc d©n vµ c¬ cÊu c¸c ngµnh kinh tÕ. Trong sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu
trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, vÞ trÝ cña c¸c ngµnh sÏ thay ®æi. XÐt tæng thÓ,
c¬ cÊu kinh tÕ cña mçi níc ®îc cÊu thµnh bëi ba lo¹i ngµnh tæng hîp: c«ng
nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ dÞch vô. C¸c ngµnh nµy cã quan hÖ rµng buéc nhau,
trong ®ã c«ng nghiÖp trong nhËn thøc lu«n ®îc coi lµ ngµnh quan träng. Nhng
trong giai ®o¹n ®Çu cña c«ng nghiÖp ho¸, c¸c níc ®ang ph¸t triÓn chØ cã lùc l-
îng c«ng nghiÖp nhá bÐ s¶n xuÊt hµng tiªu dïng ®¬n gi¶n vµ khai th¸c c¸c s¶n
phÈm th« tõ tµi nguyªn thiªn nhiªn. Trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, c«ng
nghiÖp lu«n dµnh ®îc sù u tiªn ph¸t triÓn. Tuy c«ng nghiÖp ho¸ kh«ng ®ång
nhÊt víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn c«ng nghiÖp nhng kh«ng thÓ c«ng nghiÖp ho¸ nÕu
kh«ng thÓ ph¸t triÓn m¹nh c«ng nghiÖp. Bëi vËy, víi vÞ trÝ ban ®Çu, c«ng
nghiÖp dÇn dÇn chiÕm lÜnh vÞ trÝ hµng ®Çu trong c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n cña
®Êt níc. §Õn tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh, th× n«ng nghiÖp vµ dÞch vô chØ gi÷
vÞ trÝ ë hµng thø trong c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n.
Nh vËy, sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña mçi níc trong qu¸ tr×nh c«ng
nghiÖp ho¸ sÏ tr¶i qua hai giai ®o¹n : Tõ c¬ cÊu n«ng - c«ng nghiÖp - dÞch vô
chuyÓn sang c¬ cÊu c«ng - n«ng nghiÖp - dÞch vô.
c) Qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ trong bÊt kú giai ®o¹n nµo còng ®Òu võa lµ
qu¸ tr×nh kinh tÕ - kÜ thuËt, võa lµ qu¸ tr×nh kinh tÕ - x· héi. ViÖc thùc hiÖn cã
kÕt qu¶ qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ sÏ thñ tiªu t×nh tr¹ng lac hËu vÒ kÜ thuËt,
thÊp kÐm vÒ kinh tÕ, ®a ®Êt níc tho¸t khái "vßng luÈn quÈn". §ång thêi qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ còng g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh thñ tiªu t×nh tr¹ng l¹c hËu vÒ
x· héi, n©ng cao d©n trÝ , n©ng cao møc sèng cña d©n c, ®a x· héi ®Õn tr×nh ®é
v¨n minh c«ng nghiÖp. Qu¸ tr×nh kinh tÕ - kÜ thuËt vµ qu¸ tr×nh kinh tÕ - x· héi
cã quan hÖ rµng buéc nhau. Qu¸ tr×nh kinh tÕ - kÜ thuËt t¹o ®iÒu kiÖn vÊt chÊt
kÜ thuËt cho viÖc thùc hiÖn c¸c néi dung cña qóa tr×nh kinh tÕ - x· héi. Ngîc
l¹i, qu¸ tr×nh kinh tÕ - x· héi gãp phÇn t¹o nªn ®éng lùc cho thùc hiÖn qu¸
tr×nh kinh tÕ - kÜ thuËt.
d) Qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ còng ®ång thêi lµ qu¸ tr×nh më réng quan
hÖ kinh tÕ quèc tÕ. Trong ®iÒu kiÖn ngµy nay, më réng ph©n c«ng lao ®éng
quèc tÕ vµ quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ trë thµnh xu thÕ ph¸t triÓn ngµy cµng
m¹nh mÏ. Mçi níc trë thµnh mét bé phËn cña hÖ thèng kinh tÕ thÕ giíi, cã t¸c
®éng t¬ng hç ë møc ®é kh¸c nhau víi kinh tÕ cña c¸c níc kh¸c vµ chÞu ¶nh h-
ëng cña biÕn ®éng kinh tÕ - x· héi chung cña thÕ giíi. ë mçi níc, viÖc x¸c
®Þnh môc tiªu, ph¬ng thøc c«ng nghiÖp ho¸ cÇn ph¶i ph©n tÝch vµ dù ®o¸n ®îc
nh÷ng biÕn ®éng kinh tÕ - x· héi chung cña thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ cña c¸c n íc
trong khu vùc. CÇn ph¶i ®Æt sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt níc trong viÖc x©y
dùng hÖ thèng kinh tÕ më, t¨ng cêng quan hÖ th¬ng m¹i quèc tÕ, tham gia tÝch
cùc vµo qu¸ tr×nh c¹nh tranh vµ liªn kÕt kinh tÕ quèc d©n.
