Những vấn đề chung về thị trường nhật bản và sự cần thiết xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường nhật bản

  • 63 trang
  • file .doc
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
Ch¬ng I
Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ thÞ trêng nhËt B¶n vµ sù cÇn
thiÕt xuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n.
I. Mét sè c¬ së lý luËn vÒ xuÊt khÈu vµ thÞ trêng xuÊt
khÈu:
1. Hµng ho¸ xuÊt khÈu vµ thÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸:
1.1. Hµng ho¸ xuÊt khÈu
Hµng ho¸ xuÊt khÈu ®îc hiÓu g¾n víi kh¸i niÖm th¬ng m¹i hµng ho¸ ( ph©n
biÖt víi xuÊt khÈu dÞch vô g¾n víi kh¸i niÖm th¬ng m¹i dÞch vô) theo quy íc
cña Liªn hîp quèc vµ WTO lµ nh÷ng s¶n phÈm hµng ho¸ h÷u h×nh ®îc s¶n xuÊt
hoÆc gia c«ng chÕ biÕn t¹i c¸c c¬ së s¶n xuÊt, gia c«ng chÕ biÕn vµ c¸c khu chÐ
xuÊt víi môc ®Ých ®Ó tiªu thô t¹i thÞ trêng ngoµi níc(xuÊt khÈu) ®i h¶i quan.
Hµng t¹m t¸i xuÊt còng ®îc coi lµ hµng ho¸ xuÊt khÈu. Hµng ho¸ qu¸ c¶nh
kh«ng thuéc diÖn cña kh¸i niÖm hµng ho¸ xuÊt khÈu.
Hµng ho¸ xuÊt khÈu ph©n biÖt so víi hµng ho¸ tiªu dïng ë trong níc . Hµng
ho¸ xuÊt khÈu ph¶i ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña ngêi tiªu dïng ë c¸c níc nhËp
khÈu. ChÊt lîng cña c¸c hµng ho¸ ®ã ph¶i ®¸p øng ®îc c¸c th«ng sè vÒ tiªu
dïng, kü thuËt vµ m«i trêng vµ ®¹t ®îc tÝnh c¹nh tranh cao ë c¸c níc nhËp khÈu.
VÝ dô : s¶n xuÊt hµng ho¸ thuû s¶n xuÊt khÈu vµo EU hay Mü ph¶i ®¹t ®îc c¸c
tiªu chuÈn trong hÖ thèng HACCP. VÊn ®Ò nh·n m¸c hµng ho¸ g¾n liÒn víi uy
tÝn cña doanh nghiÖp vµ rÊt ®îc c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn quan t©m. VÝ dô
nh hµng ho¸ NhËt B¶n cã nh·n m¸c “Made in Japan “ hay hµng ho¸ Trung Quèc
cã “Made in China “ nhng khi ®ã ta l¹i cha cã ®îc mét nh·n m¸c “ Made in
ViÖt Nam “ ®óng møc do h¹n chÕ vÒ hµng ho¸ cña ta chÊt lîng cha cao, sè lîng
vµ khèi lîng nhá.
1.2. ThÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸
1.2.1- Kh¸i niÖm : ThÞ trêng xuÊt khÈu hµng hãa lµ tËp hîp ngêi mua vµ ngêi
b¸n cã quèc tÞch kh¸c nhau t¸c ®éng víi nhau ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ c¶ , sè lîng hµng
ho¸ mua b¸n , chÊt lîng hµng ho¸ vµ c¸c ®iÒu kiÖn mua b¸n kh¸c theo hîp ®ång
, thanh to¸n chñ yÕu b»ng ngo¹i tÖ m¹nh vµ ph¶i lµm thñ tôc h¶i quan qua biªn
giíi .
ThÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸ bao hµm c¶ thÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸ trùc
tiÕp ( níc tiªu thô cuèi cïng ) vµ thÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸ gi¸n tiÕp ( xuÊt
khÈu qua trung gian ) . Ch¼ng h¹n , mét níc nµo ®ã t¹m nhËp t¸i xuÊt hµng hãa
cña ViÖt Nam hoÆc nhËp hµng ho¸ cña ViÖt Nam råi ®em xuÊt khÈu sang thÞ tr-
êng kh¸c còng ®îc coi lµ thÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸ cña ViÖt Nam .
Tuy nhiªn , thÞ trêng xuÊt khÈu hµng ho¸ kh«ng chØ giíi h¹n ë nh÷ng thÞ trêng
níc ngoµi . ThÞ trêng trong níc nhiÒu khi còng trë thµnh thÞ trêng xuÊt khÈu t¹i
chç nh ®èi víi hµng ho¸ xuÊt khÈu tõ c¸c khu chÕ xuÊt cña ViÖt Nam vµo chÝnh
thÞ trêng ViÖt Nam .
1.2.2- Ph©n lo¹i thÞ trêng xuÊt khÈu
Cã rÊt nhiÒu lo¹i thÞ trêng xuÊt khÈu kh¸c nhau tuú theo tõng c¸ch ph©n lo¹i
hay theo c¸c c¨n cø kh¸c nhau nh : C¨n cø vµo vÞ trÝ ®Þa lý cã thÞ trêng Ch©u lôc
, thÞ trêng khu vùc , thÞ trêng níc vµ vïng l·nh thæ ; C¨n cø theo lÞch sö quan hÖ
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 1
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
ngo¹i th¬ng cã thÞ trêng truyÒn thèng , thÞ trêng hiÖn cã , thÞ trêng míi vµ thÞ tr-
êng tiÒm n¨ng ; C¨n cø vµo møc ®é u tiªn trong chÝnh s¸ch ph¸t triÓn thÞ trêng
cña c¸c níc cã thÞ trêng träng ®iÓm vµ thÞ trêng t¬ng hç ; Hay c¨n cø vµo dung
lîng vµ søc mua cña thÞ trêng cã thÞ trêng xuÊt khÈu cã søc mua lín , thÞ trêng
xuÊt khÈu cã søc mua trung b×nh , thÞ trêng xuÊt khÈu cã søc mua thÊp ; C¨n cø
vµo lo¹i h×nh c¹nh tranh trªn thÞ trêng cã thÞ trêng ®éc quyÒn , thÞ trêng ®éc
quyÒn nhãm , thÞ trêng c¹nh tranh hoµn h¶o vµ thÞ trêng c¹nh tranh kh«ng hoµn
h¶o….
Trong c¸c lo¹i h×nh kÓ trªn th× hiÖn nay nhiÒu níc ®ang chó träng ®èi víi
mét d¹ng cña thÞ trêng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o lµ “ thÞ trêng ng¸ch “ , nã cã
vai trß quan träng ®èi víi chiÕn lîc híng vÒ xuÊt khÈu cña c¸c níc ®ang ph¸t
triÓn . ThÞ trêng ng¸ch lµ mét kho¶ng trèng hay nh÷ng “ khe nhá “ trªn thÞ tr-
êng , ë ®ã ®· xuÊt hiÖn hay tËp hîp nhu cÇu vÒ mét lo¹i hµng ho¸ nµo ®ã .
nh÷ng nhu cÇu nµy cha ®îc c¸c nhµ kinh doanh kh¸c ph¸t hiÖn hoÆc ph¸t hiÖn
ra nhng hä kh«ng cã lîi thÕ hoÆc kh«ng muèn ®Çu t vµo ®Ó tho¶ m·n song nhu
cÇu nµy l¹i ®îc mét sè c¸c nhµ kinh doanh kh¸c ph¸t hiÖn vµ ®Çu t khai th¸c .
§èi víi níc ta do cßn h¹n chÕ vÒ quy m« vµ khèi lîng xuÊt khÈu hµng hãa nªn
cÇn lu t©m khai th¸c vµ tim kiÕm thÞ trêng nµy .
2. Ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu ; c¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn thÞ trêng
xuÊt khÈu vµ ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu.
2.1- Ph¸t triÓn thÞ trêng xuÊt khÈu : Dùa vµo phÇn kh¸i qu¸t vÒ thÞ trêng ®· chØ
ra ph¸t triÓn cã thÓ thùc hiÖn ®îc vÒ khÝa c¹nh mÆt hµng , theo chiÒu réng vµ
theo chiÒu s©u . Khi ®Þnh híng cho thÞ trêng hµng ho¸ xuÊt khÈu , mét níc cã
ph¸t triÓn theo chiÒu réng hay theo chiÒu s©u hoÆc cã thÓ cïng mét lóc ph¸t
triÓn theo c¶ hai híng .
Ph¸t triÓn mÆt hµng cã thÓ thùc hiÖn ®îc c¶ vÒ lîng vµ vÒ chÊt . Mét lµ cã thÓ
®a ra nhiÒu lo¹i mÆt hµng th«ng qua t¨ng cêng chñng lo¹i hµng ho¸ trªn thÞ tr-
êng ®Ó phôc vô nhiÒu lo¹i nhu cÇu cña kh¸ch hµng . Hai lµ h×nh thøc ph¸t triÓn
b»ng c¸ch kh«ng ngõng hoµn thiÖn s¶n phÈm , c¶i tiÕn chÊt lîng dÞch vµ dÞch vô
nh»m t¨ng søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ trªn thÞ trêng.
Ph¸t triÓn theo chiÒu réng lµ ph¸t triÓn vÒ sè lîng kh¸ch hµng, vÒ kh«ng gian vµ
ph¹m vi ®Þa lý nh»m t¨ng doanh sè vÒ mét lo¹i s¶n phÈm , dÞch vô nµo ®ã . ViÖc
nµy ®ßi hái ph¶i lu«n nghiªn cøu sù biÕn ®éng cña thÞ trêng thÕ giíi.
Ph¸t triÓn theo chiÒu s©u thùc chÊt lµ ph¸t triÓn thÞ trêng bao gåm nh÷ng viÖc
nh n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm , dÞch vô, ®a ra thÞ trêng nh÷ng s¶n phÈm hµng
ho¸ vµ dÞch vô cã hµm lîng chÊt x¸m cao .
2.2- C¸c yÕu tè vÜ m« ¶nh hëng tíi thÞ trêng xuÊt khÈu vµ ph¸t triÓn thÞ trêng
xuÊt khÈu hµng ho¸.
2.2.1- C«ng cô chÝnh s¸ch th¬ng m¹i thuéc vÒ thuÕ quan :
ThuÕ xuÊt khÈu ®îc dïng lµm c«ng cô ®Ó ®iÒu tiÕt vµ qu¶n lý ho¹t ®éng xuÊt
khÈu. ThuÕ nµy ®îc ®¸nh vµo hµng ho¸ xuÊt khÈu nh»m khuyÕn khÝch hay h¹n
chÕ xuÊt khÈu. Tuy nhiªn, trong nÒn kinh tÕ héi nhËp nh hiÖn nay, víi viÖc bu«n
b¸n gi÷a c¸c níc cã sù c¹nh tranh gay g¾t vÒ gi¸ c¶ vµ chÊt lîng hµng hãa th×
viÖc sö dông thóª nh mét c«ng cô qu¶n lý xuÊt khÈu sÏ kh«ng cßn h÷u hiÖu bëi
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 2
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
thuÕ xuÊt khÈu sÏ lµm cho gi¸ c¶ hµng ho¸ t¨ng cao so víi khi kh«ng ®¸nh thuÕ
hoÆc thuÕ suÊt b»ng kh«ng.
2.2.2- C¸c c«ng cô chÝnh s¸ch th¬ng m¹i phi thuÕ quan
a) Quan hÖ chÝnh trÞ ngo¹i giao theo ®êng lèi më cöa héi nhËp víi thÕ giíi
t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu.
b) ChÝnh s¸ch th¬ng m¹i cña nhµ níc
* ChÝnh s¸ch mËu dÞch tù do : Tù do ho¸ th¬ng m¹i g¾n liÒn víi viÖc Nhµ níc
¸p dông c¸c biÖn ph¸p cÇn thiÕt ®Ó tõng bíc gi¶m thiÓu nh÷ng trë ng¹i ®èi víi
nh÷ng ho¹t ®éng th¬ng m¹i. Môc ®Ých cña tù do ho¸ th¬ng m¹i lµ thóc ®Èy qu¸
tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi, h×nh thµnh mét thÞ trêng toµn cÇuvµ
ph¸t huy lîi thÕ cña tõng quèc gia , t¹o ra nh÷ng m«i trêng c¹nh tranh lµnh
m¹nh, gióp quèc gia ph©n phèi nguån lùc trong níc mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nhÊt.
