Luận văn trương thị xuân hòa văn hóa gia đình ở huyện trà ôn tỉnh vĩnh long

  • 18 trang
  • file .pdf
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
____________________________
ISO 9001:2008
TRƯƠNG THỊ XUÂN HÒA
VĂN HÓA GIA ĐÌNH
Ở HUYỆN TRÀ ÔN, TỈNH VĨNH LONG
Chuyên ngành: VĂN HÓA HỌC
Mã số: 60310640
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM TIẾT KHÁNH
TRÀ VINH, NĂM 2016
TÓM TẮT
Đề tài “Văn hóa gia đình ở huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long” được tác giả tiến
hành từ tháng 01 năm 2016 tại huyện Trà Ôn. Tác giả tập trung khái quát những đặc
trưng văn hóa gia đình ở huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long từ truyền thống đến hiện đại,
mô tả sự thay đổi về quy mô, cơ cấu gia đình; về mối quan hệ giữa các thành viên
trong quan hệ hôn nhân, quan hệ giữa cha mẹ và con cái, giữa ông bà với con cháu,
giữa anh chị em với nhau; những giá trị văn hóa gia đình mới được hình thành từ quá
trình giao lưu tiếp biến văn hóa như: bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc; những giá trị
truyền thống được bảo tồn trong thời kỳ hội nhập.
Thông qua quá trình khảo sát, điều tra xã hội học, phân tích những biến đổi
văn hóa gia đình ở huyện Trà Ôn trong quan niệm về giá trị gia đình, quan niệm thích
sống độc lập, tình yêu không đi liền với hôn nhân; thực trạng quan hệ tình dục trước
hôn nhân, đồng tính luyến ái, sống thử, kết hôn muộn, ly thân, ly hôn không ngừng
tăng lên và có tính đột biến; sự biến đổi trong mối quan hệ giữa các thành viên trong
gia đình; đánh giá những nhân tố tác động đến văn hóa gia đình như: truyền thông,
công nghệ thông tin, quá trình hội nhập, cơ chế thị trường và những tác động từ phong
trào xây dựng gia đình văn hóa.
Trên cơ sở đó, tác giả nêu lên những vấn đề cần thực hiện để giữ gìn sự bền
vững của gia đình như: giữ gìn văn hóa gia đình truyền thống, chọn lọc những giá trị
văn hóa gia đình tốt đẹp từ quá trình hội nhập, tiếp cận chỉ đạo của Đảng và Nhà
nước để đảm bảo sự phát triển bền vững của văn hóa gia đình. Người nghiên cứu
cũng nêu lên các khuyến nghị đối với Đảng, Nhà nước và lãnh đạo các cấp, các ngành
của địa phương những vấn đề cần quan tâm nhằm hạn chế những tác động tiêu cực
đến văn hóa gia đình. Trong đó, tác giả nhấn mạnh cần có những biện pháp để nâng
cao nhận thức về vấn đề gia đình trong xã hội, đặc biệt cần nâng cao dân trí; đẩy mạnh
nghiên cứu khoa học về gia đình, phụ nữ và giới, từng bước xác định một hệ thống
các giá trị đạo đức, tâm lý trong đời sống gia đình phù hợp với các giá trị nhân văn,
nhân bản của chủ nghĩa xã hội, lấy đó làm nội dung giáo dục đạo đức gia đình trong
chương trình đào tạo các cấp đặc biệt là cấp học phổ thông.
-iii-
Lãnh đạo các cấp, các ngành của địa phương cần quan tâm hàng năm bố trí
ngân sách Nhà nước và huy động thêm các nguồn tài trợ của các tổ chức, cá nhân
trong và ngoài nước để đầu tư cho công tác gia đình. Củng cố và ổn định bộ máy công
tác gia đình từ huyện đến cơ sở. Đổi mới nội dung và đa dạng hoá công tác truyền
thông, cung cấp tới từng gia đình các kiến thức, kỹ năng sống, như: kỹ năng làm cha
mẹ, kỹ năng ứng xử giữa các thành viên trong gia đình với nhau và với cộng đồng.