VÒ nguyªn t¾c, viÖc thùc hiÖn qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ph¶i dùa vµo
c¸c nguån lùc trong níc lµ chñ yÕu. Trong viÖc x©y dùng kinh tÕ më, thùc hiÖn
ph¬ng ch©m "tù lùc c¸nh sinh" v× lùc lîng bªn ngoµi chØ lµ sù hç trî, sù gióp
®ì chø kh«ng ph¶i lµ lùc lîng lµm thay vµ còng kh«ng thÓ lµ sù sao chÐp m¸y
mãc c¸c kinh nghiÖm cña níc kh¸c.
e) C«ng nghiÖp ho¸ kh«ng ph¶i môc ®Ých tù th©n, mµ lµ mét ph¬ng thøc
cã tÝnh chÊt phæ biÕn ®Ó thùc hiÖn môc tiªu cña mçi níc. Mçi níc cã hÖ thèng
môc tiªu riªng cña m×nh. Tuy vËy, vÒ h×nh thøc, vÉn cã thÓ thÊy ®îc nh÷ng nÐt
t¬ng ®ång vÒ hÖ thèng môc tiªu ®ã. §ã lµ x©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt
ngµy cµng hiÖn ®¹i, khai th¸c cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc cña ®Êt níc, b¶o ®¶m
nhÞp ®é ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi nhanh vµ æn ®Þnh, c¶i thiÖn ®êi sèng vËt chÊt
vµ tinh thÇn cho c¸c tÇng líp d©n c ... Môc tiªu cô thÓ cña mçi níc phô thuéc
vµo quan ®iÓm cña hÖ thèng chinh trÞ l·nh ®¹o. Ph¬ng híng, quy m« vµ nhÞp
®é c«ng nghiÖp ho¸ phô thuéc vµo ®Æc ®iÓm chÝnh trÞ x· héi cña ®Êt níc. §ã
chÝnh lµ mét trong nh÷ng biÓu hiÖn cña quan hÖ biÖn chøng gi÷a c¬ së kinh tÕ
vµ kiÕn tróc thîng tÇng. Kh«ng thÓ thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ qu¸ tr×nh c«ng
nghiÖp ho¸ khi hÖ thèng chÝnh trÞ kh«ng æn ®Þnh vµ kh«ng ®îc ®æi míi. Ngîc
l¹i, còng kh«ng thÓ gi÷ ®îc æn ®Þnh vÒ chÝnh trÞ x· héi, chñ quyÒn cña ®Êt níc
nÕu kh«ng thùc cã hiÖu qu¶ qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸.
Tõ toµn bé nh÷ng vÊn ®Ò ®· ph©n tÝch ë trªn cã thÓ rót ra kÕt luËn kh¸i
qu¸t : Thùc chÊt c«ng nghiÖp ho¸ lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö tÊt yÕu nh»m t¹o nªn
nh÷ng chuyÓn biÕn c¨n b¶n vÒ kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc trªn c¬ së khai th¸c
cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc vµ lîi thÕ trong níc, më réng quan hÖ kinh tÕ quèc
tÕ, x©y dùng c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu ngµnh víi tr×nh ®é khoa häc - c«ng nghÖ
ngµy cµng hiÖn ®¹i.
III. Sù cÇn thiÕt ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ë
ViÖt Nam.
1. Sù cÇn thiÕt ph¶i x©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt cho chñ nghÜa x· héi.
a. Mét sè kh¸i niÖm.
Nghiªn cøu c¸c kh¸i niÖm nµy, kh«ng nh÷ng gióp ta hiÓu ®îc néi dung
mµ cßn gióp ta c¶ viÖc hiÓu ®îc vÒ mÆt ph¬ng ph¸p luËn.