Do vËy mét níc theo ®uæi chÝnh s¸ch mËu dÞch tù do th× ë ®ã Nhµ níc sÏ kh«ng
can thiÖp trùc tiÕp vµo qu¸ tr×nh ngo¹i th¬ng, Nhµ níc sÏ më cöa hoµn toµn thÞ
trêng néi ®Þa ®Ó cho hµng ho¸ vµ vèn ®Çu t tù do lu th«ng µ t¹o ®iÒu kiÖn cho th-
¬ng m¹i quèc tÕ ph¸t triÓn theo quy luËt c¹nh tranh tù do.
ChÝnh s¸ch nµy cã nh÷ng u ®iÓm lµ : Trë ng¹i th¬ng m¹i quèc tÕ bÞ lo¹i bá,
t¨ng cêng sù tù do lu th«ng hµng hãa gi÷a c¸c níc , lµm cho thÞ trêng néi ®Þa
phong phó hµng hãa h¬n dÉn tíi kÝch thÝch c¸c nhµ s¶n xuÊt ph¶i lu«n ¸p dông
c¸c khoa häc- c«ng nghÖ tiªn tiÕn ®Ó n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm . hiÖu qu¶
qu¶n lý, gi¶m chi phÝ trong s¶n xuÊt kinh doanh tõ ®ã cã thÓ c¹nh tranh ®îc víi
hµng ho¸ níc ngoµi gãp phÇn më réng thÞ trêng ra níc ngoµi.
Tuy nhiªn chÝnh s¸ch nµy còng cã nh÷ng khuyÕt ®iÓm nhÊt ®Þnh . §èi víi
nh÷ng ngµnh hµng trong níc cßn cha ®ñ m¹nh th× khi më réng tù do lu th«ng
hµng ho¸ sÏ bÞ c¸c doanh nghiÖp níc ngoµi chÌn Ðp rÊt khã ph¸t triÓn ®îc. Do
vËy tù do ho¸ th¬ng m¹i kh«ng ®îc thùc hiÖn ë tÊt c¶ c¸c ngµnh hµng trªn thÕ
giíi.
* ChÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch : Khi ¸p dông chÝnh s¸ch nµy , Nhµ níc thêng sö
dông c¸c c«ng cô , biÖn ph¸p thuÕ quan vµ phi thuÕ quan ®Ó hµng hãa vµ c¸c
doanh nghiÖp trong níc tr¸nh sù c¹nh tranh trùc tiÕp cña hµng hãavµ c¸c doanh
nghiÖp níc ngoµi nh»m b¶o ®¶m sù ph¸t triÓn c©n ®èi cña nÒn kinh tÕ.
ChÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch thêng ®em l¹i nh÷ng u ®iÓm trong viÖc gi¶m sù
c¹nh tranh cña hµng ngo¹i ë thÞ trêng néi ®Þa ®ång thêi t¨ng tÝnh c¹nh tranh cho
c¸c doanh nghiÖp trong níc. MÆt kh¸c nã còng gãp phÇn hç trî c¸c nhµ s¶n
xuÊt trong níc t¨ng cêng kh¶ n¨ng c¹nh tranh ë níc ngoµi.
Tuy nhiªn chÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch còng cã khuyÕt ®iÓm cña nã. NÕu nh
viÖc b¶o hé qu¸ chÆt chÏ sÏ dÉn ®Õn xu híng ®ãng cöa nÒn kinh tÕ, lµm tæn th-
¬ng ®Õn th¬ng m¹i quèc tÕ, lµm cho c¸c doanh nghiÖp trong níc tr× trÖ kÕt qu¶
lµ sù thiÖt h¹i cña ngêi tiªu dïng do hµng hãa lµm ra kÐm phÈm chÊt h¹n chÕ vÒ
chñng lo¹i vµ gi¸ c¶ cao.
Trong giai ®o¹n hiÖn nay, tuú theo tõng hoµn c¶nh cña tõng níc mµ vËn
dông linh ho¹t hai chÝnh s¸ch trªn. §èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn vÉn ¸p dông
chÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch cho nh÷ng mÆt hµng cha ®ñ søc c¹nh tranh víi
hµng ho¸ níc ngoµi vµ ¸p dông chÝnh s¸ch th¬ng m¹i tù do cho c¸c mÆt hµng ®·
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 3
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
®ñ søc c¹nh tranh víi bªn ngoµi ®Ó thóc ®Èy sù ph¸t triÓn vµ x©m chiÕm thÞ tr-
êng thÕ giíi.
c) ChÝnh s¸ch ®Çu t
* ChÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®Çu t trong níc .
* ChÝnh s¸ch thu hót vèn ®Çu t níc ngoµi.
d) Quy ®Þnh h¶i quan
Hµng hãa xuÊt khÈu ph¶i ®îc th«ng quan mét c¸ch nhanh chãng. Do ®ã ph¶i
hoµn thiÖn quy tr×nh nghiÖp vô h¶i quan , ¸p dông c¸c ph¬ng tiÖn kü thuËt hiÖn
®¹i, ph©n lo¹i hµng hãa theo møc ®é quan träng ®Ó tõ ®ã th«ng quan nhanh
nh÷ng hµng ho¸ th«ng thêng.
e) H¹n ng¹ch xuÊt khÈu
H¹n ng¹ch lµ c«ng cô h¹n chÕ khèi lîng xuÊt khÈu cao nhÊt cña mÆt hµng hay
mét nhãm hµng. H¹n ng¹ch xuÊt khÈu ®îc dïng ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt trong níc,
b¶o vÖ tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ nh÷ng mÆt hµng quý hiÕm.
g) Hµng rµo kü thuËt vµ vÖ sinh kiÓm dÞch ®éng thùc vËt.
§©y lµ c«ng cô cña WTO cho phÐp c¸c níc ®îc sö dông c¸c quy ®Þnh , tiªu
chuÈn kü thuËt , biÖn ph¸p vÖ sinh kiÓm dÞch mµ níc ®ã cho lµ thÝch hîp vµ phï
hîp víi viÖc b¶o vÖ m«i trêng , søc khoÎ cho ngêi tiªu dïng víi ®iÒu kiÖn biÖn
ph¸p nµy kh«ng t¹o ra sù ph©n biÖt ®èi xö tuú tiÖn hoÆc h¹n chÕ v« lý th¬ng m¹i
quèc tÕ víi bÊt kú níc nµo.
Ngoµi ra cßn cã nh÷ng yÕu tè kh¸c nh:
- Tû gi¸ hèi ®o¸i
- ChÕ ®é b¶o vÖ th¬ng m¹i t¹m thêi.
- H¹n chÕ xuÊt khÈu tù nguyÖn.
- Hç trî xóc tiÕn xuÊt khÈu.
- TÝn dông xuÊt khÈu.
2.2.3- C¸c yÕu tè thuéc vÒ m«i trêng thÕ giíi
* C¸c nguyªn t¾c ®iÒu chØnh th¬ng m¹i quèc tÕ
Nguyªn t¾c t¬ng hç : Theo nguyªn t¾c nµy , c¸c níc cã quan hÖ ngo¹i th¬ng
dµnh cho nhau nh÷ng u ®·i vµ nh©n nhîng t¬ng xøng nhau trong quan hÖ bu«n
b¸n dùa trªn c¬ së tiÒm lùc cña c¸c bªn tham gia. Nhng, trong nhiÒu trêng hîp
c¸c níc yÕu h¬n ph¶i thêng ph¶i buéc chÊp nhËn c¸c ®iÒu kiÖn do bªn m¹nh
h¬n ®a ra. Trong ®iÒu kiÖn cha vµo ®îc tæ chøc WTO thi níc ta ph¶i tranh thñ
tèi ®a nh÷ng hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i song ph¬ng ®Ó dµnh cho nhau nh÷ng u ®·i
trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu. Lµm nh vËy c¶ hai ®Òu t¹o ®îc thÞ trêng cho nhau vµ
cïng cã lîi nÕu nh quan hÖ ®ã bÒn v÷ng æn ®Þnh l©u dµi.
Nguyªn t¾c kh«ng ph©n biÖt ®èi xö : Nguyªn t¾c nµy ®îc biÓu hiÖn díi hai
d¹ng, quy chÕ tèi huÖ quèc vµ ®·i ngé quèc gia. Quy chÕ tèi huÖ quèc ( MFN)
lµ chÕ ®é mµ c¸c níc dµnh cho nhau trong quan hÖ kinh tÕ vµ bu«n b¸n vÒ mÆt
thuÕ quan, mÆt hµng trao ®æi , tµu bÌ chuyªn chë, quyÒn lîi cña ph¸p nh©n vµ t
nh©n cña níc nµy trªn l·nh thæ níc kia. §©y lµ mèi quan hÖ th¬ng m¹i vµ kinh
tÕ gi÷a c¸c níc trªn c¬ së hiÖp ®Þnh, hiÖp íc gi÷a c¸c níc mét c¸ch b×nh ®¼ng
cã ®i cã l¹i. NÕu nhËn ®îc quy chÕ tèi huÖ quèc , hµng hãa cña níc nhËn ®îc
MFN sÏ cã søc c¹nh tranh lín h¬n trªn thÞ trêng níc cÊp MFN. Quy chÕ tèi huÖ
quèc nµy thêng do c¸c níc ph¸t triÓn ¸p dông ®Ó g©y ¸p lùc vÒ kinh tÕ còng nh
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 4
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
chÝnh trÞ ®èi víi nh÷ng níc ®îc vµ muèn ®îc hëng chóng. Nguyªn t¾c ®·i ngé
quèc gia (NT) lµ nguyªn t¾c ®ßi hái c¸c níc thµnh viªn cña tæ chøc th¬ng m¹i
quèc tÕ (WTO) ®èi xö víi hµng nhËp khÈu ®· hoµn thµnh nghÜa vô t¹i cöa khÈu
kh«ng kÐm phÇn thuËn lîi h¬n so víi hµng ®îc s¶n xuÊt trong níc. Cô thÓ h¬n ,
hµng ho¸ khi ®· tr¶ xong thuÕ quan vµ ®îc nhËp khÈu vµo trong níc th× hµng
ho¸ ®ã ph¶i ®îc ®èi xö nh víi lo¹i hµng hãa t¬ng tù ®îc s¶n xuÊt trong níc.
Nguyªn t¾c ngang b»ng d©n téc : Nguyªn t¾c nµy ®ßi hái mét níc dµnh cho
t nh©n vµ ph¸p nh©n níc ngoµi trªn l·nh thæ níc m×nh mét sù ®èi xö ngang
b»ng nh víi t nh©n vµ ph¸p nh©n cña chÝnh níc m×nh trong vÊn ®Ò nh kinh
doanh, thuÕ kho¸ , hµng h¶i, c tró , sù b¶o vÖ cña luËt ph¸p… ngo¹i trõ quyÒn
bÇu cö, øng cö, nghÜa vô qu©n sù. Nguyªn t¾c nµy thêng ®îc quy ®Þnh trong
hiÖp ®Þnh kinh tÕ – th¬ng m¹i ®îc ký kÕt gi÷a hai níc.
* T×nh h×nh chÝnh trÞ, qu©n sù
Sù biÕn ®éng cña t×nh h×nh chÝnh trÞ qu©n sù trªn thÕ giíi cã t¸c ®éng m¹nh
mÏ ®Õn t×nh h×nh cung vµ cÇu cña c¸c níc. Do vËy , trong ho¹t ®éng ph¸t triÓn
thÞ trêng hµng ho¸ xuÊt khÈu , viÖc nghiªn cøu , ph©n tÝch thêng xuyªn t×nh
h×nh chÝnh trÞ nµy gi÷ mét vai trß quan träng, phôc vô cho viÖc t×m hiÓu râ rµng
vÒ c¸c th«ng tin cã liªn quan tíi ho¹t ®éng nhËp khÈu cña c¸c níc.
II - Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ thÞ trêng NhËt B¶n
1- Tæng quan vÒ nÒn kinh tÕ NhËt B¶n
NhËt B¶n víi diÖn tÝch 377.855 km2 gåm 6852 ®¶o, d©n sè 127.110.000 ng-
êi (jan, 2001), GDP n¨m 2001vµo kho¶ng 4,143 tû USD lµ nÒn kinh tÕ lín thø
hai thÕ giíi. NhËt B¶n lµ mét trong sè nh÷ng níc cã nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn
m¹nh ®øng hµng ®Çu thÕ giíi trong ngµnh s¶n xuÊt « t«, c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö, ho¸
chÊt, ®ãng tÇu.v.v…
§Æc trng cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n lµ c¸c nhµ s¶n xuÊt cung øng vµ ph©n
phèi kÕt hîp chÆt chÏ víi nhau thµnh nh÷ng tËp ®oµn vµ c«ng nghiÖp ®ãng vai
trß quan träng nhÊt cña nÒn kinh tÕ. Tuy lµ mét níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn nhng
do ®Æc ®iÓm vÒ ®Þa lý , nªn nÒn kinh tÕ NhËt B¶n l¹i phô thuéc rÊt nhiÒu vµo
nguån tõ bªn ngoµi. VÝ dô , lµ mét níc tiªu thô nhiÒu n¨ng lîng chØ sau Mü, nh-
ng h¬n 90% cña NhËt ph¶i nhËp khÈu trong ®ã cã dÇu th« lµ lín nhÊt – tíi
96% ( chñ yªu tõ c¸c níc Trung §«ng ,lu«n ë møc trªn 80% ) . Bªn c¹nh ®ã ,
do ®iÒu kiÖn tù nhiªn, thæ nhìng kh¾c nghiÖt 38% l¬ng thùc thùc phÈm cho nhu
cÇu trong níc còng ph¶i nhËp khÈu. Cô thÓ , NhËt chØ cung cÊp ®ñ g¹o, cßn c¸c
lo¹i l¬ng thùc kh¸c ph¶i nhËp khÈu tíi 72%, thÞt 44%, hoa qu¶ vµ rau
14%...Thªm vµo ®ã , tõ nh÷ng n¨m 80, khi ®ång yªn lªn gi¸ so víi ®ång ®« la
vµ lu«n ë møc cao ,c«ng ty vµ c¸c h·ng s¶n xuÊt lín thuéc c«ng nghiÖp l¾p r¸p
« t«, ®å ®iÖn gia dông , c¬ khÝ lµ nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp sö dông nhiÒu lao
®éng, n¨ng lîng nh c«ng nghiÖp dÖt may, c«ng nghiÖp chÕ biÕn thùc
phÈm .v.v….Cã xu híng chuyÓn s¶n xuÊt ra níc ngoµi n¬i cã gi¸ thµnh s¶n xuÊt
thÊp h¬n nhiÒu lÇn so víi ë NhËt ( chñ yÕu khu vùc Ch©u ¸ ) . ChÝnh v× vËy , tØ
lÖ nhËp khÈu hµng ho¸ vµo NhËt l¹i cµng t¨ng m¹nh nhÊt lµ tõ c¸c níc ®ang
ph¸t triÓn trong khu vùc Ch©u ¸.
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 5
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
NhËt B¶n chñ yÕu nhËp khÈu : Nguyªn liÖu, thùc phÈm, ho¸ chÊt, hµng dÖt may.
Víi c¸c b¹n hµng chÝnh :
- XuÊt khÈu : Mü (30%), §µi Loan (7%), Hµn Quèc (6,4%), Trung Quèc
(6,2%), Hong Kong (5,6%)…
- NhËp khÈu : Mü (19%), Trung Quèc (14,5%), Hµn Quèc (5,4%), §µi Loan
(4,8%), Indonesia (4,3%), Australia (3,9%)…
Vµ tæng kim ng¹ch nhËp khÈu n¨m 2001 lµ kho¶ng 381 tû ®«la Mü, ®øng thø 3
trªn thÕ giíi.
GDP cña NhËt B¶n qua mét sè n¨m.
N¨m 1997 1998 1999 2000 2001
GDP(tØ USD) 4,210 3,832 4,349 4,765 4,143
GDP/ ngêi(USD) 33,405 30,323 34,302 37,556 32,585
T×nh h×nh xuÊt nhËp khÈu cña NhËt B¶n
§¬n vÞ : TriÖu ®«la (USD)
N¨m 1997 1998 1999 2001
XuÊt khÈu 421,010 386,869 417,413 480,683
NhËp khÈu 338,761 279,991 309,613 381,106
T¨ng trëng GDP qua c¸c n¨m ( ®¬n vÞ : tû USD )
T¨ng trëng GDP / ngêi ( ®¬n vÞ : USD )
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 6
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
2- §Æc ®iÓm thÞ trêng NhËt B¶n
2.1- §Æc ®iÓm ngêi tiªu dïng NhËt B¶n:
Víi 127,11 triÖu ngêi víi møc sèng kh¸ cao ( GDP theo ®Çu ngêi n¨m 2001
lµ 32,858 USD / ngêi) , NhËt B¶n lµ mét thÞ trêng tiªu dïng lín. ThÞ hiÕu tiªu
dïng cña ngêi NhËt B¶n b¾t nguån tõ truyÒn thèng v¨n ho¸ vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ,
nh×n chung hä cã ®é thÈm mü cao , tinh tÕ do cã c¬ héi tiÕp xóc víi nhiÒu lo¹i
hµng ho¸ dÞch vô trong vµ ngoµi níc. Xu híng tiªu dïng vµ s¾m ®å ngo¹i cña
ngêi NhËt ngµy cµng t¨ngva søc tiªu thô cña thÞ trêng nµy rÊt lín, vµo kho¶ng
3000 tû Yªn, bao gåm c¶ hµng gia dông, trong ®ã hµng nhËp khÈu chiÕm tíi
50%. VÝ dô: Mét siªu thÞ lín ë Tokyo bµy b¸n 1,500 mÆt hµng gia dông vµ chØ
tÝnh riªng lîng hµng ho¸ vµ kh¶ n¨ng tiªu thô cña mét cöa hµng nh vËy th«i ®·
thÊy ®îc tû träng hµng nhËp khÈu cã mÆt ë ®©y lín nh thÕ nµo.
§Æc ®iÓm cña ngêi tiªu dïng NhËt B¶n lµ tÝnh ®ång nhÊt , 90% ngêi tiªu
dïng cho r»ng hä thuéc tÇng líp trung lu. Nh×n chung ngêi tiªu dïng NhËt B¶n
cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau:
- Lµ ngêi tiªu dïng cã yªu cÇu kh¾t khe nhÊt : Sèng trong mét m«i trêng cã
møc sèng cao , ngêi tiªu dïng NhËt B¶n ®Æt ra nh÷ng tiªu chuÈn ®Æc biÖt chÝnh
x¸c vÒ chÊt lîng, ®é bÒn, ®é tin cËy vµ sù tiÖn dông cña s¶n phÈm. Hä s½n sµng
tr¶ gi¸ cao h¬n cho nh÷ng s¶n phÈm cã chÊt lîng tèt. Yªu cÇu nµy cßn bao gåm
c¸c dÞch vô hËu m·i nh sù ph©n phèi kÞp thêi cña nhµ s¶n xuÊt khi mét s¶n
phÈm bÞ trôc trÆc, kh¶ n¨ng vµ thêi gian söa ch÷a c¸c s¶n phÈm ®ã. Nh÷ng lçi
nhá do s¬ ý trong khi vËn chuyÓn, hay kh©u hoµn thiÖn s¶n phÈm vÝ dô nh mÈu
xíc nhá, mÈu chØ cßn sãt l¹i trªn mÆt s¶n phÈm, bao b× x« lÖch v.v … còng cã
thÓ dÉn ®Õn t¸c h¹i l©u lín lµ lµm l« hµng khã b¸n, ¶nh hëng ®Õn kÕ ho¹ch xuÊt
khÈu l©u dµi. Bëi vËy cÇn cã sù quan t©m ®óng møc ®Õn kh©u hoµn thiÖn, vÖ
sinh s¶n phÈm, bao gãi vµ vËn chuyÓn hµng hãa.
- Nh¹y c¶m víi gi¸ c¶ tiªu dïng hµng ngµy: Ngêi tiªu dïng NhËt B¶n kh«ng
chØ yªu cÇu hµng chÊt lîng cao, bao b× b¶o ®¶m , dÞch vô b¸n hµng tèt mµ cßn
muèn mua hµng víi gi¸ c¶ hîp lý. Nh÷ng n¨m 80, ngêi NhËt s½n sµng bá nhiÒu
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 7
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
tiÒn ®Ó mua nh÷ng hµng ho¸ cao cÊp cã nh·n m¸c næi tiÕng, nhng sau khi nÒn
kinh tÕ “bong bãng “ sôp ®æ n¨m 1991, nhu cÇu hµng hãa rÎ h¬n ®· t¨ng lªn .
Tuy nhiªn , ngêi tiªu dïng NhËt B¶n vÉn cã thÓ tr¶ tiÒn cho nh÷ng s¶n phÈm
s¸ng t¹o, cã chÊt lîng tèt mang tÝnh thêi thîng hay cßn gäi lµ “hµng xÞn”. T©m
lý nµy cho ®Õn nay còng kh«ng thay ®æi nhiÒu l¾m. C¸c bµ néi trî NhËt B¶n vÉn
®i chî hµng ngµy theo thãi quen, gièng c¸c bµ néi trî ViÖt Nam, ®Ó mua hµng t-
¬i sèng, hä lµ lùc lîng quan träng ¶nh hëng ®Õn thi hiÕu tiªu dïng, hä hay ®Ó ý
®Õn biÕn ®éng gi¸ vµ c¸c mÉu m· míi. Ngêi NhËt sÏ tr¶ tiÒn ®Ó mua c¸c hµng
hãa cã nh·n hiÖu næi tiÕng, cã chÊt lîng cao vµ thÓ hiÖn ®Þa vÞ . Kh¸ch hµng cã
xu híng ngµy cµng quan t©m ®Õn viÖc mua c¸c nh·n hµng ho¸ cã chÊt lîng vµ
gi¸ trÞ.
- Thêi trang vµ thÞ hiÕu vÒ mµu s¾c: Cã thêi, ngêi NhËt thÝch ¨n mÆc gièng
b¹n bÌ hoÆc thÝch nh÷ng ®å vËt gièng nh ®å cña c¸c thµnh viªn kh¸c trong gia
®×nh, trêng häc, c©u l¹c bé hay n¬i lµm viÖc. Nhng gÇn ®©y mäi thø trë nªn ®a
d¹ng h¬n, xu híng b©y giê lµ mua c¸c hµng ho¸ kh¸c nhau nhng cã cïng c«ng
dông. C¸c hµng hãa thêi trang nhËp khÈu ®îc a chuéng lµ c¸c nh·n hiÖu næi
tiÕng vµ cã chÊt lîng. Tuy nhiªn , trong khi ý thøc vÒ sù a chuéng c¸c nh·n hiÖu
ë NhËt vÉn phæ biÕn th× giíi thanh niªn NhËt B¶n ngµy cµng thiªn vÒ xu híng
c¨n cø vµo chÊt lîng vµ gi¸ c¶ hµng ho¸ ®Ó mua hµng. ë c¸c gia ®×nh truyÒn
thèng, ngêi ta rÊt thÝch mÇu n©u ®Êt cña nÖm r¬m vµ sµn nhµ. §èi víi thêi trang
cña n÷ thanh niªn NhËt, mµu s¾c thay ®æi theo mïa. Ngêi NhËt rÊt nh¹y c¶m
víi nh÷ng thay ®åi theo mïa. XuÊt ph¸t tõ yÕu tè c¹nh tranh, c¸c nhµ nhËp khÈu
NhËt B¶n quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn viÖc nhËp ®îc nh÷ng s¶n phÈm hîp thêi trang
vµ mïa vô nh»m ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng, mua s¾m cña c¸c lo¹i ®èi tîng
kh¸ch hµng. NhËt B¶n cã 4 mïa râ rÖt: xu©n, h¹ , thu, ®«ng. Mïa hÌ nãng vµ Èm
ít , mïa ®«ng l¹nh vµ kh«. §Æc ®iÓm khÝ hËu ¶nh hëng ®Õn khuynh híng tiªu
dïng. QuÇn ¸o, ®å dïng trong nhµ, thùc phÈm lµ nh÷ng mÆt hµng tiªu dïng cã
¶nh hëng theo mïa. ViÖc bao gãi s¶n phÈm còng ph¶i ®¶m b¶o b¶o vÖ ®îc s¶n
phÈm trong ®iÒu kiÖn thêi tiÕt kh¾c nghiÖt nhÊt. Cïng víi t¸c ®éng cña khÝ hËu,
yÕu tè tËp qu¸n tiªu dïng còng ph¶i ®îc chó ý khi ®a ra kÕ ho¹ch khuÕch tr¬ng
t¹i thÞ trêng NhËt B¶n. VÝ dô hÇu nh c¸c gia ®×nh NhËt kh«ng cã hÖ thèng sëi
trung t©m vµ ®Ó b¶o vÖ m«i trêng, nhiÖt ®é ®iÒu hoµ trong nhµ lu«n ®îc khuyÕn
khÝch kh«ng®Ó ë møc qu¸ Èm (nhiÖt ®é cao) hoÆc qu¸ m¸t, bëi vËy quÇn ¸o
trong nhµ mïa ®«ng cña ngêi NhËt ph¶i dÇy h¬n cña ngêi Mü, hoÆc ¸o cã lãt lµ
kh«ng phï hîp víi tõng mïa c¶ vÒ mÆt chÊt liÖu vµ kiÓu d¸ng. Khi x©y dùng kÕ
ho¹ch b¸n hµng , c¸c doanh nghiÖp ph¶i tÝnh ®Õn c¶ sù kh¸c biÖt vÒ thêi tiÕt.
