Nghiệp vụ thị trường mở một công cụ hữu hiệu của chính sách tiền tệ

  • 31 trang
  • file .doc
lêi nãi ®Çu
®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn nãi chung vµ viÖt nam nãi riªng,
ph¸t triÓn vµ t¨ng trëng kinh tÕ lu«n lµ môc tiªu quèc gia. trong khi nÒn
kinh tÕ ph¸t triÓn thÊp, tÝch luü tõ néi bé kh«ng nhiÒu, c¸c nguån lùc cña
nÒn kinh tÕ cha cã ®iÒu kiÖn khai th¸c th× viÖc hç trî cña dßng vèn tõ bªn
ngoµi lµ rÊt cÇn thiÕt vµ ®ãng vai trß quan träng ®èi víi viÖc t¨ng trëng kinh
tÕ. tuy nhiªn, ®Ó cã thÓ thu hót dßng vèn tõ bªn ngoµi ®ßi hái chóng ta ph¶i
thùc thi hµng lo¹t c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ cã liªn quan nh»m t¹o m«i trêng
cho dßng vèn ®îc lu chuyÓn díi t¸c ®éng cña cung cÇu tiÒn tÖ trªn thÞ tr-
êng. bëi v× tiÒn tÖ lµ vÊn ®Ò rÊt nh¹y c¶m, viÖc thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ
kh«ng nh÷ng t¸c ®éng ®Õn t×nh tr¹ng cña nÒn kinh tÕ quèc gia mµ cßn ¶nh
hëng ®Õn c¸c níc kh¸c do xu thÕ toµn cÇu ho¸, khu vùc ho¸ nÒn kinh tÕ thÕ
giíi. mÆt kh¸c, viÖc thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ rÊt ®a d¹ng, phÇn lín tuú vµo
quan ®iÓm nhËn ®Þnh cña nhµ l·nh ®¹o. ®Æc biÖt, víi bÊt kú mét ng©n hµng
trung ¬ng (nht) nµo, viÖc b¶o ®¶m æn ®Þnh gi¸ trÞ ®ång tiÒn, bao giê còng
lµ chøc n¨ng quan träng nhÊt. muèn hoµn thµnh tèt träng tr¸ch trªn, nht
ph¶i ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th«ng qua c¸c chÝnh s¸ch vµ c«ng cô.
ngoµi c¸c chÝnh s¸ch vÜ m«, th«ng thêng nh c¸c níc thêng sö dông ba c«ng
cô quan träng nhÊt, ®ã lµ: nghiÖp vô thÞ trêng më, t¸i chiÕt khÊu vµ dù tr÷
b¾t buéc. víi c¸c níc ph¸t triÓn ®· tõng sö dông c¸c c«ng cô ®Ó ®iÒu chØnh
c¬ sè tiÒn tÖ vµ t¹o ra nh÷ng biÕn ®éng trong cung øng tiÒn th× nghiÖp vô thÞ
trêng më lu«n lµ c«ng cô tuyÖt vêi nhÊt, cã vai trß quyÕt ®Þnh quan träng
nhÊt trong sè c¸c c«ng cô ®îc sö dông. trªn tinh thÇn ®ã, viÖc nghiªn cøu,
tæng kÕt viÖc thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ - cô thÓ lµ ho¹t ®éng cña nghiÖp vô
thÞ trêng më lµ ®iÒu ®¸ng quan t©m. NhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña
nghiÖp vô thÞ trêng më, em ®· chän ®Ò tµi: “ NghiÖp vô thÞ trêng më - mét
c«ng cô h÷u hiÖu cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ” lµm tªn chÝnh cho ®Ò ¸n cña
m«n häc lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ. Nguyªn t¾c chung cho ph¬ng ph¸p luËn
cña ®Ò tµi lµ nghiªn cøu mét c¸ch hÖ thèng c¸c quan ®iÓm kinh tÕ theo ph-
¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng. Dùa trªn c¬ së thèng kª, l«gic vµ thu thËp c¸c
tµi liÖu chuyªn ngµnh lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ còng nh tham kh¶o mét sè
b¸o, t¹p chÝ chuyªn ngµnh, ®Ò ¸n ®îc kÕt cÊu gåm ba phÇn víi c¸c néi dung
c¬ b¶n sau:
PhÇn 1: Lý thuyÕt chung vÒ nghiÖp vô thÞ trêng më
PhÇn 2: Thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña nghiÖp vô thÞ trêng më t¹i ViÖt
Nam.
PhÇn 3: Mét sè ph¬ng híng ph¸t triÓn nghiÖp vô thÞ trêng më t¹i
ViÖt Nam.
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
phÇn 1: lý thuyÕt chung vÒ nghiÖp vô thÞ tr-
êng më
1. lÞch sö h×nh thµnh nghiÖp vô thÞ trêng më:
* Nh÷ng n¨m tríc ®©y:
chÝnh s¸ch chiÕt khÊu lµ c«ng cô ®Çu tiªn. Khi Fed ®îc thµnh lËp
tríc ®©y, th× viÖc thay ®æi l·i suÊt chiÕt khÊu lµ c«ng cô ®Çu tiªn cña chÝnh
s¸ch tiÒn tÖ - Fed cha ph¸t hiÖn ra nghiÖp vô thÞ trêng më lµ mét c«ng cô
®Çy søc m¹nh ®Ó ¶nh hëng ®Õn cung øng tiÒn tÖ, vµ ®¹o luËt vÒ dù tr÷ liªn
bang ®· kh«ng cã ®iÒu quy ®Þnh nµo vÒ viÖc thay ®æi dù tr÷ b¾t buéc.
Nguyªn t¾c chØ ®¹o cho viÖc tiÕn hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ lµ khi nµo c¸c
kho¶n cho vay cßn ®îc cÊp cho nh÷ng môc ®Ých s¶n xuÊt, nghÜa lµ ®Ó n©ng
®ì hµng ho¸ vµ dÞch vô, th× viÖc cung cÊp dù tr÷ cho hÖ thèng ng©n hµng ®Ó
nã cÊp c¸c kho¶n vay ®ã ch¾c lµ kh«ng cã l¹m ph¸t. Trong thùc tiÔn, nã cã
nghÜa lµ Fed cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i thµnh viªn vay khi hä ®Õn cöa
sæ chiÕt khÊu xuÊt tr×nh c¸c phiÕu chiÕt khÊu. Vµo cuèi cuéc chiÕn tranh thÕ
giíi lÇn thø nhÊt, chÝnh s¸ch cña Fed t¸i chiÕt khÊu c¸c phiÕu chiÕt khÊu ®-
îc vµ duy tr× ë møc l·i suÊt thÊp ®Ó cho kho b¹c tµi trî chiÕn tranh ®· ®a
®Õn mét cuéc l¹m ph¸t d÷ déi. Trong n¨m 1919 vµ 1920, tØ lÖ l¹m ph¸t b×nh
qu©n lµ 14%. Fed quyÕt ®Þnh sÏ kh«ng tiÕp tôc theo ®uæi chÝnh s¸ch bÞ
2
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
®éng theo häc thuyÕt tÝn phiÕu thùc tÕ, bëi v× nã kh«ng phï hîp môc tiªu æn
®Þnh gi¸ c¶, vµ lÇn ®Çu tiªn tõ khi ®îc thµnh lËp, Fed chÊp nhËn tr¸ch
nhiÖm ®ãng mét vai trß chñ ®éng ®Ó ¶nh hëng ®Õn nÒn kinh tÕ.
* Ph¸t hiÖn ra c¸c nghiÖp vô thÞ trêng më:
Vµo nh÷ng n¨m 1920, x¶y ra mét sù kiÖn ®Æc biÖt quan träng –
Fed ph¸t hiÖn ra nghiÖp vô thÞ trêng më. Khi Fed ®îc thµnh lËp, nguån
thu nhËp cña nã hoµn toµn chØ lµ tõ l·i thu ®îc cña nh÷ng kho¶n tÝn dung
cÊp cho c¸c ng©n hµng thµnh viªn. Sau cuéc suy tho¸i 1920-1921, khèi lîng
vay chiÕt khÊu gi¶m sót nghiªm träng vµ Fed rÊt tóng tiÒn. Nã gi¶i quyÕt
vÊn ®Ò nµy b»ng c¸ch mua c¸c chøng kho¸n sinh l·i. Khi lµm nh vËy, Fed
ph¸t hiÖn ra r»ng, dù tr÷ trong hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i t¨ng lªn vµ
nh÷ng kho¶n cho vay vµ tiÒn göi ng©n hµng t¨ng lªn gÊp béi. KÕt qu¶ ®ã
ngµy nay ®èi víi chóng ta rÊt hiÓn nhiªn nhng ®èi víi Fed lóc bÊy giê lµ
mét ph¸t hiÖn. Mét c«ng cô míi cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ra ®êi, vµ vµo cuèi
nh÷ng n¨m 1920, ®ã lµ mét vò khÝ quan träng nhÊt trong kho vò khÝ cña
Fed.
2. Kh¸i niÖm thÞ trêng më:
2.1 Kh¸i niÖm:
Víi nh÷ng lîi thÕ h¬n h¼n c¸c c«ng cô kh¸c cho nªn sau khi ra ®êi
nghiÖp vô thÞ trêng më ®· ®îc ¸p dung réng r·i ë hÇu hÕt c¸c níc ph¸t triÓn.
Tuy nhiªn, mét c©u hái ®îc ®Æt ra lµ: thÞ trêng më lµ g× ? C©u hái tëng
chõng ®¬n gi¶n, nhng trªn thùc tÕ kh«ng ph¶i vËy. MÆc dï kh¸i niÖm thÞ tr-
êng më ®îc chóng ta b¾t ®Çu tiÕp cËn tõ thêi kú ®Çu ®æi míi ho¹t ®éng
ng©n hµng vµ cho ®Õn nay, NHNN ViÖt Nam ®ang thùc sù sö dông nghiÖp
vô nµy vµo viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ë níc ta, song ®Ó tr¶ lêi c©u hái
trªn vÉn kh«ng Ýt ngêi cßn m¬ hå. Kh«ng Ýt tµi liÖu vµ s¸ch vë cña chóng ta
®· viÕt r»ng: NghiÖp vô thÞ trêng më lµ nghiÖp vô mua b¸n c¸c giÊy tê cã
gi¸ ng¾n h¹n cña ng©n hµng trung ¬ng nh»m ®iÒu tiÕt khèi lîng tiÒn cung
øng.