- TiÒn ®Ò vËt chÊt cña x· héi: Tríc hÕt bao gåm c¸c yÕu tè vËt chÊt, c¸c
yÕu tè kh¸ch thÓ cña nÒn s¶n xuÊt x· héi mµ tríc hÕt lµ c«ng cô lao ®éng.
C¬ së vËt chÊt - kÜ thuËt lµ hÖ thèng c¸c yÕu tè vËt chÊt cña lùc lîng s¶n
xuÊt x· héi phï hîp víi tr×nh ®é kÜ thuËt, c«ng nghÖ thÝch øng mµ lùc lîng lao
®éng cña x· héi sö dông ®Ó s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt nh»m ®¸p øng c¸c nhu
cÇu ngµy cµng ®a d¹ng cña x· héi. Do ®ã c¬ së vËt chÊt - kÜ thuËt cña nÒn s¶n
xuÊt lín hiÖn ®¹i chØ cã thÓ lµ nÒn ®¹i c«ng ngiÖp c¬ khÝ ho¸ c©n ®èi vµ hiÖn
®¹i dùa trªn tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ ph¸t triÓn ngµy cµng cao.
Kh¸i niÖm c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt lµ mét ph¹m trï kinh tÕ cña kinh tÕ
chÝnh trÞ häc, bao gåm néi dung kinh tÕ kÜ thuËt vµ kinh tÕ x· héi.
ChÝnh néi dung vÒ mÆt kinh tÕ x· héi nµy cho ta thÊy c¬ së vËt chÊt kÜ
thuËt cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt x· héi míi kh«ng thÓ ph¸t triÓn ®Çy ®ñ vµ hoµn
thiÖn ë trong lßng ph¬ng thøc s¶n xuÊt x· héi cò ®îc mµ chØ ph¸t triÓn ®Çy ®ñ
vµ hoµn thiÖn khi cã sù ra ®êi cña hÖ thèng quan hÖ s¶n xuÊt x· héi míi.
b) Mçi ph¬ng thøc s¶n xuÊt x· héi ®Òu ph¶i dùa trªn mét c¬ së vËt chÊt
kÜ thuËt t¬ng øng. V× vËy, c¸c níc tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi ph¶i x©y dùng c¬
së vËt chÊt - kÜ thuËt cho x· héi chñ nghÜa. Nhng ®èi víi níc ®· qua chñ nghÜa
t b¶n ph¸t triÓn tøc lµ cã s1/2n nÒn ®¹i c«ng nghiÖp cña chñ nghÜa t b¶n ®Ó l¹i
th× kh«ng ph¶i x©y dùng tõ ®Çu c¬ së vËt chÊt cho x· héi míi mµ chØ cÇn c¶i
tiÕn nÒn ®¹i c«ng nghiÖp cho phï hîp ®Ó tiÕp tôc x©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ
thuËt cho x· héi míi - x· héi chñ nghÜa. Cßn ®èi víi nh÷ng níc kÐm ph¸t triÓn
th× hÇu nh ph¶i x©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt cho chñ ngi· x· héi tõ ®Çu do
®ã ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸. C«ng nghiÖp ho¸ lµ con ®êng, lµ biÖn ph¸p
®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt kÜ tuËt cho x· héi míi.
2. TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan tiÕn hµnh CNH, H§H ë ViÖt Nam.
C«ng nghiÖp ho¸ lµ tÊt yÕu kh¸ch quan, lµ néi dung vµ con ®êng duy
nhÊt ®óng ®Ó ®a nÒn kinh tÕ x· héi níc ta ph¸t triÓn nhanh bÒn v÷ng vµ cã hiÖu
qu¶ nh»m thùc hiÖn "d©n giµu, níc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, v¨n minh".
Níc ta do ®i tõ mét nÒn kinh tÕ s¶n xuÊt nhá lªn nÒn kinh tÕ lín x· héi
chñ nghÜa do ®ã kh¸ch quan ®ßi hái ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i
ho¸ vµ c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ lµ néi dung, lµ ph¬ng thøc, lµ con ®êng
®Ó ph¸t triÓn nhanh vµ cã hiÖu qu¶.
- T¸c dông cña c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®èi víi níc ta:
+ ChØ cã tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ níc ta míi x©y
dùng ®îc c¬ së vËt chÊt kÜ thuËt cho x· héi míi vµ x· héi chñ nghÜa míi ph¸t
triÓn ®îc lùc lîng s¶n xuÊt ë níc ta.
