NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP XÂY DỰNG BỆNH ÁN ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ CHẨN ĐOÁN Y KHOA

  • 21 trang
  • file .pdf
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP XÂY DỰNG BỆNH ÁN ĐIỆN TỬ
HỖ TRỢ CHẨN ĐOÁN Y KHOA
Nguyễn Văn Phi1, Trần Văn Lăng2, Phan Huy Anh Vũ1, Nguyễn Tuấn Anh1
1
Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai
2
Viện Cơ học và Tin học ứng dụng
Tóm tắt báo cáo. Bài báo tập trung nghiên cứu các chuẩn về y khoa như HL7, DICOM để đưa
ra giải pháp xây dựng bệnh án điện tử (ECR - Electronic Clinical Record) phục vụ cho việc
chẩn đoán y khoa. Từ đó có tác dụng hỗ trợ nghiên cứu lâm sàng, dịch tễ, chất lượng chǎm sóc
sức khoẻ, tác dụng của thuốc, ... Ngoài ra, bệnh án điện tử có vai trò quan trọng trong đào tạo,
nghiên cứu và cũng có ý nghĩa đối với việc quản lý và điều hành bệnh viện nói chung. Với giải
pháp được đề xuất, bệnh án điện tử kết hợp với hệ thống chẩn đoán y khoa giúp chuyển tất cả
những thông tin như đơn thuốc điện tử, kết quả xét nghiệm, ảnh chụp X- quang, cộng hưởng
từ, kết quả nội soi, kết quả chẩn đoán và liệu trình điều trị, … thành dữ liệu có cấu trúc. Thông
tin bệnh án điện tử được lưu trữ tập trung và luân chuyển trực tiếp cho các bác sỹ thuộc các
khoa, phòng liên quan. Đặc biệt, bệnh án điện tử cũng có thể chuyển sang dạng đa truyền thông
rất thường được sử dụng trong chẩn đoán hình ảnh từ xa, phục vụ cho việc hội chẩn qua
internet. Giải pháp đã được thử nghiệm thành công ở Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai.
Từ khoá: Hệ thống thông tin y khoa, quản trị dữ liệu
1. Giới thiệu:
Ứng dụng công nghệ thông tin trong y tế là nhu cầu cấp thiết và được Bộ Y tế quan
tâm để phát triển. Tuy nhiên, đến thời điểm này, hệ thống hỗ trợ y khoa không nhiều và
chưa phát huy được hiệu quả. Nguyên nhân không phải do các y, bác sĩ thiếu trình độ về
ứng dụng hay máy móc kém mà do chưa có một hệ thống phù hợp. Công nghệ thông tin đã
được ứng dụng trong y khoa từ rất lâu, cùng với sự phát triển chung của khoa học kỹ thuật.
Theo thống kê cách đây chưa lâu của Bộ Y tế, cả nước mới chỉ có 5% bệnh viện lớn áp
dụng quản lý bệnh viện bằng công nghệ thông tin. Bộ Y tế đang xem đây là chủ trương cấp
thiết khuyến khích các bệnh viện phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.
Khi ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý Bệnh viện không chỉ nhân viên y tế hay
lãnh đạo mới có lợi mà bệnh nhân cũng thu lợi rất nhiều [4]. Các thủ tục hành chính sẽ
nhanh gọn hơn, bác sĩ không còn kê toa bằng bút và giấy nên không còn tình trạng “chữ
bác sĩ” khiến bệnh nhân không luận ra. Tất cả các thông tin về quá trình điều trị bệnh nhân
343
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
được công khai và bệnh án của họ được lưu giữ suốt đời, khi muốn kiểm tra chỉ cần click
chuột. Công việc quản lý bệnh nhân sẽ trở nên khoa học, nhanh chóng và chính xác hơn.
Tuy nhiên để giải quyết vấn đề này hiện đang gặp thách thức và trở ngại lớn đến từ nhiều
phía. [3], [4].
- Làm thế nào để khắc phục khó khăn do máy tính, trang thiết bị tin học còn thiếu, hạ
tầng mạng chưa được quy hoạch, đầu tư tại các Bệnh viện công. Đội ngũ nhân viên, Y -
Bác sĩ chưa quen thao tác trên máy tính. Cơ chế, chính sách của Bảo Hiểm Y Tế thay đổi
từng ngày.
- Bằng cách nào việc đầu tư, triển khai và xây dựng bệnh án điện tử phải theo đúng
pháp luật, đúng các quy định hiện hành của Nhà nước.