Theo R. GlemHubbard- §¹i häc Columbia th× “NghiÖp vô thÞ trêng
më lµ viÖc mua vµ b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n trªn thÞ trêng tµi chÝnh ®îc
thùc hiÖn bëi Fed” (Money, the financial system and the economy-Trang
500).
Theo mét tµi liÖu cña §¹i häc Victoria New Zealand th× “Mét nghiÖp
vô thÞ trêng më ra x¶y ra khi NHNN thay ®æi c¬ sè tiÒn tÖ b»ng viÖc mua
hoÆc b¸n c¸c chøng kho¸n tµi chÝnh trªn thÞ trêng më”. Nh vËy, chóng ta
cÇn ph©n biÖt râ rµng c¸c kh¸i niÖm nh thÞ tr¬ng më, nghiÖp vô thÞ trêng
3
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
më, thÞ trêng tiÒn tÖ, thÞ trêng chøng kho¸n. ThÞ trêng më lµ mét bé phËn
cña thÞ trêng tiÒn tÖ nãi riªng vµ thÞ trêng tµi chÝnh nãi chung. víi t c¸ch lµ
n¬i mua b¸n giÊy tê cã gi¸ th× trong lÞch sö, thÞ trêng më tån t¹i tríc nghiÖp
vô thÞ trêng më. ChØ khi nµo ng©n hµng trung ¬ng thùc hiÖn c¸c h×nh thøc
giao dÞch giÊy tê cã gi¸ ( ng¾n h¹n lµ chñ yÕu) ®Ó chñ ®éng can thiÖp vµo l-
îng tiÒn cung øng nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ th×
khi ®ã, nghiÖp vô thÞ trêng më míi ®îc coi lµ c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn
tÖ. ThÞ trêng tiÒn tÖ lµ thÞ trêng vèn ng¾n h¹n mµ trong ®ã, thÞ trêng më chØ
lµ mét bé phËn cÊu thµnh vµ nã ®em l¹i vÎ ®Ñp cho thÞ trêng tiÒn tÖ. Cßn thÞ
trêng chøng kho¸n vµ thÞ trêng vèn trung vµ dµi h¹n, n¬i mua b¸n giÊy tê
cã gi¸ trung vµ dµi h¹n qua ®ã h×nh thµnh nªn thÞ gi¸ chøng kho¸n.
Do ®ã, cã thÓ nãi mét c¸ch râ rµng r»ng: “NghiÖp vô thÞ trêng më lµ
nghiÖp vô ®îc thùc hiÖn bëi NHT¦ mµ néi dung cô thÓ cña nã lµ mua hoÆc
b¸n c¸c lo¹i chøng kho¸n vµ c¸c chøng kho¸n nµy kh«ng bÞ giíi h¹n vÒ thêi
h¹n nh c¸ch hiÓu cña chóng ta l©u nay".
Víi c¸ch hiÓu kh¸i qu¸t nh vËy, nghiÖp vô thÞ trêng më ë ViÖt Nam
cßn rÊt non trÎ. §©y lµ lÇn ®Çu tiªn, thÞ trêng më h÷u hiÖu ë ViÖt Nam trong
khi c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt kh¸c cho nã héi tô cha ®ñ, Ýt ra lµ vµo thêi ®iÓm
nµy.
2.2. Ph©n lo¹i nghiÖp vô thÞ trêng më:
Cã hai lo¹i nghiÖp vô thÞ trêng më:
nghiÖp vô thÞ trêng më n¨ng ®éng: nh»m thay ®æi møc dù tr÷ vµ
c¬ sè tiÒn tÖ.
nghiÖp vô thÞ trêng më thô ®éng : nh»m bï l¹i nh÷ng chuyÓn ®éng
cña c¸c nh©n tè kh¸c ®· ¶nh hëng ®Õn c¬ sè tiÒn tÖ.
VÝ dô nh thay ®æi trong tiÒn göi cña kho b¹c t¹i Fed hoÆc tiÒn næi.
Fed tiÕn hµnh nghiÖp vô thÞ trêng më víi chøng kho¸n cña kho b¹c Mü vµ
cña c¸c c¬ quan nhµ níc kh¸c, nhÊt lµ c¸c tÝn phiÕu kho b¹c.
3. Néi dung ho¹t ®éng cña thÞ trêng më:
3.1. Néi dung thø nhÊt : Ph¹m vi thµnh viªn tham gia nghiÖp vô thÞ
trêng më:
Thµnh viªn tham gia nghiÖp vô thÞ trêng më lµ c¸c tæ chøc tÝn dung
thµnh lËp vµ ho¹t ®éng theo LuËt c¸c tæ chøc tÝn dung cã ®ñ ba ®iÒu kiÖn
sau:
*1. Cã tµi kho¶n tiÒn göi t¹i Ng©n hµng Nhµ níc (Së giao dÞch Ng©n
hµng Nhµ níc hoÆc chi nh¸nh ng©n hµng Nhµ níc tØnh, thµnh phè).
4
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
*2. Cã ®ñ c¸c ph¬ng tiÖn cÇn thiÕt ®Ó tham gia nghiÖp vô thÞ trêng
më gåm nèi m¹ng m¸y vi tÝnh víi Ng©n hµng Nhµ níc, cã m¸y Fax vµ ®iÖn
tho¹i ®Ó giao dÞch víi Ng©n hµng Nhµ níc....
*3. Cã ®¨ng ký tham gia nghiÖp vô thÞ trêng më.
Tõ c¸c yªu cÇu trªn cña Thèng ®èc NHNN ®èi víi c¸c thµnh viªn
tham gia thÞ trêng më cã thÓ thÊy :
thø nhÊt: NHT¦ muèn can thiÖp trùc tiÕp vµo lîng tiÒn cung øng
bao gåm c¶ tiÒn mÆt vµ tiÒn göi, vÒ lý thuyÕt, thµnh viªn tham gia mua b¸n
trong trêng hîp nµy ®îc më réng kh«ng nh÷ng chØ gåm c¸c TCTD mµ cßn
c¶ c¸c tæ chøc kh¸c, thËm chÝ cã thÓ c¶ c¸c c¸ nh©n, miÔn lµ hä cã tiÒn mÆt
vµ cã tiÒn göi.
Thø hai: nÕu c¬ së ph¸p lý cho phÐp c¸c tæ chøc tÝn dông ho¹t ®éng
theo híng ®a n¨ng nh hÖ thèng tæ chøc tÝn dung cña níc ta th× ph¹m vi
thµnh viªn tham gia më réng ®Õn tæ chøc tÝn dung lµ ®ñ.
Thø 3: kh¶ n¨ng chuyÓn t¶i cña hÖ thèng thanh to¸n. NÕu c¸ nh©n
kh«ng cã sÐc hoÆc tiÒn trªn tµi kho¶n göi t¹i NHT¦ th× kh«ng thÓ tham gia
mua b¸n ®îc trªn nghiÖp vô thÞ trêng më, cho nªn, nÕu kh«ng cã m¹ng kÕt
nèi víi NHT¦ trong ®iÒu kiÖn giao dÞch trªn m¹ng th× kh«ng thÓ trë thµnh
viªn ®îc.
3.2. Néi dung thø hai : “ Ph¹m vi hµng ho¸ ®îc sö dung giao dÞch
trªn nghiÖp vô thÞ trêng më”:
VÒ nguyªn t¾c, mäi tµi s¶n cã thÓ mua b¸n trªn nghiÖp vô nµy, v×
chóng ®Òu lµ tµi s¶n thÕ chÊp. Tuy nhiªn, kh¸c víi t¸i cÊp vèn th«ng qua
h×nh thøc cho vay cã b¶o ®¶m ë chç, tµi s¶n thÕ chÊp trªn nghiÖp vô thÞ tr-
êng më ph¶i lµ tµi s¶n cã kh¶ n¨ng thanh kho¶n cao ®¶m b¶o qu¶n lý dÔ
dµng, ®ång thêi ®¸p øng yªu cÇu ®iÒu hµnh nghiÖp vô nµy nhanh nh¹y,
chÝnh x¸c vµ ®¹t ®îc ý muèn. Tµi s¶n héi ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn nh vËy chØ cã
thÓ lµ c¸c c«ng cô tµi chÝnh thuËt ng÷ gäi lµ giÊy tê cã gi¸. C¨n cø luËt
ng©n hµng nhµ níc viÖt nam, c¸c c«ng cô ®îc sö dung ®Ó giao dÞch trªn
nghiÖp vô thÞ trêng më hiÖn nay lµ c¸c tÝn phiÕu kho b¹c nhµ níc, tÝn
phiÕu ng©n hµng nhµ níc, chøng chØ tiÒn göi vµ c¸c giÊy tê cã gi¸ ng¾n
h¹n kh¸c.
3.2.1. tÝn phiÕu kho b¹c nhµ níc:
TÝn phiÕu kho b¹c nhµ níc lµ mét lo¹i tr¸i phiÕu do nhµ níc ph¸t
hµnh víi l·i suÊt cè ®Þnh vµ thêi h¹n Ên ®Þnh tríc víi kú h¹n thanh to¸n th-
êng 3, 6 vµ 12 th¸ng nh»m huy ®éng vèn ®Ó bæ sung ng©n s¸ch nhµ níc.
Chóng ®îc hoµn tr¶ vèn khi ®Õn h¹n thanh to¸n hoÆc chóng ®îc thanh to¸n
5
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
l·i do viÖc b¸n lÇn ®Çu cã gi¶m gi¸. Tøc lµ, víi gi¸ thÊp h¬n so víi kho¶n
tiÒn ®· ®Þnh ®îc thanh to¸n khi hÕt h¹n. TÝn phiÕu kho b¹c lµ lo¹i láng nhÊt
trong tÊt c¶ c¸c c«ng cô trªn thÞ trßng tiÒn tÖ, do vËy, chóng ®îc mua b¸n
nhiÒu nhÊt. Chóng còng lµ lo¹i c«ng cô an toµn nhÊt trong tÊt c¶ c¸c c«ng
cô ë thÞ trêng tiÒn tÖ, v× ChÝnh phñ lu«n ®¸p øng ®îc c¸c mãn nî ph¶i tr¶
b»ng c¸ch t¨ng thuÕ hoÆc ph¸t hµnh gi©ý b¹c. TÝn phiÕu kho b¹c chñ yÕu
do c¸c ng©n hµng n¾m gi÷, còng cã mét lîng nhá c¸c hé gia ®×nh, c¸c c«ng
ty vµ c¸c trung gian tµi chÝnh kh¸c n¾m gi÷.