+ Cã tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ míi cñng cè vµ hoµn thiÖn hÖ thèng
quan hÖ s¶n xuÊt míi ë níc ta.
+ Cã tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ míi x©y dùng thµnh
c«ng nÒn s¶n xuÊt lín x· héi chñ nghÜa, míi thùc hiÖn ®îc t¸i s¶n xuÊt më
réng kh«ng ngõng ®æi míi, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi c¶i thiÖn ®îc
®êi sèng vËt chÊt vµ v¨n ho¸ cña nh©n d©n.
+ TiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ míi ph¸t triÓn lùc lîng giai
cÊp c«ng nh©n cñng cè liªn minh c«ng n«ng.
+ C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ t¹o tiÒn ®Ò cho viÖc x©y dùng thµnh
c«ng nÒn v¨n ho¸ míi, con ngêi míi x· héi chñ nghÜa ë níc ta.
+ C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë níc ta rót ng¾n ®îc kho¶ng c¸ch
chªnh lÖch gi÷a tr×nh ®é l¹c hËu cña níc ta víi tr×nh ®é v¨n minh cña thÕ giíi.
Níc ta míi tham gia vµo sù ph©n c«ng vµ hîp t¸c quèc tÕ, thùc hiÖn c«ng
nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ lµm cho nÒn kinh tÕ níc ta hoµ nhËp vµo kinh tÕ thÕ
giíi vµ khu vùc.
+ Thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ míi cñng cè ®îc quèc phßng, gi÷ v÷ng
an ninh chÝnh trÞ vµ trËt tù an toµn x· héi.
ChÝnh trªn nh÷ng ý nghÜa to lín vÒ kinh tÕ chÝnh trÞ vµ x· héi cña c«ng
nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ mµ §¶ng vµ Nhµ níc ta coi nã lµ nhiÖm vô trung t©m
trong suèt thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi ë níc ta.
ch¬ng III
Néi dung c¬ b¶n vÒ cNH - H§H ë níc ta
Néi dung cña c«ng nghiÖp ho¸ bao gåm nhiÒu vÊn ®Ò, ë ®©y ta chØ ®i
s©u vµo ba vÊn ®Ò c¬ b¶n, ®ã lµ trang bÞ kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ míi cho nÒn
kinh tÕ, x©y dùng c¬ cÊu kinh tÕ míi g¾n víi qu¸ tr×nh tæ chøc vµ ph©n c«ng
l¹i lao ®éng x· héi vµ ®iÒu chØnh c¬ cÊu ®Çu t thùc hiÖn qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi
c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ sao cho phï hîp.
1. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ lµ qu¸ tr×nh tiÕn hµnh cuéc c¸ch m¹ng
khoa häc kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ, lµ qu¸ tr×nh c¬ khÝ ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ nÒn
s¶n xuÊt nh»m trang bÞ kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ míi cho nÒn kinh tÕ quèc d©n
®Ó chuyÓn lao ®éng b»ng thñ c«ng lªn lao ®éng b»ng m¸y mãc.
Thùc chÊt cña c«ng nghiÖp ho¸ ë níc ta lµ tiÕn hµnh cuéc c¸ch m¹ng kÜ
thuËt ®Ó trang bÞ kÜ thuËt míi cho nÒn kinh tÕ. C¸ch m¹nh khoa häc kÜ thuËt vµ
c«ng nghiÖp ho¸ lµ hai kh¸i niÖm kh¸c nhau nhng gi÷a chóng cã mét néi dung
chung ®ã lµ chuyÓn lao ®éng b»ng thñ c«ng lªn lao ®éng b»ng c¬ giíi ho¸ vµ
hiÖn ®¹i ho¸. C¸ch m¹ng kÜ thuËt lµ sù thay ®æi vÒ chÊt cña kÜ thuËt. KÜ thuËt
g¾n liÒn víi lao ®éng s¶n xuÊt cña con ngêi trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch
sö loµi ngêi. KÜ thuËt tiÕn bé trªn 3 mÆt : c«ng cô, n¨ng lùc vµ ®éng lùc,
nguyªn vËt liÖu. Cuéc c¸ch m¹ng kÜ thuËt lÇn nµy kh«ng chØ diÔn ra trong kÜ
thuËt mµ c¶ trong khoa häc, trong c«ng nghÖ, trong ®ã cã c¶ sinh häc vµ tin
häc... V× vËy, nã ®îc gäi lµ c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ.
