Một số giải pháp tăng cường công tác quản lý đô thị nhằm bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử, văn hoá khu phố cổ hà nội

  • 63 trang
  • file .doc
LuËn v¨n tèt nghiÖp
Lêi më ®Çu
Thñ ®« Hµ Néi ®ang tiÕn gÇn tíi kØ niÖm 1000 n¨m Th¨ng Long Hµ
Néi, mét sù kiÖn lÞch sö mµ kh«ng chØ riªng nh©n d©n thµnh phè Hµ Néi mµ
cßn toµn d©n c¶ níc, b¹n bÌ n¨m ch©u bèn bÓ ®ãn chê. Nãi ®Õn lÞch sö ph¸t
triÓn “Th¨ng Long- Hµ Néi” th× kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn khu Phè Cæ Hµ
Néi, ®©y lµ mét di s¶n v¨n ho¸, mét ®Æc trng cña Thñ ®« Hµ Néi ngµn n¨m
v¨n hiÕn, thÓ hiÖn lèi sèng truyÒn thèng cña ngêi Trµng An ®îc tÊt c¶ b¹n
bÌ quèc tÕ quan t©m.
LÞch sö h×nh thµnh Khu phè cæ g¾n liÒn víi lÞch sö x©y dùng vµ ph¸t
triÓn cña Kinh thµnh Th¨ng Long xa, nh÷ng c«ng tr×nh cßn l¹i trong khu
Phè Cæ hiÖn nay “Khu 36 phè phêng” chñ yÕu ®îc x©y dùng, c¶i t¹o l¹i vµo
thÕ kØ XIX, ®Çu thÕ kØ XX. Khu Phè Cæ hiÖn nay vÉn ®ang tån t¹i kh«ng
ph¶i nh mét quÇn thÓ kiÕn tróc v« tri v« gi¸c mµ ®ang tån t¹i nh mét c¬ thÓ
sèng. Tuy vËy, c¸c c«ng tr×nh nhµ ë, h¹ tÇng kÜ thuËt mÆc dï ®· ®îc c¶i t¹o
n©ng cÊp nhiÒu song vÉn cßn h¬n 70% sè c«ng tr×nh hiÖn ®ang xuèng cÊp,
nhiÒu c«ng tr×nh cã nguy c¬ bÞ ®æ, h¹ tÇng kÜ thuËt c«ng tr×nh tho¸t níc
nhiÒu khu vùc cò n¸t. Víi mËt ®é d©n c ®«ng ®óc, khu Phè Cæ ®ang cã
nhiÒu vÊn ®Ò bøc xóc vÒ m«i trêng x· héi, vµ c¸c vÊn ®Ò d©n sinh rÊt phøc
t¹p lµ nguyªn nh©n dÉn ®Õn viÖc tån t¹i nhiÒu c«ng tr×nh x©y dùng sai phÐp,
tr¸i phÐp, lÊn chiÕm c¸c c«ng tr×nh di tÝch lÞch sö lµm ¶nh hëng xÊu ®Õn
c¶nh quan di tÝch, cã nhiÒu di tÝch bÞ biÕn d¹ng hoµn toµn. §øng tríc thùc
tr¹ng nµy, UBND QuËn Hoµn KiÕm ®· vµ ®ang thi hµnh biÖn ph¸p nh»m
t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ theo Quy ho¹ch ®Ó ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö
v¨n ho¸, ®Ó cho Phè Cæ thùc sù trë thµnh tr¸i tim cña thñ ®« Hµ Néi, xøng
®¸ng víi nh÷ng g× «ng cha ®· lµm ®Ó b¶o vÖ, ®Ó t«n vinh lÞch sö v¨n ho¸
b¶n s¾c cña c¶ d©n téc.
ChØ cßn 5 n¨m n÷a, ngµy lÔ kØ niÖm träng ®¹i “1000 n¨m Th¨ng
Long– Hµ Néi” sÏ diÔn ra, chÝnh v× vËy mµ khu Phè Cæ gåm 10 phêng cÇn
ph¶i quy ho¹ch, ®îc ®Çu t c¬ së h¹ tÇng, c¶i thiÖn m«i trêng x· héi xøng
®¸ng víi danh hiÖu “Di tÝch lÞch sö quèc gia”. Do vËy cÇn ph¶i t¨ng cêng
h¬n n÷a c«ng t¸c qu¶n lý theo quy ho¹ch; b¶o tån, t«n t¹o, ph¸t huy vµ t«n
vinh gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸, kiÕn tróc.
§Ó cã thÓ t×m hiÓu s©u h¬n vÒ gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ cña khu Phè Cæ,
hiÓu râ h¬n vÒ thùc tr¹ng cña khu Phè Cæ, c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ theo quy
ho¹ch cña c¸c c¬ quan chøc n¨ng ®· vµ ®ang thùc hiÖn nªn em ®· m¹nh d¹n
nghiªn cøu vÒ ®Ò tµi nµy ®Ó hiÓu râ h¬n, víi kiÕn thøc ®· ®îc häc vÒ ®« thÞ
t¹i trêng, víi sù gi¶ng d¹y cña thÇy c« bé m«n Kinh tÕ & qu¶n lý ®« thÞ, víi
nh÷ng hiÓu biÕt qua s¸ch b¸o, em cã thÓ ®a ra ®îc mét sè biÖn ph¸p hay
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 1 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
kiÕn nghÞ nh»m t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý vµ ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö v¨n
ho¸ khu Phè Cæ Hµ Néi.
NhiÖm vô nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ:
- T×m hiÓu c¬ së lý luËn trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ vµ b¶o tån t«n
t¹o, ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n ho¸, lÞch sö khu Phè Cæ.
- §¸nh gi¸ thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ, c«ng t¸c b¶o tån t«n t¹o,
ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n ho¸, lÞch sö trªn ®Þa bµn khu Phè Cæ.
- X¸c ®Þnh môc tiªu, nhiÖm vô chñ yÕu trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ
trong nh÷ng n¨m tíi vµ ®Ò ra mét sè gi¶i ph¸p, kiÕn nghÞ nh»m n©ng cao
h¬n n÷a trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ vµ ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n ho¸ lÞch sö
khu Phè Cæ ®Ó tiÕn tíi " 1000 n¨m Th¨ng Long- Hµ Néi ".
§Ó thùc hiÖn nhiÖm vô nghiªn cøu cña ®Ò tµi cã sö dông c¸c ph¬ng
ph¸p sau: ph¬ng ph¸p x· héi, ph¬ng ph¸p hÖ thèng, ph¬ng ph¸p l« gÝc, ph-
¬ng ph¸p thèng kª.....®Ó thu thËp tµi liÖu, ®¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng vµ ®Ò ra c¸c
gi¶i ph¸p, kiÕn nghÞ.
KÕt cÊu cña ®Ò tµi ngoµi lêi nãi ®Çu vµ phÇn kÕt luËn gåm 3 ch¬ng nh sau:
Ch¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ vµ b¶o tån
t«n t¹o, ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n ho¸ lÞch sö khu Phè Cæ
Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ, b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t
huy gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n ho¸ khu Phè Cæ Hµ Néi
Ch¬ng 3: Mét sè gi¶i ph¸p t¨ng cêng c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ nh»m b¶o
tån t«n t¹o vµ ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n ho¸ khu Phè Cæ
Hµ Néi.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña c« ®· gióp em
hoµn thiÖn ®Ò tµi nµy. Mét lÇn n÷a em ch©n thµnh c¶m ¬n c«!
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 2 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
Ch¬ng I: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ c«ng t¸c
qu¶n lý ®« thÞ, b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy
gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ khu phè cæ Hµ Néi
I. Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ ®« thÞ vµ c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ
1. §« thÞ
Lµ ®iÓm tËp trung d©n c víi mËt ®é cao chñ yÕu lµ lao ®éng phi n«ng
nghiÖp, cã c¬ së h¹ tÇng thÝch hîp, lµ trung t©m tæng hîp hay chuyªn
ngµnh, cã vai trß thóc ®Èy sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña c¶ níc,
cña mét miÒn l·nh thæ, cña mét tØnh, cña mét huyÖn hoÆc cña mét vïng
trong tØnh, trong huyÖn.
§« thÞ kh«ng nh÷ng lµ n¬i tiªu biÓu cho sù ph¸t triÓn, thÞnh vîng vµ
v¨n minh cña mçi quèc gia mµ cßn lµ trung t©m truyÒn b¸ v¨n minh, lµ ®Çu
tµu thóc ®Èy c¸c vïng xung quanh ph¸t triÓn, ®îc cÊu thµnh tõ 2 yÕu tè:
+ C¸c yÕu tè kh«ng gian vËt chÊt: Bao gåm c¬ cÊu quy ho¹ch, kiÕn
tróc, m«i trêng tù nhiªn vµ m«i trêng nh©n t¹o
+ C¸c yÕu tè kinh tÕ x· héi: Bao gåm c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt,
lùc lîng s¶n xuÊt, c¬ cÊu ngµnh, nh©n khÈu- x· héi, lèi sèng,...cña d©n c ®«
thÞ .
ë ViÖt Nam, theo N§ sè 132/ H§BT ngµy 05/5/1990 quy ®Þnh ®« thÞ
lµ c¸c ®iÓm d©n c cã c¸c yÕu tè c¬ b¶n gåm :
+ Lµ trung t©m tæng hîp hay chuyªn ngµnh, cã vai trß thóc ®Èy sù ph¸t
triÓn kinh tÕ- x· héi cña mét vïng l·nh thæ nhÊt ®Þnh.
+Quy m« d©n sè nhá nhÊt lµ 4.000 ngêi (vïng nói cã thÓ nhá h¬n).
+ Tû lÖ lao ®éng phi n«ng nghiÖp chiÕm Ýt nhÊt 60 % tæng sè lao ®éng
cña ®« thÞ ®ã, lµ n¬i s¶n xuÊt hµng ho¸, th¬ng nghiÖp vµ dÞch vô ph¸t triÓn.
+ Cã kÕt cÊu h¹ tÇng kü thuËt vµ c¸c c«ng tr×nh c«ng céng phôc vô ®êi
sèng d©n c ®« thÞ.
+ MËt ®é d©n c ®îc x¸c ®Þnh tuú theo tõng lo¹i ®« thÞ, phï hîp víi ®Æc
®iÓm cña tõng vïng.
