Luận văn xây dựng và tổ chức hoạt động ngoại khóa tiếng việt ở chương trình ngữ văn 11

  • 12 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Dạy học lấy học sinh và thực hành làm trọng tâm trở thành tiêu chí định hướng
trong qui trình cải cách giáo dục Việt Nam. Dạy học Tiếng Việt ở trường phổ thông
cung cấp cho HS những kiến thức, phát triển năng lực tư duy, khả năng giao tiếp và
làm công cụ thiết yếu để học tốt môn Ngữ văn và các môn học khác. Các bài tập Tiếng
Việt cần được thực hiện thông qua các hình thức dạy học phong phú, mới lạ nhằm tích
cực hóa hoạt động học tập của HS.
Hoạt động ngoại khóa có tác dụng giáo dục, phát triển HS một cách toàn diện,
hướng sự quan tâm của HS vào các lĩnh vực tri thức khác nhau, cung cấp thêm cho các
em những kiến thức và kinh nghiệm có liên quan trực tiếp đến thực tiễn cuộc sống và xã
hội. Đề tài “Xây dựng và tổ chức hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ở chương trình
Ngữ văn 11” của chúng tôi đã khai thác công năng và hiệu quả của HĐNK trong việc
dạy học Tiếng Việt góp phần làm cho việc dạy học trở nên hấp dẫn, bổ ích và thiết thực.
Dựa trên những tiền đề lí luận nền tảng trong hoạt động ngoại khóa đã được
thẩm định, chúng tôi đã kế thừa và xây dựng sáng tạo hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt
ở trường phổ thông. Các nội dung và hình thức ngoại khóa Tiếng Việt được lựa chọn
dựa trên những cơ sở thực tiễn và nguyên tắc đặc thù của phân môn theo một qui trình
khoa học. Khi thiết kế các hình thức ngoại khóa ở các phân môn Tiếng Việt, chúng
tôi có phân tích sư phạm để thấy được mục đích, tác dụng của từng hình thức đối với
việc thực hiện mục tiêu các bài dạy và mục tiêu phát triển tư duy học sinh. Nội dung
và kết quả nghiên cứu được thực nghiệm ở ba phần Từ ngữ, Ngữ pháp và Ôn tập
Tiếng Việt trong chương trình Ngữ văn 11, tiến hành ở khối lớp 11 trường THPT Cầu
Kè, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Kết quả thực nghiệm ban đầu đã chứng minh được
tính khả thi của đề tài.
-iii-
ASBTRACT
The main focus of educational renovation in Vietnam includes praticing and
students. Teaching in Vietnamese in highschool provides students with knowledge,
develops their ability to think and communicate, as well as help them study Literature
and other subjects. Vietnamese language teaching are practiced through various new
forms in order to increase students’ enthusiasm in learning.
Outdoor activities have educational effects, help students develop
comprehensively as well as draw their attention to different fields of knowledge and
provide them with knowledge and experience regarding the actual state of life and
society. Topic “Contructing and organising outdoor activities about Vietnamese
language in grade 11’s Literature program” has utilised the effectiveness of outdoor
activities in teaching Vietnamese language, making it more interesting, useful and
practical.
Based on previously appraised activities, we have continued to construct
creative outdoor activities about Vietnamese language in highchool. The contents and
forms of the activities have been selected based on reality and specific features of the
subject. While designing outdoor activities about Vietnamese language, we also
conducted educational analysis to identify the cause and effect of each form of
activity in completing the goal of the lesson and develop students’ ability to think.
Contents and results of the research are experimented during three sessions:
Grammar, Expressions and Language Practice in grade 11’s Literature program,
conducted in grade 11 of Cau Ke Highschool, Cau Ke District, Tra Vinh province.
The initial results have proved the research’s practiciability.