- Làm cách nào Bệnh nhân sẽ có thể tự xem, sao lưu các kết quả, truy vấn thông tin,
lịch sử bệnh án và trao đổi với Bác sĩ điều trị thông qua hệ thống này tại nhà. Hoặc gởi
thông tin khám, điều trị, các kết quả cận lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, các phim CT, MRI
định dạng theo chuẩn DICOM cho các Bác sĩ khác ở xa mà không phụ thuộc vào không
gian và thời gian để hội chẩn với nhau qua giao thức mạng.[6].
- Giải quyết như thế nào tình trạng bác sĩ kê đơn khó đọc, những rủi ro do nhầm thuốc
gây tác hại chết người.
- Giải pháp ra sao để cập nhật thông tin khám được nhanh chóng, kịp thời tại mỗi
khâu, kỹ thuật nào cho việc lưu trữ tiền sử khám của bệnh nhân để điều trị hiệu quả.
- Làm thế nào để giúp cho nhân viên, bác sĩ giảm bớt nguy cơ bỏ sót thông tin, quy
định, hoặc ngay cả những nhầm lẫn không đáng có của mình.
- Làm cách nào để giảm bớt giấy tờ, biểu mẫu không cần thiết, giảm bớt thời gian
khám và chờ đợi cho bệnh nhân.
- Làm cách nào để tránh được những tiêu cực lạm dụng từ bệnh nhân đến khám có bảo
hiểm y tế. Công cụ nào để lập các báo cáo khoa học, dự đoán số lượng bệnh nhân điều trị
theo mùa.
- Làm thế nào để bảo vệ, lưu trữ và khai thác nhanh dữ liệu bệnh viện. Đồng thời tiết
kiệm được nhân lực, chi phí cho bệnh viện, tiết kiệm được thời gian đi lại và chờ đợi cho
bệnh nhân.
- Làm thế nào để giảm tải ùn tắt, góp phần chống thất thoát trong Bảo hiểm y tế.
344
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
- Quan trọng hơn hết là làm sao tất cả các thông tin về quá trình điều trị bệnh nhân
được công khai và bệnh án của họ được lưu giữ suốt đời, khi muốn kiểm tra chỉ cần
click chuột.
2. Phương pháp
2.1 Hiện trạng tại Bệnh viện Đa Khoa Đồng Nai
Trong toàn bệnh viện chỉ có khoảng một số ít máy phục vụ công tác hằng ngày, phần
mềm sử dụng chủ yếu là văn phòng và một số phần mềm hỗ trợ tác nghiệp như: DTSoft
phục vụ cho phòng tài chính kế toán, phần mềm Dược Hậu Giang phục vụ cho khoa dược.
Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin khu vực nội trú chủ yếu là các máy cũ, yếu đã trang bị
nhiều năm trước,… mạng nội bộ không ổn định và chưa có qui hoạch.
Trong khu vực ngoại trú, toàn bộ các bác sĩ kê toa bằng tay. Tất cả các công đoạn các nhân
viên phải ghi lại trên sổ sách, chứng từ để báo cáo.
Tóm lại, hiện trạng trước khi ứng dụng và đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và viễn
thông. Trong bệnh viện, các phần mềm sử dụng hạn chế, thiếu nhiều so với nhu cầu thực tế, chưa
mang tính đồng bộ và tổng thể. Do đó không thể liên kết với nhau để xử lý dữ liệu nói chung. Do
vậy đã dẫn đến một số khó khăn về quy trình nghiệp vụ tại Bệnh viện:
Hằng ngày Bệnh Viện thường ở trong tình trạng quá tải về bệnh nhân và quản lý
điều trị.
Hình 1 - Số lượng bệnh nhân khám ngoại trú tại các Bệnh viện lớn
Qua hình 1 cho chúng ta thấy được thực trạng quá tải tại các bệnh viện công đặc biệt
là ở các bệnh viện lớn, trong đó số lượt khám ngoại trú tại Bệnh Viện Đa Khoa Đồng Nai
hằng ngày luôn luôn ở mức trên 2.400 người. Song song đó Bệnh viện thường gặp những
khó khăn lớn như:
345
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
- Thông tin Bệnh sử: Thiếu thông tin hoặc không thể tham khảo nhanh thông tin chi
tiết về tiền sử điều trị bệnh nhân. Đặc biệt các thông tin của bệnh tái khám được điều trị tại
bệnh viện trước đây do hồ sơ cũ đã hủy hoặc thất lạc…
- Lâm sàng: Các khoa Lâm sàng hiện nay chưa có được những thông tin kết nối liên
kết với toàn bộ bệnh viện. Những thông tin về viện phí, về dược phẩm còn chưa đáp ứng
được nhu cầu của các khoa lâm sàng. Các công tác thống kê báo cáo của khoa cho lãnh đạo
bệnh viện, các khoa phòng chức năng có liên quan còn thô sơ, còn gặp nhiều khó khăn và
gây lãng phí thời gian và nhân lực...