Tríc sù bïng næ cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - kÜ thuËt lÇn thø hai, ®Ó
®Êt níc tiÕn nhanh, tiÕn m¹nh lªn hiÖn ®¹i, ph¶i triÖt ®Ó lîi dông thµnh tùu kÜ
thuËt hiÖn cã cña thÕ giíi. Do ®ã, c«ng nghiÖp ho¸ ph¶i ®i ®«i víi hiÖn ®¹i ho¸
®Ó kh«ng thua kÐm c¸c níc ph¸t triÓn trªn thÕ giíi. Thùc hiÖn c«ng nghiÖp
ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë níc ta hiÖn nay lµ võa c¬ khÝ ho¸ nÒn s¶n xuÊt thay thÕ lao
®«ng thñ c«ng b»ng lao ®éng sö dông m¸y mãc, võa t¹o ra nh÷ng bíc nh¶y
vät, ®i tõ thñ c«ng lªn th¼ng tù ®éng ho¸ ë mét sè ngµnh mòi nhän. §èi víi
mét sè lÜnh vùc kinh tÕ cã ®iÒu kiÖn chóng ta cã thÓ "kh«ng chØ ®i tuÇn tù qua
c¸c bíc c¬ giíi ho¸, tù ®éng ho¸, mµ cßn kÕt hîp ®ång thêi c¸c thµnh tùu trªn
nhiÒu lÜnh vùc, vµ cã nh÷ng mòi nhän ph¸t triÓn ®i t¾t, ®ãn ®Çu, kh«ng chØ ¸p
dông c¸c c«ng nghÖ tiªn tiÕn mµ cßn ph¶i biÕt tËn dông vµ hiÖn ®¹i ho¸ c«ng
nghÖ truyÒn thèng" (§¶ng céng s¶n ViÖt nam ; V¨n kiÖn Héi nghÞ ®¹i biÓu
toµn quèc gi÷a nhiÖm kú kho¸ VII - 1994, trang 75). Trong thêi ®¹i ngµy nay,
xu híng quèc tÕ ho¸ lùc lîng s¶n xuÊt ®ang diÔn ra kh¸ m¹nh mÏ. §iÒu ®ã võa
b¾t buéc, võa t¹o kh¶ n¨ng kh¸ch quan cho c¸c níc kinh tÕ l¹c hËu nh níc ta,
cã thÓ kÕt hîp nh÷ng bíc tiÕn tuÇn tù víi nh÷ng bíc tiÕn nh¶y vät vÒ c«ng
nghÖ rót ng¾n thêi gian ®uæi kÞp c¸c níc tiªn tiÕn vµ kh«ng r¬i vµo t×nh tr¹ng
bÞ tôt hËu xa h¬n.
Ngoµi ra, chóng ta thùc hiÖn viÖc chuyÓn giao c«ng nghÖ ®Ó nhËp c«ng
nghÖ míi cho nÒn kinh tÕ, ®©y còng lµ néi dung cña viÖc trang bÞ kÜ thuËt vµ
c«ng nghÖ míi cho nÒn kinh tÕ quèc d©n, néi dung cña c«ng nghiÖp hãa, hiÖn
®¹i ho¸ ë níc ta.
Tuy nhiªn, c«ng nghiÖp ho¸ kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ trang bÞ kÜ thuËt vµ
c«ng nghÖ míi cho nÒn kinh tÕ quèc d©n mµ cßn lµ qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬
cÊu kinh tÕ g¾n víi tæ chøc vµ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi vµ ®iÒu chØnh c¬
cÊu ®Çu t t¹o nÒn t¶ng cho sù t¨ng trëng nhanh, hiÖu qu¶ cao vµ l©u bÒn trong
toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n.
2. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ph¶i g¾n liÒn víi sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu
kinh tÕ, g¾n víi qu¸ tr×nh tæ chøc vµ ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi vµ ®iÒu
chØnh c¬ cÊu ®Çu t.
a. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ph¶i g¾n liÒn víi sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh
tÕ.