(GS.TS NguyÔn §×nh H¬ng- TH.S NguyÔn H÷u §oµn; tr 5, 2003)
2. C«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ
2.1. Qu¶n lý ®« thÞ
Trong ®« thÞ lu«n tån t¹i c¸c nhu cÇu ¨n ë, lµm viÖc, ®i l¹i, vui
ch¬i,...vµ theo xu híng ®« thÞ ho¸ toµn cÇu, c¸c nhu cÇu ®ã ngµy cµng ®ßi
hái cao h¬n, phøc t¹p h¬n, lu«n lu«n ph¸t sinh nh÷ng vÊn ®Ò míi. §Ó ®¸p
øng c¸c nhu cÇu ®ã buéc chÝnh quyÒn ®« thÞ ph¶i tæ chøc x· héi mét c¸ch
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 3 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
khoa häc vµ viÖc qu¶n lý ho¹t ®éng cña ®« thÞ ph¶i trë thµnh mét yªu cÇu
tÊt yÕu. ChÝnh v× vËy c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ lµ kh©u quyÕt ®Þnh cho viÖc
thùc hiÖn nh÷ng ®Þnh híng ph¸t triÓn ®« thÞ nh»m ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn
v÷ng trong mét x· héi ®« thÞ ho¸ víi tèc ®é kh¸ cao. Nã còng trë thµnh mét
chñ ®Ò rÊt quan träng ®èi víi c¸c chÝnh phñ vµ c¸c tæ chøc ph¸t triÓn quèc
tÕ trªn thÕ giíi.
Qu¶n lý ®« thÞ lµ qu¸ tr×nh t¸c ®éng liªn tôc, cã tæ chøc, cã híng ®Ých
b»ng mét hÖ thèng c¸c chñ ch¬ng, c¬ chÕ, chÝnh s¸ch cña c¸c chñ thÓ qu¶n
lý ®« thÞ (c¸c cÊp chÝnh quyÒn, c¸c tæ chøc x· héi, c¸c së, ban ngµnh chøc
n¨ng) vµo c¸c ho¹t ®éng ®« thÞ nh»m sö dông, ®¶m b¶o ph¸t huy tiÒm n¨ng
vµ tËn dông thêi c¬ cña ®« thÞ, t¹o ®iÒu kiÖn, m«i trêng vµ ®iÒu tiÕt, kiÓm
so¸t qu¸ tr×nh x©y dùng, ph¸t triÓn ®« thÞ nh»m thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c
môc tiªu kinh tÕ- x· héi mµ ®« thÞ ®· ®Ò ra.
Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c ®« thÞ ®ßi hái ph¶i t¨ng cêng vai
trß qu¶n lý cña nhµ níc ®èi víi ®« thÞ, v× vËy trªn gãc ®é Nhµ níc, qu¶n lý
nhµ níc ®èi víi ®« thÞ lµ sù can thiÖp b»ng quyÒn lùc cña m×nh (b»ng ph¸p
luËt, th«ng qua ph¸p luËt) vµo c¸c qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi ë ®«
thÞ nh»m ph¸t triÓn ®« thÞ theo ®Þnh híng nhÊt ®Þnh.
2.2. Môc ®Ých vai trß, ®èi tîng cña qu¶n lý ®« thÞ
2.2.1. Môc ®Ých
§« thÞ lµ ®Çu mèi thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng quan träng trong nÒn kinh
tÕ quèc d©n, tû lÖ t¨ng trëng ®« thÞ lµ mét tiªu chÝ mµ chÝnh quyÒn nhµ níc
rÊt quan t©m, qu¶n lý sù t¨ng trëng lµ mét c«ng viÖc quan träng cña c«ng
t¸c qu¶n lý ®« thÞ. ChÝnh v× vËy môc ®Ých ®Çu tiªn cña c«ng t¸c qu¶n lý ®«
thÞ lµ lµm chñ ®îc qu¸ tr×nh t¨ng trëng vµ nghiªn cøu tû lÖ t¨ng trëng cña
®« thÞ.
§Ó qu¶n lý sù t¨ng trëng ®« thÞ c¸c nhµ qu¶n lý ph¶i ®iÒu phèi c¸c
ho¹t ®éng cña ®« thÞ. Mét ®« thÞ ph¸t triÓn bÒn v÷ng lµ mét ®« thÞ cã sù
ph¸t triÓn hµi hoµ gi÷a c¸c thµnh phÇn vµ c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn.Trong qu¸
tr×nh tæ chøc, x©y dùng vµ ph¸t triÓn ®« thÞ, qu¶n lý ®« thÞ ®Ò ra nh÷ng môc
tiªu dµi h¹n, trung h¹n vµ ng¾n h¹n buéc c¸c nhµ qu¶n lý ®« thÞ ph¶i cã
nhiÖm vô ®Ò ra ®îc c¸c ho¹ch ®Þnh vµ lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn tæng thÓ.
§iÒu tiÕt sù ph¸t triÓn cho phï hîp víi sù ph©n bè vµ tr×nh ®é ph¸t
triÓn cña lÞch sö s¶n xuÊt, tËp trung x©y dùng c¬ së kinh tÕ kü thuËt v÷ng
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 4 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
ch¾c v× môc tiªu ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc, gi÷ v÷ng
ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸, ®¶m b¶o an ninh quèc gia vµ b¶o vÖ m«i
truêng sinh th¸i, b¶o vÖ mü quan ®« thÞ.
2.2.2. Vai trß
C«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ ®îc thùc hiÖn tèt sÏ lµm ®« thÞ æn ®Þnh vµ ph¸t
triÓn bÒn v÷ng, n©ng cao tÝnh hiÖu qu¶ vµ tÝnh hîp lý trong viÖc sö dông c¸c
nguån tµi chÝnh, nguån nh©n lùc vµ nguån kü thuËt cña ®« thÞ.
Ch¬ng tr×nh qu¶n lý ®« thÞ lµ mét chÊt xóc t¸c quan träng cho sù ph¸t
triÓn ngay trong m¹ng líi ®« thÞ cña mét vïng, mét níc vµ toµn cÇu.
Th«ng thêng c¸c nhµ kinh tÕ thêng quan t©m ®Õn lîi nhuËn mµ bá qua
hoÆc coi nhÑ vÊn ®Ò m«i trêng, c¸c vÊn ®Ò cung cÊp c¸c dÞch vô du
lÞch...Cßn c¸c nhµ x· héi l¹i chØ quan t©m ®Õn n¹n thÊt nghiÖp, møc thu
nhËp, c¸c vÊn ®Ò x· héi kh¸c....C¸c vÊn ®Ò quan t©m ë mçi ngµnh, mçi tËp
thÓ, mçi c¸ nh©n thêng g©y ra nh÷ng m©u thuÉn tëng chõng khã gi¶i quyÕt.
Nhng nÕu cã sù can thiÖp cña c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ trong tõng lÜnh vùc
cña nã th× mäi m©u thuÉn sÏ ®îc gi¶i quyÕt vµ gi÷a c¸c ho¹t ®éng sÏ ®îc kÕt
hîp hµi hoµ.
2.2.3. §èi tîng nghiªn cøu
Qu¶n lý ®« thÞ lµ mét khoa häc mµ ®èi tuîng cña nã lµ c¸c quy luËt vÒ
mèi quan hÖ qu¶n lý ë ®« thÞ. C¸c mèi quan hÖ nµy phøc t¹p, rµng buéc khèng
chÕ nhau, ¶nh hëng lÉn nhau vµ lu«n lu«n vËn ®éng tõ tr¹ng th¸i nµy sang
tr¹ng th¸i kh¸c vµ ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn quy tr×nh qu¶n lý ®« thÞ.
- Quan hÖ kinh tÕ gi÷a c¸c c¸ nh©n víi nhau, c¸ nh©n víi tËp thÓ, tËp
thÓ víi nhµ níc.
- Quan hÖ chÝnh trÞ: Quan hÖ gi÷a cÊp trªn víi cÊp díi, gi÷a nh÷ng ng-
êi l·nh ®¹o.
- Quan hÖ x· héi: Quan hÖ gia ®×nh, hä hµng, b¹n bÌ, lµng xãm phè phêng...
- Quan hÖ kh¸c: C¸c mèi quan hÖ theo quy luËt tù nhiªn
2.3. Nh÷ng néi dung chñ yÕu cña c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ
2.3.1. Qu¶n lý nhµ vµ ®Êt ®« thÞ theo quy ho¹ch:
Lµ mét trong nh÷ng néi dung rÊt quan träng trong c«ng t¸c qu¶n lý
®« thÞ bëi ®Êt ®ai lµ mét tµi s¶n quan träng trong s¶n xuÊt, quyÒn sö dông vµ
së h÷u ®Êt ®ai thÓ hiÖn sù c«ng b»ng x· héi trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Trªn
nh÷ng m¶nh ®Êt nµy chøa ®ùng nh÷ng c«ng tr×nh phôc vô cho nh÷ng ho¹t
®éng cña ®« thÞ nh ¨n ë, ®i l¹i, lµm viÖc,...cña d©n c ®« thÞ. V× vËy c«ng t¸c
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 5 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
qu¶n lý ®« thÞ kh«ng thÓ t¸ch rêi víi c«ng t¸c qu¶n lý nhµ ë ®« thÞ vµ kh«ng
thÓ kh«ng nh¾c ®Õn trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ. Qu¶n lý nhµ vµ ®Êt ®« thÞ
ph¶i ®¶m b¶o theo quy ho¹ch th× míi ®¶m b¶o cho sù l·nh ®¹o, qu¶n lý
thèng nhÊt cña nhµ níc; lµ c¨n cø quan träng cho viÖc x©y dùng kÕ ho¹ch
sö dông ®Êt ®ai vµ x©y dùng nhµ ë t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó sö dông ®Êt ®ai vµ nhµ ë
mét c¸ch hîp lý.
Qu¶n lý nhµ vµ ®Êt ®« thÞ theo quy ho¹ch gåm nh÷ng néi dung chñ yÕu sau:
+ §iÒu tra, kh¶o s¸t, ®¸nh gi¸.
+ Quy ho¹ch x©y dùng vµ sö dông ®Êt, lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn nhµ.
+ LËp vµ gi¶i quyÕt c¸c thñ tôc quyÒn sö dông, quyÒn së h÷u.
+ CËp nhËt biÕn ®éng, cËp nhËt th«ng tin.
+ LËp c¸c kÕ ho¹ch, v¨n b¶n ph¸p quy.
+ Gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp, vi ph¹m.
2.3.2. Qu¶n lý x©y dùng ®« thÞ theo quy ho¹ch:
Lµ c«ng t¸c quan träng trong hÖ thèng qu¶n lý ®« thÞ bëi nÕu viÖc
x©y dùng kh«ng tu©n theo nh÷ng ®Þnh híng mµ quy ho¹ch ®· v¹ch ra th×
kh«ng thÓ kiÓm so¸t ®îc sù ph¸t triÓn cña ®« thÞ vµ cã thÓ dÉn ®Õn nh÷ng
thiÖt h¹i to lín vÒ nhiÒu mÆt kinh tÕ- x· héi.