- Quản lý Viện phí ngoại trú, BHYT: Công tác theo dõi và tổng hợp viện phí ngoại
trú thường chậm thủ tục và mất thời gian của bệnh nhân . Các bộ phận khoa phòng liên
quan chưa có phần mềm kết nối thống kê được các chi phí viện phí: dịch vụ CLS, Dược,
Phẫu thuật, Dịch vụ.. để tư vấn tốt hơn cho từng bệnh nhân…
- Thông tin Điều dưỡng và bệnh nhân: Điều dưỡng không thể xem lại nhanh thông
tin diễn biến bệnh và điều trị của bệnh nhân do mất nhiều thời gian để lục tìm từng hồ sơ
và trả lời từng người nhà bệnh nhân...
2.2 Chuẩn định dạng DICOM [8]
Cấu trúc của chuẩn DICOM gồm các thành phần sau:
- Thích nghi: Định nghĩa các nguyên tắc thực thi chuẩn gồm các yêu cầu thích nghi và
báo cáo thích nghi CS (Conformance Statement)
- Định nghĩa đối tượng thông tin IOD (Information Object Definition)
- Định nghĩa lớp dịch vụ SC (Service Classes)
- Ngữ nghĩa và cấu trúc dữ liệu
- Từ điển dữ liệu
- Trao đổi bản tin
- Hỗ trợ truyền thông mạng cho việc trao đổi bản tin
- Định dạng file và lưu trữ trung gian
- Sơ lược ứng dụng lưu trữ trung gian
- Chức năng lưu trữ và định dạng trung gian cho trao đổi dữ liệu
- Chức năng hiển thị chuẩn mức xám
- Sơ lược an toàn
- Nguồn ánh xạ nội dung.
346
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Các lớp đối tượng và dịch vụ trong DICOM
Đối tượng: DICOM có hai lớp thông tin là lớp đối tượng và lớp dịch vụ SOP (Service
Object Pair). Lớp đối tượng định ra hai lớp nhỏ là lớp tiêu chuẩn và lớp tổ hợp. Mỗi lớp
tiêu chuẩn bao gồm các đặc tính vốn có của thực thể hiện diện trong thế giới thực.
Lớp tổ hợp là do ACR-NEMA định nghĩa từ các thông tin tổ hợp của các thiết bị ảnh
tạo khác nhau.
- Lớp đối tượng tiêu chuẩn
+ Bệnh nhân + Xét nghiệm + Nguồn lưu trữ + Chú giải ảnh
- Lớp đối tượng tổ hợp
+ Ảnh CR (Computed Radiography) + Ảnh CT (Computed Tomography)
+ Ảnh số hóa film DF (Digital Fluorography) + Ảnh MR (Magnetic Resonance)
+ Ảnh y học hat nhân NM (Nuclear Medicine) + Ảnh siêu âm US (Ultrasound)
+ Đồ hoạ + Đồ hình
Dịch vụ: Lớp dịch vụ DICOM định nghĩa các dịch vụ như lưu trữ, in chất vấn và truy
vấn… Mỗi lớp đều có một từ điển định nghĩa các thuộc tính để mã hoá dữ liệu một cách
chính xác.
Các dịch vụ của DICOM :
Các dịch vụ DICOM được sử dụng để truyền đối tượng bên trong thiết bị và cho thiết
bị thực hiện một dịch vụ cho đối tượng ví dụ như dịch vụ lưu trữ, dịch vụ hiển thị… Một
lớp dịch vụ được xây dựng trên một tập các dịch vụ truyền thông DICOM được gọi là
DIMSE (Dicom Message Sevice Elements). Các DIMSEs là các chương trình phần mềm
thực hiện chức năng xác định. Có hai loại DIMSEs là một cho đối tượng tổ hợp và một cho
đối tượng tiêu chuẩn. Một DIMSE tổ hợp được một cặp thiết bị gồm một thiết bị gồm thiết
bị đưa ra yêu cầu và thiết bị nhận yêu cầu. Vì trong môi trường hướng đối tượng nên dịch
vụ của DICOM được coi là một lớp dịch vụ. Nếu một thiết bị cung cấp dịch vụ thì được
gọi là SCU (Service Class User). Chẳng hạn như đĩa từ là SCP để cho PACS controller lưu
trữ dữ liệu còn CT scanner là SCU để cho đĩa từ trong PACS controller lưu ảnh. Tuy
nhiên, có thể 1 thiết bị vừa là SCP, vừa là SCU như PACS, nó gửi ảnh tới trạm hiển thị
bằng các đưa ra các yêu cầu dịch vụ thì nó là SCU. Nếu nó nhận ảnh từ các thiết bị tạo ảnh
bằng cách cung cấp dịch vụ lưu trữ thì nó lại là SCP.