-iv-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ASBTRACT ............................................................................................................. iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... ix
DANH SÁCH CÁC BẢNG .......................................................................................x
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài ....................................................................................3
2.1. Những công trình nghiên cứu có tính lí luận cơ bản ....................................3
2.2. Giáo trình dạy học cho các lớp sư phạm ......................................................6
2.3. Các bài viết trong các hội thảo khoa học và Tạp chí khoa học- Giáo dục ...7
2.4. Một số luận văn thạc sĩ có liên quan đến đề tài ............................................9
3. Mục đích nghiên cứu .........................................................................................10
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................................10
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .....................................................................10
6. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................................11
6.1. Phương pháp điều tra – khảo sát – thống kê ...............................................11
6.2. Phương pháp phân tích – tổng hợp .............................................................11
6.3. Phương pháp so sánh - đối chiếu ................................................................11
6.4. Phương pháp giao tiếp ................................................................................11
6.5. Phương pháp thực nghiệm ..........................................................................11
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ..........................................................11
8. Kết cấu của luận văn..........................................................................................12
9. Hướng tiếp cận tư liệu để thực hiện đề tài ........................................................13
-v-
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ...............................................14
1.1. Cơ sở lí luận....................................................................................................14
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản về hoạt động ngoại khóa .................................14
1.1.2. Mục đích và nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa ...................................16
1.1.3. Tác dụng của hoạt động ngoại khóa ........................................................18
1.1.4. Qui trình thực hiện hoạt động ngoại khóa ...............................................20
1.1.4.1. Thiết kế kế hoạch hoạt động ngoại khóa ..........................................21
1.1.4.2. Thiết kế tiến trình tổ chức .................................................................23
1.1.5. Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa ..........................................24
1.1.5.1. Đố vui ngôn ngữ ...............................................................................24
1.1.5.2. Câu lạc bộ ngôn ngữ .........................................................................25
1.1.5.3. Trò chơi ngôn ngữ .............................................................................25
1.1.5.4. Sưu tầm tài liệu, ngữ liệu ..................................................................25
1.1.5.5. Thuyết trình .......................................................................................26
1.1.5.6. Độc tấu - kể chuyện ..........................................................................26
1.1.5.7. Tham quan dã ngoại ..........................................................................26
1.1.5.8. Ngoại khóa theo chủ đề .....................................................................27
1.2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................27
1.2.1. Thực tế sử dụng hoạt động ngoại khóa ....................................................27
1.2.2. Kết quả khảo sát tình hình hoạt động ngoại khóa....................................30
1.2.2.1. Kết quả khảo sát ý kiến 50 giáo viên ................................................30
1.2.2.2. Kết quả khảo sát ý kiến 390 học sinh ...............................................33
CHƯƠNG 2: ĐỊNH HƯỚNG VÀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
TIẾNG VIỆT TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 .................................37
2.1. Nguyên tắc thực hiện hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ................................37
2.1.1. Khai thác đặc thù phân môn Tiếng Việt ..................................................37
2.1.2. Xác định vị trí của vấn đề ngoại khóa trong chương trình dạy học Ngữ văn
...........................................................................................................................38
2.1.3. Lựa chọn hình thức, nội dung ngoại khoá (dựa vào đặc điểm tâm lí - nhận
thức của học sinh) ..............................................................................................38
-vi-
2.1.4. Bám sát và bổ trợ chương trình chính khóa .............................................39
2.2. Thiết kế các nội dung hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ...............................40
2.2.1. Lựa chọn những nội dung ngoại khóa mang tính thiết thực, bổ ích ........40
2.2.2. Lựa chọn những nội dung ngoại khóa theo hướng rèn luyện kĩ năng sống
cho học sinh .......................................................................................................40
2.2.3. Lựa chọn những nội dung ngoại khóa mang tính “tích cực”, “tích hợp”
kiến thức ............................................................................................................40
2.3. Chọn hình thức ngoại khóa Tiếng Việt ..........................................................41
2.3.1. Đối với phần Từ ngữ................................................................................41
2.3.1.1. Trò chơi ngôn ngữ .............................................................................43
2.3.1.2. Đố vui ngôn ngữ ...............................................................................49
2.3.1.3. Kể chuyện vui về ngôn ngữ ..............................................................52
2.3.2. Đối với phần Ngữ pháp............................................................................53