Qu¶n lý x©y dùng ®« thÞ theo quy ho¹ch lµ tæng thÓ c¸c biÖn ph¸p, c¸ch
thøc mµ chÝnh quyÒn ®« thÞ vËn dông c¸c c«ng t¸c qu¶n lý ®Ó tæ chøc s¾p xÕp c¸c
kh«ng gian ®« thÞ sao cho sö dông hîp lý c¸c nguån lùc (kh«ng gian, kÕt cÊu h¹
tÇng vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn) ®Ó t¸c ®éng vµo c¸c ho¹t ®éng x©y dùng vµ ph¸t
triÓn(chñ yÕu lµ ph¸t triÓn kh«ng gian vËt thÓ) nh»m ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn
v÷ng (kinh tÕ, x· héi, m«i trêng) cña ®« thÞ.
Néi dung cña qu¶n lý quy ho¹ch x©y dùng ®« thÞ bao gåm c¸c vÊn ®Ò
chñ yÕu sau:
+ LËp v¨n b¶n ph¸p quy.
+ LËp vµ xÐt duyÖt c¸c ®å ¸n quy ho¹ch.
+ Qu¶n lý x©y dùng vµ c¶i t¹o c«ng tr×nh theo quy ho¹ch.
+ B¶o vÖ m«i trêng vµ c¶nh quan ®« thÞ.
+ Qu¶n lý, khai th¸c c¸c c«ng tr×nh c¬ së h¹ tÇng kü thuËt.
+ Thanh tra, kiÓm tra vµ xö lý vi ph¹m.
2.3.3. Qu¶n lý c¸c c«ng tr×nh h¹ tÇng kü thuËt:
C¸c c«ng tr×nh h¹ tÇng kÜ thuËt lµ nh÷ng tµi s¶n vËt chÊt vµ c¸c ho¹t
®éng h¹ tÇng cã liªn quan ®Ó phôc vô c¸c nhu cÇu kinh tÕ- x· héi cña d©n c ®«
thÞ. V× thÕ mµ viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô c¬ së h¹ tÇng (CSHT) lµ mét trong
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 6 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
nh÷ng chøc n¨ng qu¶n lý ®« thÞ quan träng cña chÝnh quyÒn ®« thÞ nh»m
®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®« thÞ.
Néi dung cña qu¶n lý hÖ thèng c¸c c«ng tr×nh h¹ tÇng kÜ thuËt bao
gåm c¸c vÊn ®Ò:
+ Qu¶n lý ngµnh giao th«ng.
+ Qu¶n lý ngµnh cung cÊp níc s¹ch.
+ Qu¶n lý c«ng t¸c tho¸t níc.
+ Qu¶n lý ngµnh n¨ng lîng, th«ng tin liªn l¹c.
+ Qu¶n lý vÖ sinh m«i trêng ®« thÞ.
2.3.4. Qu¶n lý c¬ së h¹ tÇng x· héi ®« thÞ.
Lµ c«ng t¸c tæng hîp qu¶n lý c¸c ngµnh y tÕ, gi¸o dôc, th¬ng m¹i, vui
h¬i gi¶i trÝ...
Qu¶n lý x· héi ®« thÞ bao gåm c¸c nhiÖm vô: An ninh ®« thÞ, phßng
ch¸y ch÷a ch¸y, an ninh v¨n ho¸, trËt tù c«ng céng, phßng chèng ma tuý, tÖ
n¹n x· héi....
Qu¶n lý h¹ tÇng ®« thÞ lµ mét nhiÖm vô cña qu¶n lý nhµ níc vÒ ®« thÞ
mµ chÝnh quyÒn ®« thÞ chÞu tr¸ch nhiÖm.
C¸c biÖn ph¸p b¶o ®¶m an ninh ®« thÞ ®îc chÝnh quyÒn c¸c cÊp giao
cho c¬ quan chuyªn tr¸ch mµ chñ yÕu lµ qu©n ®éi vµ c«ng an.
(Qu¶n lý ®« thÞ - Nhµ XBXD, 2002)
2.3.5. Qu¶n lý m«i trêng ®« thÞ:
Víi tèc ®é ®« thÞ ho¸ chãng mÆt nh hiÖn nay ë c¸c ®« thÞ trong ®ã cã c¶
ViÖt Nam ta mét phÇn t¹o thªm sù hiÖn ®¹i khang trang cho ®« thÞ, n©ng cao
®êi sèng vËt chÊt tinh thÇn, ®¸p øng c¸c nhu cÇu lín cña céng ®ång d©n c ®«
thÞ. Nhng mÆt kh¸c, ®ã lµ t×nh tr¹ng « nhiÔm m«i trêng sinh th¸i ngµy cµng
suy gi¶m nghiªm träng ®ang ë møc c¶nh b¸o. C¸c nhµ m¸y, c«ng xëng, c«ng
tr×nh kÜ thuËt...ngµy ngµy, giê giê mäc lªn còng ®ång nghÜa víi viÖc chÊt lîng
m«i trêng « nhiÔm nÆng nÒ. §iÒu nµy ¶nh hëng rÊt nhiÒu ®Õn sù ph¸t triÓn bÒn
v÷ng. ChÝnh v× vËy ®Ó mét ®« thÞ tån t¹i mét c¸ch bÒn v÷ng trong hiÖn t¹i vµ
trong t¬ng lai th× kh«ng mét chÝnh quyÒn ®« thÞ nµo cã thÓ bá qua c«ng t¸c
qu¶n lý m«i trêng ®« thÞ trong hÖ thèng qu¶n lý ®« thÞ.
Qu¶n lý m«i trêng ®« thÞ sÏ nh»m môc ®Ých c©n ®èi hµi hoµ gi÷a ph¸t
triÓn kinh tÕ, v¨n ho¸ x· héi vµ b¶o vÖ m«i trêng ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn bÒn
v÷ng cña mét ®« thÞ.
2.3.6. Qu¶n lý d©n sè lao ®éng viÖc lµm ®« thÞ:
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 7 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
D©n sè, lao ®éng, viÖc lµm lµ 3 néi dung g¾n liÒn víi nhau trong qu¸
tr×nh ®« thÞ ho¸. Víi tèc ®é ®« thÞ ho¸ nh hiÖn nay dÉn ®Õn bïng næ d©n sè,
dÉn ®Õn t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp, g©y « nhiÔm m«i trêng sinh th¸i... V× vËy,
cÇn ph¶i ®Ò cao c«ng t¸c qu¶n lý d©n sè, lao ®éng viÖc lµm trong qu¶n lý ®«
thÞ. §ã lµ viÖc x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p vµ thùc hiÖn c¸c chÝnh
s¸ch ®Ó ph¸t triÓn vµ æn ®Þnh d©n sè, lao ®éng ®« thÞ, trªn c¬ së t¹o lao
®éng viÖc lµm vµ n©ng cao chÊt lîng sèng cña d©n c ®« thÞ.
(GS.TS NguyÔn §×nh H¬ng- TH.S NguyÔn H÷u §oµn, tr25, 2003)
2.3.7. Qu¶n lý tµi chÝnh, kinh tÕ ®« thÞ:
Mçi chÝnh quyÒn ®« thÞ cÇn cã kÕ ho¹ch ph¸t triÓn tµi chÝnh (thu, chi,
t¹o lËp quü) nh»m ®¶m b¶o cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña ®« thÞ. KÕ ho¹ch
ph¸t triÓn tµi chÝnh lµ kh©u quan träng nhng viÖc qu¶n lý, thùc thi nã cßn
quan träng h¬n nhiÒu. §ã lµ viÖc x¸c ®Þnh chÝnh s¸ch tµi chÝnh, c¬ chÕ tµi
chÝnh hîp lý nh: su tÇm c¸c sè lîng vÒ c¸c nguån quü chñ yÕu, ph©n tÝch xu
híng, dù ®o¸n sù ph¸t triÓn, quy ®Þnh vÒ tiÒm n¨ng tµi chÝnh vµ thiÕt lËp kÕ
ho¹ch tµi chÝnh hîp lý …®Ó t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ.
2.4. C¸c nguyªn t¾c cña c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ:
Nguyªn t¾c qu¶n lý ®« thÞ lµ c¸c quy t¾c do chñ quan con ngêi ®Æt ra
®Ó lµm c¬ së cho qu¸ tr×nh qu¶n lý. §Ó cho c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ hiÖu qu¶
th× c¸c quy t¾c nµy ph¶i cã b¶n chÊt kh¸ch quan. Nh÷ng yªu cÇu kh¸ch
quan ®èi víi nguyªn t ¾c qu¶n lý ®« thÞ lµ :
- CÇn thÓ hiÖn ®îc yªu cÇu cña c¸c quy luËt kh¸ch quan.
- Ph¶i phï hîp víi c¸c môc tiªu qu¶n lý ®« thÞ mµ chÝnh quyÒn c¸c cÊp ®Ò ra.
- Ph¶i ph¶n ¸nh ®óng ®¾n tÝnh chÊt vµ c¸c quan hÖ qu¶n lý.
- Ph¶i ®¶m b¶o tÝnh hÖ thèng, tÝnh nhÊt qu¸n vµ ph¶i ®îc ®¶m b¶o
b»ng ph¸p luËt.
C«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ bao gåm c¸c nguyªn t¾c sau:
+ Nguyªn t¾c tËp trung thèng nhÊt: Thèng nhÊt vÒ c¸c chñ ch¬ng, chÝnh s¸ch,
quy ®Þnh, biÖn ph¸p, thêi gian hµnh ®éng. §Ó ®¶m b¶o tÝnh thèng nhÊt cÇn ph¶i
®¬n gi¶n thñ tôc hµnh chÝnh, gi¶m bít phiÒn hµ cho d©n vµ ®ì l·ng phÝ tiÒn cña.TËp
trung quyÒn l·nh ®¹o, quyÒn quyÕt ®Þnh vµo Uû ban nh©n d©n, kh¾c phôc sù ph©n
t¸n quyÒn lùc cho c¸c c¬ quan chuyªn m«n.
+ Nguyªn t¾c qu¶n lý trùc tiÕp: §Ó tr¸nh t×nh tr¹ng chång chÐo, ph©n
t¸n vµ lÊn ¸t nhau trong qu¶n lý g©y mÊt trËt tù, kû c¬ng ®« thÞ cÇn ph¶i
thùc hiÖn nguyªn t¾c nµy, thÓ hiÖn: Gi¶m cÊp trung gian; T¨ng cêng nhiÖm
vô qu¶n lý hµnh chÝnh vµ quyÒn lùc cho chÝnh quyÒn c¬ së. ChÝnh quyÒn s¬
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 8 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
së tùc tiÕp víi d©n ®Ó gi¶i quyÕt c¸c thñ tôc hµnh chÝnh liªn quan ®Õn ®êi
sèng hµng ngµy.