Các dịch vụ DIMSEs tổ hợp
347
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Các dịch vụ DIMSEs tiêu chuẩn
Mã hóa và cấu trúc dữ liệu dùng trong DICOM
Mã hóa giá trị
Bộ kí tự CR (character Repertoire): là một bộ xác định các kí tự khác nhau được đưa ra
cho mục đích nào đó và được xác định độc lập với cách mã hoá của chúng. Các giá trị là
văn bản hay chuỗi kí tự được tạo bởi các kí tự điều khiển (Control Character) và kí tự đồ
họa (Graphics Character). Phụ thuộc vào môi trường ngôn ngữ địa phương, các DICOM
AE (Application Entity) thực thể ứng dụng sẽ trao đổi thông tin với nhau qua bộ kí tự phù
hợp được sử dụng. Các bộ kí tự DICOM hỗ trợ được định nghĩa trong ISO 859.
Giá trị thể hiện VR (Value Representation) của một thành phần dữ liệu DE (Data
Element) miêu tả loại và Định dạng dữ liệu của trường giá trị trong thành phần dữ liệu. Giá
trị VR được tạo bởi các chuỗi kí tự, trừ trường hợp VR = UI (Unique Idnetifier), còn lại
đều được thêm vào các kí tự trắng Space (20H trong bộ kí tự mặc định của DICOM) khi
cần thiết để đạt được số byte chẵn trong trường giá trị. Với VR = UI thì phải thêm vào
đằng sau kí tự NULL (00H) nếu cần. Với các giá trị VR = OB (Other Byte String) được
thêm vào đằng sau một giá trị byte NULL (00H) khi cần thiết để đạt số byte chẵn.
+ Giá trị quy định: Là các giá trị được dùng với sự quy định của thành phần dữ liệu.
+ Thuật ngữ quy định: Được sử dụng cho trường giá trị bởi sử mở rộng của người thực
hiện để thêm vào các giá trị mới. Các giá trị mới được định nghĩa trong báo cáo thích nghi
và không có cùng ý nghĩa với bất cứ giá trị nào đã được quy định trong chuẩn.
Bộ dữ liệu DS (Data Set) thể hiện một trường hợp cụ thể của đối tượng thông tin thế
giới thực. Bộ dữ liệu gồm có nhiều thành phần dữ liệu. Thành phần dữ liệu gồm nhãn, VR,
chiều dài và trường giá trị. Trong DICOM có các loại thành phần dữ liệu sau:
+ Thành phần dữ liệu yêu cầu loại 1: là loại thành phần dữ liệu bắt buộc. Trường giá trị
phải hợp lệ là VR hay VM (Value Multiplicity). Chiều dài phải khác 0.
+ Thành phần dữ liệu loại 1C: Xuất hiện trong các điều kiện cụ thể nào đó. Dưới các
điều kiện đó, nó có cùng các yêu cầu loại 1. Nếu các điều kiện xuất hiện mà không có
thành phần dữ liệu này thì đó là không hợp lệ.
+ Thành phần dữ liệu yêu cầu loại 2: là thành phần dữ liệu bắt buộc. Tuy nhiên, nếu
giá trị của thành phần dữ liệu này là chưa biết thì có thể mã hoá với chiều dài giá trị bằng 0
và không có giá trị. Sự vắng mặt của thành phân giá trị này trong bộ dữ liệu là không
hợp lệ.
348
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
+ Thành phần dữ liệu điều kiện loại 2C: có các yêu cầu giống loại 2 dưới một số điều
kiện cụ thể. Nếu có các điều kiện đó mà không có thành phần dữ liệu này thì sẽ không
hợp lệ.
+ Thành phần dữ liệu tùy chọn loại 3: là loại thành phần dữ liệu tùy chọn. Do đó sự
vắng mặt của thành phần dữ liệu này không hề gây ra một dấu hiệu gì và không vi phạm.