3.2.2. tÝn phiÕu ng©n hµng nhµ níc:
§Ó huy ®éng ®îc mét khèi lîng vèn lín trong thêi gian ng¾n, phôc
vô môc ®Ých ho¹t ®éng hoÆc ®Çu t trung h¹n cho c¸c ch¬ng tr×nh, chÝnh phñ
quy ®Þnh c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i quèc doanh ph¸t hµnh tÝn phiÕu ng©n
hµng nhµ níc ®Ó thu hót vèn. L·i suÊt th«ng thêng cao h¬n l·i suÊt göi tiÕt
kiÖm, tr¶ l·i tríc hoÆc sau. NÕu so s¸nh víi tÝn phiÕu kho b¹c, th× lo¹i kú
phiÕu nµy cã møc ®é rñi ro cao h¬n, do cã thÓ c¸c ng©n hµng nµy kh«ng cã
kh¶ n¨ng thanh to¸n. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ cho thÊy c¸c ng©n hµng nµy lµ
c¸c ng©n hµng cña chÝnh phñ, do vËy viÖc mÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n lµ rÊt
khã cã thÓ x¶y ra.
3.2.3. GiÊy chøng nhËn tiÒn göi cña ng©n hµng( CD):
GiÊy chøng nhËn tiÒn göi cña ng©n hµng(CD) lµ mét c«ng cô vay nî
do ng©n hµng th¬ng m¹i b¸n cho ngêi göi tiÒn. Ngêi göi ®îc thanh to¸n l·i
hµng n¨m theo mét tû lÖ nhÊt ®Þnh vµ khi ®Õn kú thanh to¸n, th× hoµn tr¶
gèc theo gi¸ mua ban ®Çu. Tríc 1961, CD lµ kh«ng thÓ b¸n l¹i ®îc. N¨m
1966, nh»m lµm cho CD láng vµ hÊp dÉn nh÷ng ngêi ®Çu t h¬n, Citibank ®¨
lÇn ®Çu ph¸t hµnh CD b¸n l¹i ®îc ®èi víi nh÷ng loaÞ cã mÖnh gi¸ cao (trªn
100.000 ®« la). CD cã thÓ b¸n l¹i ë thÞ trêng cÊp hai. HiÖn nay, c«ng cô nµy
®îc hÇu hÕt c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i lín ph¸t hµnh vµ thu ®îc thµnh c«ng
to lín víi tæng sè d gÇn ®©y vît qu¸ tæng sè d cña tÝn phiÕu kho b¹c. Chóng
lµ nguån vèn ®Æc biÖt quan träng mµ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i thu hót ®îc
tõ c¸c c«ng ty, c¸c quü t¬ng trî thÞ trêng tiÒn tÖ, c¸c tæ chøc tõ thiÖn vµ c¸c
c¬ quan cña chÝnh phñ.
3.3. Néi dung thø ba: lµ vÊn ®Ò gi¸ vµ l·i suÊt bao gåm gi¸ mua vµ
b¸n trªn thÞ trêng më:
Gi¸ vµ l·i suÊt lµ hai ®¹i lîng ngîc chiÒu nhau. L·i suÊt cao th× gi¸
thÊp vµ ngîc l¹i, l·i suÊt thÊp th× gi¸ cao. Tuú lîi Ých cña viÖc mua hay b¸n
mµ xÕp trËt tù u tiªn theo gi¸ tõ thÊp ®Õn cao, hoÆc theo l·i suÊt tõ cao
xuèng thÊp ®èi víi trêng hîp mua.
6
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
3.3.1. Trêng hîp b¸n cã kú h¹n kÌm theo hîp ®ång b¸n vµ mua
l¹i:
a) Gi¸ b¸n gi÷a Ng©n hµng Nhµ níc víi c¸c tæ chøc tÝn dông x¸c
®Þnh theo c«ng thøc sau:
G®: Gi¸ b¸n
GT: Gi¸ trÞ cña giÊy tê cã gi¸ khi ®Õn h¹n thanh to¸n
T: thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸ khi ®Õn h¹n thanh to¸n
L: L·i suÊt thèng nhÊt hoÆc l·i suÊt riªng lÎ (trêng hîp ®Êu thÇu l·i
suÊt)hoÆc l·i suÊt do ng©n hµng nhµ níc th«ng b¸o (trêng hîp ®Êu thÇu khèi
lîng ) t¹i phiªn ®Êu th©ï, tÝnh theo % n¨m.
365: sè ngµy qui íc cña mét n¨m
b). Gi¸ mua l¹i gi÷a ng©n hµng nhµ níc víi c¸c tæ chøc tÝn dung x¸c
®Þnh theo c«ng thøc sau:
Gv: Gi¸ mua l¹i
G®: Gi¸ b¸n
L: L·i suÊt thèng nhÊt hoÆc l·i suÊt riªng lÎ ( trêng hîp ®Êu thÇu l·i
suÊt ) hoÆc l·i suÊt do ng©n hµng nhµ níc th«ng b¸o (trêng hîp ®Êu thÇu
khèi lîng) t¹i phiªn ®Êu thÇu, tÝnh theo % n¨m.
Tb: thêi h¹n b¸n (sè ngµy)
365: sè ngµy quy íc cña mét n¨m
3.3.2. Trêng hîp mua hoÆc b¸n h¼n giÊy tê cã gi¸ gi÷a ng©n hµng
nhµ níc víi c¸c tæ chøc tÝn dung
Gi¸ mua hoÆc gi¸ b¸n h¼n giÊy tê cã gi¸ ®îc ¸p dông nh c«ng thøc
quy ®Þnh t¹i môc a nªu trªn.
3.4. Néi dung thø t: lµ ph¬ng thøc giao dÞch thÓ hiÖn tÝnh linh ho¹t
cña c«ng cô nghiÖp vô thÞ trêng më mµ c¸c c«ng cô kh¸c kh«ng thÓ cã ®îc.
NghiÖp vô thÞ trêng më cho phÐp mua hoÆc b¸n víi sè lîng, thêi gian giao
dÞch vµ mét ph¬ng ph¸p giao dÞch tuú ý, phï hîp yªu cÇu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ.
Khi dù b¸o cho thÊy vèn kh¶ dông kh«ng thay ®æi biÓu hiÖn mét sù tr× trÖ
trong lu th«ng tiÒn tÖ trong trêng hîp nh vËy ph¬ng thøc giao dÞch sÏ lµ
mua b¸n h¼n giÊy tê cã gi¸, nh»m t¹o ra mét sù chuyÓn ®éng tiÒn tÖ ban
®Çu cÇn thiÕt. Ngoµi ra, nghiÖp vô mua b¸n h¼n cho phÐp söa sai b»ng c¸ch
®¶o ngîc giao dÞch. Khi dù b¸o cho thÊy vèn kh¶ dung thay ®æi thÊt thêng
do nhiÒu nguyªn nh©n nh thêi tiÕt, thiªn tai.. ®Ó ®¶m b¶o h¹n chÕ sai sãt
trong viÖc cung øng tiÒn tÖ, ph¬ng thøc giao dÞch ®îc ¸p dung sÏ lµ ph¬ng
thøc mua b¸n cã kú h¹n gäi lµ hîp ®ång mua l¹i. KÕt thóc thêi h¹n hîp
®ång,vèn kh¶ dung còng ®ång thêi gi¶m xuèng.
7
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
3.5. Néi dung thø n¨m: ¶nh hëng ®Õn hiÖu qu¶ cña nghiÖp vô thÞ tr-
êng më ®ã lµ tr×nh ®é phèi hîp gi÷a c¸c c«ng cô ®iÒu trong ®iÒu hµnh chÝnh
s¸ch tiÒn tÖ, ®Æc biÖt lµ gi÷a nghiÖp vô thÞ trêng më vµ c«ng cô cho vay t¸i
cÊp vèn kh«ng cã b¶o ®¶m b»ng giÊy tê cã gi¸ hoÆc giÊy tê cã gi¸ chÊt lîng
thÊp, thùc chÊt lµ cho vay t¸i cÊp vèn theo chØ ®Þnh hiÖn nay lµ mét lo¹i tÝn
dung kh«ng ph¶i ai còng cã quyÒn vay. V× vËy, TCTD ®îc vay sÏ cã nhiÒu
lîi thÕ trong giao dÞch trªn nghiÖp vô thÞ trêng më, mét khi tæ chøc ®ã t×m
®îc nguån vay víi gi¸ rÎ cã thÓ sö dung ®Ó mua giÊy tê cã gi¸ víi l·i suÊt
cã lîi h¬n trªn nghiÖp vô thÞ trêng më. §iÒu nµy kh«ng nh÷ng t¹o ra mét
s©n ch¬i thiÕu b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thµnh viªn mµ cßn lµm cho môc tiªu kÝch
cÇu tÝn dung kh«ng thùc hiÖn ®îc. §Ó chèng sù l¹m dung nµy, NHT¦ c¸c
níc thêng xÐt ®¬n vay rÊt nghiªm ngÆt, mÆt kh¸c ¸p dung c¬ chÕ n©ng l·i
suÊt thÞ trêng vay ®Ó kÝch thÝch c¸c TCTD u tiªn b¸n giÊy tê cã gi¸ trªn
nghiÖp vô thÞ trêng më. Khi lîng giÊy tê cã gi¸ kh«ng cßn ®Ó b¸n, lóc ®ã
NHT¦ míi gi¶m ®Çn l·i suÊt vay ®Õn møc ngang b»ng l·i suÊt trªn nghiÖp
vô thÞ trêng më.
3.6. Néi dung cuèi cïng: gãp phÇn kh«ng nhá ®Ó nghiÖp vô thÞ trêng
më ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ ®ã lµ c«ng nghÖ th«ng tin vµ hÖ thèng thanh
to¸n. ViÖc kÕt nèi theo mét ch¬ng tr×nh phÇn mÒm hiÖn ®¹i trong néi bé
NHT¦, gi÷a Trëng ban ®iÒu hµnh nghiÖp vô thÞ trêng më, c¸c uû viªn vµ
ngêi trùc tiÕp ®iÒu hµnh sµn giao dÞch; gi÷a NHT¦ vµ c¸c ng©n hµng thµnh
viªn, b¶o ®¶m thùc hiÖn c¸c c«ng ®o¹n giao dÞch tõ khi c«ng nhËn thµnh
viªn, ®¨ng ký ch÷ ký ®iÖn tö, th«ng b¸o mêi thÇu, ®¨ng ký giÊy tê cã gi¸,
xÐt thÇu, th«ng b¸o kÕt qu¶ ®Êu thÇu, t¹o lËp vµ ký hîp ®ång mua l¹i, ®Õn
kh©u thanh to¸n chuyÓn tiÒn vµ lµm c¸c lo¹i th«ng b¸o, b¸o c¸o...