+ Nguyªn t¾c kÕt hîp gi÷a qu¶n lý ngµnh vµ qu¶n lý l·nh thæ: Nh»m
®¶m b¶o tÝnh thèng nhÊt trong c¶ níc, thèng nhÊt tõ trung ¬ng ®Õn c¬ së.
Qu¶n lý ngµnh ®îc thÓ hiÖn b»ng chiÕn lîc, quy ho¹ch, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn
trong c¶ níc, b»ng c¸c v¨n b¶n ph¸p quy cã hiÖu lùc thi hµnh trong c¶ n-
íc.Víi nguyªn t¾c nµy Uû ban nh©n d©n kh«ng ph¶i chØ lµ cña ®Þa ph¬ng
mµ cßn lµ c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc ë ®Þa ph¬ng thay mÆt trung ¬ng lµm
chøc n¨ng qu¶n lý nhµ níc.
+ Nguyªn t¾c qu¶n lý ®« thÞ cã hiÖu qu¶: TiÕt kiÖm vµ hiÖu qu¶ lµ hai
mÆt cña mét vÊn ®Ò. §èi víi mét nguån lùc cña ®« thÞ (c¬ së vËt chÊt, kü
thuËt, tµi nguyªn tù nhiªn vµ x· héi…) cÇn s¶n xuÊt ra l îng cña c¶i vËt chÊt
tinh thÇn nhiÒu nhÊt ®¸p øng ngµy cao nhu cÇu ph¸t triÓn cña d©n c ®« thÞ.
ViÖc qu¶n lý ®« thÞ cµng cã hiÖu qu¶ cao khi tiÕn hµnh triÖt ®Ó tiÕt kiÖm
nguån lùc ®Ó s¶n sinh ra mét ®¬n vÞ s¶n phÈm.
+ Nguyªn t¾c thiÕt lËp c¬ cÊu tæ chøc tèi u: Nguyªn t¾c nµy kh¼ng
®Þnh r»ng sè c«ng viÖc vµ ngêi chÞu qu¶n lý trùc tiÕp cña mét ngêi qu¶n lý
nµo ®ã ph¶i cã giíi h¹n nhÊt ®Þnh, v× mét ngêi qu¶n lý kh«ng thÓ bao qu¸t,
kiÓm so¸t, gi¸m s¸t mét sè qu¸ lín nh÷ng ngêi thuéc cÊp díi.
+ Nguyªn t¾c kÕt hîp hµi hoµ c¸c lîi Ých x· héi: Néi dung chÝnh cña
nguyªn t¾c nµy lµ ph¶i kÕt hîp hµi hoµ c¸c lo¹i lîi Ých cña x· héi bao gåm
c¶ lîi Ých vËt chÊt vµ lîi Ých tinh thÇn (lîi Ých cña Nhµ níc, tËp thÓ, c¸ nh©n)
trªn c¬ së nh÷ng ®ßi hái cña quy luËt kh¸ch quan.
+ Nguyªn t¾c xö lý tèt c¸c mèi quan hÖ ®èi ngo¹i: C¸c quan hÖ ®èi
ngo¹i cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®ªn viÖc ph¸t triÓn ®« thÞ. V× vËy mµ nguyªn t¾c
c¬ b¶n nµy cÇn quan t©m lµ ®a ph¬ng ho¸ quan hÖ, ®a d¹ng ho¸ quan hÖ,
t«n träng chÝnh kiÕn cña nhau b»ng sù hîp t¸c víi c¸c tæ chøc kh¸c, l·nh thæ
kh¸c ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô cña m×nh.
(TS. Ph¹m Träng M¹nh; QL§T; tr48, 49,50 ; N¨m 2002 )
2.5. C¸c ph¬ng ph¸p c¬ b¶n trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ:
- Ph¬ng ph¸p x· héi ho¸ qu¶n lý ®« thÞ.
- Ph¬ng ph¸p sö dông c¬ chÕ qu¶n lý.
- Ph¬ng ph¸p vËn dông c¸c quy luËt kinh tÕ.
- Ph¬ng ph¸p qu¶n lý ®« thÞ b»ng quan hÖ ®èi ngo¹i.
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 9 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
II. B¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸
khu Phè Cæ
1. Kh¸i niÖm vÒ Phè Cæ vµ di s¶n v¨n ho¸:
Phè Cæ lµ mét quÇn thÓ kh«ng gian ®« thÞ cæ ®îc h×nh thµnh, x©y dùng
vµ ph¸t triÓn qua nhiÒu giai ®o¹n lÞch sö hiÖn ®ang tån t¹i nh mét chøng
tÝch lÞch sö vµ chøa ®ùng mét hÖ thèng gi¸ trÞ lÞch sö truyÒn thèng, v¨n ho¸,
nghÖ thuËt, kiÕn tróc, quy ho¹ch vµ kinh tÕ x· héi to lín ®îc Bé V¨n ho¸
Th«ng tin; c¸c tæ chøc v¨n ho¸ trong níc vµ quèc tÕ c«ng nhËn lµ di tÝch
cÇn ®îc b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy gi¸ trÞ .
Khu Phè Cæ n»m trong tæng thÓ kh«ng gian phè phêng víi nh÷ng ng«i
nhµ cæ, nh÷ng c«ng tr×nh kiÕn tróc (vËt thÓ vµ phi vËt thÓ), c¸c c«ng tr×nh di tÝch
lÞch sö v¨n ho¸, c¸ch m¹ng, c¸c phè nghÒ víi nh÷ng ngµnh nghÒ truyÒn
thèng…mang ®Ëm dÊu Ên cæ x a, to¸t lªn mét vÎ ®Ñp v¨n ho¸, ®Ëm ®µ b¶n
s¾c d©n téc.
(T¹p chÝ Quy ho¹ch, sè 11 / 2004, tr15)
Phè Cæ còng lµ mét di tÝch lÞch sö v¨n ho¸, v× vËy còng cÇn ph¶i ®îc
b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy gi¸ trÞ.
VÒ mÆt kh¸i niÖm, NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 5 Ban chÊp hµnh
Trung ¦¬ng (kho¸ VIII) còng ®· kh¼ng ®Þnh:"Di s¶n v¨n ho¸ lµ tµi s¶n v«
gi¸, g¾n kÕt céng ®ång d©n téc, lµ cèt lâi cña b¶n s¾c d©n téc, c¬ së ®Ó
s¸ng t¹o nh÷ng gi¸ trÞ míi vµ giao lu v¨n ho¸. HÕt søc coi träng b¶o tån, kÕ
thõa vµ ph¸t huy nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ truyÒn thèng (b¸c häc vµ d©n gian),
v¨n ho¸ c¸ch m¹ng, bao gåm c¶ v¨n ho¸ vËt thÓ vµ phi vËt thÓ".
LuËt Di s¶n v¨n ho¸ ®îc Quèc héi kho¸ X, kú häp thø 9, th«ng qua
ngµy 26-6-2001 vµ cã hiÖu lùc thi hµnh tõ 1-1-2002 còng ®· kh¼ng ®Þnh ":
'' Di s¶n v¨n ho¸ ViÖt Nam lµ tµi s¶n quý gi¸ cña céng ®ång d©n c¸c
d©n téc ViÖt Nam vµ lµ mét bé phËn cña v¨n ho¸ nh©n lo¹i, cã vai trß to lín
trong sù nghiÖp dùng níc vµ gi÷ níc cña nh©n d©n ta."
Nh vËy di s¶n v¨n ho¸ lµ toµn bé nh÷ng s¶n phÈm, toµn bé nh÷ng gi¸
trÞ vËt chÊt vµ tinh thÇn cña d©n téc ®· s¸ng t¹o, ®Ó l¹i, lu gi÷, trao truyÒn
nhiÒu thÕ hÖ. Nã cã thÓ lµ di s¶n v¨n ho¸ vËt thÓ (tiÕng nãi, ch÷ viÕt, diÔn x-
íng, lÔ héi, lèi sèng.....); còng cã thÓ lµ di s¶n v¨n ho¸ vËt thÓ (di tÝch lÞch
sö v¨n ho¸, di vËt, cæ vËt, b¶o vËt quèc gia...). Di s¶n v¨n ho¸ tån t¹i díi
nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau, ë nh÷ng vïng miÒn, nh÷ng téc ngêi kh¸c nhau.
2. Gi¸ trÞ lÞch sö, gi¸ trÞ v¨n ho¸ Phè Cæ:
Gi¸ trÞ v¨n ho¸ lµ c¸c gi¸ trÞ (vËt chÊt, tinh thÇn, tÜnh vµ ®éng, vËt thÓ
vµ phi vËt thÓ…) do con ngêi s¸ng t¹o ra vµ tÝch luü qua qu¸ tr×nh ho¹t ®éng
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 10 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
thùc tiÔn, trong sù t¬ng t¸c víi m«i trêng tù nhiªn vµ x· héi cña m×nh. Mçi
mét lµng x·, mét ®« thÞ, hay mét quèc gia cña mçi d©n téc l¹i mang nh÷ng
gi¸ trÞ v¨n ho¸ riªng biÖt vµ nhê cã gi¸ trÞ v¨n ho¸ mµ x· héi míi cã ®éng
lùc tån t¹i vµ ph¸t triÓn trong x· héi loµi ngêi.
Gi¸ trÞ lÞch sö lµ gi¸ trÞ ®îc h×nh thµnh trong mét qu¸ tr×nh vµ ®îc tÝch
luü qua nhiÒu thÕ hÖ, nã ®¹i diÖn cho mét sù kiÖn lÞch sö träng ®¹i, cho mét
nh©n vËt lÞch sö kiÖt xuÊt hay mét thêi ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh. Gi¸ trÞ lÞch sö
t¹o cho vèn tµi s¶n v¨n ho¸ mét bÒ dµy thêi gian vµ sù phong phó vÒ h×nh
lo¹i.
Dï lµ gi¸ trÞ lÞch sö hay gi¸ trÞ v¨n ho¸ ®Òu bao gåm hai lo¹i, ®ã lµ gi¸
trÞ vËt thÓ vµ gi¸ trÞ phi vËt thÓ:
+ Gi¸ trÞ vËt thÓ lµ nh÷ng gi¸ trÞ do ho¹t ®éng s¶n xuÊt vËt chÊt cña con
ngêi t¹o ra, nã bao gåm gi¸ trÞ cña c¸c quÇn thÓ kiÕn tróc, c«ng tr×nh, kh«ng
gian c¶nh quan…lµ nh÷ng gi¸ trÞ thÓ hiÖn vÒ mÆt kiÕn tróc cña hÖ thèng
m¹ng líi ®êng giao th«ng, cña c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc, c¸c di tÝch lÞch sö,
®×nh chïa, miÕu m¹o hay cña nh÷ng ng«i nhµ phè nghÒ, lµng nghÒ truyÒn
thèng mang ®Ëm mét dÊu Ên, phong th¸i riªng nµo ®ã.