Nó được mã hoá với chiều dài bằng 0 và không có giá trị.
Định dạng file DICOM
Thông tin đầu file (Header): Bao gồm các định danh bộ dữ liệu được đưa vào file. Nó
bắt đầu bởi 128 byte file Preamble (tất cả được đưa về 00H). Sau đó 4 byte kí tự “DICM”.
Tiếp theo là các thành phần dữ liệu đầu file. Các thành phần dữ liệu đầu file này là bắt
buộc đối với mọi file DICOM. Các thành phần dữ liệu đầu file này là bắt buộc đối với mọi
file DICOM. Các thành phần dữ liệu này có nhãn dạng (0002, xxxx), được mã hóa theo cú
pháp chuyển đổi VR ẩn và Little Endian.
Hình 2 - Định dạng của DICOM
Qua hình 2 lý giải cho chúng ta biết định dạng của DICOM gồm: 794 bytes đầu dùng
để định dạng Header DICOM, mô tả kích thước ảnh và các thông tin ảnh. Để biết được
kích thước ảnh ta dựa vào thông tin của Frames, Rows và Columns trong phần Header.
Hình trên là ví dụ về một ảnh MRI với số Frames, Rows, Columns tương ứng được chụp:
109 x 91 x 2 = 19838 bytes. Như vậy ta sẽ tính được kích thước của ảnh.
Bộ dữ liệu: Mỗi file chỉ chứa một bộ dữ liệu thể hiện một SOP cụ thể và duy nhất liên
quan đến một lớp SOP đơn và IOD tương ứng. Một file có thể chứa nhiều hình ảnh khi các
IOD được xác định mang nhiều khung. Cú pháp chuyển đổi được sử dụng để mã hóa bộ dữ
liệu được xác định duy nhất thông qua UID cú pháp chuyển đổi trong thông tin đầu file
DICOM.
Thông tin quản lý file DICOM
Định dạng file DICOM không bao gồm thông tin quản lí file để tránh sự trùng lặp với
chức năng liên quan ở lớp định dạng trung gian. Nếu cần thiết với một sơ lược ứng dụng
DICOM cho trước, các thông tin sau sẽ được đưa ra một lớp định dạng trung gian:
349
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
- Định danh sở hữu nội dung file
- Thông tin truy cập (ngày giờ tạo)
- Điều khiển truy cập file ứng dụng
- Điều khiển truy cập phương tiện trung gian vật lý (bảo vệ ghi…)
Định dạng file DICOM an toàn: Một file DICOM an toàn là một file DICOM được mã
hóa với một cú pháp bản tin mật mã được định nghĩa trong RFC2630. Phụ thuộc vào thuật
toán mật mã sử dụng, một file DICOM an toàn có thể có các thuộc tính an toàn sau:
- Bảo mật dữ liệu
- Xác nhận nguồn gốc dữ liệu
- Tính toàn vẹn dữ liệu
2.3 Cấu trúc chuẩn HL7 [8], [9]
Để quản lý các dữ liệu không phải là hình ảnh, HL7 cung cấp các phương thức để trao
đổi, quản lý và tích hợp các dữ liệu y tế điện tử thuộc chẩn đoán hoặc quản lý. Health
Levels 7 là một tổ chức phi lợi nhuận được thành lập năm 1987, tiêu chuẩn này được thừa
nhận là tiêu chuẩn thế giới để trao đổi, kết hợp, chia sẻ, truy xuất các thông tin y tế điện tử
trong các bệnh viện cũng như các tổ chức y tế. Tên gọi HL7 bắt nguồn từ mô hình truyền
thông 7 lớp của ISO. Mỗi lớp có một vai trò, trong đó lớp 1 đến lớp 4 đề cập đến truyền
thông, bao gồm lớp Vật lý, Liên kết dữ liệu Mạng và Vận chuyển. Các lớp 5-7 đề cập đến
chức năng như Phiên, Biểu diễn dữ liệu và Ứng dụng. Lớp 7 là lớp cao nhất đề cập đến
mức ứng dụng gồm các khái niệm về trao đổi dữ liệu. Mức này hỗ trợ rất nhiều chức năng
khác nhau như kiểm tra bảo mật, xác định người tham gia, cấu trúc dữ liệu trao đổi. HL7
tạo ra “khả năng tương thích giữa các hệ thống quản lý bệnh nhân điện tử, hệ thống quản lý
phòng khám, hệ thống thông tin của phòng xét nghiệm, nhà ăn, nhà thuốc, phòng kế toán
cũng như hệ thống bản ghi sức khỏa điện tử và hệ thống bản ghi y tế điện tử
Cấu trúc của một thông điệp HL7
Các thành phần của một thông điệp
HL7 có cấu trúc hướng thông tin, trái ngược với cấu trúc hướng Server-Client. Nghĩa
là khi xảy ra sự kiện, ứng dụng sẽ gửi một thông điệp đến ứng dụng khác thay vì đáp ứng
yêu cầu. Trong đó cấu trúc
Dữ liệu ban đầu → Khối tin → Đoạn tin → Thông điệp
350
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
- Dữ liệu ban đầu (Primitive data): Là dữ liệu của một trường hay một trường con. Ví
dụ: trường Family Name có dữ liệu là Slater
- Khối tin (Composite): Khối tin được tạo thành từ các dữ liệu ban đầu hay các khối tin
khác. Trong bảng 1 gợi ý cho chúng ta biết được mỗi thành phần của khối tin được tách
biệt bởi ký tự ^
Bảng 1 - Ví dụ của một khối tin
- Đoạn tin (Segment): Mỗi dòng trong một thông tin sẽ được chỉ định là một đoạn tin.