4. C¸c h×nh thøc giao dÞch chñ yÕu trªn thÞ trêng më:
Ban ®iÒu hµnh nghiÖp vô thÞ trêng më quyÕt ®Þnh mçi phiªn giao dÞch
chØ ¸p dung mét trong hai phong thøc sau:
4.1. B¸n vµ cam kÕt mua l¹i ( giao dÞch cã kú h¹n ):
Lµ viÖc bªn b¸n ( Ng©n hµng Nhµ níc hoÆc tæ chøc tÝn dung ) b¸n vµ
chuyÓn giao quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ cho bªn mua ( tæ chøc tÝn dung
hoÆc Ng©n hµng Nhµ níc ) ®ång thêi cam kÕt mua l¹i vµ nhËn quyÒn së h÷u
giÊy tê cã gi¸ ®ã sau mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh. C¸c hîp ®ång mua l¹i thÝch
hîp víi ®iÒu kiÖn khã dù b¸o vèn kh¶ dung, cã thÓ can thiÖp linh ho¹t viÖc
cung øng vèn kh¶ dung khi thêi h¹n hîp ®ång chÊm døt. Hîp ®ång mua l¹i(
mua b¸n cã kú h¹n) ®åi hái tr×nh ®é, kiÕn thøc cao cña c¶ NHNN vµ c¸c
TCTD, mµ ®iÒu nµy cha chÝn muåi ë ViÖt Nam.
8
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
4.2. Ph¬ng thøc mua b¸n h¼n:
Lµ viÖc mua, b¸n vµ chuyÓn giao quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ tõ bªn
b¸n cho bªn mua vµ kh«ng kÌm theo tho¶ thuËn mua, b¸n l¹i giÊy tê cã gi¸.
ViÖc thùc hiÖn nghiÖp vô thÞ trêng më díi h×nh thøc mua b¸n h¼n sÏ
lµm t¨ng tØ lÖ cung øng tiÒn cña NHT¦ qua quan hÖ tÝn dung, lµm yÕu kh¶
n¨ng ®iÒu tiÕt cña NHT¦, g©y biÕn ®éng lín tíi thÞ trêng chøng kho¸n theo
chiÒu híng kh«ng tèt khi mµ thÞ trêng chøng kho¸n ViÖt Nam cßn rÊt nhá
bÐ vµ yÕu ít. NÕu nh ng©n hµng Trung ¬ng mua h¼n tÝn phiÕu kho b¹c, tr¸i
phiÕu kho b¹c th× lîng tiÒn tÖ trong lu th«ng sÏ thay ®æi, kh¶ n¨ng tiÒn tÖ
ho¸ th©m hôt ng©n s¸ch sÏ x¶y ra. V× vËy, NVTTM cã tÝnh linh ho¹t cao
trong thùc tÕ sö dung, mµ ph¬ng thøc mua b¸n h¼n chØ phï hîp víi giai
®o¹n ®Çu.
5. C¬ chÕ t¸c ®éng tíi lîng tiÒn cung øng cña nghiÖp vô thÞ trêng
më:
5.1. Kh¸i niÖm lîng tiÒn cung øng:
Lîng tiÒn cung øng (MS) lµ tæng c¸c ph¬ng tiÖn tiÒn tÖ, bao gåm tiÒn
mÆt vµ tiÒn göi kh«ng kú h¹n t¹i c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i (NHTM).
§Ó dÉn ra mét m« h×nh cña qu¸ tr×nh cung øng tiÒn tÖ, ngêi ta ph©n
biÖt c¸c khèi lîng tiÒn trong lu th«ng. Sù ph©n chia tuú theo mçi níc, nhng
c¸ch ph©n chia phæ biÕn lµ:
M1: Bao gåm tiÒn mÆt lu th«ng ngoµi hÖ thèng ng©n hµng vµ tiÒn göi
kh«ng kú h¹n t¹i c¸c ng©n hµng.
M2: Bao gåm M1 céng víi c¸c kho¶n tiÒn göi tiÕt kiÖm, tiÒn göi cã
kú h¹n t¹i c¸c ng©n hµng.
M3: Bao gåm M2 céng víi c¸c kho¶n tiÒn göi t¹i c¸c ®Þnh chÕ tµi
chÝnh kh¸c.
Khèi tiÒn tÖ L: bao gåm M3 vµ c¸c lo¹i giÊy tê cã gi¸ trong thanh
to¸n.
5.2. C¬ chÕ t¸c ®éng:
Mét c¸ch mµ NHT¦ t¹o ra c¸c thay ®æi cña c¬ sè tiÒn tÖ lµ mua hoÆc
b¸n c¸c tr¸i kho¸n chÝnh phñ th«ng qua mét nghiÖp vô thÞ trêng më. ViÖc
mua tr¸i kho¸n do NHT¦ thùc hiÖn ®îc gäi lµ mua trªn thÞ trêng më, trong
khi viÖc b¸n tr¸i kho¸n do NHT¦ thùc hiÖn ®îc gäi lµ b¸n trªn thÞ trêng
më.
5.2.1. Mua trªn thÞ trêng më tõ mét ng©n hµng:
Mét doanh nghiÖp mua 100 triÖu ®ång tr¸i kho¸n tõ mét ng©n hµng
vµ thanh to¸n c¸c tr¸i kho¸n Êy b»ng m«t sÐc 100 triÖu ®ång. Ng©n hµng ®ã
9
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
hoÆc sÏ göi tê sÐc ®ã vµo tµi kho¶n cña m×nh ë NHT¦ hoÆc ®æi lÊy tiÒn
mÆt, ®©y sÏ ®îc coi lµ tiÒn kÐt. Dï hµnh ®éng theo c¸ch nµo ng©n hµng nµy
sÏ thÊy b¶n th©n cã thªm 100 triÖu ®ång tiÒn dù tr÷ vµ gi¶m 100 triÖu ®ång
tiÒn tµi s¶n chøng kho¸n.
HÖ thèng ng©n hµng.
tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
Chøng kho¸n –100
TiÒn dù tr÷ +100
Trong khi Êy, NHT¦ thÊy r»ng tµi s¶n nî cña m×nh ®½ t¨ng thªm 100
triÖu ®ång lµ tiÒn dù tr÷, ®ång thêi tµi s¶n cã cña NHT¦ ®· t¨ng thªm100
triÖu ®ång chøng kho¸n. Tµi kho¶n T cña NHT¦ lóc nµy:
NHT¦
Tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
Chøng kho¸n +100 tiÒn dù tr÷ +100
KÕt qu¶ thùc cña viÖc mua trªn thÞ trêng tù do nµy lµ tiÒn dù tr÷ ®·
t¨ng thªm 100 triÖu ®ång. V× lóc ®ã kh«ng cã thay ®æi nµo vÒ ®ång tiÒn lu
hµnh nªn c¬ sè tiÒn tÖ còng ®· t¨ng thªm 100 triÖu ®ång.
5.2.2. Mua trªn thÞ trêng më tõ giíi phi ng©n hµng:
Trêng hîp 1: gi¶ sö r»ng 1 c¸ nh©n hay 1 c«ng ty b¸n 100 triÖu ®ång
tr¸i kho¸n cho NHT¦ vµo 1 ng©n hµng ®Þa ph¬ng. Tµi kho¶n cña c«ng
chóng ®ã sau giao dÞch nµy lµ :
Giíi phi ng©n hµng
Tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
Chøng kho¸n -100
TiÒn göi cã thÓ phÊt sÐc +100
Sau khi ng©n hµng nµy nhËn sÐc Êy, nã ghi cã cho tµi kho¶n cña ngêi
göi tiÒn vµ sau dè göi tÊm sÐc Êy vµo tµi kho¶n cña m×nh ë NHT¦. Tµi
kho¶n T cña hÖ thèng ng©n hµng trë thµnh :
HÖ thèng ng©n hµng
Tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
10
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
TiÒn dù tr÷ +100 TiÒn göi cã thÓ ph¸t sÐc
+100
T¸c dung ®èi víi b¶n quyÕt to¸n tµi s¶n cña NHT¦ lµ ë chç nã ®·
thªm ®îc 100 chøng kho¸n trong coät tµi s¶n cña nã, trong khi Êy , nã t¨ng
thªm 100 tiÒn dù tr÷ ë cét tµi s¶n nî cña nã.
NHT¦
Tµi s¶n cã T¸i s¶n nî
Chøng kho¸n +100 TiÒn dù tr÷ +100
Nh tµi kho¶n T ë trªn, khi tÊm sÐc ®ã cña NHT¦ ®îc göi vµo mét
ng©n hµng, kÕt qu¶ thùc cña vô mua tõ mét giíi phi ng©n hµng trªn thÞ trêng
më lµ t¬ng tù víi vô mua tõ mét ng©n hµng trªn thÞ trêng më.
TiÒn dù tr÷ t¨ng thªm 100 triÖu ®ång tõ vô mua trªn thÞ trêng më vµ
c¬ sè tiÒn tÖ còng t¨ng thªm 100 triÖu ®ång ®ã.
MÆt kh¸c, nÕu c¸ nh©n hoÆc c«ng ty Êy b¸n tr¸i kho¸ncho NHT¦ ®æi
tê sÐc cña NHT¦ lÊy tiÒn mÆt t¹i mét ng©n hµng ®Þa ph¬ng hoÆc t¹i mét
ng©n hµng dù tr÷ liªn bang, th× t¸c dung ®èi víi tiÒn dù tr÷ kh¸c nhau. C¸
nh©n Êy sÏ nhËn 100 triÖu ®ång tiÒn mÆt trong khi tµi s¶n chøng kho¸n cña
anh ta gi¶m 100 triÖu ®ång. Tµi kho¶n T cña c¸ nh©n Êy sÏ lµ :
Giíi phi ng©n hµng
Tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
Chøng kho¸n -100
TiÒn mÆt +100
Khi NHT¦ nhËn thÊy r»ng nã ®· trao ®æi 100 triÖu ®ång tiÒn mÆt lÊy
100 triÖu ®ång tiÒn chøng kho¸n, do ®ã tµi kho¶n T cña nã lµ:
NHT¦
Tµi s¶n cã Tµi s¶ nî
C¸c chøng kho¸n +100 §ång tiÒn lu hµnh
+100
11
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
kÕt qu¶ thùc cña vô mua trªn thÞ trêng më trong trêng hîp nµy lµ
tiÒn dù tr÷ kh«ng thay ®æi, trong khi ®ång tiÒn lu hµnh t¨ng thªm 100 triÖu
®ång. Nh vËy c¬ sè tiÒn tÖ t¨ng thªm sè tiÒn 100 triÖu ®ång tõ vô mua trªn,
trong ®ã khi Êy tiÒn dù tr÷ kh«ng t¨ng.