Xã hội, gia đình và chính bản thân mỗi cá nhân cần có giải pháp để cân bằng các mối
quan hệ: quyền lợi cá nhân và quyền lợi gia đình, lợi ích trước mắt và lợi ích lâu
dài,...phải kết hợp hài hòa các giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, biết loại bỏ
những yếu tố lỗi thời, giữ lấy những gì là tinh hoa, bản sắc, đồng thời tăng cường
giao lưu văn hóa với quốc tế để tiếp nhận những giá trị văn hóa mới.
-iv-
ABSTRACT
Research “Family culture in Tra On district, Vinh Long province” is conducted
by the author from January 2016 in Tra On district. The author focuces on traits of
family culture in Tra On district, Vinh Long province from traditional to modern,
describing the changes in scale and structure of families; marital relationship and
relationship between parents and children, grandparents and grandchilren, brothers
and sisters; newly formed family cutulre traits through cultural exchanges such as :
equality, advancement and well-being; as well as preserved traditional traits.
Through surveying and sociological investigation, analysing the changes in
family culture in Tra On district and in the concept of family values as well as topics
such as: tendency to live independently, love is not necessarily accompanied by
marriage; the state of premarital sex, homosexual, cohabitation, late marriage, legal
separation and divorce continually on the increase; changes in relationships between
family members; assessing factors affecting family culture like: media, market
structure, technology, intergration, and effects from the standard family constructing
movement.
On these bases, the author state some necessary measures to maintain the
structure of the family such as : preservation of traditional family culture, acquisition
of good family culture from the process of intergration, following the Party and the
Goverment’s policies to ensure the steady development of family culture, the
researcher has also made some petition to local authorities about problems affecting
family culture negatively. The author indicates the need for solutions to improving
people awareness of family as well as general intellectual standards; conducting
scientific research on family, women and sexual equality, gradually forming moral
and psychological values in family that help to develop humanitarian values of
socialism, including it in education programs on family morality espcially in
highschool.
-v-
Local authorities should provide annually government budget as well as
donations from indivuals and organizations to invest in developing family culture.
There also needs to be a more stable and improved family culture development
system. Communications should be more diverse, as well as having renovated
contents, providing families with knowledge, life skills, parenting skills, improvising
skills in family and society. Society, families and individuals need to take actions to
maintain their relationships; balance between idividual and family rights, short-term
and long-term benefits, ... There needs to be a flexible combination between
traditional and modern values, the elimination of obsolete values, preserving the
essence, identity and at the same time receiving new values through intergration.
-vi-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................ ii
TÓM TẮT .................................................................................................... iii
ABSTRACT ................................................................................................... v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................... x
DANH SÁCH CÁC BẢNG ........................................................................... xi
DANH SÁCH CÁC HÌNH ........................................................................... xii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................................ 1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài .............................................................. 3
3. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 5
3.1. Mục tiêu ............................................................................................................... 5
3.2. Nhiệm vụ ............................................................................................................. 5
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận văn ............................................................ 5
4.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................................ 5
4.2. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................ 5
5. Phương pháp nghiên cứu luận văn ........................................................................... 6