- Ngêi tiªu dïng NhËt b¶n a chuéng sù ®a d¹ng cña s¶n phÈm : hµng ho¸ cã
mÉu m· ®a d¹ng phong phó thu hót ®îc ngêi tiªu dïng NhËt B¶n. Vµo mét siªu
thÞ cña NhËt míi thÊy hÕt ®îc tÝnh ®a d¹ng cña s¶n phÈm ®Õn møc nµo ë NhËt.
VÝ dô mét mÆt hµng dÇu géi ®Çu nhng b¹n kh«ng thÓ ®Õm hÕt ®îc chñng lo¹i.
Chóng kh¸c nhau vÒ thµnh phÇn, mµu s¾c, h¬ng th¬m. Do ®ã mét nh·n hiÖu
kÌm theo híng dÉn lµ rÊt quan träng . Tuy nhiªn , ngêi NhËt l¹i chØ mua víi sè
lîng nhá ®Ó phï hîp víi kh«ng gian nhµ hä vµ còng ®Ò tiÖn thay ®æi cho phï
hîp víi mÉu m· míi. V× vËy c¸c l« hµng nhËp khÈu hiÖn nay quy m« cã xu h-
íng nhá nhng l¹i ph¶i phong phó vÒ chñng lo¹i.
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 8
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
- VÒ vÊn ®Ò sinh th¸i: gÇn ®©y, mèi quan t©m ®Õn c¸c vÊn ®Ò « nhiÔm m«i tr -
êng ngµy cµng cao ®· n©ng cao ý thøc b¶o vÖ m«i trêng cña ngêi tiªu dïng. C¸c
cöa hµng vµ doanh nghiÖp ®ang lo¹i bá viÖc ®ãng gãi qu¸ ®¸ng, c¸c vá s¶n
phÈm ®îc thu håi vµ t¸i chÕ, c¸c s¶n phÈm dïng 1 lÇn ngµy cµng Ýt ®îc a
chuéng.
2.2- Nh÷ng nguyªn t¾c khi xuÊt khÈu hµng ho¸ vµo thÞ trêng NhËt B¶n.
* Nghiªn cøu thÞ trêng : “NhËp gia tuú tôc” lµ mét nguyªn t¾c kh«ng thÓ
thiÕu khi muèn th©m nhËp vµo mét thÞ trêng nµo ®ã. ThÞ trêng NhËt B¶n lµ mét
thÞ trêng hÊp dÉn , rÊt ®a d¹ng, vµ n¨ng ®éng v× vËy khi doanh nghiÖp muèn
th©m nhËp thÞ trêng nµy cÇn ph¶i nghiªn cøu thËt kü lìng vÒ nhiÒu ph¬ng diÖn:
phong tôc tËp qu¸n, truyÒn thèng v¨n ho¸, thãi quen tiªu dïng, së thÝch vÒ hµng
ho¸… Tõ ®ã míi cã thÓ ®a ra quyÕt ®Þnh nh¹y c¶m vÒ hµng ho¸ xuÊt khÈu hay
dÞch vô cã thÓ phï hîp nhanh chãng víi xu híng cña ngêi tiªu dïng NhËt B¶n.
S¶n phÈm lµ thíc ®o v¨n hãa ngêi tiªu dïng . V× vËy ®iÒu quan träng ®èi víi
doanh nghiÖp khi tung s¶n phÈm cña m×nh ra thÞ trêng ph¶i biÕt theo s¸t nhu
cÇu thÞ trêng, theo tËp qu¸n tiªu dïng cña mçi níc. Khi nghiªn cøu thÞ trêng lµ
doanh nghiÖp ®· t¨ng cêng h¬n vèn hiÓu biÕt cña m×nh vÒ c¸c yªu cÇu thÞ trêng,
vÒ tËp qu¸n tiªu dïng, hÖ thèng ph©n phèi, qui chÕ nhËp khÈu nhÊt lµ víi hµng
thùc phÈm t¬i sèng.
Hµng ho¸ vµo thÞ trêng NhËt b¶n qua nhiÒu kh©u ph©n phèi lu th«ng nªn khi
®Õn tay ngêi tiªu dïng thêng cã gi¸ rÊt cao so víi gi¸ nhËp khÈu. C¸c nhµ nhËp
khÈu ph¶i chÊp nhËn thùc tÕ nµy ®Ó chµo hµng c¹nh tranh. T¨ng cêng chñ ®éng
®i kh¶o s¸t thÞ trêng , th¨m dß c¸c siªu thÞ NhËt B¶n ®Ó hiÓu thÞ hiÕu vµ nhu cÇu
tiªu dïng cña ngêi NhËt lµ rÊt cÇn thiÕt.
* N¾m ch¾c th«ng tin thÞ trêng: §©y lµ mét yÕu tè rÊt quan träng ®èi víi vÊn
®Ò xuÊt khÈu hµng ho¸. Trong giai ®o¹n hiÖn nay , khi mµ sù c¹nh tranh ngµy
cµng gay g¾t khèc liÖt th× viÖc n¾m ®îc nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt , chÝnh x¸c
gÇn nh lµ ®· dµnh ®îc chiÕn th¾ng trªn thÞ trêng. Do ®ã viÖc n¾m ch¾c th«ng tin
cÇn ph¶i lµm mét c¸ch thêng xuyªn, tranh thñ nguån th«ng tin tõ c¸c tæ chøc
xóc tiÕn th¬ng m¹i , ®Æc biÖt lµ Phßng th¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖp ViÖt Nam
(VCCI), tæ chøc xóc tiÕn th¬ng m¹i NhËt B¶n JETRO.
* §a d¹ng ho¸ s¶n phÈm, khai th¸c ®iÓm m¹nh , tÝnh ®éc ®¸o cña s¶n phÈm
cña m×nh. Do së thÝch vµ tËp qu¸n tiªu dïng hµng ho¸ cña ngêi tiªu dïng NhËt
b¶n lµ rÊt kh¸c nhau vÒ løa tuæi, vÒ mµu s¾c , vÒ mïa, hay thêi tiÕt … mÆt kh¸c
l¹i liªn tôc thay ®æi, v× vËy viÖc ®a d¹ng ho¸ vÒ chñng lo¹i s¶n phÈm vµ thêng
xuyªn c¶i tiÕn mÉu m· lµ hÕt søc cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o sù tån t¹i trªn mét thÞ tr-
êng n¬i mµ cã qu¸ nhiÒu luång hµng ho¸ kh¸c nhau.
* TÝch cùc tham gia c¸c héi chî triÓn l·m quèc tÕ giíi thiÖu hµng hãa s¶n
phÈm cña m×nh víi c¸c kh¸ch hµng NhËt B¶n. §Ó cã thÓ thiÕt lËp mèi quan hÖ
kinh doanh, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn chñ ®éng tham gia c¸c héi chî
triÓn l·m quèc tÕ t¹i NhËt B¶n hoÆc më v¨n phßng ®¹i diÖn t¹i NhËt ®Ó giíi
thiÖu s¶n phÈm.
Trong thêi buæi c¹nh tranh cao , viÖc chñ ®éng t×m ®Õn víi thÞ trêng vµ tiÕp xóc
b¹n hµng , ngêi tiªu dïng sÏ mang l¹i c¬ héi kinh doanh vµ thµnh c«ng cho
doanh nghiÖp kinh doanh. HiÖn nay lîng kh¸ch du lÞch NhËt B¶n vµo ViÖt Nam
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 9
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
ngµy cµng t¨ng, h¬n n÷a l¹i cã nhiÒu ngêi NhËt ®ang sèng vµ lµm viÖc t¹i ViÖt
Nam nªn viÖc t¨ng cêng tiÕp thÞ t¹i chç qua c¸c cöa hµng b¸n ®å lu niÖm t¹i
nh÷ng ®iÓm du lÞch vµ c¸c cöa khÈu còng lµ mét biÖn ph¸p tèt t¹o tiÕng vang
cho s¶n phÈm. C¸c héi chî triÓn l·m, c¸c héi th¶o vÒ th¬ng m¹i còng thêng
xuyªn diÔn ra t¹i NhËt B¶n, kh«ng chØ riªng ë Tokyo mµ cßn ë hÇu hÕt c¸c
trung t©m th¬ng m¹i, c«ng nghiÖp vµ c¸c thµnh phè lín ë NhËt.
* T¨ng cêng giíi thiÖu qu¶ng b¸ s¶n phÈm t¹i c¸c héi chî triÓn l·m qua
m¹ng internet vµ c¸c ph¬ng tiÖn th«ng tin kh¸c tõ sù kh¸c biÖt vÒ m«i trêng v¨n
ho¸ vµ c«ng nghiÖp nªn cã mét sè mÆt hµng cã thÓ cha xuÊt hiÖn t¹i thÞ trêng
NhËt b¶n v× thÕ, viÖc cung cÊp th«ng tin vÒ c«ng dông s¶n phÈm, c¸ch sö dông ,
®Æc trng, chÊt lîng cña s¶n phÈm trë lªn rÊt quan träng t¹i NhËt , nh×n chung
th«ng ®iÖp b»ng ng«n ng÷ hay qu¶ng c¸o b»ng h×nh ¶nh trªn c¸c hÖ thèng ph-
¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng nh: b¸o ¶nh, tuÇn b¸o, ®Æc san, hÖ thèng c¸c kªnh
truyÒn h×nh Cable… ®îc ®¸nh gi¸ lµ cã hiÖu qu¶ qu¶ng c¸o v× cã thÓ nh»m ®óng
vµo ®èi tîng kh¸ch hµng.
Tuy nhiªn mét chiÕn dÞch qu¶ng c¸o cã thÓ trë nªn l·ng phÝ nÕu kh«ng cã sù
phèi kÕt hîp víi c¸c chuyªn gia trong ®óng lÜnh vùc vµ nÕu kh«ng chuÈn bÞ mét
kÕ ho¹ch b¸n hµng hoµn h¶o. Qu¶ng c¸o vµ xóc tiÕn b¸n hµng lµ mét phÇn
chiÕn lîc tæng thÓ mµ c¸c nhµ xuÊt khÈunªn hîp t¸c cïng víi c¸c ®èi t¸c nhËp
khÈu cña m×nh hoÆc c¸c ®¹i lý ph©n phèi s¶n phÈm ®Ó tiÕn hµnh mét c¸ch hiÖu
qu¶ nhÊt.
Nãi tãm l¹i, cã rÊt nhiÒu c¸ch thøc qu¶ng c¸o tiÕp thÞ th©m nhËp thÞ trêng nh-
ng tÝnh hiÖu qu¶ ®¹t ®îc cao hay thÊp cßn phô thuéc vµo c¸c yÕu tè nh: Lo¹i s¶n
phÈm mang ®i tiÕp thÞ qu¶ng c¸o ; Tªn nh·n hiÖu hµng ho¸ víi mçi thÞ trêng cô
thÓ ; Lo¹i h×nh qu¶ng c¸o, ph¬ng tiÖn qu¶ng c¸o vµ dèi tîng kh¸ch hµng…
* Sö dông chuyªn gia t vÊn NhËt B¶n trong viÖc c¶i tiÕn mÉu m· s¶n
phÈmcho phï hîp víi thÞ hiÕu tiªu dïng cña ngêi NhËt qu¶n lý chÊt lîng, gi¶m
gi¸ thµnh : hiÖn nay NhËt B¶n ®ang cã ch¬ng tr×nh cö chuyªn gia cña tæ chøc
JODC (Japan Overscas Development Corporation) sang gióp c¸c níc ®ang ph¸t
triÓn trong viÖc gi¶m gi¸ thµnh s¶n xuÊt , t¨ng cêng chÈt lîng s¶n phÈm , ®æi
míi c«ng nghÖ vµ thiÕt bÞ , kinh nghiÖm qu¶n lý, nghiªn cøu ph¸t triÓn chÊt l-
îng s¶n phÈm vµ thÞ trêng, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc (ch¬ng tr×nh JESA – I)
hoÆc trong c¸c lÜnh vùc c¶i tiÕn kü thuËt c«ng nghÖ , qu¶n lý chÊt lîng, hiÖn ®¹i
ho¸ hÖ thèng kÕ to¸n, t vÊn ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa, hç trî ph¸t triÓn
ngµnh c«ng nghiÖp (Supporting Industries) b¶o vÖ m«i trêng… (JESA – II) .