Sù ph©n tÝch trªn cho thÊy t¸c dông cña mét vô mua trªn thÞ trêng
më víi tiÒn dù tr÷ kh¸c ®i tuú theo viÖc ngêi b¸n c¸c tr¸i kho¸n ®ã gi÷
mãn tiÒn thu ®îc díi d¹ng tiÒn mÆt hoÆc lµ díi d¹ng tiÒn göi. NÕu sè
tiÒn thu ®îc Êy gi÷ ë d¹ng tiÒn mÆt, vô mua trªn thÞ trêng më nµy kh«ng cã
t¸c dung g× ®Õn ti×en dù tr÷; nÕu sè tiÒn thu ®îc Êy gi÷ díi d¹ng tiÒn göi, th×
tiÒn dù tr÷ t¨ng thªm mét sè tiÒn cña vô mua trªn thÞ trêng më ®ã.
Tuy nhiªn t¸c dông cña mét vô mua trªn thÞ trêng më ®èi víi c¬
sè tiÒn tÖ lu«n lu«n nh nhau, dï tiÒn thu ®îc tõ vô b¸n ®ã ®îc gi÷ ë
d¹ng tiÒn göi hay tiÒn mÆt. T¸c ®éng cña mét vô mua trªn thÞ trêng më
®èi víi tiÒn dù tr÷ lµ kh«ng ch¾c ch¾n h¬n nhiÒu so víi t¸c dung cña nã ®èi
víi c¬ sè tiÒn tÖ.
5. 2.3. B¸n trªn thÞ trêng më:
NÕu NHT¦ b¸n 100 triÖu ®ång tr¸i kho¸n cho mét ng©n hµng hay
mét giíi phi ng©n hµng c¬ sè tiÒn tÖ sÏ gi¶m 100 triÖu ®ång. VÝ dô, nÕu
NHT¦ b¸n c¸c tr¸i kho¸n ®ã cho mét c¸ nh©n, c¸ nh©n ®ã thanh to¸n c¸c
tµi kho¶n Êy b»ng tiÒn mÆt, th× ngêi mua ®ã trao ®æi 100 triÖu ®ång tiÒn
mÆt lÊy 100 triÖu ®ång tr¸i kho¸n vµ ®a ®Õn tµi kho¶n T nh sau:
Giíi phi ng©n hµng
Tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
Chøng kho¸n +100
TiÒn mÆt -100
MÆt kh¸c, NHT¦ ®· gi¶m bít tµi s¶n chøng kho¸n cña nã 100 triÖu
®ång vµ còng ®· h¹ thÊp tµi s¶n nî tiÒn tÖ qua viÖc nhËn tiÒn mÆt ®Ó thanh
to¸n cho c¸c tr¸i kho¸n cña nã, do vËy gi¶m bít sè lîng tiÒn lu hµnh 100
triÖu ®ång.
NHT¦
Tµi s¶n cã Tµi s¶n nî
Chøng kho¸n -100 §ång tiÒn lu hµnh - 100
T¸c dông cña 100 triÖu ®ång tr¸i kho¸n ®ã trªn thÞ trêng më lµ lµm
gi¶m bít mét sè tiÒn b»ng nh thÕ cña c¬ sè tiÒn tÖ, tuy r»ng tiÒn dù tr÷ gi÷
12
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
nguyªn kh«ng thay ®æi. Nh÷ng tr¹ng th¸i kh¸c nhau cña c¸c tµi kho¶n trong
c¸c trêng hîp ngêi mua c¸c tr¸i kho¸n ®ã lµ mét ng©n hµng hoÆc ngêi mua
®ã thanh to¸n c¸c tr¸i kho¸n Êy b»ng mét sÐc ph¸t ra theo mét tµi kho¶n
tiÒn göi cã thÓ ph¸t sÐc t¹i ng©n hµng ®Þa ph¬ngcña ngêi Êy, ®Òu dÉn ®Õn
mét sù gi¶m bít 100 triÖu ®ång trong c¬ sè tiÒn tÖ, tuy r»ng viÖc gi¶m x¶y
ra do møc tiÒn dù tr÷ ®· sôt gi¶m.
Tõ sù ph©n tÝch cña chóng ta vÒ mua b¸n trªn thÞ trêng më, nay cã
thÓ ®a ra kÕt luËn sau: t¸c dung cña c¸c nghiÖp vô thÞ trêng më ®èi víi
tiÒn dù tr÷ lµ kh«ng ch¾c ch¾n h¬n nhiÒu so víi t¸c dung ®è ®èi víi c¬
sè tiÒn tÖ. Do ®ã, NHT¦ cã thÓ kiÓm so¸t c¬ sè tiÒn tÖ mét c¸ch cã
hiÖuqu¶ h¬n b»ng c¸c nghiÖp vô thÞ trêng më so víi cã thÎ kiÓm so¸t c¸c
kho¶n tiÒn dù tr÷.
6. ¦u ®iÓm cña nghiÖp vô thÞ trêng më:
Së dÜ nghiÖp vô thÞ trêng më ®îc coi lµ c«ng cô quan träng nhÊt do
c¸c u ®iÓm næi bËt sau:
6.1. nghiÖp vô thÞ trêng më ph¸t sinh theo ý tëng chñ ®¹o cña
NHT¦: trong ®ã NHT¦ hoµn toµn chñ ®éng kiÓm so¸t ®îc khèi lîng giao
dÞch. Tuy nhiªn, viÖc kiÓm so¸t nµy lµ gi¸n tiÕp, kh«ng nhËn thÊy ®îc. VÝ
dô nh trong nghiÖp vô chiÕt khÊu, NHT¦ cã thÓ khuyÕn khÝch hoÆc kh«ng
khuyÕn khÝch c¸c NHTM, chØ th«ng b¸o l·i suÊt chiÕt khÊu, mµ kh«ng kiÓm
so¸t trùc tiÕp khèi lîng cho vay chiÕt khÊu.
6.2. NghiÖp vô thÞ trêng më võa linh ho¹t nhng võa chÝnh x¸c. Cã
thÓ sö dông ë bÊt kú quy m« nµo. Khi cã yªu cÇu thay ®æi vÒ dù tr÷ hoÆcc¬
sè tiÒn tÖ, dï ë møc nhá nµo ®i n÷a, nghiÖp vô thÞ trêng më còng cã thÓ ®¹t
®îc b»ng c¸ch mua hoÆc b¸n mét lîng nhá chøng kho¸n. Ngîc l¹i, nÕu cã
yªu cÇu thay ®æi dù tr÷ hoÆc c¬ së tiÒn tÖ ë quy m« lín, NHT¦ còng cã ®ñ
kh¶ n¨ng thùc hiÖn ®îc th«ng qua viÖc mua hoÆc b¸n mét khèi lîng lín t-
¬ng øng c¸c chøng kho¸n.
6.3. NghiÖp vô thÞ trêng më dÔ dµng ®¶o chiÒu.
NÕu NHT¦ cã m¾c ph¶i sai sãt nµo ®ã trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn
nghiÖp vô thÞ trêng më, th× cã thÓ ngay tøc kh¾c söa ch÷a sai sãt ®ã. VÝ dô,
khi NHT¦ nhËn thÊy r»ng, l·i suÊt trªn thÞ trêng tiÒn tÖ (l·i suÊt ng¾n h¹n )
hiÖn ®ang qu¸ thÊp do võa qua NHT¦ ®· thùc hiÖn viÖc mua qu¸ nhiÒu trªn
thÞ trêng më, th× cã thÓ tøc kh¾c söa ch÷a nã b»ng c¸ch b¸n ngay c¸c giÊy
tê cã gi¸ cho c¸c ng©n hµng.
6.4. NghiÖp vô thÞ trêng më cã tÝnh an toµn cao.
13
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
Giao dÞch trªn thÞ trêng më hÇu nh kh«ng gÆp rñi ro, xÐt trªn gãc ®é
cña c¶ ng©n hµng trung ¬ng lÉn c¸c NHTM, bëi v×, c¬ së b¶o ®¶m cho c¸c
giao dÞch trªn thÞ trêng më ®Òu lµ nh÷ng gi©ý tê cã gi¸, cã tÝnh thanh kho¶n
cao, kh«ng cã rñi ro tµi chÝnh.
6.5. NghiÖp vô thÞ trêng më cã thÓ thùc hiÖn mét c¸ch nhanh
chãng kh«ng vÊp ph¶i sù chËm trÔ cña c¸c thñ tôc hµnh chÝnh. Khi NHT¦
quyÕt ®Þnh muèn thay ®æi dù tr÷ hoÆc c¬ së tiÒn tÖ, NHT¦ chØ cÇn ®a ra
yªu cÇu cho c¸c nhµ giao dÞch chøng kho¸n ( trªn thÞ trêng tiÒn tÖ ) vµ sau
®ã viÖc mua b¸n sÏ ®îc thùc thi ngay.
7. Thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña nghiÖp vô thÞ trêng më cña mét sè níc
trªn thÕ giíi:
Nh ta ®· biÕt nghiÖp vô thÞ trêng më ra ®êi tõ nh÷ng n¨m 1920 ®Çu
tiªn t¹i Mü vµ sau ®ã do tÝnh chÊt kh¶ thi cña nã mµ nghiÖp vô thÞ trêng më
®îc nhiÒu níc trªn thÕ giíi ¸p dông, ®Æc biÖt lµ c¸c níc ph¸t triÓn. Sau ®©y
ta sÏ xem xÐt ho¹t ®éng thÞ trêng më t¹i mét sè níc tiªu biÓu trªn thÕ giíi
nh Mü hoÆc §øc.