Một đoạn tin được tạo thành từ các khối tin. Mỗi một đoạn điều chứa một loại thông tin
nhất định. Ví dụ:
+ Đoạn tin MSH chứa các thông tin về người gửi, người nhận, loại thông điệp,
thời gian…
+ Đoạn tin PID chứa các mẫu thông tin về bệnh nhân như họ tên, mã số, ngày sinh,
giới tính…
+ Đoạn tin PV1 chứa thông tin về bệnh nhân thu thập lúc nhập viện: phòng bệnh, bác
sĩ điều trị…
- Thông điệp (Message): thông điệp HL7 là thông điệp các mã ASCII, yêu cầu là có
thể “đọc được” (nghĩa là nếu bỏ qua các ký tự đặc biệt thì bạn vẫn có thể đọc được thông
tin). Mỗi thông điệp là một chuỗi hay một nhóm các đoạn tin. Mỗi đoạn tin có thể tùy chọn
hay lặp lại.
Các ký tự phân cách
Các ký tự phân cách là một phần quan trọng trong thông điệp HL7, chúng được dùng
để phân biệt các trường dữ liệu, các khối tin…
351
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Bảng 2 - Các ký tự phân cách
Ký tự Mục đích
0x0D Đánh dấu kết thúc một đoạn tin
| Phân cách trường (field)
^ Phân cách trường con (sub-field)
& Phân cách trường con phụ (sub-subfield)
~ Phân cách các trường lặp lại
\ Ký tự dùng bỏ qua
2.4 Xây dựng bệnh án điện tử [5][7]
Để chẩn đoán bệnh nhân, chúng ta phải dùng nhiều thông tin về bệnh sử, kết quả khám
bệnh, thông tin chẩn đoán, thông tin về hình ảnh (X-quang, CT, MRI, ...), thậm chí có cả
ngân hàng dữ liệu chứa đựng tri thức hỗ trợ tiến trình ra quyết định. Trên cơ sở ứng dụng
công nghệ thông tin, y học có những khả năng mới như chẩn đoán hình ảnh từ xa, tư vấn từ
xa, hội chẩn từ xa.
Bài báo tập trung nghiên cứu và ứng dụng cho những đối tượng là bệnh nhân ngoại trú
có bệnh mãn tính và trong quá trình điều trị có sử dụng dịch vụ kỹ thuật cao như chụp cộng
hưởng từ, chụp điện toán đa lớp cắt tại Bệnh Viện Đa Khoa Đồng Nai.
Phương án kỹ thuật
Với việc trang bị máy móc, phương tiện hiện đại đã đặt cho bệnh viện một số bài toán
cần công nghệ thông tin giải quyết đó là:
- Làm sao chúng ta có thể lưu trữ đầy đủ các thông tin, hồ sơ bệnh nhân, hình ảnh y
khoa từ các máy sinh hình một cách khoa học. Mục đích để có thể xây dựng ngân hàng dữ
liệu y khoa phục vụ cho việc khai phá dữ liệu, chẩn đoán, điều trị và phục vụ học tập,
nghiên cứu cho Bác Sĩ. Đồng thời cũng là một phần của hồ sơ pháp lý quan trọng trong
việc truy hồi thông tin
- Chuẩn hóa dự liệu theo một tiêu chuẩn chung. Xây dựng hệ thống dễ dàng trao đổi
thông tin, hình ảnh, dữ liệu giữa các thiết bị y khoa trong các khoa phòng. Nhằm mang lại
sự tiện nghi và chính xác cao phục vụ Bác Sĩ trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh nhanh
chóng, hiệu quả.