+ Gi¸ trÞ phi vËt thÓ lµ nh÷ng gi¸ trÞ cña nh÷ng ho¹t ®éng lÔ héi, phong
tôc tËp qu¸n cña céng ®ång d©n c g¾n liÒn víi ®êi sèng t©m linh, t©m hån
cña con ngêi, cña v¨n ho¸ lµng x·…Vµ c¸c gi¸ trÞ nµy gãp phÇn s©u s¾c ®Ó
h×nh thµnh nªn b¶n s¾c cña v¨n ho¸ truyÒn thèng ®Æc trng riªng. Nh÷ng gi¸
trÞ phi vËt thÓ lu«n g¾n liÒn vµ thÊm dÇn theo n¨m th¸ng, ¨n s©u vµo tiÒm
thøc cña con ngêi t¹i khu vùc Êy. Dï cã ®Õn n¬i ®©u th× s¾c th¸i v¨n ho¸ Êy
trong mçi con ngêi vÉn mang ®Ëm phong c¸ch cña vïng, miÒn, n¬i hä sinh
ra vµ lín lªn ®Ó råi ho¹t ®éng ®êi sèng cña hä t¹o nªn cèt c¸ch riªng cho
khu vùc ®ã, nã hoµ quyÖn víi gi¸ trÞ vËt thÓ vèn cã ®Ó t¹o nªn phÇn " hån "
®« thÞ.
(§µm Hoµng Thô, NXBVHTT HN, tr.44, 1998)
3. TÝnh tÊt yÕu vµ ý nghÜa cña c«ng t¸c b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t
huy gi¸ trÞ v¨n ho¸ lÞch sö khu Phè Cæ:
B¶o tån t«n t¹o c¸c di tÝch cã nghÜa lµ ®em l¹i h¬i thë cuéc sèng míi
vµo trong c¸c c«ng tr×nh di tÝch ®«i khi b»ng viÖc kh«i phôc, b»ng sù ph¸t
triÓn hay nh÷ng híng dÉn sö dông phï hîp trong mét khu«n khæ thÝch hîp.
Hay nãi mét c¸ch kh¸c lµ viÖc b¶o vÖ vµ gi÷ g×n c¸c gi¸ trÞ (vËt thÓ vµ phi
vËt thÓ) ®ång nghÜa víi viÖc ph¶i ®Çu t c¶i t¹o, n©ng cÊp c¬ së h¹ tÇng, nhµ
ë vµ duy tr× t«n t¹o c¸c di tÝch ®îc Bé V¨n ho¸ th«ng tin c«ng nhËn lµ di
tÝch lÞch sö ®ång thêi ph¶i cã c¸c biÖn ph¸p th«ng tin, tuyªn truyÒn, gi¸o
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 11 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
dôc vµ qu¶ng b¸ gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ trong viÖc b¶o vÖ vµ ph¸t huy c¸c
gi¸ trÞ lÞch sö.
C«ng viÖc b¶o tån t«n t¹o c¸c di tÝch lÞch sö, v¨n ho¸, c¸c gi¸ trÞ s¸ng
t¹o cæ truyÒn ph¶i lu«n lu«n ®Æt trªn mÆt b»ng trÝ tuÖ, tr×nh ®é kü thuËt,
c«ng nghÖ vµ n¨ng lùc c¶m thô, quan ®iÓm thÈm mü hiÖn ®¹i ®Ó ®¹t ®Õn sù
hµi hoµ. Kh«ng cã sù trë vÒ víi c¸c gi¸ trÞ cò mét c¸ch tuyÖt ®èi, mµ håi cè
ph¶i ®i liÒn víi c¸ch t©n, ®æi míi.
Ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n ho¸ lµ lµm sèng dËy mét c¸ch sinh ®éng
h¬n, phong phó h¬n, giµu cã h¬n vµ t¬i míi h¬n c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ truyÒn
thèng kÕt tô qua hµng ngµn n¨m lÞch sö vµ s¸ng t¹o nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸
míi. Nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ míi ®ã ph¶i ®îc thÓ hiÖn trong mu«n mÆt cña
®êi sèng lao ®éng s¸ng t¹o cña nh©n d©n.
C¸c di tÝch lÞch sö v¨n ho¸ chÝnh lµ nh÷ng chøng tÝch ghi l¹i nh÷ng nÐt
®Ñp vÒ truyÒn thèng, vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ cña d©n téc qua bao thÕ hÖ, v× vËy
trong thêi ®¹i ngµy nay khi ®Êt níc ta ®ang bíc vµo thêi kú CNH- H§H,
hoµ m×nh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng mang l¹i Êm no ®Çy ®ñ nhng còng
chøa ®ùng kh«ng Ýt nh÷ng mÆt tiªu cùc, nh©n c¸ch con ngêi còng dÇn dÇn
thay ®æi bëi viÖc hÊp thô qu¸ nhiÒu c¸c lo¹i v¨n ho¸ thÕ giíi mµ lµm mai
mét ®i b¶n s¾c d©n téc. ChÝnh v× vËy mµ viÖc b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy
gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ lµ mét viÖc lµm tÊt yÕu, hÕt søc cÇn thiÕt vµ ®Çy ý
nghÜa, ®iÒu nµy ®îc thÓ hiÖn:
+ Nã gióp chóng ta hiÓu biÕt s©u s¾c h¬n vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc
thÓ hiÖn qua phong th¸i cña nghÖ thuËt kiÕn tróc, hiÓu ®îc t©m hån cña d©n
téc, lèi sèng cña cha «ng qua c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ tinh thÇn. Gióp chóng ta
më réng c¸nh cöa ®Ó t×m hiÓu, nghiªn cøu vµ giao lu víi c¸c nÒn v¨n ho¸
cña c¸c d©n téc kh¸c nhng kh«ng hÒ ®¸nh mÊt ®i b¶n s¾c dÊu Ên riªng cña
d©n téc m×nh.
+ B¶o tån vµ ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n ho¸ lÞch sö kh«ng chØ ®Ó cho c¸c thÕ
hÖ sau mét b¶o tµng sèng ®Ó t×m hiÓu, nghiªn cøu, häc tËp mµ cßn lµm t¨ng
gi¸ trÞ cña c¸c di tÝch nh»m khai th¸c, sö dông, hoµ nhËp vµo qu¸ tr×nh ph¸t
triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc nãi chung, cña tõng ®« thÞ nãi riªng ®ang cã
tÝnh c¹nh tranh rÊt cao trong qu¸ tr×nh héi nhËp khu vùc vµ quèc tÕ. Nã
còng chÝnh lµ ®éng lùc rÊt m¹nh thóc ®Èy ngµnh Th¬ng m¹i- dÞch vô- du
lÞch, thu hót sù tham quan du lÞch cña rÊt nhiÒu kh¸ch trong vµ ngoµi níc.
Bëi gi÷a v¨n ho¸ vµ du lÞch lu«n cã mèi liªn hÖ biÖn chøng. Mèi quan hÖ
nµy cµng thÓ hiÖn râ h¬n trong sù liªn hÖ gi÷a viÖc b¶o vÖ vµ ph¸t huy c¸c
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 12 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
di tÝch lÞch sö v¨n ho¸ ®ång thêi còng lµ mét trong nh÷ng bé phËn quan
träng nhÊt cña nguån tµi nguyªn du lÞch. Du lÞch lµ cÇu nèi, t¹o lËp mèi
quan hÖ gi÷a c¸c nÒn v¨n ho¸ kh¸c nhau trªn thÕ giíi, doanh thu cña du lÞch
sÏ ®îc sö dông cho viÖc tu bæ di tÝch, chØnh lý c¸c b¶o tµng, kh«i phôc vµ
ph¸t huy gi¸ trÞ cña c¸c di tÝch v¨n ho¸ phi vËt thÓ (thñ c«ng mü nghÖ, ca
nh¹c truyÒn thèng...). Di s¶n v¨n ho¸ cña mçi d©n téc ngng ®äng nh÷ng
ch©n gi¸ trÞ cña qu¸ tr×nh s¸ng t¹o v¨n ho¸, lµ nh÷ng biÓu hiÖn kh¸ch quan
cña truyÒn thèng lÞch sö vµ ®Æc thï d©n téc, ®ång thêi lµ nguån tµi nguyªn
du lÞch quan träng, c¬ së cña viÖc ph¸t triÓn du lÞch bÒ v÷ng. V× vËy c¸c di
s¶n v¨n ho¸ ®îc b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy hÕt gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸, b¶n
s¾c d©n téc sÏ t¹o dùng sù ph¸t triÓn t¬ng lai cña mçi d©n téc tõ nh÷ng mèi
liªn kÕt ®Æc thï cña qu¸ khø vµ hiÖn t¹i, gãp phÇn lín t¹o nªn nh÷ng hiÖu
qu¶ kinh tÕ x· héi to lín th«ng qua c¸c ho¹t ®éng du lÞch vµ qua ®ã cµng
thóc ®Èy du lÞch ph¸t triÓn, thu hót ®îc nhiÒu kh¸ch tham quan trong vµ
ngoµi níc. Vµ cø nh thÕ du lÞch vµ b¶o tån t«n t¹o, ph¸t huy gi¸ trÞ v¨n ho¸,
x· héi, lÞch sö cña di s¶n sÏ g¾n bã chÆt chÏ víi nhau cïng thóc ®Èy nhau
ph¸t triÓn.
+ NÕu c«ng t¸c b¶o tån t«n t¹o di s¶n v¨n ho¸ kh«ng ®îc quan t©m,
ph¸t huy mét c¸ch thiÕt thùc, cã hiÖu qu¶ th× nhiÒu di s¶n v¨n ho¸ c¶ vËt thÓ
vµ phi vËt thÓ sÏ nhanh chãng bÞ huû ho¹i bëi thêi gian, bëi m«i trêng thiªn
nhiªn kh¾c nghiÖt, bëi ý thøc cña con nguêi ®ang sèng trong mét m«i trêng
x· héi chøa ®ùng nhiÒu mÆt tr¸i cña toµn cÇu ho¸ vµ thÞ trêng ho¸.
