Luận văn tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo bộ luật hình sự việt nam từ thực tiển thành phố vĩnh long, tỉnh vĩnh long

  • 13 trang
  • file .pdf
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu đề tài ............................................................ 3
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài .............................................................. 3
4. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài………………………………...……..4
5. Ý nghĩa của đề tài .......................................................................... 4
6. Cơ cấu của đề tài ........................................................................... 5
Chƣơng 1 KHÁI QUÁT VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU
KHIỂN PHƢƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ ............................. 6
1.1 Khái niệm tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện giao
thông đƣờng bộ .................................................................................. 6
1.3 Ý nghĩa của tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện giao
thông đƣờng bộ ................................................................................ 10
1.4 Tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện giao thông đƣờng
bộ theo pháp luật hình sự Việt nam qua các giai đoạn ....................... 11
1.4.1. Trƣớc Bộ luật hình sự năm 1985 ................................................. 11
1.4.2. Từ Bộ luật hình sự năm 1985 đến Trƣớc Bộ luật hình sự năm
1999 ........................................................................................................... 13
1.4.3. Từ Bộ luật hình sự năm 1999 đến nay ........................................ 16
Chƣơng 2 TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƢƠNG
TIỆN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH .......................................................... 19
2.1 Dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng
tiện giao thông đƣờng bộ .................................................................. 19
2.1.1.Khách thể của tội phạm................................................................. 19
2.1.2.Mặt khách quan của tội phạm ...................................................... 21
2.1.3.Mặt chủ quan của tội phạm .......................................................... 27
2.1.3.1. Lỗi ................................................................................. 28
2.1.3.2. Động cơ và mục đích phạm tội......................................... 30
2.1.4.Chủ thể của tội phạm..................................................................... 31
2.2. Khung hình phạt của tội vi phạm các quy định về điều khiển
phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ ..................................................... 33
2.3. Phân biệt tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện giao
thông đƣờng bộ theo quy định của Bộ luật hình sự 1999, sửa đổi bổ
sung 2009 với Bộ luật hình sự 2015 ................................................... 39
Chƣơng 3 THỰC TRẠNG VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU
KHIỂN PHƢƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ TẠI THÀNH
PHỐ VĨNH LONG. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ...................................... 47
3.1. Thực trạng của tội phạm vi phạm quy định về điều khiển phƣơng
tiện giao thông đƣờng bộ trên địa bàn thành phố Vĩnh Long giai đoạn
2012 – 2016 ...................................................................................... 49
3.3. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự về tội vi phạm quy địn
về điều khiển phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ ................................ 62
KẾT LUẬN .................................................................................................... 68
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 71
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kể từ khi giành được độc lập, thống nhất hai miền Nam Bắc và xây dựng
một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Việt Nam ta đã và đang ngày
càng phát triển vững mạnh và có thể sánh vai với các nước trên thế giới. Với
việc ngày càng phát triển về kinh tế thì nhu cầu tiêu dùng của người dân ngày
càng cao, việc đi lại cũng được chú trọng hơn. Từ đó hệ thống giao thông
ngày càng được mở rộng, các phương tiện giao thông cũng đa dạng theo mẫu
mã phù hợp cho mọi lứa tuổi. Việc giao thông ngày càng phát triển đã góp
phần vào công cuộc phát triển kinh tế xã hội, tuy nhiên việc phát triển ấy cũng
gây ra một số vấn nạn cho xã hội hiện nay. Đó là tình trạng tai nạn giao thông
xảy ra ngày càng nhiều, nhất là tai nạn giao thông đường bộ. Cứ mỗi vụ tai
nạn giao thông xảy ra đều gây ra các thiệt hại nhất định và quan trọng là sự
ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của người tham gia giao thông.
Dù đã có các quy định về an toàn giao thông và nhất là khi Luật giao thông
đường bộ được ban hành vào năm 2001 nhưng tình trạng gây tai nạn giao
thông vẫn chưa có xu hướng thuyên giảm, các vụ tai nạn giao thông xảy ra
gây hậu quả nghiêm trọng về người và của, nhất là các vụ tai nạn giao thông
đường bộ. Có thể nói, tai nạn giao thông là một vấn nạn của quốc gia, một tác
nhân xâm phạm và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất
nước.