- Làm sao có thể trao đổi dự liệu qua mạng Internet phục vụ cho việc hội chẩn từ xa.
Làm sao có thể chia sẽ thông tin, dữ liệu y khoa giữa các bệnh viện trong khu vực. Phục vụ
cho công tác chỉ đạo tuyến, giảm tải bệnh nhân từ các bệnh viện tuyến dưới.
352
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng [5]
Hệ thống thông tin hỗ trợ chẩn đoán y khoa được phát triển theo định hướng:
DICOM.
Viê ̣c trang bi ̣thiế t bi ̣theo yêu cầ u đảm bảo hê ̣ thố ng vâ ̣n hành ổ n đinh
̣ và performance
tố t trong vòng 3-5 năm. Tuy nhiên để có thể tăng performance và tiń h an toàn dữ liệu thì
tôi có các giải pháp nâng cấ p sau (thứ tự ưu tiên giảm dầ n theo chiề u từ trên xuố ng):
Tăng số lươ ̣ng CPU của máy chủ application/database từ 2 lên 4
Tăng dung lươ ̣ng ram của máy chủ application/database từ 8 lên 16 GB
Trang bi ̣hê ̣ thố ng cluster (2 máy chủ chạy song song ) để tăng độ an toàn dữ liệu đảm
bảo hệ thống vận hành ổn định 24/7.
Đối với hệ thống máy sinh hình hiện đại đề xuất mô hình như sau:
Thứ nhất: Hệ thống máy MSCT 128
Hình 3 - Mô phỏng sơ đồ hoạt động máy
MSCT 128
Thứ 2: Hệ thống máy MRI
Hình 4 - Mô phỏng sơ đồ
hoạt động máy MRI
353
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Mô hình hệ thống thông tin hỗ trợ chẩn đoán y khoa
Hệ thống sẽ được cài đặt tập trung toàn bộ tại máy chủ (Server) của bệnh viện. Cơ sở
dữ liệu duy nhất của toàn bệnh viện đặt tại Phòng công nghệ thông tin của Bệnh viện. Tất
cả các khoa phòng truy cập hệ thống qua hệ thống mạng truyền tin để cập nhật dữ liệu và
khai thác thông tin. Phương án này đảm bảo dữ liệu tức thời và quản lý tập trung mọi hoạt
động của bệnh viện trên một cơ sở dữ liệu duy nhất.
Hình 5 - Hệ thống tra cứu thông tin bệnh án điện tử
Hình 6 - Hình mô phỏng hệ thống quản lý bệnh nhân ngoại trú
354
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Việc thiết kế và lắp đặt các cluster trong hệ thống y khoa này cần thoả mãn các yêu
cầu sau:
- Yêu cầu về tính sẵn sàng cao. Các tài nguyên mạng phải luôn sẵn sàng trong khả
năng cao nhất để cung cấp và phục vụ các người dùng cuối và giảm thiểu sự ngưng hoạt
động hệ thống ngoài ý muốn.
- Yêu cầu về độ tin cậy cao. Độ tin cậy cao của cluster được hiểu là khả năng giảm
thiểu tần số xảy ra các sự cố, và nâng cao khả năng chịu đựng sai sót của hệ thống.
- Yêu cầu về khả năng mở rộng được. Hệ thống phải có khả năng dễ dàng cho việc
nâng cấp, mở rộng trong tương lai. Việc nâng cấp mở rộng bao hàm cả việc thêm các thiết
bị, máy tính vào hệ thống để nâng cao chất lượng dịch vụ, cũng như việc thêm số lượng
người dùng, thêm ứng dụng, dịch vụ và thêm các tài nguyên.
Ba yêu cầu trên được gọi tắt là RAS (Reliability-Availability-Scalability), những hệ
thống đáp ứng được ba yêu cầu trên được gọi là hệ thống RAS (cần phân biệt với Remote
Access Service là dịch vụ truy cập từ xa).
Hệ thống thông tin hỗ trợ chẩn đoán được thiết kế theo mô hình ứng dụng 3 lớp:
Hình 7 - Giải pháp xây dựng hệ thống thiết kế theo kiến trúc 3 lớp
(Nguồn: Website FPT)
Lớp trình diễn: Bao gồm các chương trình hoặc giao diện tại máy trạm người sử dụng.