Nãi tãm l¹i, nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ lÞch sö cña c¸c di tÝch chÝnh lµ søc
m¹nh néi sinh tiÒm tµng, thóc ®Èy sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña mét d©n
téc.Trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸, khi vÊn ®Ò ph¸t triÓn v¨n ho¸ ®ang gÆp
nh÷ng thuËn lîi nhng còng ®øng tríc c¸c th¸ch thøc, rñi may kh«ng nhá,
th× viÖc mçi ngêi, mçi nhãm x· héi, mçi céng ®ång, c¶ d©n téc...dån søc
cho viÖc b¶o tån t«n t¹o c¸c di tÝch v¨n ho¸ kh«ng chØ lµ nghÜa vô mµ cßn lµ
quyÒn lîi thiÕt thùc cña mçi ngêi trong x· héi, cña c¶ d©n téc. Víi mét ý
nghÜa hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt nh vËy yªu cÇu ®Æt ra cho c«ng t¸c
b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ cña di s¶n lµ ph¶i thèng
nhÊt quan niÖm, ph¬ng thøc thùc hµnh trong b¶o tån t«n t¹o, c¸c nhµ qu¶n
lý cÇn ph¶i cã quy ho¹ch, cã mét c¸i nh×n tæng thÓ th× míi lùa chän ®îc
nh÷ng gi¶i ph¸p ®óng ®¾n, kh¶ thi trong nh÷ng c«ng viÖc cô thÓ, kÕt hîp
hµi hoµ lîi Ých kinh tÕ víi lîi Ých v¨n ho¸, lîi Ých cña nhµ níc, cña céng
®ång víi lîi Ých cña ngêi d©n.
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 13 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
(NguyÔn Hång Hµ, B¶o tån vµ ph¸t huy di s¶n v¨n ho¸ trong bèi c¶nh toµn cÇu
ho¸, T¹p chÝ VHNT, HN, sè 6- 2004, tr.14)
KÕt luËn
Víi cuéc sèng ®« thÞ ho¸ hiÖn nay, c¸c phè cæ ®ang dÇn dÇn bÞ mai
mét, dÇn ®¸nh mÊt ®i vÎ ®Ñp cæ kÝnh xa, chÝnh v× vËy mµ chÝnh quyÒn ®Þa
ph¬ng ph¶i cã nh÷ng gi¶i ph¸p t×nh thÕ vµ l©u dµi ®Ó lµm tèt c«ng t¸c qu¶n
lý ®« thÞ, cã vËy míi lµm c¬ së, tiÒn ®Ò cho c«ng t¸c t«n t¹o ph¸t huy nh÷ng
gi¸ trÞ mµ khu phè cæ ®em l¹i. VÊn ®Ò ®Æt ra cho c¸c nhµ qu¶n lý ®« thÞ lµ
ph¶i x¸c ®Þnh hîp lý c¸c ph¬ng ph¸p qu¶n lý ®Ó ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt.
G¾n víi vÊn ®Ò b¶o tån t«n t¹o, ph¸t huy gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n ho¸ khu Phè Cæ
cÇn ph¶i ®a ra ®îc c¸c ph¬ng ph¸p qu¶n lý nh: Ph¬ng ph¸p x· h«Þ ho¸ c«ng
t¸c qu¶n lý bëi viÖc b¶o tån t«n t¹o còng nh ph¸t huy lµ kh«ng chØ cña riªng
c¸c nhµ qu¶n lý, cña chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng mµ nã cßn lµ nghÜa vô cña mçi
ngêi d©n sèng trong phè cæ; Ph¬ng ph¸p sö dông c¬ chÕ qu¶n lý v× ph¶i cã
nh÷ng quy ®Þnh, nh÷ng biÖn ph¸p, chÝnh s¸ch th× míi khuyÕn khÝch mäi ng-
êi trong x· héi tham gia, xö lý nh÷ng trêng hîp vi ph¹m... Vµ cßn rÊt nhiÒu
nh÷ng biÖn ph¸p kh¸c mµ c¸c nhµ qu¶n lý cÇn tham kh¶o ®Ó tuú trêng hîp
vËn dông sao cho ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ,
b¶o tån t«n t¹o nh»m ph¸t huy c¸c gi¸ trÞ vèn cã cña Phè Cæ Hµ Néi ë hiÖn
t¹i vµ trong t¬ng lai.
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 14 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng vÒ t×nh h×nh c«ng t¸c
qu¶n lý ®« thÞ, b¶o tån t«n t¹o vµ ph¸t huy
gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ Phè Cæ Hµ Néi.
I. T×nh h×nh chung vÒ khu Phè Cæ Hµ Néi.
1. §Æc ®iÓm vµ gi¸ trÞ cña khu Phè Cæ Hµ Néi:
Khu Phè Cæ Hµ Néi n»m ë trung t©m quËn Hoµn KiÕm, lµ h¹t nh©n
cña phÇn ‘thÞ’ n»m ë phÝa §«ng, gi÷a Hoµng Thµnh vµ La thµnh trong cÊu
tróc ‘tam trïng thµnh qu¸ch’ cña kinh thµnh Th¨ng Long xa kia. Khu Phè
Cæ bao gåm 76 tuyÕn phè thuéc ph¹m vi 10 phêng trªn ®Þa bµn quËn Hoµn
KiÕm ®îc x¸c ®Þnh bëi ranh giíi: phÝa B¾c lµ phè Hµng §Ëu; phÝa T©y gi¸p
phè Phïng Hng; phÝa Nam lµ c¸c phè Hµng B«ng, Hµng Gai, CÇu Gç vµ
Hµng Thïng; phÝa §«ng lµ c¸c phè TrÇn NhËt DuËt vµ TrÇn Quang Kh¶i.
§ã lµ c¸c phêng: Cöa §«ng, §ång Xu©n, Hµng B¹c, Hµng Buåm, Hµng Bå,
Hµng B«ng, Hµng §µo, Hµng M·, Hµng Gai, Lý Th¸i Tæ.
Tæng diÖn tÝch khu Phè Cæ kho¶ng 100 ha, d©n sè kho¶ng 67000 ngêi,
cã 15270 hé gia ®×nh sinh sèng, trong ®ã cã trªn 60% d©n c sinh sèng trªn
30 n¨m. §ã còng chÝnh lµ c¬ së khiÕn cho Hµ Néi ®ang hoµ nhËp vµo cuéc
sèng hiÖn ®¹i nhng còng kh«ng mÊt ®i vÎ ®Ñp truyÒn thèng, ®Ëm ®µ b¶n s¾c
d©n téc vµ cña ngêi Trµng An nãi riªng.
1.1. Gi¸ trÞ lÞch sö khu Phè Cæ
Khu Phè Cæ ®îc ®Þnh h×nh vµ hoµn chØnh vµo cuèi thÕ kû 19. §©y lµ
trung t©m kinh tÕ cña Th¨ng Long- Hµ Néi mang nh÷ng ®Æc ®iÓm cña ®«
thÞ thñ ®« lu«n g¾n liÒn vµ ®ãng vai trß quan träng trong lÞch sö h×nh thµnh
vµ ph¸t triÓn cña Thñ ®« Hµ Néi.
1.2. Gi¸ trÞ v¨n ho¸
Phè Cæ Hµ Néi lµ khu vùc tËp trung nhiÒu nhÊt ngµnh nghÒ thñ c«ng
truyÒn thèng, mçi tªn phè ®Òu mang ®Æc trng cña mét ngµnh truyÒn thèng
víi nh÷ng phè nghÒ thñ c«ng næi tiÕng nh: Hµng ThiÕc, Hµng B¹c, Hµng
M·....NghÖ thuËt tæng hîp vµ tµi nghÖ chÕ biÕn mét sè c¸c mãn ¨n uèng cña
ngêi ViÖt Nam ®· ®¹t tíi ®Ønh cao, tho¶ m·n ®îc yªu cÇu nhiÒu mÆt cña
ho¹t ®éng ¨n uèng céng ®ång. V¨n ho¸ Èm thùc cña ngêi Hµ Néi ®· næi
tiÕng trong vµ ngoµi níc víi c¸c lo¹i møt, « mai vµ nh÷ng mãn ¨n ®Æc biÖt
h¬ng vÞ Trµng An næi tiÕng nh bón ch¶, nem r¸n, phë, ch¶ c¸, bón thang,
bón èc...Nh÷ng thãi quen trong lèi sèng ®· trë nªn gÇn gòi, khã quªn ®Ó l¹i
Ên tîng tèt ®Ñp trong lßng du kh¸ch khi ®Õn víi Hµ Néi nãi chung vµ khu
Phè Cæ nãi riªng. C¸c lÔ héi truyÒn thèng, chî ®Ìn trung thu, c¸c lÔ héi
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 15 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
®×nh lµng xa nh: §×nh Thanh Hµ, ®×nh lµng T©n Khai ë Hµng Buåm, §Òn
B¹ch M·, th¸p bót tríc §Òn Ngäc S¬n...; c¸c lo¹i h×nh ca móa nh¹c d©n
gian tõ c¸c miÒn nh móa rèi, ca trï, quan hä, h¸t chÌo, tuång, c¶i l¬ng...tÊt
c¶ ®Òu mang trong nã nh÷ng ®Ò tµi lÔ héi chung cña c¶ níc song ®· giµnh
cho m×nh nh÷ng lÔ héi ®Æc trng cña kinh thµnh vµ ë mét sè lÔ héi còng ®·
®îc "Hµ Néi ho¸" trong s¸ng h¬n, v¨n minh h¬n. TÊt c¶ c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸
nµy ®· gãp phÇn s©u s¾c ®Ó h×nh thµnh nªn b¶n s¾c cña v¨n ho¸ truyÒn
thèng ®Æc trng cho mét "Trµng An thanh lÞch hµo hoa".
1.3. Gi¸ trÞ kiÕn tróc
Khu Phè Cæ Hµ Néi ®îc nhiÒu ngêi vµ du kh¸ch du lÞch níc ngoµi biÕt
®Õn nh mét nÐt ®éc ®¸o cña kiÕn tróc Hµ Néi xa. Tr¶i qua th¨ng trÇm cña lÞch
sö, vÒ tæng thÓ, khu Phè Cæ vÉn b¶o tån ®îc c¬ cÊu kh«ng gian ®« thÞ cña mét
khu phè cæ truyÒn thèng víi m¹ng líi c¸c phè chi chÝt däc ngang kiÓu bµn cê.