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài................................................................. 7
7. Kết cấu của luận văn .................................................................................................. 7
PHẦN NỘI DUNG ........................................................................................ 8
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VĂN HOÁ GIA ĐÌNH VÀ
TỔNG QUAN HUYỆN TRÀ ÔN, TỈNH VĨNH LONG ................................ 8
1.1. CÁC KHÁI NIỆM VỀ GIA ĐÌNH VÀ VĂN HOÁ GIA ĐÌNH ...................... 8
1.1.1. Khái niệm về văn hoá ..................................................................................... 8
1.1.2. Khái niệm về gia đình ................................................................................... 10
-vii-
1.1.3. Khái niệm về văn hoá gia đình .................................................................... 12
1.2. NHỮNG ĐẶC TRƯNG VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN HOÁ GIA ĐÌNH ĐỐI
VỚI VIỆC GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC ....................................... 14
1.2.1. Đặc trưng văn hoá gia đình Việt Nam truyền thống ................................. 14
1.2.2. Đặc trưng văn hoá gia đình Việt Nam trong tiến trình hội nhập ............. 17
1.2.3. Vai trò của văn hóa gia đình đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc 19
1.3. TỔNG QUAN HUYỆN TRÀ ÔN, TỈNH VĨNH LONG ................................. 21
1.3.1. Lịch sử hình thành......................................................................................... 21
1.3.2. Điều kiện địa lý và hành chính .................................................................... 23
1.3.3. Điều kiện kinh tế ........................................................................................... 23
1.3.4. Văn hóa- Xã hội ............................................................................................ 24
CHƯƠNG 2 NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA VĂN HOÁ GIA ĐÌNH Ở HUYỆN
TRÀ ÔN, TỈNH VĨNH LONG .................................................................... 27
2.1. ĐẶC TRƯNG VĂN HOÁ GIA ĐÌNH Ở HUYỆN TRÀ ÔN ......................... 28
2.1.1. Truyền thống văn hoá gia đình ở huyện Trà Ôn ....................................... 28
2.1.1.1. Quy mô, cơ cấu hộ gia đình ................................................................. 30
2.1.1.2. Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình ...................................... 32
2.1.2. Văn hoá gia đình ở huyện Trà Ôn trong tiến trình hội nhập .................... 35
2.1.2.1. Quy mô, cơ cấu hộ gia đình ................................................................. 35
2.1.2.2. Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình ...................................... 39
2.1.2.3. Những giá trị văn hóa gia đình mới được hình thành ....................... 42
2.2. NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG VĂN HOÁ GIA ĐÌNH Ở HUYỆN TRÀ ÔN
TỪ TRUYỀN THỐNG ĐẾN HIỆN ĐẠI .................................................................. 44
2.2.1. Thay đổi trong quan niệm của con người về giá trị gia đình ................... 45
2.2.2. Biến đổi trong mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình ............. 46
2.3. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VĂN HOÁ GIA ĐÌNH Ở HUYỆN
TRÀ ÔN, TỈNH VĨNH LONG ................................................................................... 52
2.3.1. Ảnh hưởng của truyền thông và công nghệ thông tin .............................. 52
2.3.2. Ảnh hưởng của quá trình hội nhập .............................................................. 56
-viii-
2.3.3. Ảnh hưởng của cơ chế thị trường ................................................................ 57
2.3.4. Ảnh hưởng từ phong trào xây dựng gia đình văn hoá .............................. 58
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG SỰ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ GIA ĐÌNH
TRONG THỜI GIAN TỚI .......................................................................... 63
3.1. GIỮ GÌN NÉT ĐẸP VĂN HOÁ GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG ................. 63
3.2. CHỌN LỌC NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HOÁ GIA ĐÌNH TỐT ĐẸP TỪ QUÁ
TRÌNH HỘI NHẬP ...................................................................................................... 65
3.3. TIẾP NHẬN CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC ĐỂ ĐẢM BẢO SỰ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA VĂN HOÁ GIA ĐÌNH ..................................... 68
3.4. KHUYẾN NGHỊ NHẰM HẠN CHẾ NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC ĐẾN
VĂN HOÁ GIA ĐÌNH ................................................................................................ 73