Ch¬ng tr×nh JESA dµnh cho c¸c hiÖp héi , tæ chøc nhµ níc vµ t nh©n víi toµn bé
chi phÝ do bªn phÝa NhËt chÞu. JESA – I dµnh cho c¸c doanh nghiÖp víi 75%
chi phÝ do phÝa NhËt chÞu. Th«ng tin vÒ ch¬ng tr×nh nµy cã thÓ t×m hiÓu qua v¨n
phßng ®¹i diÖn JETRO hoÆc qua Phßng th¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖp ViÖt Nam
(bé phËn thÞ trêng NhËt) .
* Hµng ho¸ xuÊt khÈu cÇn ph¶i g¾n nh·n m¸c vµ tªn nhµ s¶n xuÊt cô thÓ:
Trõ mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam nh g¹o vµ cµ phª… ®ang ®øng
nh÷ng vÞ trÝ xuÊt khÈu hµng ®Çu thÕ giíi vµ chiÕm thÞ phÇn lín , th× rÊt nhiÒu
c¸c lo¹i hµng ho¸ kh¸c cßn cha cã th¬ng hiÖu ®Æc trng cña s¶n phÈm ViÖt Nam
®Ó qu¶ng b¸ ra thÞ trêng thÕ giíi.
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 10
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
2.2- Nh÷ng tiªu chuÈn chÊt lîng cña NhËt B¶n víi hµng ho¸ xuÊt khÈu.
* C¸c quy ®Þnh vÒ ghi nh·n s¶n phÈm : §èi víi mét sè s¶n phÈm quy ®Þnh vÒ
ghi nh·n s¶n phÈm lµ b¾t buéc . C¸c s¶n phÈm buéc ph¶i d¸n nh·n s¶n phÈm d-
îc chia thµnh 4 nhãm : s¶n phÈm dÖt, s¶n phÈm nhùa, ®å ®iÖn vµ thiÕt bÞ ®iÖn
hay nhiÒu lo¹i s¶n phÈm kh¸c nh «, kÝnh r©m… HiÖn nay theo quy cña ph¸p luËt
NhËt B¶n cã kho¶ng 100 mÆt hµng buéc ph¶i d¸n nh·n chÊt lîng. C¸c nh·n chÊt
lîng ®îc d¸n lªn s¶n phÈm gia dông gióp cho ngêi tiªu dïng ®îc biÕt c¸c th«ng
tin vÒ chÊt lîng s¶n phÈm vµ lu ý khi sö dông.
* Tiªu chuÈn c«ng nghiÖp NhËt B¶n – JIS :
Tiªu chuÈn c«ng nghiÖp NhËt B¶n JIS (Japan Industrial Standards) lµ mét trong
nh÷ng tiªu chuÈn ®îc sö dông réng r·i ë NhËt. Tiªu chuÈn nµy dùa trªn “LuËt
tiªu chuÈn ho¸ c«ng nghiÖp” ®îc ban hµnh vµo th¸ng 6 n¨m 1949 vµ thêng ®îc
biÕt ®Õn tíi díi c¸i tªn “dÊu chøng nhËn tiªu chuÈn NhËt B¶n” hay JIS. HÖ
thèng JIS ®· gãp phÇn vµo viÖc më réng tiªu chuÈn ho¸ trªn ph¹m vi toµn bé
nÒn c«ng nghiÖp NhËt B¶n.
Theo quy ®Þnh cña ®iÒu 26 trong LuËt Tiªu chuÈn ho¸ c«ng nghiÖp , tÊt c¶
c¸c c¬ quan cña chÝnh phñ ph¶i u tiªn ®èi víi s¶n phÈm ®îc ®ãng dÊu chÊt lîng
JIS khi mua hµng ho¸ ®Ó phôc vô cho ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan nµy. c¸c tiªu
chuÈn JIS ®îc söa ®æi bæ sung Ýt nhÊt lµ 5 n¨m mét lÇn kÓ tõ khi ban hµnh hoÆc
tõ ngµy söa ®æi. ViÖc söa ®æi LuËt tiªu chuÈn ho¸ c«ng nghiÖp lµ kÕt qu¶ cña
viÖc NhËt tham gia ký kÕt “Bé luËt tiªu chuÈn ” cña GATT, theo bé luËt nµy th×
hÖ thèngchøng nhËn chÊt lîng cña c¸c níc ph¶i ®îc ¸p dông cho c¶ c¸c s¶n
phÈm tõ c¸c níc thµnh viªn kh¸c cña hiÖp ®Þnh.
HÖ thèng tiªu chuÈn JIS ¸p dông ®èi víi tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp vµ
kho¸ng s¶n, trõ nh÷ng s¶n phÈm ®îc ¸p dông c¸c tiªu chuÈn chuyªn ngµnh nh
dîc phÈm, ph©n ho¸ häc, sîi t¬ t»m, thùc phÈm vµ c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp
kh¸c ®îc quy ®Þnh trong luËt vÒ tiªu chuÈn ho¸ vµ d¸n nh·n c¸c n«ng l©m s¶n
(viÕt t¾t lµ JAS) . Do ®ã khi kiÓm tra c¸c s¶n phÈm nµy chØ cÇn kiÓm tra dÊu
chÊt lîng tiªu chuÈn JIS lµ ®ñ x¸c nhËn chÊt lîng cña chóng. GiÊy phÐp ®ãng
dÊu chøng nhËn tiªu chuÈn JIS trªn hµng ho¸ do Bé trëng Bé Kinh tÕ th¬ng m¹i
vµ c«ng nghiÖp cÊp cho nhµ s¶n xuÊt. Nh÷ng ai cè ý ®ãng dÊu chÊt l îng lªn
hµng ho¸ mµ kh«ng ph¶i lµ nhµ s¶n xuÊt ®· ®îc Bé trëng Bé kinh tÕ th¬ng m¹i
vµ c«ng nghiÖp cÊp giÊy phÐp sÏ ph¶i chÞu ¸n tï tíi 1 n¨m hoÆc nép ph¹t tíi
500.000 Yªn.
* Tiªu chuÈn n«ng nghiÖp NhËt B¶n – IAS :
LuËt tiªu chuÈn n«ng nghiÖp NhËt B¶n – JAS (Japan Agricultural Standards)
quy ®Þnh c¸c tiªu chuÈn vÒ chÊt lîng, ®a ra c¸c quy t¾c vÒ viÖc ghi nh·n chÊt l-
îng vµ ®ãng dÊu chÊt lîng tiªu chuÈn JAS. Ngµy nay hÖ thèng JAS ®· trë thµnh
c¬ së cho ngêi tiªu dïng trong viÖc lùa chän c¸c thùc phÈm chÕ biÕn.
Danh s¸ch c¸c s¶n phÈm ®îc ®iÒu chØnh bëi luËt JAS gåm : ®å uèng, thùc phÈm
chÕ biÕn, dÇu ¨n, mì, c¸c n«ng l©m s¶n chÕ biÕn. Tuy nhiªn hiÖn nay kh«ng
ph¶i tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm ®Òu ®îc liÖt kª trong danh s¸ch c¸c s¶n phÈm do luËt
JAS ®iÒu chØnh nhng c¸c tiªu chuÈn JAS bao qu¸t c¶ c¸c s¶n phÈm ®îc s¶n xuÊt
trong níc vµ c¸c s¶n phÈm nhËp khÈu. §a sè c¸c s¶n phÈm nh thùc phÈm ®ãng
hép , níc hoa qu¶ , c¸c s¶n phÈm chÕ biÕn tõ cµ chua, dÊm bçng, thÞt hun khãi
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 11
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
®îc s¶n xuÊt t¹i NhËt ®Òu mang dÊu chÊt lîng JAS. ViÖc sö dông dÊu chøng
nhËn phÈm chÊt JAS trªn nh·n hiÖu s¶n phÈm lµ tù nguyÖn vµ c¸c nhµ s¶n xuÊt
còng nh c¸c nhµ b¸n lÎ kh«ng bÞ b¾t buéc ph¶i s¶n xuÊt kinh doanh c¸c s¶n
phÈm cã chÊt lîng tiªu chuÈn JAS.
Mét s¶n phÈm bÞ buéc ph¶i tu©n theo c¸c quy ®Þnh vÒ d¸n nh·n chÊt lîng JAS
khi cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn sau :
- S¶n phÈm ph¶i lµ mét n«ng s¶n hoÆc lµ n«ng s¶n mµ ®· cã hoÆc trong t¬ng
lai gÇn sÏ cã mét tiªu chuÈn JAS ®îc quy ®Þnh cho nã.
- S¶n phÈm ®ã ph¶i lµ s¶n phÈm cã chÊt lîng khã x¸c ®Þnh.
- Lµ s¶n phÈm mµ ngêi tiªu dïng cÇn ®îc biÕt chÊt lîng cña nã tríc khi
quyÕt ®Þnh mua.
Bé N«ng L©m Ng nghiÖp NhËt B¶n ®Æt ra c¸c tiªu chuÈn vÒ ghi nh·n chÊt lîng
vµ buéc tÊt c¶ c¸c nhµ s¶n xuÊt ph¶i tu©n thñ c¸c tiªu chuÈn ®ã, c¸c quy ®Þnh
nµy ®îc ¸p dông ®èi víi c¶ c¸c s¶n phÈm nhËp khÈu.
* C¸c dÊu chøng nhËn chÊt lîng kh¸c : Ngoµi tiªu chuÈn JIS vµ JAS cßn cã
nhiÒu lo¹i dÊu chøng nhËn kh¸c ®îc sö dông ë NhËt.
ý nghÜa Ph¹m vi sö dông
DÊu Q : chÊt lîng vµ ®é ®ång Dïng cho c¸c lo¹i s¶n phÈm dÖt, bao gåm : quÇn
nhÊt cña s¶n phÈm ¸o trÎ em vµ c¸c lo¹i quÇn ¸o kh¸c , kh¨n tr¶i gi-
êng.
DÊu G : ThiÕt kÕ , dÞch vô, sau Dïng cho c¸c s¶n phÈm nh m¸y ¶nh, m¸y mãc
khi b¸n vµ chÊt lîng thiÕt bÞ, ®å thuû tinh, ®å gèm, ®å v¨n phßng , s¶n
phÈm may mÆc vµ ®å néi thÊt.
DÊu S : §é an toµn Dïng cho nhiÒu chñng lo¹i hµng ho¸ dµnh cho trÎ
em, ®å gia dông, dông cô thÓ thao.
DÊu S.G: §é an toµn (b¾t Xe tËp ®i, xe ®Èy, nåi ¸p suÊt, mò ®i xe ®¹p vµ mò
buéc) bãng chµy vµ c¸c hµng hãa kh¸c.
DÊu Len Dïng cho sîi len nguyªn chÊt, quÇn ¸o len
nguyªn chÊt, ®å len ®an, th¶m , hµng dÖt kim, cã
trªn 99%len míi.
DÊu SIF : C¸c hµng may mÆc Hµng may mÆc nh quÇn ¸o nam , n÷, «, ¸o kho¸c,
cã chÊt lîng tèt bal« vµ c¸c s¶n phÈm phôc vô cho thÓ thao.
* DÊu tiªu chuÈn m«i trêng Ecomark : VÊn ®Ò m«i trêng ®ang ®îc sù
quan t©m cña ngêi tiªu dïng NhËt b¶n. Côc M«i trêng NhËt ®ang khuyÕn khÝch
ngêi tiªu dïng sö dông c¸c s¶n phÈm kh«ng lµm h¹i m«i sinh(kÓ c¶ c¸c s¶n
phÈm trong níc còng nh nhËp khÈu) c¸c s¶n phÈm nµy ®îc ®ãng dÊu
“Ecomark”.
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 12
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
§Ó ®ãng ®îc dÊu Ecomark, s¶n phÈm ph¶i ®¹t ®îc Ýt nhÊt mét trong c¸c tiªu
chuÈn sau:
- ViÖc sö dông s¶n phÈm ®ã kh«ng g©y « nhiÔm m«i trêng hoÆc cã nhng
Ýt.
- ViÖc sö dông s¶n phÈm ®ã mang l¹i nhiÒu lîi Ých cho m«i trêng.
- ChÊt th¶i sau khi sö dông kh«ng g©y h¹i cho m«i trêng hoÆc g©y h¹i rÊt
Ýt.
- S¶n phÈm ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo viÖc b¶o vÖ m«i trêng ngoµi c¸c c¸ch kÓ
trªn.
2.3- Mét sè luËt ph¸p cÇn chó ý vÒ th¬ng m¹i cña NhËt B¶n.
Hµng ho¸ nhËp khÈu vµo thÞ trêng NhËt B¶n ®îc kiÓm so¸t b»ng mét hÖ
thèng luËt ph¸p t¬ng ®èi chÆt chÏ v× c¸c lý do b¶o vÖ quyÒn lîi an ninh quèc
gia, lîi Ých kinh tÕ hoÆc b¶o ®¶m an toµn, vÖ sinh thùc phÈm cho ngêi tiªu
dïng.