C¸c ®êng phè th«ng nhau ch»ng chÞt. Mçi phè chuyªn bµy b¸n mét mÆt hµng,
mçi tªn phè ®Òu mang ®Æc trng cña mét ngµnh nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng. NÐt
®Æc trng nhÊt cña Phè Cæ lµ c¸c nhµ hai bªn ®êng ®Òu lµm theo kiÓu nhµ èng,
thÊp, bÒ ngang hÑp, chiÒu dµi s©u, cã khi th«ng ra mét c¸i ngâ hoÆc con phè
kh¸c, ®ã chÝnh lµ mét biÕn thÓ cña ng«i nhµ n«ng th«n ViÖt Nam trong ®iÒu
kiÖn ®« thÞ. Nhµ èng ë khu Phè Cæ Hµ Néi võa lµ xëng s¶n xuÊt thñ c«ng, võa
lµ cöa hµng, võa lµ n¬i sinh ho¹t gia ®×nh. Nhµ c¹nh nhµ, liÒn m¸i, liÒn têng,
sum vÇy n©ng ®ì nhau. CÊu tróc cña Phè Cæ Hµ Néi thuéc lo¹i kiÕn tróc cã
nguån gèc d©n gian. §Æc ®iÓm d©n gian thÓ hiÖn rÊt râ trong c¸ch tæ chøc khu
phè trªn c¬ së ®¬n vÞ "Phêng nghÒ" víi ph¬ng thøc s¶n xuÊt, tæ chøc x· héi vµ
c¸c thiÕt chÕ v¨n ho¸ tÝn ngìng vµ ®¬ng nhiªn c¶ c¸ch x©y dùng cã nguån gèc
tõ n«ng th«n, mµ ë ®ã Phè xuÊt hiÖn sau Phêng. KiÕn tróc Phè Cæ Hµ Néi
gîi lªn mét nÒn v¨n minh tinh thÇn, mét nÕp sèng v¨n ho¸ gia ®×nh trong nh÷ng
nÐt Êm nãng h¬i thë cña nhiÒu thÕ hÖ. Trong khu Phè Cæ hiÖn nay cã 112 di tÝch
(cã 90 di tÝch lÞch sö, t«n gi¸o tÝn ngìng vµ 22 di tÝch lÞch sö c¸ch m¹ng), c¸c
c«ng tr×nh kiÕn tróc vµ c¸c di tÝch ®îc h×nh thµnh trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
mang ®Ëm dÊu Ên cña ®« thÞ cæ Ch©u ¸ (®ã lµ m¹ng líi phè nhá, ngâ nhá cã
h×nh th¸i tù nhiªn víi c¸ch chia nhá mÆt ®øng kiÕn tróc ®êng phè. Trong m¹ng
líi ®ã lµ nh÷ng ng«i nhµ cæ víi nh÷ng m¸i ngãi l« nh«, lén xén mét c¸ch duyªn
d¸ng nèi tiÕp nhau tõ d·y phè nµy sang d·y phè kh¸c, ®«i mµng têng rªu
phong, nh÷ng « cöa sæ tr¹m kh¾c hoa v¨n bÐ xinh, víi lèi kiÕn tróc th«ng dông
tõ gç, g¹ch vµ c¸c hÖ kÕt cÊu v× kÌo gç. §Æc trng lµ ng«i nhµ cæ 38 Hµng §µo,
87 M· M©y); nh÷ng danh lam th¾ng c¶nh (nh c¸c kh«ng gian ®×nh, ®Òn, chïa
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 16 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
cæ ®· cã niªn ®¹i gÇn tr¨m n¨m tuæi cã mét gi¸ trÞ lÞch sö v¨n ho¸ rÊt to lín nh
§Òn B¹ch M·, §Òn Ngäc S¬n, chïa §«ng M«n Tù, chïa VÜnh Trï, chïa CÇu
§«ng, Nhµ Thê Lín...); nh÷ng di tÝch lÞch sö g¾n liÒn víi cuéc sèng, víi thêi
gian dµi ®Êu tranh vµ b¶o vÖ cña «ng cha tríc bao kÎ thï x©m lîc (nh sè nhµ 48
Hµng Ngang, 105 Phïng Hng, 90 Thî Nhuém, 5D phè Hµm Long, sè 1 phè
Ho¶ Lß...).
Nh÷ng gi¸ trÞ kinh tÕ, lÞch sö, kiÕn tróc cña khu Phè Cæ ®· t¹o nªn nÐt
®Ñp v¨n ho¸ vµ lµ mét tæng thÓ di tÝch v« cïng quý gi¸ cña Thñ ®« Hµ Néi.
HiÓu ®îc gi¸ trÞ ®ã, Bé V¨n ho¸- Th«ng tin ®· ra QuyÕt ®Þnh sè
14/2004/Q§-BVHTT xÕp h¹ng khu Phè Cæ Hµ Néi lµ Di tÝch lÞch sö quèc gia.
ViÖc xÕp h¹ng nµy cã ý nghÜa v« cïng quan träng ®èi víi ngêi ViÖt Nam
nãi chung, ®Æc biÖt lµ nh©n d©n Thñ ®« Hµ Néi nãi riªng trong viÖc t¹o ra
mét lîi thÕ ®Ó ph¸t triÓn du lÞch.
Víi mét diÖn tÝch kh«ng lín nhng Phè Cæ Hµ Néi cã vÞ trÝ quan träng
trong lÞch sö ph¸t triÓn cña Thñ ®« Hµ Néi bëi nã chøa ®ùng mét hÖ thèng
gi¸ trÞ lÞch sö truyÒn thèng, v¨n ho¸, nghÖ thuËt, kiÕn tróc, quy ho¹ch vµ
kinh tÕ, x· héi to lín. Trong t¬ng lai kh«ng xa, hi väng nh÷ng d·y phè sÏ ®-
îc UNESCO c«ng nhËn lµ di s¶n v¨n ho¸ thÕ giíi.
2. T×nh h×nh kinh tÕ – x· héi:
Tèc ®é ph¸t triÓn Th¬ng m¹i- DÞch vô- Du lÞch vÒ doanh thu ®Òu t¨ng
qua c¸c n¨m lµm t¨ng ng©n s¸ch nép cho quËn. C¬ cÊu kinh tÕ tiÕp tôc
chuyÓn dÞch m¹nh theo híng th¬ng m¹i- dÞch vô- du lÞch theo NghÞ quyÕt
®¹i héi §¶ng bé quËn lÇn thø 2. §Æc biÖt trong n¨m 2004 võa qua ®· triÓn
khai tæ chøc tuyÕn phè ®i bé kÕt hîp víi ph¸t triÓn Th¬ng m¹i- DÞch vô- Du
lÞch tõ Hµng §µo ®Õn §ång Xu©n. Kinh tÕ cña c¸c hé gia ®×nh trong khu
Phè Cæ ngµy cµng v÷ng ch¾c vµ ph¸t triÓn do vËy ®êi sèng vËt chÊt còng ®-
îc n©ng cao. Do ®ã c¸c ho¹t ®éng v¨n ho¸ thÓ thao, tuyªn tryÒn cæ ®éng
cho c¸c ch¬ng tr×nh lín cña quËn, cña Thµnh phè diÔn ra víi nhiÒu h×nh
thøc, néi dung phong phó h¬n, sinh ®éng h¬n, ®· thu hót ®«ng ®¶o c¸c tÇng
líp nh©n d©n tham gia, t¹o khÝ thÕ s«i næi, tù hµo híng tíi c¸c ngµy lÔ lín
cña d©n téc.
3. T×nh h×nh b¶o tån, t«n t¹o c¸c di tÝch cã gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n ho¸,
kiÕn tróc trong khu Phè Cæ Hµ Néi:
Díi con m¾t cña ngêi níc ngoµi, ®Æc biÖt lµ c¸c nhµ nghiªn cøu lÞch
sö, b¶o tån di s¶n v¨n ho¸ th× khu Phè Cæ Hµ Néi lµ mét di s¶n hiÕm cã,
mét h×nh ¶nh tëng chØ cßn n»m trong ký øc, l¹i ®ang lµ mét thùc thÓ sèng
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 17 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
sau khi ®· vît qua bao th¨ng trÇm cña thêi gian, cña chiÕn tranh. NÕu Hµ
Néi mÊt khu Phè Cæ lµ mÊt ®i sù hÊp dÉn vµ Hµ Néi còng sÏ nh mäi thµnh
phè kh¸c. Trong khu Phè Cæ hiÖn nay cßn tån t¹i 112 di tÝch lÞch sö vµ v¨n
ho¸ ®ang ®îc Thµnh phè Hµ Néi còng nh UBND c¸c phêng thuéc ph¹m vi
Phè Cæ nãi riªng b¶o vÖ, b¶o tån t«n t¹o, trong ®ã cã trªn 90 di tÝch lÞch sö,
t«n gi¸o, tÝn ngìng, lµ n¬i thê tù cña c¸c lµng, th«n xãm, phêng cò nh :
+ §Òn B¹ch M·: Mét trong nh÷ng "Tø trÊn" cña Kinh thµnh Th¨ng
Long xa (lµ mét trong 4 ®iÓm chÊn gi÷ thµnh Th¨ng Long xa ®îc x©y dùng
tõ thÕ kû 19 ®Ó thê thÇn Long §ç hay Rèn Rång- vÞ thÇn gèc cña Hµ Néi
cæ), n»m gi÷a phè Hµng Buåm ®«ng ®óc b¸n bu«n (76 phè Hµng Buåm, ph-
êng Hµng Buåm). KiÕn tróc ®Òn cßn lu l¹i hiÖn nay chñ yÕu mang phong
c¸ch nghÖ thuËt thêi NguyÔn (ThÕ kû19), næi bËt trong kiÕn tróc ®Òn lµ toµn
bé khung nhµ b»ng gç víi hÖ thèng cét gç lim lín, trong cßn lu gi÷ nhiÒu di
vËt cæ gi¸ (bia ®¸, s¾c phong, kiÖn thê, h¹c thê...) võa cã gi¸ trÞ kiÕn tróc
nghÖ thuËt võa lµ nguån t liÖu quý ®Ó nghiªn cøu t×m hiÓu vÒ Th¨ng Long
Hµ Néi vÒ nhiÒu mÆt ®ång thêi còng lµ n¬i tham quan cña nhiÒu du kh¸ch.
HiÖn §Òn B¹ch M· ®· ®îc khoanh vïng b¶o vÖ vµ ®îc xÕp h¹ng nh mét di
tÝch lÞch sö v¨n ho¸ quan träng nhÊt cña khu Phè Cæ, mét di tÝch nghÖ thuËt
tiªu biÓu cña Thñ ®« Hµ Néi.
+ §Òn Ngäc S¬n: X©y dùng trªn ®¶o Ngäc trong Hå G¬m liªn hoµn
tinh tÕ víi c¸c c«ng tr×nh: cæng Nghi M«n, Th¸p Bót, ®µi Nghiªn, cÇu Thª
Hóc, lÇu §¾c NguyÖt, ®×nh TrÊn Ba, th¸p Rïa vµ ng«i ®×nh chÝnh. §©y lµ
côm di tÝch lÞch sö v¨n ho¸ tiªu biÓu cña Thñ ®« Hµ Néi ®· ®îc Bé V¨n
ho¸-Th«ng tin ra quyÕt ®Þnh xÕp h¹ng n¨m 1980. Kh«ng nh÷ng thÕ §Òn
Ngäc S¬n cßn lµ mét b¶o tµng thu nhá lu gi÷ nhiÒu hiÖn vËt quý hiÕm cña
c¸c thêi kú lÞch sö kh¸c nhau, gåm 1156 b¶n kh¾c gç víi nhiÒu thÓ lo¹i
s¸ch nh v¨n häc, y häc, ng«n ng÷ häc...vµ khæng thÓ kh«ng kÓ ®Õn mét tiªu
b¶n rïa Hå G¬m cßn lu gi÷ ®îc tõ n¨m 1967.