3.4.1. Đối với Đảng và Nhà nước .......................................................................... 73
3.4.2. Đối với lãnh đạo các cấp, các ngành của địa phương ............................... 74
PHẦN KẾT LUẬN ...................................................................................... 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................... 80
PHỤ LỤC .................................................................................................... 86
PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC ..................................................... 86
PHỤ LỤC 2: BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT VĂN HÓA GIA ĐÌNH
Ở HUYỆN TRÀ ÔN, TỈNH VĨNH LONG ............................................................... 93
PHỤ LỤC 3: HÌNH ẢNH .......................................................................................... 116
-ix-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BHYT: Bảo hiểm y tế
CNH- HĐH: Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa
CNTT: Công nghệ thông tin
GĐTT: Gia đình truyền thống
GS: Giáo sư
Hội LHPN: Hội Liên hiệp phụ nữ
KHHGĐ: Kế hoạch hóa gia đình
KTTT: Kinh tế thị trường
NXb: Nhà xuất bản
PGS.TS: Phó Giáo sư. Tiến sĩ
PGS.TSKH: Phó Giáo sư. Tiến sĩ khoa học
UBND: Ủy ban nhân dân
VHGĐ: Văn hóa gia đình
VHTT: Văn hóa truyền thống
-x-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 2.1 Số thế hệ trong gia đình ở huyện Trà Ôn năm 1996 30
Bảng 2.2 Số con trong gia đình ở huyện Trà Ôn năm 1996 31
Bảng 2.3 Số thế hệ trong gia đình ở huyện Trà Ôn năm 2015 36
Bảng 2.4 Số con trong gia đình ở huyện Trà Ôn năm 2015 36
Tỷ lệ con cái quyết định các vấn đề liên quan đến hôn nhân, 41
Bảng 2.5
nghề nghiệp, ăn mặc trong vùng khảo sát
Bảng 2.6 Số vụ ly hôn từ năm 1996 đến năm 2015 48
Số vụ bạo lực trong gia đình ở huyện Trà Ôn từ năm 1996 đến 50
Bảng 2.7
năm 2015
Hộ đăng ký văn hóa và hộ đạt văn hóa từ năm 1996 đến 59
Bảng 2.8
năm 2015
-xi-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 2.1 Biểu đồ dân số từ năm 1999 đến năm 2015 37
Hình 2.2 Hộ gia đình sử dụng các phương tiện Tivi 54
Hình 2.3 Hộ gia đình sử dụng Internet 55
Hình 2.4 Số thuê bao sử dụng điện thoại 55
-xii-
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Văn hóa có ý nghĩa rất quan trọng trong chiến lược xây dựng con người, xây
dựng xã hội văn minh hiện đại, giàu bản sắc văn hóa dân tộc. Khi mặt trái của cơ chế
thị trường cùng những ảnh hưởng tiêu cực từ bên ngoài tràn vào tác động đến con
người, việc bảo vệ, giữ gìn những giá trị truyền thống của văn hóa gia đình càng trở
nên cấp thiết. Ở thời đại nào văn hoá gia đình cũng là nền tảng cho văn hoá xã hội. Văn
hoá con người bắt đầu từ gia đình và mang dấu ấn của văn hoá gia đình. Gia đình vừa
chuẩn bị hành trang cho mỗi cá nhân bước vào xã hội, vừa đón nhận từ xã hội những
trọng trách to lớn trong việc duy trì sự ổn định và phát triển chung. Gia đình là nơi mỗi
người được sinh ra, lớn lên, là trường học đầu tiên có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình
thành và phát triển nhân cách cũng như phát triển về thể lực, trí lực của mỗi người; là
chỗ dựa vững chắc cho mỗi thành viên trước mọi khó khăn trong cuộc sống.
Trong tiếng Việt, hai từ “nước” và “nhà”, “quốc” và “gia” thường đi liền với
nhau, gắn bó và trợ nghĩa cho nhau để cho ra một khái niệm đầy đủ về tổ quốc, nơi
bao gồm nhiều gia đình có chung nguồn gốc tổ tiên, ngôn ngữ và phong tục tập quán.
Trong bài nói chuyện tại Hội nghị thảo luận dự thảo Luật Hôn nhân - Gia đình (tháng
01-1959), Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng khẳng định: Rất quan tâm đến gia đình là đúng
và nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình
tốt thì xã hội mới tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình.
Ngày 04/5/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
72/2001/QĐ-TTg lấy ngày 28/6 hàng năm là ngày Gia đình Việt Nam, nhằm đề cao
trách nhiệm lãnh đạo các ngành, các cấp, các đoàn thể và tổ chức xã hội cùng toàn
thể các gia đình thường xuyên quan tâm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ,
hạnh phúc.
Hiện nay, nước ta đang thực hiện tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
(CNH-HĐH) và hội nhập kinh tế quốc tế trong xu hướng toàn cầu hóa. Sự giao lưu
mở cửa hội nhập đã đem đến cho gia đình Việt Nam nhiều cơ hội, có điều kiện phát
-1-
triển kinh tế, tiếp cận với các nền văn hóa tiên tiến, văn minh của các nước. Song,
bên cạnh những mặt tích cực đó, mặt trái của cơ chế thị trường cũng nảy sinh nhiều
vấn đề tác động đến đời sống gia đình, làm cho gia đình đang đứng trước những thử
thách, ở một góc độ nào đó đã phá vỡ nền nếp gia phong đạo đức của gia đình truyền
thống Việt Nam.