C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë níc ta cã môc tiªu b¶n "biÕn níc ta
thµnh mét níc c«ng nghiÖp cã c¬ së vËt chÊt - kÜ thuËt hiÖn ®¹i, c¬ cÊu kinh tÕ
hîp lý, quan hÖ s¶n xuÊt x· héi tiÕn bé phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc
lîng s¶n xuÊt, ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cao, quèc phßng, an ninh v÷ng
ch¾c, d©n giµu, níc m¹nh, x· héi c«ng b»ng v¨n minh" (Dù th¶o c¸c v¨n kiÖn
tr×nh §¹i héi VIII cña §¶ng - lu hµnh néi bé th¸ng 12 - 1995, trang 17). Muèn
®¹t tíi môc tiªu c¬ b¶n ®ã, c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë n¬c ta ph¶i lÊy
chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ trªn c¬ së ph¸t triÓn khoa häc vµ c«ng nghÖ nh»m
khai th¸c, ph¸t huy tèi u nh÷ng tiÒm n¨ng, lîi thÕ so s¸nh cña ®Êt níc, ®¶m
b¶o ®¹t tèc ®é t¨ng trëng kinh tÕ cao, bÒn v÷ng, lµm néi dung vµ môc tiªu trùc
tiÕp xuyªn suèt qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc.
Sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i
ho¸ ë mét níc kinh tÕ l¹c hËu ®i lªn chñ nghÜa x· héi nh níc ta lµ vÊn ®Ò tÊt
yÕu kh¸ch quan. ë níc ta, trong mÊy n¨m qua cïng víi qu¸ tr×nh ®æi míi nÒn
kinh tÕ còng ®· diÔn ra mét bíc chuyÓn dÞch c¬ cÊu theo híng c«ng - n«ng
nghiÖp - dÞch vô nh ®¹i héi VII ®Ò ra. Sù chuyÓn dÞch bíc ®Çu ®ã thÓ hiÖn sù
biÕn ®æi tØ träng cña mét sè ngµnh c¬ b¶n trong gi¸ trÞ tæng s¶n phÈm x· héi
(GDP), nh : n¨m 1990, c«ng nghiÖp chiÕm 23,8%(GDP), n«ng nghiÖp chiÕm
40,3%(GDP), dÞch vô chiÕm 36,3%(GDP), ®Õn n¨m 1994 nh÷ng tØ träng t¬ng
øng trªn lµ : 29,6% ; 28,7% vµ 41,7%(GDP).
Qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ nÒn kinh tÕ ë níc ta
tÊt yÕu dÉn ®Õn qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng tõng bíc h×nh
thµnh c¬ cÊu c«ng - n«ng nghiÖp - dÞch vô hiÖn ®¹i ; kÕt hîp nhiÒu thµnh phÇn
kinh tÕ, ®a d¹ng ho¸ h×nh thøc së h÷u, sù ph¸t triÓn ba ngµnh c¬ b¶n nãi trªn
trong mét c¬ cÊu h÷u c¬ nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ víi c¸c tû träng hîp lý vµ
¸p dông nh÷ng quy tr×nh c«ng nghÖ hiÖn ®¹i sÏ ®a nÒn kinh tÕ níc ta ph¸t triÓn
®i lªn víi tèc ®é t¨ng trëng nhanh, hiÖu qu¶ cao.
C¬ cÊu kinh tÕ míi ë níc ta kh«ng ph¶i h×nh thµnh mét c¸ch tù ph¸t mµ
h×nh thµnh mét c¸ch cã kÕ ho¹ch.
b. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ g¾n víi qu¸ tr×nh tæ chøc ph©n c«ng l¹i lao
®éng x· héi.
Níc ta ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn tõ mét níc n«ng nghiÖp l¹c hËu
sang mét níc cã nÒn c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i th× viÖc tæ chøc, ph©n c«ng l¹i lao
®éng x· héi lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan. CÇn ph¶i chuyÓn mét bé phËn lao ®éng
n«ng th«n sang c¸c lÜnh vùc dÞch vô s¶n xuÊt, ®êi sèng vµ c¸c ®Æc ®iÓm c«ng
nghiÖp míi h×nh thµnh ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ lùc lîng lao ®éng x· héi vµ thóc
®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i
ho¸. Do ®ã, tÝnh quy luËt cña viÖc tæ chøc, ph©n c«ng l¹i lao ®éng x· héi trong
qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ thÓ hiÖn ë chç :
- TØ lÖ lao ®éng n«ng nghiÖp trong tæng lao ®éng x· héi gi¶m vµ ngîc
l¹i tØ träng lao ®éng c«ng nghiÖp t¨ng.
- TØ lÖ lao ®éng trÝ ãc ngµy cµng t¨ng vµ chiÕm phÇn lín trong tæng sè
lao ®éng x· héi.