+ Chïa §«ng M«n Tù: T¹i phè Hµng §êng, sè nhµ 38 cã mét kiÕn
tróc m« pháng kiÕn tróc t«n gi¸o tÝn ngìng- ®ã chÝnh lµ ng«i chïa cæ cã tªn
"§«ng M«n Tù ''- ng«i chïa lµm chøng cho thêi kú xa cöa §«ng cña khu
vùc Hoµng Thµnh më ra gÇn chç nµy- mét ®iÓm mÊu chèt quan träng cña
Phè Cæ.
+ Chïa Lý TriÒu Quèc S: Thuéc 55 phè Lý Quèc S, phêng Hµng
Trèng. Qua nhiÒu n¨m th¸ng biÕn ®éng cña lÞch sö, chïa vÉn cßn b¶o tån ®-
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 18 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
îc di vËt cã gi¸ trÞ lÞch sö vµ nghÖ thuËt, nhiÒu pho tîng mang phong c¸ch
t¹o t¸c ë thêi Lª.
+ ¤ Quan Chëng: Lµ cöa « nguyªn vÑn duy nhÊt cßn sãt l¹i cña Kinh
thµnh Th¨ng Long xa n»m ngay t¹i ng· t ¤ Quan Chëng- Hµng ChiÕu- §µo
Duy Tõ, thuéc phêng §ång Xu©n.
+ Tîng Vua Lª: N»m bªn bê t©y Hå G¬m, di tÝch thuéc sè nhµ 16 phè
Lª Th¸i Tæ, phêng Hµng Trèng, quËn Hoµn KiÕm. N¨m 1995 khu tëng
niÖm Vua Lª Th¸i Tæ ®· ®îc Bé V¨n ho¸ th«ng tin xÕp h¹ng bæ sung vµo
th¾ng c¶nh Hå G¬m- §Òn Ngäc S¬n.
+ Nhµ thê lín Hµ Néi: Lµ mét c«ng tr×nh tiªu biÓu cña phong c¸ch
kiÕn tróc phi cæ ®iÓn ë Hµ Néi- ViÖt Nam thêi Ph¸p, thuéc phè Nhµ Thê,
phêng Hµng Trèng. Lµ mét c«ng tr×nh kit« gi¸o lín nhÊt Hµ Néi, lµ n¬i
thùc hiÖn c¸c nghi lÔ tÝn ngìng cña nh÷ng ngêi c«ng gi¸o vµ lµ mét ®Þa
®iÓm tham quan mang tÝnh thÈm mü cao cña mäi ngêi, kh«ng cã du kh¸ch
du lÞch nµo ®Õn tham quan Phè Cæ l¹i bá qua di tÝch nµy.
+ Ngoµi ra cßn ph¶i kÓ ®Õn rÊt nhiÒu nh÷ng ®Òn thê cæ cã truyÒn
thuyÕt tõ l©u ®êi ë khu vùc Phè Cæ Hµ Néi nh : ®Òn thê Lý TiÕn t¹i sè nhµ
27 phè Hµng C¸ (thê Lý Th¸nh TiÕn ®· bÞ tö trËn khi chèng giÆc ¢n), ®Òn
thê H¬ng NghÜa sè 13B §µo Duy Tõ (thê Cao Tö thêi vua Thôc An D¬ng
V¬ng), chïa CÇu §«ng phè Hµng §êng (thê Ng« V¨n Long thêi Vua Hïng
DuÖ thø 18), ®×nh §¹i Lîi ë 50 Gia Ng, ®×nh Trang Ch©u ë 77 NguyÔn H÷u
Hu©n, ®×nh §«ng Hµ ë 46 Hµng Gai.
T¹i mét sè khu phè cæ cßn lµ n¬i tËp trung c¸c di tÝch thê c¸c «ng tæ
nghÒ truyÒn thèng nh: ®×nh Hµ VÜ (11 Hµng Hßm), ®×nh Hoa Léc (90 Hµng
§µo), ®×nh Kim Ng©n (42 Hµng B¹c), ®×nh Lß RÌn (sè1 Lß RÌn) ®ang ®îc
Ban qu¶n lý Phè Cæ Hµ Néi lËp hå s¬ xÕp h¹ng. §Æc biÖt, Ph¶ Tróc L©m
(thê tæ nghÒ giµy) ®· ®îc xÕp h¹ng lµ mét trong di tÝch thê tæ nghÒ l©u nhÊt
ë Hµ Néi. TÊt c¶ c¸c di tÝch nµy ®Òu ®îc ®Æt trong sù nghiªn cøu chung cña
c¶ kh«ng gian khu Phè Cæ.
+ Nh¾c ®Õn Phè Cæ Hµ Néi th× kh«ng thÓ nµo l¹i kh«ng nh¾c ®Õn c¸c
ng«i nhµ cæ, mét nÐt kiÕn tróc cæ t¹o nªn vÎ riªng cña Phè Cæ vµ trong sè
nh÷ng ng«i nhµ cæ ®îc x¸c ®Þnh niªn ®¹i vµ ®îc ®¸nh gi¸ cã gi¸ trÞ kiÕn tróc
tiªu biÓu lµ sè nhµ 38 phè Hµng §µo vµ 87 phè M· M©y.
Sè nhµ 38 phè Hµng §µo tríc kia lµ §×nh §ång L¹c (®×nh cña chî b¸n
t¬ lôa) ®îc x©y dùng vµo thÕ kû thø XVII, triÒu vua Lª. ë ®©y cßn lu gi÷
mét sè tÊm bia ®¸ cã niªn ®¹i tõ n¨m 1856.
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 19 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43
LuËn v¨n tèt nghiÖp
Ng«i nhµ 87 phè M· M©y lµ ng«i nhµ vèn ®îc x©y dùng vµo cuèi thÕ
kû 19 n»m ë phÝa B¾c hå Hoµn KiÕm, cã kiÕn tróc ®Ñp víi c¸ch bµy trÝ
nh÷ng vËt dông mang phong c¸ch ¸ §«ng, n»m trªn con phè M· M©y mµ
xa kia lµ hai phè: ®o¹n ®Çu lµ phè Hµng M©y chuyªn b¸n song m©y vµ ®o¹n
cuèi lµ phè Hµng M· chuyªn b¸n ®å hµng m·, thêi Ph¸p thuéc cßn gäi lµ
phè "Qu©n Cê §en".T¹i d·y phè nµy cã nhiÒu th¬ng gia trong níc vµ ngoµi
níc tô häp bu«n b¸n råi ®Þnh c sinh sèng. Ng«i nhµ ®· ®îc Thµnh phè Hµ
Néi t«n t¹o, trïng tu ®Ó ®ãn kh¸ch ®Õn tham quan du lÞch.
Nh vËy, c¸c di tÝch kiÕn tróc nghÖ thuËt gåm ®×nh lµng, chïa th¸p, v¨n
miÕu, ®¹o qu¸n, ®Òn nghÌ, di tÝch l¨ng tÈm, cÇu cæ, nhµ cæ vµ c¸c kiÕn tróc
d©n gian kh¸c ®ang hiÖn h÷u trong khu Phè Cæ Hµ Néi, tÊt c¶ ®Òu lµ s¶n
phÈm s¸ng t¹o, thiªng liªng mang ®Æc trng cña mçi lµng quª, lµ sù kÕt tinh
tån ®äng v¨n ho¸ lµng x· ViÖt Nam trong suèt chiÒu dµi lÞch sö d©n téc, lµ
n¬i héi tô c¸i "hån" cña d©n téc ViÖt Nam, lµ mét chøng tÝch lµm nªn
nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ cña Thñ ®« Hµ Néi ®« thÞ.
Gi÷ vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng ®èi víi c¸c phong trµo c¸ch m¹ng cña c¶ níc
nªn Thñ ®« Hµ Néi cã rÊt nhiÒu di tÝch c¸ch m¹ng- kh¸ng chiÕn, nh÷ng di tÝch
nµy g¾n liÒn víi nh÷ng sù kiÖn vÎ vang cña d©n téc, ph¶n ¸nh ®îc qu¸ tr×nh
c¸ch m¹ng diÔn ra ë Hµ Néi, ph¶n ¸nh nh÷ng khã kh¨n gian khæ cña bé ®éi ta,
ghi l¹i nh÷ng chøng tÝch cña mét thêi «ng cha ta ra søc b¶o vÖ g×n gi÷ tríc mäi
sù x©m lîc cña kÎ thï, tiªu biÓu lµ c¸c di tÝch nh:
+ Ng«i nhµ sè 48 Hµng Ngang: N¬i B¸c Hå viÕt B¶n Tuyªn ng«n §éc
LËp khai sinh ra níc ViÖt Nam D©n Chñ Céng Hoµ 2/9/1945 ®· ®îc Bé tr-
ëng BVHTT ký quyÕt ®Þnh xÕp h¹ng di tÝch kh¸ng chiÕn c¸ch m¹ng ngµy
13/1/1964 cïng víi 31 di tÝch lÞch sö vµ danh lam th¾ng c¶nh cña c¶ níc.
Trong ng«i nhµ lu gi÷ mäi t liÖu h×nh ¶nh, hiÖn vËt g¾n víi Chñ TÞch Hå
ChÝ Minh vµ c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng trong nh÷ng ngµy ®Çu c¸ch m¹ng,
nh÷ng h×nh ¶nh, tµi liÖu"B¸c Hå víi Thñ ®« Hµ Néi", tÊt c¶ c¸c tµi liÖu h×nh
¶nh ®ã gióp cho kh¸ch tham quan trong vµ ngoµi níc cµng hiÓu râ h¬n vÒ
c¸ch sèng vµ lµm viÖc ®Çy gi¶n dÞ vµ gÇn gòi cña B¸c Hå kÝnh yªu.
+ Ng«i nhµ 90 phè Thî Nhuém: N¬i ®ång chÝ TrÇn Phó- Tæng bÝ th
®Çu tiªn dù th¶o luËn c¬ng chÝnh trÞ cña §¶ng n¨m 1930. Ng«i nhµ nµy lµ
mét trong nh÷ng c¬ së bÝ mËt cña c¬ quan Trung ¬ng l©m thêi §¶ng Céng
S¶n ViÖt Nam tõ th¸ng 2/1930 ®Õn th¸ng 10/1930.
+ Ng«i nhµ 5D phè Hµm Long: N¬i thµnh lËp Chi bé céng s¶n ®Çu
tiªn. Lµ ng«i nhµ cæ 1 tÇng, m¸i lîp ngãi ta n»m lÉn víi d·y 5A, 5B, 5C;
TrÇn ThÞ ¸nh H»ng 20 Kinh tÕ & Qu¶n lý ®« thÞ 43