Hµng ho¸ nhËp khÈu vµo NhËt B¶n bÞ chi phèi bëi hµng lo¹t c¸c luËt lÖ vµ quy
®Þnh vÒ kiÓm dÞch , tr¸ch nhiÖm cña nhµ s¶n xuÊt vµ ngêi kinh doanh s¶n phÈm
ph¶i båi thêng ®èi víi c¸c thiÖt h¹i do sö dông nh÷ng s¶n phÈm chÊt lîng kh«ng
®¶m b¶o. Sau ®©y lµ mét sè quy dÞnh luËt ph¸p th¬ng m¹i tiªu biÓu vµ cã ¶nh h-
ëng lín ®Õn viÖc tiªu thô hµng ho¸ :
* LuËt tr¸ch nhiÖm s¶n phÈm :
LuËt tr¸ch nhiÖm s¶n phÈm ®îc ¸p dông ®èi víi c¸c s¶n phÈm nãi chung vµ s¶n
phÈm nhËp khÈu nãi riªng. LuËt nµy ®îc ban hµnh vµo th¸ng 7 – 1995 ®Ó b¶o
vÖ ngêi tiªu dïng. LuËt nµy quy ®Þnh r»ng nÕu nh mét s¶n phÈm cã khuyÕt tËt
g©y ra th¬ng tÝch cho ngêi hoÆc thiÖt h¹i vÒ cña c¶i th× n¹n nh©n cã thÓ ®ßi nhµ
s¶n xuÊt båi thêng cho c¸c thiÖt h¹i x¶y ra liªn quan ®Õn s¶n phÈm cã khuyÕt tËt
vµ c¸c quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a thiÖt h¹i vµ khuyÕt tËt cña s¶n phÈm.
* LuËt vÖ sinh thùc phÈm :
LuËt vÖ sinh thùc phÈm quy ®Þnh cho tÊt c¶ c¸c thùc phÈm vµ ®å uèng tiªu
dïngtrªn thÞ trêng NhËt B¶n. Hµng ho¸ ®îc ph©n chia thµnh nhiÒu nhãm : c¸c
gia vÞ thùc phÈm, c¸c m¸y mãc dïng®Ó chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n thùc phÈm , c¸c
dông cô ®ùngvµ bao b× cho c¸c gia vÞ còng nh cho thùc phÈm, ®å ch¬i trÎ em vµ
c¸c chÊt tÈy röa dïng cho viÖc lµm s¹ch thùc phÈm vµ ®å ¨n. C¸c lo¹i hµng nµy
khi ®a vµo sö dông ph¶i cã giÊy phÐp cña Bé Y TÕ vµ Phóc lîi NhËt B¶n. C¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn ph¶i hiÓu ®óng chÕ ®é qu¶n lý vÖ sinh thùc phÈm
®Ó tr¸nh nh÷ng vi ph¹m ®¸ng tiÕc.
* ThuÕ tiªu thô: TÊt c¶ c¸c hµng ho¸ b¸n trªn thÞ trêng NhËt hiÖn nay ®Òu
ph¶i chÞu møc thuÕ tiªu thô lµ 5% (cho tíi n¨m 1997 lµ 3%) vµ hµng nhËp khÈu
còng chÞu chung quy ®Þnh nµy.
2.4- HÖ thèng ph©n phèi hµng ho¸ ë NhËt B¶n :
Hµng ho¸ vµo thÞ trêng NhËt b¶n ph¶i qua nhiÒu kh©u ph©n phèi lu th«ng nªn
khi ®Õn tay ngêi tiªu dïng hµng ho¸ cã gi¸ rÊt cao so víi gi¸ nhËp khÈu. C¸c
kh©u ph©n phèi cña NhËt tõ s¶n xuÊt ®Õn b¸n bu«n, b¸n lÎ cã nh÷ng yªu cÇu
kh¸c nhau. Yªu cÇu ®èi víi nhµ s¶n xuÊt lµ ®¶m b¶o ®¸p øng ®óng yªu cÇu cña
ngêi tiªu dïng vµ chµo hµng víi gi¸ c¶ hîp lý.
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 13
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
HÖ thèng ph©n phèi s¶n phÈm cña NhËt bao gåm c¸c kh©u , c¸c mèi quan hÖ
gi÷a c¸c nhµ s¶n xuÊt (nhµ xuÊt khÈu) , c¸c c«ngty th¬ng m¹i, c¸c nhµ b¸n bu«n
vµ c¸c nhµ b¸n lÎ (cöa hµng b¸ch ho¸, siªu thÞ, c¸c cöa hµng tiÖn dông, c¸c cöa
hµngb¸n lÎ chuyªn doanh, c¸c trung t©m bu«n b¸n ë c¸c khu phè cã nhiÒu cöa
hµng b¸n lÎ, hoËc c¸c dÞch vô b¸n hµng qua hÖ thèng th«ng tin, truyÒn h×nh
phôc vô tËn ®Þa chØ ngêi tiªu dïng.
C¸c kªnh ph©n phèi hµng nhËp khÈu thay ®æi tuú theo tõng lo¹i s¶n phÈm ,
m¹ng líi b¸n bu«n vµ c¸c c«ngty tham gia vµo qu¸ tr×nh nµy. C¸c doanh
nghiÖp ViÖt Nam cÇn n¾m ®îc hÖ thèng ph©n phèi nµy ®Ó t¹o thuËn lîi cho
hµng hãa cña m×nh ®øng v÷ng trªn thÞ trêng NhËt B¶n.
C¸c kªnh ph©n phèi thuû s¶n ®«ng l¹nh nhËp khÈu cña NhËt B¶n:
Nhµ nhËp khÈu (c¸c c«ng ty thuû s¶n vµ c¸c c«ng ty th­¬ng m¹i lín)
Nhµ b¸n bu«n Nhµ b¸n bu«n
Nhµ chÕ biÕn Chuyªn doanh
Nhµ b¸n bu«n trung gian
Nhµ b¸n bu«n Siªu thÞ/ cöa hµng b¸n lÎ C¸c nhµ hµng
III – Sù cÇn thiÕt xuÊt khÈu thuû s¶n ViÖt Nam sang thÞ
trêng NhËt B¶n
1. Vai trß cña ngµnh thuû s¶n Ng­ ViÖt
êi Nam trong nÒn kinh tÕ quèc d©n
tiªu dïng
1.1. Vai trß ngµnh thuû s¶n trong nÒn kinh tÕ quèc d©n
Thuû s¶n lµ mét ngµnh kinh tÕ – kü thuËt quan träng bao gåm c¸c lÜnh vùc nh-
: khai th¸c , nu«i trång , chÕ biÕn, c¬ khÝ hËu cÇn, dÞch vô th¬ng m¹i… Do ®ã
ngµnh thuû s¶n ®îc coi nh lµ sù tæng hîp cña mét bé phËn n«ng nghiÖp vµ mét
bé phËn c«ng nghiÖp. Ngµnh thuû s¶n cã mét vai trß hÕt søc quan trängtrong
qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt më réng.
§iÒu ®ã tríc hÕt thÓ hiÖn ë viÖc : ngµnh thuû s¶n lµ ngµnh quan träng cung
cÊp thùc phÈm cho nhu cÇu con ngêi. L¬ng thùc , thùc phÈm nãi chung vµ thùc
phÈm nãi riªng lµ ®iÒu kiÖn cã tÝnh chÊt thiÕt yÕu ®Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng,
duy tr× ®êi sèng con ngêi. Ngoµi nh÷ng c«ng dông chung cña mét s¶n phÈm
n«ng nghiÖp th× thùc phÈm thuû s¶n cßn cã nhiÒu ®Æc ®iÓm ®¸ng quý, thÓ hiÖn
tÝnh u thÕ cña nã, ®ã lµ: Giµu chÊt dinh dìng (®¹m, chÊt kho¸ng vµ vi kho¸ng)
nhng dÔ tiªu ho¸ hÊp thô, Ýt chÊt bÐo g©y h¹i cho c¬ thÓ con ng êi, nhÊt lµ c¸c
bÖnh tim m¹ch, huyÕt ¸p. Ngoµi ra, thuû s¶n cßn lµ mét lo¹i thùc phÈm s¹ch, rÊt
nh¹y c¶m víi « nhiÔm, nªn kh«ng g©y ®éc h¹i cho søc khoÎ. ChÝnh v× lÏ ®ã mµ
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 14
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
nhu cÇu vÒ thùc phÈm thuû s¶n trªn thÕ giíi ®ang t¨ng nhanh, nhÊt lµ ë c¸c níc
ph¸t triÓn v× nh÷ng u thÕ h¬n h¼n cña nã so víi c¸c lo¹i thùc phÈm kh¸c.
Thø hai : Ngµnh thuû s¶n lµ mét ngµnh cung cÊp nguyªn liÖu cho n«ng
nghiÖp vµ ngµnh kh¸c. §èi víi n«ng nghiÖp, ngêi ta dïng bét c¸ ®Ó ch¨n nu«i,
c¸c phÕ phÈm , phÕ liÖu tõ ngµnh thñy s¶n lµ nguån ph©n bãn rÊt quý cho ngµnh
trång trät cã hµm lîng h÷u c¬ cao mµ kh«ng g©y t¸c h¹i ®Õn m«i trêng xung
quanh. C¸c s¶n phÈm thuû s¶n nh gi¸p x¸c , nhuyÔn thÓ , rong c©u, c¸ cßn lµ
nguyªn liÖu ®Ó cung cÊp cho c¸c ngµnh dîc phÈm nh alegant, Chitotan, c«ng
nghiÖp ho¸ chÊt vµ thñ c«ng mü nghÖ…
Bªn c¹nh nh÷ng ý nghÜa mang tÝnh phôc vô s¶n xuÊt , ngµnh thuû s¶n ®èi
víi nhiÒu quèc gia th× ®ã lµ mét trong nh÷ng ngµnh kinh tÕ mòi nhän. Gi¸ trÞ
ngµnh s¶n xuÊt ra lu«n chiÕm tû träng kh«ng nhá trong tæng s¶n phÈm trong n-
íc, ®ãng gãp vµo sù t¨ng trëng cña ®Êt níc.
1.2. Vai trß ngµnh thuû s¶n ViÖt Nam
Lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam, hµng n¨m vÒ
cho ®©t níc trung b×nh gÇn 2 tû USD. N¨m 2002, 2003 , thuû s¶n lµ mÆt hµng
thø t vÒ kim ng¹ch xuÊt khÈu, ®øng sau dÇu th«, dÖt may vµ dµy giÐp. N¨m
2003 , ®îc coi lµ n¨m ®iÓm s¸ng vÒ xuÊt khÈu th× doanh sè xuÊt khÈu thuû s¶n
®¹t 2,217 tû USD chiÕm 11,2% trong tæng kim ng¹ch c¶ níc. Víi viÖc tham gia
vµo thÞ trõ¬ng thÕ giíi, ngµnh thuû s¶n ViÖt Nam ®· x¸c lËp ®îc vÞ trÝ cã ý
nghÜa chiÕn lîc, ph¸ thÕ bÞ bao v©y, ®øng hµng 14 vÒ tæng s¶n lîng, thø 11 vÒ
gi¸ trÞ xuÊt khÈu. S¶n phÈm thuû s¶n ViÖt Nam ®· cã mÆt trªn 77 quèc gia vµ
vïng l·nh thæ trªn thÕ giíi.
Th«ng qua khai th¸c , nu«i trång vµ dÞch vô hËu cÇn, ngµnh thuû s¶n ViÖt
Nam ®· t¹o ra c«ng ¨n viÖc lµm cho hµng triÖu lao ®éng, ®¶m b¶o cuéc sèng
cho mét bé phËn d©n c n«ng th«n, nhÊt lµ nh÷ng vïng ven biÓn.
Thuû s¶n ph¸t triÓn g¾n liÒn víi viÖc ph¸t triÓn c¬ së vËt chÊt vµ n¨ng lùc s¶n
xuÊt ë khu vùc t¹o nguyªn liÖu, gãp phÇn chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong n«ng
nghiÖp vµ n«ng th«n theo híng gi¶m træng trät , t¨ng ch¨n nu«i trong ®ã cã
thuû s¶n vµ c¸c ngµnh phi n«ng nghiÖp ë n«ng th«n.