7.1.Ho¹t ®éng thÞ trêng më t¹i Mü:
NghiÖp vô thÞ trêng më lµ c«ng cô chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quan träng nhÊt
bëi v× nh÷ng nghiÖp vô nµy lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh quan träng nhÊt ®èi víi
nh÷ng thay ®æi trong c¬ sè tiÒn tÖ, vµ lµ nguån chÝnh g©y ra nh÷ng biÕn
®éng trong cung øng tiÒn tÖ. ViÖc mua trªn thÞ trêng tiÒn tÖ lµm t¨ng c¬ sè
tiÒn tÖ, do ®ã t¨ng cung øng tiÒn tÖ, cßn viÖc b¸n trªn thÞ trêng tiÒn tÖ th×
thu hÑp c¬ sè tiÒn tÖ b»ng c¸ch gi¶m bít cung øng tiÒn tÖ. VÝ dô nh thay ®æi
trong tiÒn göi cña kho b¹c t¹i Fed hoÆc tiÒn næi. Fed tiÕn hµnh nghiÖp vô
thÞ trêng më víi c¸c chøng kho¸n cña kho b¹c Mü vµ cña c¸c c¬ quan nhµ
níc kh¸c, nhÊt lµ c¸c tÝn phiÕu kho b¹c.
Së dÜ Fed tiÕn hµnh ®¹i bé phËn nghiÖp vô thÞ trêng më cña m×nh
víi chøng kho¸n kho b¹c bëi v× thÞ trêng cña nh÷ng chøng kho¸n nµy rÊt
láng vµ cã dung lîng kinh doanh lín nhÊt. ThÞ trêng nµy cã kh¶ n¨ng tiÕp
nhËn ®îc mét lîng rÊt lín nghiÖp vô cña Fed mµ kh«ng lµm cho gÝa c¶
biÕn ®éng qu¸ m¹nh cã thÓ lµm cho thÞ trêng sôp ®æ.
T¹i Mü, c¬ quan ra quyÕt ®Þnh vÒ nghiÖp vô thÞ trêng më lµ Uû ban
ThÞ trêng tù do liªn bang (FOMC). tuy nhiªn, c¬ quan thùc sù tiÕn hµnh
c¸c nghiÖp vô Êy, lµ phßng kinh doanh t¹i Ng©n hµng dù tr÷ liªn bang cña
New york.
§«i khi nghiÖp vô thÞ trêng më ®îc tiÕn hµnh b»ng c¸c viÖc mua b¸n
ngay th¼ng c¸c chøng kho¸n. Nhng th«ng thêng phßng kinh doanh tham gia
14
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
vµo vµo c¸c hîp ®ång mua l¹i hoÆc hîp ®ång mua l¹i ®¶o ngîc. Trong mét
hîp ®ång mua l¹i (thêng gäi lµ repo), Fed mua chøng kho¸n víi sù tho¶
thuËn r»ng ngêi b¸n sÏ mua l¹i nh÷ng chøng kho¸n ®ã trong trong mét thêi
gian ng¾n, thêng kh«ng qu¸ mét tuÇn. Mét hîp ®ång repo thùc tÕ lµ mét
viÖc mua t¹m thêi trªn thÞ trêng më vµ lµ mét c¸ch mµ ngêi ta ®Æc biÖt
mong muèn ®Ó tiÕn hµnh mét nghiÖp vô thÞ trêng më thô ®éng mµ cã thÓ
®¶o ngîc l¹i trong thêi gian ng¾n. Khi Fed muèn tiÕn hµnh mét nghiÖp vô
b¸n t¹m thêi trªn thÞ trêng më, Fed tham gia mét giao dÞch mua- b¸n kÕt
hîp (®«i khi gäi lµ mét repo ®¶o ngîc), theo ®ã Fed b¸n chøng kho¸n vµ
ngêi mua tho¶ thuËn b¸n trë l¹i cho Fed trong mét thêi gian ng¾n sau ®ã.
Cã thÓ nãi, trong thËp kû qua, Fed ®· gãp phÇn vùc dËy nÒn kinh tÕ
Mü tõ cuéc khñng ho¶ng nÆng nÒ b»ng viÖc gi¶m sót l·i suÊt ( tõ 9,8 %
n¨m 1989 xuèng 2,9 % n¨m 1993) mµ kh«ng can thiÖp vµo c¬ chÕ thÞ trêng
x¸c ®Þnh tØ gi¸ cña ®ång USD ( thùc tÕ tõ th¸ng 5/1989 ®Õn th¸ng 9/1992,
®ång USD bÞ ph¸ gi¸ 17% ). Trong c¸c n¨m 1993-1995, Fed ®· n©ng l·i
suÊt tõ 3 lªn 6%, sau ®ã ®ång USD ®· phôc håi vÞ trÝ cña m×nh trªn c¸c thÞ
trêng ngo¹i hèi thÕ giíi. Vµo ®Çu n¨m 1995, khi søc Ðp l¹m ph¸t ®· gi¶m,
FED ®· c¾t gi¶m l·i suÊt ®Ó thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ. Nh vËy, Fed ®·
c©n ®èi mét c¸ch linh ho¹t gi÷a kiÒm chÕ l¹m ph¸t vµ duy tr× tèc ®é t¨ng tr-
ëng kinh tÕ, nhê vËy ®¶m b¶o nÒn kinh tÕ t¨ng trëng trong mét thêi gian dµi
mµ kh«ng g©y l¹m ph¸t cao. MÆt kh¸c, uy tÝn ®¹t ®îc cña Fed cßn do nã
s½n sµng thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®· lùa chän trong ®iÒu kiÖn lu«n chÞu søc Ðp
cña nhiÒu thÕ lùc.
7.2.Ho¹t ®éng thÞ trêng më t¹i §øc:
T¹i §øc, nghiÖp vô thÞ trêng më bao hµm viÖc NHT¦ bu«n b¸n
chøng tõ, tÝn phiÕu cã gi¸ víi l·i suÊt cè ®Þnh. NHT¦ mua nh÷ng lo¹i giÊy
tê nµy vµ sÏ t¹o ra tiÒn ng©n hµng trung ¬ng( bá tiÒn ng©n hµng trung -
¬ng ra mua, nh vËy lµm t¨ng khèi lîng tiÒn tÖ lu hµnh). Ngîc l¹i, NHT¦
b¸n ra c¸c lo¹i giÊy tê nµy sÏ thu vÒ tiÒn ng©n hµng trung ¬ng. ChÝnh s¸ch
nghiÖp vô thÞ trêng më t¸c ®éng trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp vµo c¸c ®¹i lîng kh¶
n¨ng thanh to¸n cña ng©n hµng, khèi lîng tiÒn tÖ, l·i suÊt. HiÖu qu¶ cña
nghiÖp vô thÞ trêng më phô thuéc vµo lo¹i tÝn phiÕu, ph¬ng ph¸p mua b¸n
tÝn phiÕu trªn thÞ trêng vµ ph¹m vi ®èi tîng ®îc tham gia vµo nghiÖp vô thÞ
trêng më.
a). C¸c lo¹i chøng tõ, giÊy tê cã gi¸:
Ngêi ta ph©n biÖt chøng tõ, giÊy tê cã gi¸ ng¾n h¹n hoÆc dµi h¹n.
NÕu NHT¦ mua tÝn phiÕu vµo, c¸c ng©n hµng sÏ t¨ng ®îc kh¶ n¨ng thanh
15
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
to¸n, cßn khi NHT b¸n ra tÝn phiÕu cho c¸c ng©n hµng mua, c¸c ng©n hµng
sÏ gi¶m kh¶ n¨ng thanh to¸n ( ng¾n h¹n).
Khi l·i suÊt trªn thÞ trêng tiÒn t¨ng bëi khèi lîng tiÒn NHT¦ trªn thÞ
trêng tiÒn gi¶m hoÆc nhu cÇu ®èi víi tiÒn ng©n hµng trung ¬ng t¨ng.
NHT¦ bá tiÒn NHT¦ cña m×nh ra mua c¸c lo¹i tÝn phiÕu ng¾n h¹n vµ lµm
l·i suÊt trªn thÞ trêng gi¶m ®i. Vµ ng¬c l¹i, sù thay ®æi ë thÞ trêng tiÒn t¸c
®éng t¬ng tù ®èi víi c¸c thÞ trêng tiÒn kh¸c, t¸c ®éng vµo c¬ cÊu l·i suÊt,
vµo l·i suÊt dµi h¹n trªn thÞ trêng vèn.
ChÝnh s¸ch kinh tÕ ng¾n h¹n thêng híng vµo c¸c môc tiªu kinh tÕ ®ßi
hái hiÖu qu¶ nhanh, cÇn t¸c ®éng vµo thÞ trêng vèn gi¶m l·i suÊt ®Ó kÝch
thÝch ®Çu t, do ®ã, NHT¦ ph¶i mua b¸n c¶ c¸c tÝn phiÕu dµi h¹n.
b). Ph¹m vi ®èi tîng cña chÝnh s¸ch thÞ trêng c«ng khai:
(+) NÕu ®èi tîng chØ lµ thµnh phÇn ng©n hµng, c¸c biÖn ph¸p chÝnh
s¸ch thÞ trêng c«ng khai cña ng©n hµng liªn bang chØ t¸c ®éng tíi c¬ cÊu
(trong ng¾n h¹n) vµ ph¹m vi (trong dµi h¹n ) khèi lîng ph¬ng tiÖn thanh
to¸n cña c¸c ng©n hµng vµ ph¶i qua khu vùc ng©n hµng míi t¸c ®éng tíi ®-
îc khu vùc kh«ng ph¶i lµ ng©n hµng.
(+) nÕu ng©n hµng liªn bang bu«n b¸n th¼ng víi thµnh phÇn ngoµi
ng©n hµng (nhng trong khu«n khæ cña chÝnh s¸ch thÞ trêng më) th× sÏ t¸c
®éng trùc tiÕp ®Õn khèi lîng tiÒn tÖ, trùc tiÕp ®Õn M1, kh«ng cÇn ph¶i qua
hÖ thèng ng©n hµng, nh vËy t¸c ®éng ch¾c ch¾n h¬n vµ sÏ nhanh h¬n.