Lớp trình diễn này cung cấp các giao diện cho phép người dùng có thể vận hành hệ
thống được.
355
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Lớp xử lý nghiệp vụ: Bao gồm các chương trình xử lý nghiệp vụ tại máy chủ đặt tại
Phòng công nghệ thông tin để quản lý. Lớp xử lý nghiệp vụ là các thủ tục các chương trình
để xử lý nghiệp vụ và truy xuất CSDL trực tiếp
Lớp CSDL: Lưu trữ và xử lý CSDL hệ thống tại máy chủ và giao tiếp hệ thống ứng
dụng khác
3. Kết quả
Trong phần này bài báo giới thiệu kết quả đã triển khai hệ thống chẩn đoán y khoa và
đưa vào sử dụng hệ thống bệnh án điện tử tiên tiến nhất. Tất cả các bệnh nhân chọn gói
khám dịch vụ dành cho doanh nhân, gói dịch vụ dành cho người bận rộn tại Bệnh viện Đa
Khoa Đồng Nai có thể tự xem, sao lưu các kết quả, truy vấn thông tin, lịch sử bệnh án và
trao đổi với Bác sĩ điều trị thông qua hệ thống này tại bất cứ nơi đâu có kết nối Internet,
cụ thể:
- Quá trình khám chữa bệnh ngoại trú: chẩn đoán, điều trị, toa thuốc, chỉ định cận lâm
sàng, diễn biến bệnh. Kết quả xét nghiệm cận lâm sàng, hình ảnh học.
- Kết quả siêu âm, nội soi tử cung, nội soi tai mũi họng, nội soi dạ dày, nội soi đại
tràng, sinh thiết.
- Phim chẩn đoán hình ảnh: CT, MRI.. Kết quả CT, MRI.
- Đây có thể được xem là một trong những hệ thống tốt nên được sử dụng tại các
Bệnh viện.
Yêu cầu về hệ thống cần:
Hệ thống máy chủ Clustering và RAID 5 để đảm bảo dữ liệu hoạt động ổn định.
Máy chủ Database/Application:
Hệ điều hành: Windows Server 2003 / 2008
SQL Server 2005/2008, Visual Studio 2010, Tera recon.
Máy chủ Web:
Hệ điều hành: Windows Server 2003 / 2008.
AppServ 2.6.0, Navicat
Máy người dùng
Hệ điều hành: Windows XP / Windows Vista / Windows 7..
IE, Firefox, Safari, Microsoft Office, chương trình đọc PDF, flv, avi..
356
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Quy trình xây dựng bệnh án điện tử
Hình 8 - Hệ thống thông tin hổ trợ chẩn đoán y khoa
Quy trình tại Bệnh viện
Chúng ta có thể chọn một bệnh nhân đại diện để minh họa chương trình trong toàn bộ
hệ thống hỗ trợ chẩn đoán y khoa này. Ví dụ bệnh nhân: Nguyễn Thành Tuấn: Sinh năm
1938. Khi vào phòng tiếp đoán được các nhân viên bệnh viện cấp cho ID quản lý là:
BN0000822, với tiền sử ban đầu của bệnh nhân khai viêm đại tràng, u gan. Quy trình được
thực hiện trình tự như sau:
Bước 1: Bệnh nhân đăng ký khám tại phòng tiếp đón của bệnh viện và được nhân
viên cập nhật thông tin hành chánh cho bệnh nhân.
Bước 2: Bệnh nhân được nhân viên phòng tiếp đón hướng dẫn đến phòng khám
357
Một số vấn đề chọn lọc của Công nghệ thông tin và truyền thông, Cần Thơ, 7- 8 tháng 10 năm 2011
Hình 9 - Giao diện phân hệ khám bệnh
Bước 3: Bệnh nhân sẽ được bác sĩ khám và cho chỉ định xét nghiệm, cận lâm sàng. Kế
tiếp bệnh nhân đi đóng phí tạm thu và thực hiện các chỉ định cận lâm sàng của Bác sĩ. Sau
đó bệnh nhân sẽ có các kết quả:
Hình 10 - Kết quả chụp MSCT của bệnh nhân
Bước 4: Bệnh nhân sẽ quay trở lại phòng khám, với kết quả cận lâm sàng, bác sĩ sẽ
chẩn đoán bệnh và cho đơn thuốc
Bước 5: Bệnh nhân sẽ được thanh toán tiền lần cuối tại phòng thu phí, kế tiếp tới
phòng phát thuốc và sau cùng là ghé phòng tiếp đón để nhận thông tin đăng nhập vào hệ
358