Theo báo cáo năm 2013 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thì mỗi năm,
trên thế giới có khoảng 1,24 triệu người chết và 50 triệu người bị thương do
tai nạn giao thông đường bộ, tập trung chủ yếu ở nhóm người có độ tuổi từ 15
- 29 tuổi. Nếu không có những biện pháp phòng ngừa, tai nạn giao thông
đường bộ được dự đoán sẽ dẫn đến cái chết của khoảng 1,9 triệu người vào
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 1 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
năm 20201. Theo Cục cảnh sát giao thông (CSGT) cho biết trong năm 2016,
trên cả nước Việt Nam xảy ra hơn 21.000 vụ tai nạn giao thông (đường bộ,
đường sắt, đường thủy), làm chết gần 9.000 người2. Theo báo cáo của Công
an tỉnh Vĩnh Long, trong năm 2016 toàn tỉnh đã xảy ra 119 vụ tai nạn giao
thông, số vụ tai nạn giao thông đường bộ chiếm 116 vụ làm chết 113 người và
bị thương 166 người. Trong đó số vụ tai nạn giao thông xảy ra trên địa bàn
thành phố Vĩnh Long là 67 vụ, làm chết 25 người, bị thương 65 người. Có thể
thấy, dù số vụ tai nạn giao thông trên địa bàn tỉnh xảy ra tương đối nhưng số
người chết và bị thương khá cao, việc đó chứng tỏ mức độ nghiêm trọng nguy
hiểm của các vụ tai nạn giao thông là rất cao, tính mạng và tài sản của người
tham gia ngày càng bị đe dọa.
Nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông có rất nhiều về khách quan và
chủ quan, có thể là do điều kiện thời tiết không tốt, cơ sở hạ tầng bị xuống
cấp, tình trạng sử dụng phương tiện của người tham gia giao thông không
đảm bảo an toàn,... nhưng nguyên nhân chủ yếu vẫn là nằm ở ý thức của
người tham gia giao thông còn khá kém mặc dù đã có các biện pháp xử lý
nhưng chưa được cải thiện nhiều. Một số lại không hiểu hết các quy định của
Nhà nước ban hành, hay một số khác hiểu và biết nhưng vẫn cố tình vi phạm.
Ngoài ra, cũng do đất nước ngày càng phát triển, nhu cầu sử dụng phương
tiện giao thông cá nhân ngày càng tăng dẫn đến việc lượng người tham gia
giao thông tăng theo. Mặt khác, việc xử lý các hành vi vi phạm chưa nghiêm,
nhiều vụ tại nạn giao thông lẽ ra có hành vi vi phạm phải bị truy cứu trách
nhiệm hình sự nhưng chỉ bị xử phạt hành chính hoặc tuy có truy cứu trách
nhiệm hình sự nhưng lại được áp dụng hình phạt quá nhẹ, thậm chí cho hưởng
áo treo không đúng, không có tác dụng giáo dục và phòng ngừa tội phạm.
1
Nguyễn Trần Hiệp – Trung tâm Nghiên cứu ATGT, Tình hình tai nạn giao thông trên thế giới trong những
năm gần đây, hvcsnd.edu.vn, http://www.hvcsnd.edu.vn/vn/Acedemy/Tin-An-toan-giao-
thong/207/4357/Tinh-hinh-tai-nan-giao-thong-tren-the-gioi-trong-nhung-nam-gan-day.aspx
2
Hoàng Lam, Gần 9000 người chết vì tai nạn giao thông năm 2016, news.zing.vn, http://news.zing.vn/gan-
9000-nguoi-chet-vi-tai-nan-giao-thong-nam-2016-post709178.html
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 2 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
Ngược lại, cũng không ít trường hợp tai nạn xảy ra lỗi hoàn toàn ở nạn nhân,
nhưng do không đánh giá đúng các tình tiết của vụ án nên đã truy cứu trách
nhiệm hình sự người gây tai nạn mà họ không có lỗi...
Vì những lẽ trên, tác giả muốn tìm hiểu và làm rõ các vấn đề về quy định
của pháp luật cũng như thực trạng áp dụng của tội phạm trên địa bàn thành
phố Vĩnh Long nên tác giả đã chọn đề tài khóa luận của mình là “Tội vi phạm
quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình
sự Việt Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” .
2. Mục đích nghiên cứu đề tài
Vấn đề an toàn giao thông hiện nay luôn là vấn đề hàng đầu và nhận
được nhiều sự quan tâm nên mục đích của tác giả khi chọn đề tài “Tội vi
phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ
luật hình sự Việt Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh
Long” làm đề tài nghiên cứu là nhằm phân tích các quy định của pháp luật
hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao
thông đường bộ. Đánh giá thực trạng các vụ tai nạn giao thông xảy ra trên địa
bàn thành phố Vĩnh Long. Qua đó, tìm ra những bất cập trong quy định và
thực tiễn áp dụng pháp luật về vấn đề này để từ đó đề xuất các biện pháp
nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội vi
phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ.