(+) Ngoµi ra cßn cã thÓ t¸c ®éng vµo kh¶ n¨ng göi tiÒn vµo thµnh
phÇn kh«ng ph¶i lµ ng©n hµng, b»ng c¸ch Êy t¹o ra kh¶ n¨ng lùa chän hÊp
dÉn cho göi vèn tiÕt kiÖm vµ kinh doanh cã thêi h¹n cu¶ c¸c ng©n hµng ë
møc ®é khèi lîng lín, buéc c¸c ng©n hµng ph¶i söa ®æi chÝnh s¸ch l·i suÊt
cña m×nh ®Ó thu hót kh¸ch hµng.
c). C¸ch b¸n cña ng©n hµng liªn bang §øc:
Ng©n hµng liªn bang b¸n ra tÝn phiÕu cã thÓ ®Þnh gi¸ ( b»ng l·i suÊt
hoÆc tû gi¸ ). Ph¬ng ph¸p nµy cßn gäi lµ ph¬ng ph¸p l·i suÊt. Cßn nÕu b¸n
ra c¶ mét khèi lîng nhÊt ®Þnh th× ®îc gäi lµ ph¬ng ph¸p ®Êu thÇu:
- ë ph¬ng ph¸p l·i suÊt, ng©n hµng liªn bang ®Þnh gi¸, c¸c ng©n
hµng muèn mua ®¨ng ký khèi lîng.
- ë ph¬ng ph¸p ®Êu thÇu, ng©n hµng liªn bang ®Þnh ra ®iÒu kiÖn
cho mét khèi lîng nhÊt ®Þnh ( nh thêi gian, l·i suÊt tèi thiÓu ...), c¸c ng©n
hµng ®Êu thÇu víi nhau.
16
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
ChÝnh s¸ch thÞ trêng më lµ c«ng cô cã thÓ sö dung rÊt linh ho¹t trong
bÊt kú loai chÝnh s¸ch tiÒn tÖ nµo. Nã lµ c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m«. ChÝnh s¸ch
thÞ trêng më cã t¸c dung ®¸nh tÝn hiÖu vÒ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ Ýt h¬n chÝnh
s¸ch l·i suÊt vµ chÝnh s¸ch dù tr÷ tèi thiÓu. Nã t¹o ra cuéc c¹nh tranh gi÷a
thµnh phÇn ng©n hµng vµ thµnh phÇn kh«ng ph¶i lµ ng©n hµng, cã kh¶ n¨ng
t¸c ®éng trùc tiÕp vµo chÝnh s¸ch tiÒn tÖ vµ kh¶ n¨ng thanh to¸n, nhÊt lµ vÒ
khèi lîng, cã thÓ ®¹t ®îc môc tiªu mét c¸ch võa h÷u hiÖu võa phï hîp víi
thÞ trêng, c¶ vÒ xu híng chi phÝ lÉn giíi h¹n.
§iÒu 15 luËt ng©n hµng liªn bang cho phÐp ng©n hµng liªn bang §øc
thùc hiÖn chÝnh s¸ch thÞ trêng c«ng khai, nhng kh«ng ®îc tù ph¸t hµnh tÝn
phiÕu. Lóc ®Çu, ng©n hµng liªn bang sö dung hèi phiÕu, can thiÖp vµo thÞ tr-
êng tiÒn b»ng nghiÖp vô pension hèi phiÕu ( cã nghÜa lµ mua c¸c hèi phiÕu
cña c¸c ng©n hµng víi ®iÒu kiÖn sau mét thêi gian nhÊt ®Þnh c¸c ng©n hµng
l¹i ph¶i mua l¹i sè hèi phiÕu nµy), b»ng c¸ch ng¨n chÆn c¸c ng©n hµng liªn
tôc sö dung tÝn dung thÕ chÊp. Ph¬ng ph¸p nµy cã thÓ sö dung h÷u hiÖu vÒ
ng¾n h¹n, kh«ng g©y ra nh÷ng biÕn ®éng lín trªn thÞ trêng tiÒn. Ng©n hµng
liªn bang §øc còng sö dung ph¬ng ph¸p l·i suÊt, kh«ng g©y ra nh÷ng biÕn
®éng lín trªn thÞ trêng tiÒn. Ng©n hµng liªn bang §øc còng sö dung ph¬ng
ph¸p l·i suÊt, ph©n chia theo thêi gian vµ lo¹i. Nhng ng©n hµng liªn bang
§øc chñ tr¬ng ng¨n c¸c ng©n hµng tr¶ l¹i tÝn phiÕu tríc thêi h¹n nªn kh«ng
c«ng bè l·i suÊt nhËn l¹i, kh«ng bu«n b¸n nh÷ng lo¹i tÝn phiÕu lóc nµo còng
cã thÓ tr¶ l¹i ®îc cho ng©n hµng liªn bang v× nÕu kh«ng, sÏ ch¼ng chi phèi
®îc kha n¨ng thanh to¸n cña c¸c ng©n hµng.
N¨m 1967, lÇn ®Çu tiªn ng©n hµng liªn bang sö dung nghiÖp vô thÞ tr-
êng më víi tÝn phiÕu dµi h¹n, môc ®Ých nh»m lµm gi¶m l·i suÊt trªn thÞ tr-
êng vèn mét c¸ch nhanh h¬n vµ trùc tiÕp h¬n ( ®Õn cu«Ý n¨m mua vµo 1,3 tØ
DM ). Tõ th¸ng 6 n¨m 1971, ng©n hµng liªn bang §øc cho phÐp c¶ thµnh
phÇn kh«ng ph¶i lµ ng©n hµng tham gia nghiÖp vô thÞ trêng më. Khi kinh tÕ
ph¸t triÓn theo chiÒu híng ®i xuèng, ng©n hµng liªn bang ph¶i mua nhiÒu
( nh tõ th¸ng 7 ®Õn th¸ng 10 n¨m 1975 mua tÝn phiÕu trÞ gi¸ 7,6 tØ DM ). Tõ
nhiÒu n¨m nay, ng©n hµng liªn bang §øc sö dung tÝn phiÕu vµ chøng tõ cã
gi¸ cho nghiÖp vô pesion, t¨ng cêng dïng ph¬ng ph¸p ®Êu thÇu, kÕt hîp ph-
¬ng ph¸p ®Êu thÇu theo kiÓu Mü vµ Hµ Lan.
PhÇn 2. thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña nghiÖp vô
thÞ trêng më t¹i viÖt nam
17
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
1. Sù cÇn thiÕt ph¶i ra ®êi nghiÖp vô thÞ trêng më ë viÖt nam:
ë gãc ®é kh¸i qu¸t, chÝnh s¸ch tiÒn tÖ lµ nh÷ng môc tiªu vµ nh÷ng
gi¶i ph¸p ®ång bé mµ NHT¦ sö dông trong ®iÒu hµnh nh»m t¸c ®éng vµo
kh¶ n¨ng s½n cã vµ gi¸ vèn kh¶ dung, qua ®ã ¶nh hëng lªn toµn bé c¸c ho¹t
®éng tiÒn tÖ, tÝn dông, thanh to¸n... trong nÒn kinh tÕ. nãi c¸ch kh¸c, chÝnh
s¸ch tiÒn tÖ ph¶i nh»m vµo môc tiªu b¶o ®¶m æn ®Þnh gi¸ trÞ ®ång tiÒn vµ an
toµn hÖ thèng tÝn dông, b»ng c¸ch kiÓm so¸t c¸c kªnh b¬m vµ rót tiÒn
NHT¦ trong lu th«ng. Theo thuËt ng÷ tiÒn tÖ, ®©y lµ nhiÖm vô kiÓm so¸t l-
îng tiÒn cung øng, ®îc ®iÒu tiÕt qua hai kªnh bao gåm kªnh tÝn dông vµ
kªnh mua, b¸n. Kªnh thø nhÊt ®îc thÓ hiÖn qua h×nh thøc cho vay t¸i cÊp
vèn cña NHT¦ cho c¸c tæ chøc tÝn dung. Kªnh thø hai qua mua, b¸n ngo¹i
tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng vµ mua, b¸n giÊy tê cã gi¸ trªn
nghiÖp vô thÞ trêng më. Ngoµi ra, t¨ng hay gi¶m lîng tiÒn cung øng cßn ®îc
®iÒu tiÕt th«ng qua tØ lÖ dù tr÷ b¾t buéc: mét tØ lÖ dù tr÷ b¾t buéc thÊp, tiÒn
díi d¹ng vèn kh¶ dung sÏ t¨ng lªn vµ ngîc l¹i, mét tØ lÖ dù tr÷ b¾t buéc cao
vèn kh¶ dung sÏ gi¶m ®i t¬ng øng, theo thuËt ng÷ tiÒn tÖ gäi lµ kh¶ n¨ng t¹o
tiÒn. C¸ch t¨ng hay gi¶m tiÒn cung øng qua c¸c kªnh nãi trªn ®Òu cã nh÷ng
u nhîc ®iÓm kh¸c nhau phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn kh¸ch quan cña nÒn kinh tÕ
vµ kh¶ n¨ng cho phÐp cña NHT¦. theo ®¸nh gi¸ cña c¸c chuyªn gia, ®iÒu
tiÕt lîng tiÒn cung øng qua nghiÖp vô thÞ trêng më cã nhiÒu u thÕ h¬n c¸c
kªnh kh¸c.Th«ng qua viÖc mua, b¸n c¸c giÊy tê cã gi¸ trªn thÞ trêng thø cÊp
gi÷a mét bªn lµ ng©n hµng trung ¬ngmét bªn kh¸c lµ c¸c tæ chøc tÝn dông,
lµm lîng tiÒn biÕn thiªn chØ theo mét chiÒu hoÆc t¨ng hoÆc gi¶m phï hîp
yªu cÇu can thiÖp cña NHT¦.
Ho¹t ®éng nghiÖp vô thÞ trêng më bao qu¸t toµn bé nh÷ng néi dung
quyÕt ®Þnh tÝnh hiÖu qu¶ cña nã. C¸c bíc tiÕn hµnh cña phiªn giao dÞch gåm
ho¹t ®éng cña ban ®iÒu hµnh nghiÖp vô thÞ trêng më vµ quy tr×nh thao t¸c
kü thuËt cña bé phËn sµn giao dÞch.
Tõ nh÷ng thuËn lîi khi thùc hiÖn nghiÖp vô thÞ trêng më kÕt hîp víi
®iÒu kiÖn thùc tÕ cña níc ta, ngµy 09/03/2000 QuyÕt ®Þnh sè 85/2000/Q§-
NHNN14 vÒ viÖc ban hµnh Quy chÕ NghiÖp vô thÞ trêng më do thèng ®èc
NHNN ViÖt Nam ký ®· ®îc ban hµnh. Cho tíi ngµy 12/07/2000, nghiÖp vô
thÞ trêng më do NHNN chñ tr× ®· më phªn giao dÞch ®Çu tiªn, ®¸nh dÊu mét
bíc ph¸t triÓn quan träng trong ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña Ng©n hµng
Trung ¬ng theo ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp.