- TØ lÖ lao ®éng trong c¸c ngµnh phi vËt chÊt t¨ng nhanh.
c. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ g¾n víi viÖc ®iÒu chØnh c¬ cÊu ®Çu t :
ViÖc ®iÒu chØnh c¬ cÊu ®Çu t nh»m ®¶m b¶o khai th¸c vµ sö dông tèt
nhÊt c¸c tiÒm n¨ng cña c¶ níc, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi lµm cho nÒn
kinh tÕ ph¸t triÓn nhanh ®uæi kÞp c¸c níc trong khu vùc, n©ng cao ®êi sèng vËt
chÊt tinh thÇn cña ngêi lao ®éng.
Thêi kú tríc n¨m 1975, c¬ cÊu ®Çu t cña níc ta nh»m phôc vô ®êng lèi u
tiªn ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp nÆng trªn c¬ së mét nÒn kinh tÕ khÐp kÝn
bao cÊp, do ®ã vèn ®Çu t bÞ l·ng phÝ lín.
HiÖn nay trong giai ®o¹n c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ §¶ng vµ Nhµ n-
íc ta ®· ®iÒu chØnh c¬ cÊu ®©ï t:
- §Çu t theo c¬ cÊu ngµnh, tranh thñ khoa häc kÜ thuËt tiªn tiÕn, c«ng
nghÖ míi.
- CÇn ®Çu t phôc vô s¶n xuÊt thay thÕ nhËp khÈu vµ c«ng nghiÖp híng
ngo¹i.
- Trong ®iÒu kiÖn vèn ®Çu t bÞ h¹n chÕ cÇn tranh thñ ph¸t triÓn mét sè
ngµnh sö dông nhiÒu lao ®éng thay thÕ cho vèn, n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông
vèn.
3. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®îc g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬
chÕ qu¶n lý kinh tÕ.
§Æc trng cña c¬ chÕ thùc hiÖn qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ theo nghÞ
quyÕt §¹i héi III, thÓ hiÖn trong néi dung cña kÕ ho¹ch 5 n¨m lÇn thø nhÊt
1961 - 1965, lµ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung cao ®é theo mét ph¬ng ¸n duy nhÊt ®îc
Trung ¬ng quyÕt ®Þnh vµ chØ ®¹o nh»m x©y dùng nh÷ng c¬ së c«ng nghiÖp
quèc doanh quy m« lín vµ võa do Trung ¬ng qu¶n lý. Tuy nhiªn, qu¸ tr×nh nµy
bÞ gi¸n ®o¹n bëi cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i cña ®Õ quèc Mü vµ v× tËp trung søc
lùc c¶ níc vµo sù nghiÖp chèng Mü cøu níc.
Tõ khi thùc hiÖn sù nghiÖp ®æi míi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi theo nghÞ
quyÕt §¹i héi VI h×nh thµnh nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn theo c¬
chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa, c¬
chÕ qu¶n lý cò kh«ng cßn thÝch hîp n÷a ®ång thêi néi dung vµ nhiÖm vô cña
c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë giai ®o¹n hiÖn nay còng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c
tríc. V× vËy, cÇn ph¶i lîi dông mäi c¬ chÕ míi thÝch hîp víi yªu cÇu huy ®éng
lùc lîng réng r·i vµo thùc hiÖn nhiÖm vô quan träng bøc thiÕt nµy.
Trªn c¬ së c¸c nghÞ quyÕt nªu trªn vµ yªu cÇu triÓn khai thùc hiÖn cô thÓ
trong ®iÒu kiÖn c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ - x· héi hiÖn nay cã thÓ thÊy kh¸ râ ph-
¬ng híng vµ néi dung cña c¬ chÕ qu¶n lý míi ®èi víi qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp
ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ giai ®o¹n nµy, cã thÓ tãm t¾t lµ "®a d¹ng cã ®Þnh híng".
Ph¬ng híng vµ néi dung cô thÓ cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ cã
thÓ diÔn gi¶i :
a. §a d¹ng híng ph¸t triÓn ngµnh, cã ®Þnh híng ngµnh träng t©m. Qu¸
tr×nh thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ giai ®o¹n nµy kh¼ng ®Þnh kh«ng
chØ chó ý tËp trung vµo ngµnh c«ng nghiÖp, mµ lµ bao qu¸t tíi mäi ngµnh kinh
tÕ - kÜ thuËt vµ c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng cña x· héi.
b. §a d¹ng c«ng nghÖ, cã ®Þnh híng lùa chän thÝch hîp.
c. §a d¹ng vïng ph¸t triÓn, cã ®Þnh híng quy ho¹ch vïng träng ®iÓm.
d. §a d¹ng ho¸ nguån vèn, cã ®Þnh híng chiÕn lîc ®Çu t.