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài
Có rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu về tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ, tuy nhiên tác giả chỉ tập trung nghiên
cứu và làm rõ về cấu thành tội phạm, những trường hợp phạm tội được pháp
luật quy định từ những pháp luật ngày trước đến pháp luật hiện này.
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 3 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
Về không gian, tác giả thực hiện việc nghiên cứu trên phạm vi thành phố
Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long để bài khóa luận của mình được thực hiện một
cách tốt hơn khi đã đi vào thực tiễn nghiên cứu.
Về thời gian, để có thể nghiên cứu kỹ và nắm rõ tình hình hơn, tác giả đã
chọn giai đoạn thời gian năm năm gần nhất, từ năm 2012 đến năm 2016.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài
Để làm rõ vấn đề nghiên cứu về “Tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ trong Bộ luật hình sự Việt Nam – Từ thực
tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” tác giả sử dụng phương pháp luận
viết, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê và phương pháp so sánh,
phương pháp phân tích. Song song đó là việc thu thập số liệu trên địa bàn
thành phố Vĩnh Long để có thể nghiên cứu và nhìn nhận vấn đề một cách tốt
nhất.
5. Ý nghĩa của đề tài
Về mặt lý luận, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần hoàn thiện
hơn về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ
trong Bộ luật Hình sự Việt Nam. Song song đó cũng làm rõ các vấn đề về cấu
thành tội phạm, khái quát về các quy định về tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ trong luật hình sự nước ta qua các
thời kì từ trước khi có Bộ luật hình sự đến nay.
Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp người đọc hiểu rõ
hơn về thực trạng của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao
thông đường bộ đang diễn ra trên đất nước ta mà cụ thể là trên địa bàn thành
phố Vĩnh Long. Từ đó sẽ dễ dàng thấy được những bất cập trong thực tiễn áp
dụng để có thể đề ra các biện pháp khắc phục tốt hơn trong việc phòng, chống
tai nạn giao thông trên địa bàn thành phố Vĩnh Long cũng như phòng, chống
tai nạn giao thông trên cả nước.
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 4 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
6. Cơ cấu của đề tài
Ngoài các phần mục lục, lời nói đầu, tài liệu tham khảo thì đề tài còn
được trình bày qua 03 chương, bao gồm:
Chương 1: Khái quát về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện
giao thông đường bộ
Chương 2: Quy định về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện
giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành
Chương 3: Thực trạng về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện
giao thông đường bộ tại thành phố Vĩnh Long. Giải pháp hoàn thiện
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 5 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
Chƣơng 1
KHÁI QUÁT VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU
KHIỂN PHƢƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ
1.1 Khái niệm tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện giao
thông đƣờng bộ
Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Bất kỳ ai muốn sống thì phải
có bốn điều: ăn, mặc, ở, đi lại”. Người nói: “Giao thông vận tải rất quan trọng
đối với chiến đấu, đối với sản xuất, đối với đời sống nhân dân...nếu giao
thông có chỗ nào đó nghẽn lại thì nó ảnh hưởng trực tiếp ngay đến chiến đấu,
đến sản xuất, đến đời sống nhân dân”3. Đi lại không phải là nhu cầu tự thân
song nó càng ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của loài người. Đã
có lúc người ta cho rằng sự phát triển của thông tin và một số dịch vụ khác sẽ
làm giảm sự đi lại của con người song thực tế không phải vậy. Một số công
trình khoa học đã chứng tỏ rằng quỹ thời gian dành cho việc đi lại cũng như
quãng đường trung bình mà mọi người phải vượt qua ngày càng tăng. Ở Việt
Nam, quy luật này cũng được thể hiện, rõ nét nhất là sau những năm đổi mới,
sự phát triển kinh tế tăng lên, giao lưu xã hội tăng lên đòi hỏi việc đi lại nhiều
lên. Trẻ em đi lại học hành ngày càng tăng. Người già tham gia câu lạc bộ,
thăm viếng nhau, du lịch trong và ngoài nước,... ngày một nhiều. Đặc biệt là
từ khi nền kinh tế Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung
sang nền kinh tế thị trường thì mức sống của người dân được cải thiện từng
bước, được bạn bè các nước trong khu vực và quốc tế hết lòng ca ngợi về
những thành tựu đổi mới trong quá trình xây dựng đất nước. Tuy mức tăng
trưởng kinh tế của Việt Nam đạt được là khá cao nhưng đi liền với nó là vấn
đề tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông, đặc biệt là giao thông đường bộ, số
vụ giao thông không ngừng tăng cả về quy mô và số lượng. Cho nên nhiều
3
Lời dạy của Bác Hồ với Giao thông – Vận tải, Chu Đức Soàn, Cầu đường Việt Nam news,
http://cauduongvietnam.blogspot.com/2015/05/loi-day-cua-bac-ho-voi-giao-thong-van.html
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 6 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
người thường nói rằng giao thông đường bộ ở Việt Nam giống như một quả
bong bóng dẹp được chỗ này thì chỗ khác lại ùn ra, có không biết bao nhiêu là
chiến dịch, chỉ thị nhưng chỉ được một thời gian ngắn lại đâu vào đấy.