2. Vµi nÐt vÒ ho¹t ®éng cña nghiÖp vô thÞ trêng më t¹i ViÖt Nam:
18
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
Víi viÖc mua b¸n tr¸i phiÕu, tÝn phiÕu vµ c¸c c«ng cô tµi chÝnh kh¸c
trªn thÞ trêng më, Ng©n hµng Trung ¬ng (NHT¦) sÏ lµm t¨ng hoÆc gi¶m
møc tiÒn c¬ b¶n ( tiÒn NHT¦) trong toµn hÖ thèng ng©n hµng vµ qua ®ã t¸c
®«ng ®Õn møc cung tiÒn tÖ cho nÒn kinh tÕ. ThÞ trêng më t¹i ViÖt Nam ®·
dîc ®a vµo ho¹t ®éng h¬n hai n¨m. Trong hai n¨m qua, khèi lîng tr¸i, tÝn
phiÕu ®îc mua b¸n qua thÞ trêng kh«ng ngõng t¨ng lªn, qua ®ã, NHNN ®·
tõng bíc t¸c ®éng vµo thÞ trêng, gi¶m dÇn c¸c c«ng cô kiÓm so¸t trùc tiÕp
®Ó chuyÓn sang sö dông c¸c c«ng cô kiÓm so¸t gi¸n tiÕp. Tuy nhiªn, ph¶i
nãi r»ng thÞ trêng më ho¹t ®éng cha thùc sù s«i ®éng. Cô thÓ lµ, thµnh phÇn
tham gia chñ yÕu lµ bèn ng©n hµng th¬ng mai nhµ níc; cã nhiÒu phiªn ®Êu
thÇu kh«ng cã thµnh viªn ®¨ng ký. MÆt kh¸c, viÖt Nam ®ang trong qu¸
tr×nh héi nhËp khu vùc vµ quèc tÕ, nÒn kinh tÕ ®ang t¨ng trëng, viÖc kiÓm
so¸t gi¸n tiÕp ngµy cµng trë nªn quan träng. NÕu chóng ta tiÕp tôc duy tr× sö
dung c¸c c«ng cô kiÓm so¸t trùc tiÕp th× thÞ trêng sÏ t×m c¸ch lÈn tr¸nh. tuy
vËy, ®Ó cho nghiÖp vô thÞ trßng më trë thµnh mét bé phËn chÝnh cña chÝnh
s¸ch tiÒn tÖ th× c¸c c«ng cô kh¸c ®ang ®îc NHNN sö dung cÇn ®îc xem xÐt
l¹i vµ cÇn ®iÒu chØnh; ®ång thêi, c¬ së h¹ tÇng cña thÞ trêng cÇn ph¶i ®îc
chuyÓn ®æi ®Ó t¹o nªn sù phèi hîp ®ång bé trong viÖc sö dung c¸c c«ng cô
chÝnh s¸ch tiÒn tÖ.
2.1. §iÒu kiÖn thÞ trêng tµi chÝnh:
ThÞ trêng tµi chÝnh cña níc ta vÉn cßn nhá bÐ vÒ qui m«, ®¬n s¬ vÒ
chñng lo¹i hµng ho¸ ®ång thêi c¬ së vËt chÊt kü thuËt cßn rÊt l¹c hËu:
2.1.1. ThÞ trêng tr¸i phiÕu chÝnh phñ:
N¨m 1991, tr¸i phiÕu chÝnh phñ ra ®êi ®Ó ®¸p øng nhu cÇu chi tiªu
cña chÝnh phñ ( kh«ng th«ng qua kªnh NHT¦ ph¸t hµnh tiÒn ) ®Õn 1994,
khi tr¸i phiÕu kho b¹c vµ tr¸i phiÕu c«ng tr×nh ®îc phÐp ph¸t hµnh réng r·i
th× thÞ trêng tr¸i phiÕu chÝnh phñ míi t¬ng ®èi ®îc më réng. Tríc n¨m
1995, tr¸i phiÕu chÝnh phñ ph¸t hµnh trùc tiÕp ®Õn c«ng chóng t¹i c¸c chi
nh¸nh kho b¹c nªn khèi lîng tr¸i phiÕu nhá:17 tû ®ång( trong c¶ giai ®o¹n
1991-1995). Tõ th¸ng 6, b¾t ®Çu ph¸t hµnh qua NHNN, lîng tr¸i phiÕu ®·
dåi dµo h¬n. Theo quy chÕ ph¸t hµnh tr¸i phiÕu chÝnh phñ ®îc ban hµnh
kÌm theo nghÞ ®Þnh 01/2000/ N§-CP ngµy 13/01/2000 cña chÝnh phñ th×
tr¸i phiÕu chÝnh phñ ®îc ph¸t hµnh qua c¸c kªnh nh : ®Êu thÇu qua NHNN
( ®èi víi tÝn phiÕu kho b¹c); ph¸t hµnh th«ng qua thÞ trêng chøng kho¸n,
b¸n lÎ qua hÖ thèng kho b¹c Nhµ níc, ®¹i lý ph¸t hµnh vµ b¶o l·nh vµ b¶o
l·nh ph¸t hµnh (®èi víi tr¸i phiÕu kho b¹c vµ tÝn phiÕu ®Çu t). Tr¸i phiÕu
chÝnh phñ ®îc n¾m gi÷ chñ yÕu bëi c¸c NHTM quèc doanh vµ mét sè Ýt
19
§Ò ¸n lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ.
NHTM cæ phÇn, chñ yÕu lµ ®Ó gi¶i quyÕt lîng vèn tån ®äng; do ®ã, kh¶
n¨ng ph¸t triÓn thÞ trêng thø cÊp lµ rÊt yÕu. HiÖn nay, khèi lîng tr¸i phiÕu
ChÝnh phñ ®ang cßn gi¸ trÞ lu hµnh chØ ®¹t kho¶ng 4000 tû ®ång.
2.1.2. ThÞ trêng liªn ng©n hµng:
tuy ®· cã sù s«i ®éng nhÊt ®Þnh nhng cha thùc sù ph¸t triÓn, chØ
dõng ë møc giao dÞch diÔn ra ®èi víi tõng nhãm nhá trªn c¬ së vay mîn th-
êng xuyªn vµ hiÓu biÕt lÉn nhau. C¸c chi nh¸nh ng©n hµng níc ngoµi t¬ng
®èi tÝch cùc tham gia thÞ trêng nµy.So víi doanh sè giao dÞch trªn thÞ trêng
më, th× doanh sè giao dÞch trªn thÞ trêng liªn ng©n hµng lín h¬n nhiÒu( cã
ngµy cao ®iÓm lªn tíi 1000 tû ®ång).
2.2.Khu«n khæ ph¸p lý:
Hµng lo¹t c¸c v¨n b¶n vÒ c¸c vÊn ®Ò liªn quan tíi nghiÖp vô thÞ trêng
më ®· ®îc ban hµnh trong n¨m 2000 nh Quy chÕ nghiÖp vô thÞ trêng më,
quy ®Þnh ®¨ng ký giÊy tê cã gi¸, quy tr×nh nghiÖp vô ®Êu thÇu tÝn phiÕu
NHNN.
3. Thùc tÕ ho¹t ®éng cña nghiÖp vô thÞ trêng më thêi gian võa qua:
3.1. sè lîng thµnh viªn tham gia:
Thµnh viªn tham gia nghiÖp vô thÞ trêng më ph¶i lµ c¸c TCTD ®¶m
b¶o ®Çy ®ñ mét sè ®iÒu kiÖn nh ph¶i cã tµi kho¶n tiÒn göi t¹i NHNN, ph¶i
cã ®ñ ph¬ng tiÖn cho ho¹t ®éng thÞ trêng më.. ph¶i ®¨ng ký víi NHNN ®Ó
®îc ho¹t ®éng nghiÖp vô thÞ trêng më. NÕu tÝnh cho ®Õn cuèi n¨m 2001,th×
ph¹m vi thµnh viªn tham gia bao gåm 15 thµnh viªn lµ Ng©n hµng Ngo¹i th-
¬ng ViÖt Nam, NHN0&PTNT ViÖt Nam, Ng©n hµng C«ng th¬ng ViÖt Nam,
Quü tÝn dung nh©n d©n trung ¬ng, NH§T&PT ViÖt Nam,NHTM cæ phÇn
§«ng ¸, Ng©n hµng Chinfon, NHTM cæ phÇn Sµi gßn thêng tÝn, NHTM cæ
phÇn quèc tÕ, NHTM cæ phÇn Ph¬ng Nam, NHTM cæ phÇn c¸c doanh
nghiÖp ngoµi quèc doanh, NHTM cæ phÇn Qu©n ®éi, NHTM cæ phÇn T©n
ViÖt, ABN AMRO Bank, C«ng ty tµi chÝnh bu ®iÖn. Tuy cha ph¶i lµ nhiÒu
song sè lîng c¸c TCTD nµy ®· ®¹i diÖn cho c¸c TCTD hiÖn cã ë ViÖt Nam.
Khèi lîng giao dÞch qua nghiÖp vô thÞ trêng më tõ 12/07/2000 ®Õn ngµy
15/11/2000 cña ng©n hµng C«ng th¬ng ViÖt Nam lµ 810,420 tû ®ång,
NHNo&PTNT lµ 16,670 tû ®ång, Ng©n hµng ngo¹i th¬ng ViÖt Nam :
228,020 tû ®ång, NH§T&PT ViÖt Nam: 393,390 tû ®ång. Trong thêi gian
nµy, chñ yÕu NHNN ¸p dông ph¬ng thøc ®Êu thÇu l·i suÊt, chØ duy nhÊt cã
4 phiªn ®Çu tiªn ¸p dông ph¬ng thøc ®Êu thÇu khèi lîng. L·i suÊt ®¨ng ký
dao ®éng trong kho¶ng 4,00%/n¨m ®Õn 5,58%/ n¨m. Nh×n chung, l·i suÊt
nµy ®· phÇn nµo ph¶n ¸nh ®îc diÔn biÕn t×nh h×nh l·i suÊt cña thÞ trêng, bëi
20