Ngµnh thuû s¶n thêng n»m ë nh÷ng vïng n«ng th«n xa x«i cã c¬ së h¹ tÇng
l¹c hËu. Do ®ã sù ph¸t triÓn cña ngµnh, ®Æc biÖt lµ nu«i t«m víi thu nhËp cao,
®· thu hót nhiÒu vèn ®Çu t vµ nguån nh©n lùc t¹i c¸c vïng nµy vµ c¸c vïng kh¸c
trªn ph¹m vi réng lín, nhê ®ã, ngµnh thuû s¶n ®· gióp c¶i thiÖn t×nh h×nh kinh
tÕ x· héi ë nh÷ng vïng trªn, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, tr¸nh ¸p lùc di d©n
®Õn c¸c vïng ®« thÞ vèn ®· qu¸ ®«ng ®óc.
Sù ph¸t triÓn vµ t¨ng trëng cña ngµnh thuû s¶n ViÖt Nam ®· t¹o ra thÕ vµ lùc
míi cho ngµnh, kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ cña ngµnh thuû s¶n trong nÒn kinh tÕ cña níc
ta mét c¸ch râ rµng h¬n. §ång thêi ngµnh còng ®· x©y dùng vµ ®µo t¹o mét ®éi
ngò c¸c nhµ doanh nghiÖp, c¸c kü s giái vµ c«ng nh©n lµnh nghÒ cã kiÕn thøc vµ
kinh nghiÖm ho¹t ®éng trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng vµ còng ®· h×nh thµnh mét
thÕ hÖ ng d©n, n«ng- ng d©n cã tri thøc vµ kinh nghiÖm trong s¶n xuÊt. Tõ chç
lµ mét bé phËn kh«ng lín thuéc khèi kinh tÕ n«ng nghiÖp, víi tr×nh ®é l¹c hËu
vµo nh÷ng n¨m 80, ngµy nay thuû s¶n ®· trë thµnh mét ngµnh kinh tÕ n«ng –
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 15
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
c«ng nghiÖp cã tèc ®é ph¸t triÓn cao, quy m« ngµy cµng lín, gãp phÇn æn ®Þnh
vµ ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt níc, b¶o vÖ chñ quyÒn vµ an ninh quèc gia trªn biÓn.
2. Nh÷ng lîi thÕ so s¸nh cña ngµnh thuû s¶n ViÖt Nam khi xuÊt khÈu vµo
thÞ trêng NhËt B¶n
* NhËt B¶n lµ mét thÞ trêng nhËp khÈu thuû s¶n hµng ®Çu thÕ giíi. Hµng
n¨m thÞ trêng NhËt nhËp khÈu kho¶ng 7 – 8 triÖu tÊn thuû s¶n c¸c lo¹i. Tuy
nhiªn , ngµnh thuû s¶n trong níc cña NhËt l¹i kh«ng thÓ ®¸p øng ®îc nhu cÇu
trong níc. Tr¸i l¹i , ViÖt Nam l¹i cã mét nguån tµi nguyªn thuû s¶n dåi dµo. N-
íc ta cã mét ®iÒu kiÖn tù nhiªn hÕt søc thuËn lîi cho khai th¸c vµ ®Æc biÖt lµ
nu«i trång thuû s¶n víi tæng s¶n lîng hµng n¨m trªn 2 triÖu tÊn. Bªn c¹nh ®ã
tuy chóng ta cã nguån thuû s¶n lín nhng NhËt B¶n l¹i cã c«ng nghÖ chÕ biÕn
hiÖn ®¹i nhÊt hiÖn nay, ®iÒu nµy më ra kh¶ n¨ng cho chóng ta cã thÓ xuÊt khÈu
nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn nø¬c b¹n. Khi mµ c«ng nghÖ trong níc
cha ph¸t triÓn th× ®©y lµ c¬ héi mang l¹i lîi Ých cho c¶ hai bªn.
* Níc ta cã nguån lao ®éng rÊt lín vµ rÎ, víi nguån lao ®éng ®ã cã kh¶
n¨ng t¹o ra nhiÒu gi¸ trÞ trong khai th¸c vµ nu«i trång thñy s¶n , ®Æc biÖt lµ
trong lÜnh vùc nu«i trång thuû s¶n. D©n c ViÖt Nam nãi chung lµ trÎ, ®ã lµ mét
lîi thÕ bëi tuæi trÎ lu«n n¨ng ®éng, dÔ thÝch nghi. Trong khi lùc lîng lao ®éng
NhËt l¹i rÊt ®¾t .
*NhËt B¶n lµ mét ®Êt níc ch©u ¸ gÇn víi ViÖt Nam nªn ®· gãp phÇn gióp
cho ¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam trng viÖc gi¶m gi¸ cíc vËn t¶i hµng hãa, gi¶m
chi phÝ vµ gi¸ thµnh tõ ®ã lµm t¨ng kh¶ n¨ng cµnh thanh víi c¸c níc cïng xuÊt
khÈu vµo thÞ trêng nµy. Bªn c¹nh ®ã, NhËt B¶n lµ mét thÞ trêng truyÒn thèng
nhiÒu n¨m qua cña ta, do vËy c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· hiÓu kh¸ râ vÒ nhu
cÇu cña thÞ trên nµy ®Ó cã thÓ ®¸p øng mét c¸ch tèt nhÊt. Víi viÖc ra ®êi cña c¸
hiÖp héi quÇn chóng nh Héi NghÒ C¸, H«i Nu«i Trång Thñy S¶n, HiÖp héi ChÕ
biÕn vµ xuÊt khÈu thñy s¶n ViÖt Nam Vasep- gãp phÇn thøc ®Èy nhÞp ®é t¨ng tr-
ëng chung cña ngµnh. Trong vÊn ®Òph©n phèi s¶n phÈm trªn thÞ trêng NhËt B¶n
víi sù hîp t¸c cña Phßng th¬ng m¹i- c«ng nghiÖp ViÖt Nam (VCCI), Côc xóc
tiÕn Th¬ng m¹i, hiÖp héi chÕ biÕn xuÊt khÈu thñy s¶n ViÖt Nam(VASEP) víi c¸
tæ chøc, c¸c nhµ ph©n phèi cã uy tÝn c¶u NhËt nh JETRO, hay c¸c phßng, së th-
¬ng m¹i NhËt B¶n... ®· täa ra cho c¸ doanh nghiÖp ViÖt Nam nhiÒu c¬ héi lín
®Ó thóc ®Èy xuÊt khÈu thñy s¶n níc ta vßa thÞ trêng nµy.
*Nu«i trång thñy s¶n c«ng nghiÖp ë níc ta cßn cã thÓ ®Çu t ph¸ triÓn m¹nh
h¬n kh«ng ¶nh hëng ®Õn m«i trêng sinh th¸i nÕu ngay tõ b©y giê cã c¸c biÖn
ph¸p chñ ®éng c¶ vÒ quy ho¹ch vµ c«ng nghÖ. MÆt kh¸c, c¸c loµi thñy s¶n ë
ViÖt nam rÊt ®a d¹ng, vÌ vËy, cïng víi viÖc ph¸t triÓn nu«i c«ng nghiÖp, thùc
hiÖn ®a canh trong nu«i trßng sÏ lµ mét trong c¸c biÖn ph¸p võa n©ng cao hiÖu
qu¶n nu«i, võa gi÷ ®îc m«i trêng nu«i tr¸nh ®îc « nhiÔm, dÞch bÖnh.
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 16
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
Ch¬ng II
Ph©n tÝch thùc tr¹ng xuÊt khÈu hµng thuû s¶n ViÖt
Nam sang thÞ trêng NhËt B¶n.
I - Kh¸i qu¸t mèi quan hÖ th¬ng m¹i ViÖt Nam & NhËt B¶n.
1. Quan hÖ ngo¹i giao :
Hai níc ViÖt Nam vµ NhËt B¶n ®· thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao tõ
21/09/1973 , ®Õn 1992 NhËt B¶n nèi l¹i viÖn trî cho ViÖt Nam . Quan hÖ gi÷a
ViÖt Nam vµ NhËt B¶n ngµy cµng chÆt chÏ c¶ vÒ chÊt còng nh chiÒu s©u. Mèi
quan hÖ kinh tÕ giao lu v¨n ho¸ x· héi kh«ng ngõng ®îc më réng víi ph¬ng
ch©m : “§èi t¸c tin cËy, æn ®Þnh l©u dµi” . Hµng n¨m ®Òu cã c¸c cuéc gÆp gì
cÊp cao gi÷a hai níc, c¸c thñ tíng NhËt B¶n ®· 4 lÇn ®Õn th¨m ViÖt Nam vµ ®¸p
l¹i lÇn lît c¸c nhµ l·nh ®¹o cÊp cao cña ta ®· ®Õn th¨m NhËt nh Chñ tÞch Quèc
héi, Thñ tíng , Bé trëng Bé ngo¹i giao. GÇn ®©y nhÊt bªn phÝa ChÝnh phñ NhËt
lµ cuéc viÕng th¨m cña thñ tíng Koizumy (th¸ng 04/2002) cßn phÝa ta lµ
chuyÕn th¨m vµ lµm viÖc cña Thñ tíng Phan V¨n Kh¶i (th¸ng 04/2003). Nh÷ng
nç lùc cña hai phÝa nh»m cñng cè vµ ph¸t triÓn h¬n n÷a mèi quan hÖ hîp t¸c
®Æc biÖt lµ vÒ kinh tÕ trong ®ã cã kim ng¹ch xuÊt khÈu hai chiÒu. NhËt B¶n rÊt
ñng hé ta trong viÖc më cöa hîp t¸c víi bªn ngoµi, gia nhËp c¸c tæ chøc quèc tÕ
quan träng (APEC, ASEM, WTO, ARF…).
2. Quan hÖ kinh tÕ , th¬ng m¹i gi÷a ViÖt Nam – NhËt B¶n:
NhËt B¶n lµ ®èi t¸c quan träng hµng ®Çu cña ViÖt Nam, vÒ quan hÖ mËu dÞch
NhËt B¶n lµ b¹n hµng sè mét cña ta víi kim ng¹ch hai chiÒu n¨m 2001 vµo
kho¶ng 4,72 tû USD xÊp xØ n¨m 2000 lµ 4,87 tû USD . Hai níc ®· dµnh quy chÕ
tèi huÖ quèc cho nhau tõ n¨m 1999, quan hÖ th¬ng m¹i ViÖt Nam – NhËt B¶n
®· cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn kh¸ tèt ®Ñp tõ n¨m 1991 ®Õn nay.
Tõ n¨m 1997 ®Õn 2000 , kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµo NhËt ®· t¨ng
tõ 1,6 – 2,1 chiÕm tõ 16 – 17% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam.
XuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang NhËt B¶n qua c¸c n¨m.
N¨m 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
Kim ng¹ch(triÖu$) 937 1179 1461 1546 1675,4 1514,5 1786,3 2621,7 2509,8 2438 2910
Tû träng(%) 31,4 30.3 26,8 21,3 18,2 16,2 13,1 18,3 15,7 14,6 14,6
T¨ng trëng(%) 12,4 25,9 23,9 5,8 8,4 -9,6 17,9 46,8 -4 19,4
C¬ cÊu hµng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang NhËt t¬ng ®èi ®¬n gi¶n, trong
®ã trªn 50% lµ nguyªn liÖu th« vµ s¶n phÈm míi qua s¬ chÕ. MÆt hµng chñ yÕu
xuÊt sang NhËt lµ dÇu th«, h¶i s¶n , dÖt may vµ than ®¸. Bèn mÆt hµng nµy th-
êng xuyªn chiÕm 70% kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang thÞ trêng nµy.
Mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu chÝnh cña ViÖt Nam sang NhËt B¶n
N¨m 1999 2000 2001 2002 2003
ChØ tiªu Kim Tû träng Kim Tû träng Kim Tû Kim ng¹ch Tû Kim ng¹ch Tû träng
ng¹ch (%) ng¹ch (%) ng¹ch träng (1000$) träng (1000$) (%)
(1000$) (1000$) (1000$) (%) (%)
Tæng kim 1.786.253 2.621.658 2.509.802 2438 2910
ng¹ch
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 17
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
H¶i s¶n 412.378 23 488.021 19 474.755 19 537,46 22,05 578,42 19,05
DÖt may 417.127 23 619.580 24 591.501 24
DÇu th« 358.891 20 502.387 19 384.686 15
Than ®¸ 35.457 3,8 34.883 1,3 33.076 1,3
Cµ phª 24.497 1,4 20.947 0,8 17.858 0,7
Giµy dÐp 32.858 1,8 78.150 3 64.404 2,6
Rau qu¶ 9.366 0,5 11.729 0,4 14.527 0,4
Cao su 2.969 0,2 5.669 0,2 5.229 0,2
Tuy kim ng¹ch xuÊt khÈu t¨ng ®Òu qua c¸c n¨m nhng cho ®Õn nay ViÖt
Nam míi chØ lµ mét b¹n hµng nhá cña NhËt. Tû träng cña ViÖt Nam trong kim
ng¹ch nhËp khÈu cña NhËt n¨m 2001 míi chØ kho¶ng 0,47% trong khi tû träng
cña Trung Quèc lµ 12,4% cña Th¸i Lan lµ 2.5%... Víi nh÷ng thuËn lîi vÒ vÞ trÝ
®Þa lý,vÒ truyÒn thèng giao lu vµ vÒ tÝnh bæ sung lÉn nhau cña c¬ cÊu hµng ho¸
xuÊt khÈu gi÷a hai níc th× tû träng nãi trªn lµ kh¸ nhá bÐ so víi tiÒm n¨ng. Së
dÜ cã t×nh tr¹ng nµy lµ do mét sè nguyªn nh©n chñ yÕu lµ: C¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam rÊt thiÕu th«ng tin vÒ thÞ trêng NhËt . Tuy nhiªn quan hÖ th¬ng m¹i ®·
kh¸ ph¸t triÓn. Kim ng¹ch hai chiÒu hµng n¨m lªn tíi trªn 3 tû USD nhng cho
tíi nay ViÖt Nam vµ NhËt B¶n vÉn cha tho¶ thuËn ®îc víi nhau vÒ viÖc NhËt
B¶n dµnh cho ViÖt Nam chÕ ®é MFN ®Çy ®ñ. MÆc dï NhËt B¶n ®· dµnh cho
ViÖt Nam chÕ ®é u ®·i thuÕ quan phæ cËp (GSP) nhngdiÖn mÆt hµng cã lîi Ých
thiÕt thùc ®èi víi ViÖt Nam kh«ng nhiÒu. Nh÷ng mÆt hµng cña ViÖt Nam (chñ
yÕu lµ n«ng s¶n, giÇy dÐp) khi nhËp khÈu vµo NhËt vÉn ph¶i chÞu møc thuÕ cao
h¬n møc thuÕ mµ NhËt dµnh cho Trung Quèc vµ c¸c níc ASEAN. ViÖc nµy ®·
lµm gi¶m ®¸ng kÓ kh¶ n¨ng t¨ng cêng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµo thÞ trêng
NhËt.
GÇn ®©y sau nh÷ng nç lùc ®µm ph¸n cña Bé Th¬ng M¹i , phÝa NhËt ®· cam
kÕt dµnh cho ViÖt Nam chÕ ®é thuÕ nhËp khÈu MFN. ®©y sÏ lµ ®éng lùc míi
cho c¸c nhµ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam. Tuy nhiªn cÇn ®Èy m¹nh ®µm ph¸n ®Ó
NhËt B¶n dµnh cho ta quy chÕ MFN ®Çy ®ñ, trªn tÊt c¶ c¸c ph¬ng diÖn cã liªn
quan ®Õn qu¶n lý nhËp khÈu chø kh«ng ph¶i chØ riªng thuÕ nhËp khÈu.
II – Thùc tr¹ng xuÊt khÈu thñy s¶n ViÖt Nam sang thÞ tr-
êng NhËt B¶n:
1. Kh¸i qu¸t thùc tr¹ng vÒ ngµnh thuû s¶n trong nh÷ng n¨m qua:
ViÖt Nam cã ®êng bê biÓn dµi 3.260 km, 12 ®Çm ph¸, 112 cöa s«ng, l¹ch,
trong ®ã 47 cöa cã ®é s©u tõ 1,6 – 3,0 m , dÔ ®a tÇu c¸ c«ng suÊt tíi 140 cv ra
vµo khi cã thñy triÒu. HÖ thèng 4.000 hßn ®¶o, ®Æc biÖt hai quÇn ®¶o Trêng Sa
vµ Hoµng Sa cã thÓ x©y dùng ®îc c¸c c¬ së h¹ tÇng phôc vô khai th¸c xa bê,
nu«i trång thuû s¶n vµ b¶o vÖ an ninh Tæ quèc.
BiÓn ViÖt Nam bao gåm : Vïng néi thuû vµ l·nh h¶i réng 226.000 km 2;
Vïng biÓn ®Æc quyÒn kinh tÕ réng 1 triÖu km 2. Cã nhiÒu vòng , vÞnh kÝn giã cho
tµu thuyÒn tró ®Ëu vµ ®Ó nu«i thuû s¶n. C¸c ®¶o B¹ch Long VÜ, Lý S¬n, Phó
Quèc, C«n §¶o, Hßn Khoai… thuéc nh÷ng ng trêng lín, rÊt thuËn lîi cho dÞch
vô khai th¸c h¶i s¶n.
C¨n cø vµo ®Æc ®iÓm ®Þa h×nh vµ khÝ tîng thñy v¨n , cã thÓ chia vïng biÓn
vµ d¶i ven biÓn thµnh 3 vïng: vïng vÞnh B¾c bé, vïng biÓn miÒn Trung vµ vïng
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 18
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
biÓn Nam bé. DiÖn tÝch vïng ven biÓn vµ vïng biÓn cña ®Êt níc ta gÊp 3 lÇn
diÖn tÝch ®Êt liÒn. Tr¶i dµi trªn 13 vÜ ®é, vïng ven biÓnvµ biÓn ViÖt Nam ®îc
chia thµnh 4 khu vùc m«i trêng (hay cßn gäi lµ vïng di tró cña c¸c loµi thuû
sinh vËt, ®ã lµ m«i trêng níc xa bê, m«i trêng níc mÆn gÇn bê, m«i trêng níc
lî vµ m«i trêng níc ngät. C¨n cø vµo ph©nvïng kinh tÕ chung cña c¶ níc ,
ngµnh thuû s¶n ®îc chia thµnh 7 vïng sinh th¸i c¸c côm kinh tÕ, lµ : Vïng ®ång
b»ng s«ng Hång, Vïng B¾c trung bé, Vïng duyªn h¶i Nam trung bé, vïng
§«ng Nam bé, vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long, vïngmiÒn nói vµ trung du B¾c
bé, vïng T©y Nguyªn .
Víi ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong c¶ khai th¸c vµ nu«i trång thuû h¶i s¶n , ngµnh
thuû s¶n thùc sù lµ mét trong nh÷ng ngµnh mòi nhän cña ®Êt níc ®ãng gãp mét
phÇn quan träng trong tæng s¶n phÈm nãi riªng vµ trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp
ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc nãi chung.
1.1. Thùc tr¹ng khai th¸c h¶i s¶n :
1.1.1. S¶n lîng, gi¸ trÞ vµ c¬ cÊu :
BiÓn ViÖt Nam cã trªn 2000 loµi c¸, trong ®ã cã kho¶ng 130 loµi cã gi¸ trÞ
kinh tÕ. Theo ®¸nh gi¸ míi nhÊt, toµn vïng biÓn ViÖt Nam cã tr÷ lîng vµo
kho¶ng 4,2 triÖu tÊn , s¶n lîng khai th¸c cho phÐp lµ 1,7 triÖu tÊn/n¨m. Trong
®ã kho¶ng 850 ngh×n tÊn c¸ ®¸y, 700 ngh×n tÊn c¸ næi nhá, 120 ngh×n tÊn c¸ næi
®¹i d¬ng. Ngoµi ra biÓn ViÖt Nam cßn cã kho¶ng 1600 loµi gi¸p x¸c, s¶n lîng
khai th¸c cho phÐp kho¶ng 50 – 60 ngh×n tÊn/n¨m trong ®ã cã nhiÒu lo¹i cã
gi¸ trÞ xuÊt khÈu cao nh: t«m biÓn , t«m hïm… kho¶ng 2500 loµi ®éng vËt
nhuyÔn thÓ , cã gi¸ trÞ nhÊt lµ mùc vµ b¹ch tuéc , víi tr÷ lîng khai th¸c cho
phÐp lµ 60 – 70 ngh×n tÊn/n¨m. Hµng n¨m cßn khai th¸c ®îc kho¶ng 45 – 50
ngh×n tÊn rong biÓn c¸c lo¹i…
Do ®Æc thï cña vïng biÓn nhiÖt ®íi nguån lîi thuû s¶n níc ta cã thµnh phÇn
loµi ®a d¹ng, kÝch thíc c¸ thÓ nhá, tèc ®é t¸i t¹o nhanh , mÆt kh¸c do chÕ ®é giã
mïa lµm thay ®æi c¬ b¶n ®iÒu kiÖn h¶i d¬ng häc, lµm cho ph©n bè thay ®æi râ
rµng , sèng ph©n t¸n nhá lÎ.
Ph©n bè tr÷ lîng vµ kh¶ n¨ng khai th¸c chñ yÕu tËp trung ë vïng biÓn cã ®é s©u
díi 50 m (56,2%), tiÕp theo lµ vïng cã ®é s©u tõ 51 – 100 m (23,4%). Theo sè
liÖu thèng kª, tr÷ lîng khai th¸c cho phÐp c¶ c¸ næi vµ c¸ ®¸y ë vïng biÓn gÇn
bê cã thÓ duy tr× ë møc 600.000 ngh×n tÊn , nÕu tÝnh c¶ c¸c lo¹i h¶i s¶n kh¸c ,
s¶n lîng cho phÐp æn ®Þnh ë møc 700.000 tÊn / n¨m. Trong khi nguån lîi xa bê
cha khai th¸c hÕt. Theo vïng vµ ®é s©u , nguån lîi c¸ còng kh¸c nhau. Vïng
biÓn §«ng Nam Bé cho s¶n lîng khai th¸c xa bê lín nhÊt, chiÕm 49,7% kh¶
n¨ng khai th¸c cña c¶ níc, tiÕp theo lµ vÞnh B¾c Bé (16%) , miÒn Trung
(14,3%), T©y Nam Bé (11,9%), c¸c gß næi (0,15%), c¸ næi ®¹i d¬ng (7,1%).
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 19
XuÊt khÈu thuû s¶n sang thÞ trêng NhËt B¶n
KÕt qu¶ khai th¸c h¶i s¶n cña ViÖt Nam, giai ®o¹n 1999 – 2003 :
S¶n lîng Gi¸ trÞ (gi¸ so s¸nh n¨m 1994)
N¨m Tèc ®é ph¸t Tèc ®é ph¸t
TÊn Tû ®ång
triÓn (%) triÓn (%)
1990 728.524 101,7 5.559,2 11
1991 801.096 110,0 6.556,4 117,9
1992 843.101 105,2 6.962,0 106,2
1993 911.939 108.2 7.526,5 108,1
1994 1.120.916 122,9 9.121,0 121,2
1995 1.195.292 106,6 9.213,7 101,0
1996 1.277.964 106,6 10.797,8 117,2
1997 1.315.839 103,0 11.522,8 107,2
1998 1.356.971 103,1 11.821,4 102,1
1999 1.525.986 112,5 12.640,3 106,9
2000 1.660.904 108,8 13.683,1 108,2
2001 1.724.800 103,8
2002 1.802600 104,5
2003 1.828.500 101,4
S¶n lîng khai th¸c h¶i s¶n tÝnh theo vïng:
Vïng 1998 1999 2000 2001
§ång b»ng s«ng Hång 66.206 75.518 85.213 89.641
§«ng B¾c 28.563 30.012 30.213 32.483
T©y B¾c 908 1.112 1.084 1.205
B¾c Trung Bé 106.227 117.668 136.764 142.267
Duyªn h¶i 245.485 268.127 285.805 300.528
Nam Trung bé
T©y Nguyªn 2.208 2.619 2.957 2.338
§«ng Nam bé 255.728 302.028 314.931 326.963
DBS Cöu Long 651.596 728.902 803.919 829.313
C¶ níc 1.356.971 1.525.986 1.660.904 1.724.758
Dùa vµo b¶ng trªn ta thÊy , s¶n lîng khai th¸c tËp trung chñ yÕu ë c¸c vïng cã
tiÒm n¨ng, tríc hÕt lµ vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long, miÒn §«ng Nam Bé,
duyªn h¶i Nam Trung bé, råi tíi B¾c Trung bé vµ ®ång b»ng s«ng Hång. NÕu
chØ tÝnh riªng ®ång b»ng s«ng Cöu Long ®· chiÕm tíi gÇn ph©n nöa s¶n lîng
khai th¸c thñy s¶n cña toµn quèc, th× c¸c vïng cßn l¹i chiÕm tû träng h¬n 51%.
C¬ cÊu s¶n lîng thuû s¶n ViÖt Nam giai ®o¹n 1999 – 2003 (§VT: %)
N¨m Khai th¸c Nu«i trång Toµn ngµnh
1999 76 24 100,0
2000 75,5 24,5 100,0
2001 70,9 29,1 100,0
2002 68,4 31,6 100,0
§Ò ¸n m«n häc kinh tÕ th¬ng m¹i 20