Ngày nay, để phục vụ tốt hơn cho nhu cầu của mình, con người đã làm
cho hệ thống giao thông được mở rộng, đa dạng, phát triển cả về số lượng lẫn
chất lượng. Nhưng giao thông đường bộ vẫn giữ một vai trò hết sức quan
trọng trong xã hội.
Theo từ điển Tiếng Việt thì “an toàn” có hai nghĩa: một là bình yên
không nguy hiểm, như xe hơi lật nhưng hành khách đều được an toàn, giới
hạn an toàn. Hai là làm xong xuôi, ổn thỏa như công việc tổ chức đã được an
toàn4.
Theo từ điển tiếng Việt thì “giao thông” là nói chung về các phương tiện
đường sá dùng để đi lại từ chỗ này đến chỗ kia5.
Theo Luật Giao thông đường bộ hiện hành thì “đường bộ” gồm có
đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ6.
Từ các khái niệm thuật ngữ trên ta có thể hiểu an toàn giao thông đường bộ
là các phương tiện lưu thông trên đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà
đường bộ khi tham gia giao thông phải đảm bảo an toàn, không gây nguy hiểm
cho các chủ thể khác .
Có thể hiểu tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông
đường bộ là hành vi của người điều khiển phương tiện giao thông đường bộ
4
Trang 5, Từ điển Tiếng Việt, Phan Việt Anh, nhà xuất bản Thanh niên, xuất bản ngày 17/01/2003
5
Trang 292, Từ điển Tiếng Việt, Phan Việt Anh, nhà xuất bản Thanh niên, xuất bản ngày 17/01/2003
6
Khoản 1 Điều 3 Luật an toàn giao thông đường bộ
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 7 SVTH: Lý Kim Ngân
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo Bộ luật hình sự Việt
Nam – Từ thực tiễn thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây thiệt hại cho tính
mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người khác7.
Theo đó người điều khiển phương tiện giao thông khi tham gia lưu thông
trên đường bộ mà có hành vi không đúng với quy định của pháp luật về an
toàn giao thông, dẫn đến hậu quả xảy ra gây nguy hại cho tính mạng và tài sản
của người khác thì được coi là người phạm tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ. Nói cách khác người điều khiển
phương tiện giao thông tham gia lưu thông đường bộ đúng với luật quy định
nhưng lại xảy ra tai nạn giao thông và lỗi được xác định là không phải do
người điều khiển phương tiện giao thông gây ra thì họ không được coi là
người phạm tội.
1.2 Đặc điểm của tội vi phạm quy định về điều khiển phƣơng tiện
giao thông đƣờng bộ
Theo luật hình sự Việt Nam hiện hành, dựa trên khái niệm về tội phạm,
hành vi bị xem là tội phạm phải đủ bốn dấu hiệu: tính nguy hiểm cho xã hội,
tính trái pháp luật hình sự, tính có lỗi, tính chịu hình phạt. Những dấu hiệu
này đồng thời cũng là những thuộc tính của tội phạm mà các hành vi khác
không có được8. Đặc điểm của tội vi phạm quy định về điều khiển phương
tiện giao thông đường bộ cũng gồm bốn dấu hiệu trên là: tính nguy hiểm cho
xã hội, tính trái pháp luật hình sự, tính có lỗi, tính chịu hình phạt.
Tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm là dấu hiệu cơ bản quan trọng
nhất, quyết định những dấu hiệu khác của tội phạm, bởi nó là thuộc tính và là
nội dung của tội phạm. Các hành vi vi phạm quy định an toàn giao thông
đường bộ không phải hành vi nào cũng có tội phạm, chỉ có những hành vi vi
phạm theo các quy định trong Bộ luật hình sự thì mới được xem là tội phạm.
7
Trang 519, Giáo trình luật Hình sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân
dân
8
TS. Phạm Văn beo, Luật hình sự Việt Nam (Quyển 1), nhà xuất bản Chính trị quốc gia, tr.60
GVHD: Trần Thị Ngọc Hiếu 8 SVTH: Lý Kim Ngân