Nh÷ng tiÒn ®Ò vµ ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i
ho¸ nÒn kinh tÕ níc ta.
Ch¬ng Iv
Nh÷ng ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò cña cnh - h®h
Sau khi kh¼ng ®Þnh sù cÇn thiÕt kh¸ch quan cña c«ng nghiÖp ho¸, cÇn
ph¶i tr¶ lêi c©u hái thø hai lµ ViÖt nam víi tr×nh ®é vµ nguån lùc hiÖn nay,
trong hoµn c¶nh quèc tÕ míi cã thÓ thùc hiÖn thµnh c«ng sù nghiÖp c«ng
nghiÖp ho¸ ®îc kh«ng? cã ®ñ tiÒn ®Ò vµ ®iÒu kiÖn cho c«ng nghiÖp ho¸ kh«ng?
1. C¸c tiÒn ®Ò cña c«ng nghiÖp ho¸
§Ó thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ ph¶i cã tiÒn ®Ò bªn trong vµ bªn ngoµi.
Trong níc ta ph¶i cã sù æn ®Þnh vÒ chÝnh trÞ - x· héi. Muèn ph¸t triÓn
kinh tÕ, muèn tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ tríc hÕt ph¶i cã m«i trêng chÝnh trÞ -
x· héi æn ®Þnh. Lùa chän con ®êng cñng cè ®éc lËp d©n téc vµ x©y dùng chñ
nghÜa x· héi, nh©n d©n ta díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®ang ®æi míi hÖ thèng
chÝnh trÞ nh»m cñng cè nhµ níc cña d©n, do d©n v× d©n, thùc hiÖn d©n chñ réng
r·i, n©ng cao n¨ng lùc l·nh ®¹o cña §¶ng, x©y dùng c¬ng lÜnh, chiÕn lîc æn
®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. §©y lµ tiÒn ®Ò chÝnh trÞ bªn trong cho c«ng
nghiÖp ho¸.
M«i trêng quèc tÕ vµ xu híng ph¸t triÓn míi cña thÕ giíi còng t¹o ra
tiÒn ®Ò bªn ngoµi thuËn lîi cho qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ theo híng hiÖn ®¹i
ho¸ ë níc ta. Tríc hÕt, ®ã lµ m«i trêng hoµ b×nh víi xu híng hoµ ho·n vµ hîp
t¸c quèc tÕ cho phÐp ta më réng quan hÖ b¹n bÌ vµ hîp t¸c víi nhiÒu níc nh»m
tranh thñ sù viÖn trî, gióp ®ì ®a ph¬ng cña quèc tÕ. Xu híng quèc tÕ ho¸ ®êi
sèng kinh tÕ thÕ giíi t¹o ®iÒu kiÖn vµ thêi c¬ cho nh÷ng níc kÐm ph¸t triÓn,
trong ®ã cã ViÖt nam, cã thÓ tranh thñ sö dông khoa häc, c«ng nghÖ míi còng
nh nguån vèncña c¸c níc giµu vµ sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ b»ng c¸ch tham
gia vµo sù ph©n c«ng vµ hîp t¸c quèc tÕ. Sù lín m¹nhcña c¸c lùc lîng ®Êu
tranh cho hoµ b×nh, d©n chñ vµ tiÕn bé, sù thøc tØnh cña nh©n lo¹i vÒ mét thÕ
giíi míi còng lµ hoµn c¶nh thuËn lîi hç trî cho c¸c níc kÐm ph¸t triÓn ®Èy
nhanh c«ng nghiÖp ho¸, ph¸t triÓn kinh tÕ. Vµi chôc n¨m qua, mét sè níc ®·
biÕt vËn dông hoµn c¶nh vµ tiÒn ®Ò quèc tÕ ®Ó ®Èy nhanh c«ng nghiÖp ho¸,
trong thêi gian ng¾n, tõ níc l¹c hËu kÐm ph¸t triÓn trë thµnh nh÷ng níc c«ng
nghiÖp ho¸.
2. Nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó c«ng nghiÖp ho¸