Ở huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long, những biểu hiện của văn hóa trong gia
đình từ truyền thống đến hiện đại cũng đã có những biến đổi để thích ứng với quá
trình biến đổi không ngừng của các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa,
sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ. Tuy số lượng hộ gia đình được
công nhận văn hóa hằng năm có tăng và tỷ lệ này hiện chiếm trên 91%, đã xuất
hiện ngày càng nhiều gương gia đình tiêu biểu, những giá trị nhân văn mới như
gia đình bình đẳng, hôn nhân tiến bộ cùng tồn tại trong nền nếp gia phong, gia
đình nhiều thế hệ cùng chung sống đầm ấm hạnh phúc, nuôi dạy con cháu thành
đạt, tích cực tham gia đóng góp các phong trào ở địa phương,...Song dưới tác động
của mặt trái của cơ chế thị trường, của quá trình hội nhập cùng với lối sống thực
dụng tôn thờ đồng tiền, sự ảnh hưởng của các sản phẩm văn hóa độc hại bên ngoài
tràn vào, rồi các tệ nạn xã hội đang tiến công mạnh mẽ vào các gia đình nên đâu
đó vẫn còn tình trạng ly hôn, ly thân, sống thử, nạo phá thai trước hôn nhân, bạo
lực gia đình, cha mẹ thiếu trách nhiệm với con cái, con cái không quan tâm phụng
dưỡng ông bà, cha mẹ,…gia tăng. Nhiều giá trị văn hóa gia đình truyền thống đang
có biểu hiện xuống cấp, mai một.
Để có cái nhìn khái quát về những biến đổi trong văn hóa gia đình ở huyện Trà
Ôn, tỉnh Vĩnh Long từ truyền thống đến hiện đại, cũng như có sự thống kê về quy
mô, cấu trúc của gia đình hiện nay; xác định vị thế, vai trò và những ảnh hưởng của
văn hóa gia đình đối với sự phát triển chung của địa phương, của quá trình hình thành
phát triển về thể lực và nhân cách của thế hệ tương lai ở huyện Trà Ôn từ đó đề xuất
những định hướng cho sự phát triển của văn hóa gia đình trong thời gian tới, tôi chọn
đề tài luận văn tốt nghiệp là “VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở HUYỆN TRÀ ÔN, TỈNH
VĨNH LONG”.
-2-
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Gia đình là một vấn đề lớn. Phương Đông cũng như phương Tây, đã bàn bạc
thảo luận nhiều, đến mức đã có những học thuyết riêng. Đã có nhiều định nghĩa về
gia đình trong đó có những định nghĩa đáng chú ý như C.Mác và Ph.Ăngghen khi
luận chứng về những điều kiện tiền đề cho sự tồn tại của con người đã đưa ra nhận
xét: Hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người còn tạo ra những
người khác sinh sôi, nảy nở. Đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ con cái, đó là
gia đình.
Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Đảng
và Nhà nước ta luôn coi trọng vai trò của gia đình và văn hóa gia đình (VHGĐ). Nghị
quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc đã nêu: “Giữ gìn và phát huy những đạo lý
tốt đẹp của gia đình Việt Nam. Nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ. Coi
trọng xây dựng gia đình văn hóa. Xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình,
nhà trường và xã hội” [5].
Nghị quyết Đại hội X của Đảng một lần nữa nhấn mạnh:
Phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam,
thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm
của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng
hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát
huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [26].
Sau đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, vai trò của gia đình và xây dựng
gia đình văn hóa trong thời kỳ mới được Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh và làm sâu sắc
hơn, thể hiện ở ba nội dung cơ bản: thứ nhất, gia đình là nền tảng, tế bào của xã hội;
thứ hai, gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân
lực chất lượng cao phục vụ đất nước; thứ ba, gia đình có vai trò giữ gìn, lưu truyền,
phát triển văn hóa dân tộc.
-3-