2.3.2.1. Trò chơi ngôn ngữ .............................................................................55
2.3.2.2. Tìm hiểu và sưu tầm ngữ liệu ...........................................................61
2.3.3. Đối với phần Làm văn .............................................................................63
2.3.3.1. Thuyết trình .......................................................................................64
2.3.3.2. Thuyết minh ......................................................................................68
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .........................................................71
3.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................................71
3.2. Yêu cầu thực nghiệm ......................................................................................71
3.3. Đối tượng, địa bàn và phương pháp thực nghiệm ..........................................71
3.3.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm ..........................................................71
3.2.2. Nội dung và phương pháp thực nghiệm ..................................................72
3.4. Qui trình thực nghiệm ....................................................................................72
3.5. Thiết kế giáo án thực nghiệm .........................................................................73
3.5.1. Bài thực nghiệm 1: Ngoại khoá phần Từ ngữ .........................................73
3.5.1.1. Mục tiêu cần đạt ................................................................................73
3.5.1.2. Chuẩn bị ............................................................................................73
-vii-
3.5.1.3. Tiến hành thực nghiệm: 20 phút .......................................................74
3.5.2. Bài thực nghiệm 2: Ngoại khoá phần Ngữ pháp .....................................78
3.5.1.1. Mục tiêu cần đạt ................................................................................78
3.5.1.2. Chuẩn bị ............................................................................................78
3.5.1.3. Tiến hành thực nghiệm: 25 phút ......................................................79
3.5.3. Bài thực nghiệm 3: Ngoại khoá phần Ôn tập Tiếng Việt ........................84
3.5.3.1. Mục tiêu cần đạt ................................................................................84
3.5.3.2. Chuẩn bị ............................................................................................85
3.5.3.3. Tiến hành thực nghiệm : 45 phút ......................................................85
3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm ........................................................................94
3.6.1. Về định tính .............................................................................................94
3.6.2. Về định lượng ..........................................................................................95
3.6.3. Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm .................................................97
KẾT LUẬN ..............................................................................................................98
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................102
PHỤ LỤC ...............................................................................................................106
PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT ......................................................................106
PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ KHẢO SÁT ................................................................114
PHỤ LỤC 3: ĐỂ KIỂM TRA .............................................................................116
PHỤ LỤC 4: MỘT SỐ HÌNH ẢNH BUỔI NGOẠI KHÓA ÔN TẬP TIẾNG VIỆT..121
-viii-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GV: Giáo viên
HS: Học sinh
HĐNK: Hoạt động ngoại khóa
HĐNKTV: Hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt
HĐGT: Hoạt động giao tiếp
HĐNGLL: Hoạt động ngoài giờ lên lớp
NK: Ngoại khóa
PPDH: Phương pháp dạy học
SGK: Sách giáo khoa
THCS: Trung học cơ sở
THPT: Trung học phổ thông
TS: Tiến sĩ
TV: Tiếng Việt
-ix-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 1.1 Bảng số liệu kết quả khảo sát ý kiến 50 GV 31
Bảng 1.2 Bảng số liệu kết quả khảo sát ý kiến 390 HS 33
Bảng so sánh kết quả học tập giữa học kì I của hai lớp 11A1
Bảng 3.1 71
và 11A3
Bảng thống kê điểm số bài kiểm tra của HS lớp thực nghiệm
Bảng 3.2 95
(TN) và đối chứng (ĐC).
Bảng 3.3 Bảng thống kê kết quả xếp loại HS lớp TN và lớp ĐC 96
-x-
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Lê A (2005), Phương pháp dạy học Tiếng Việt, NXB Giáo dục.
[2]. Nguyễn Thanh Bình (2003), “Một vài trao đổi xung quanh công tác ngoại khóa
văn học trong nhà trường THPT”, Thông tin khoa học, Đại học An Giang, (15)
[3]. Trần Thanh Bình (2007), “Tổ chức và hướng dẫn học sinh đọc ngoại khóa văn
học”, Tạp chí Khoa Học ĐHSP TPHCM, (11).
[4]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2006), Ngữ văn 10 (tập 1,2 – chương trình chuẩn),
NXB Giáo dục.
[5]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2006), Ngữ văn 10 – Sách GV (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục.
[6]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Bài tập Ngữ văn 10 (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục.
[7]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Ngữ văn 11 (tập 1,2 – chương trình chuẩn),
NXB Giáo dục.
[8]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Ngữ văn 11 – Sách GV (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục.
[9]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Bài tập Ngữ văn 11 (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục.
[10]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2008), Ngữ văn 12 (tập 1,2 – chương trình chuẩn),
NXB Giáo dục.
[11]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Ngữ văn 12 – Sách GV (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục.
[12]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Bài tập Ngữ văn 12 (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục.
[13]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2003), Tài liệu đổi mới phưong pháp dạy học môn Ngữ
văn THPT, NXB Giáo dục.
[14]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2006), Tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình
SGK Ngữ văn lớp 10, NXB Giáo dục.
-102-