Luận văn tính cách người nam bộ qua tác phẩm của nguyễn đình chiểu

  • 20 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Mục tiêu đề tài luận văn hướng đến là làm rõ được tính cách của người Nam
bộ qua tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu.
Chương 1, chúng tôi trình bày những cơ sở lý thuyết chung về văn hóa và tính
cách Nam bộ, cùng với những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sáng tác Đồ Chiểu.
Để làm rõ vấn đề nêu trên, trước tiên chúng tôi trình bày các khái niệm cùng
với đặc trưng cơ bản của văn hóa và văn học, tiếp đến là phân tích mối quan hệ giữa
văn hóa và văn học. Văn hóa và văn học có mối quan hệ hữu cơ với nhau, trong đó
văn học là bộ phận của văn hóa, là phương tiện để tuyên truyền, giáo dục văn hóa,
một phương tiện như là “văn dĩ tãi đạo ”.
Về vùng văn hóa Nam bộ, Người viết cố gắng hướng đến đặc cơ bản vùng văn
hóa Nam bộ ở hai mặt: Văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên và văn hóa ứng xử
với môi trường xã hội. Văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên bao gồm: ăn, mặc, ở
và đi lại. Văn hóa ứng xử với môi trường xã hội có: Tổ chức cộng đồng, phong tục,
lễ hội, tín ngưỡng – tôn giáo và văn học nghệ thuật.
Đối với tính cách người Việt Nam, chúng tôi nêu nhiều nhận định đánh giá về
phẩm chất, tính cách người Việt Nam của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước,
sau đó đi đến kết luận chung.
Tính cách người Nam chịu ảnh hưởng bởi yếu tố môi trường tự nhiên đặc thù
và hoàn cảnh xã hội. Người Nam bộ có những phẩm chất tính cách nổi bật sau: lòng
yêu nước nồng nàn, trọng nghĩa khinh tài, hào hiệp phóng khoán, bộc trực, vị tha,
hiếu khách và thiết thực. Những nét phẩm chất tính cách cao quý này bắt nguồn từ
truyền thông dân tộc ta nhưng có nhiều điểm khác biệt.
Về cuộc đời sự nghiệp Đồ Chiểu, người viết tập trung vào những ảnh hưởng
của môi trường văn hóa đến sáng tác của ông. Trong đó môi trường xã hội là yếu tố
tích cực tạo cho thơ văn Nguyễn Đình Chiểu mang đậm sắc thái Nam bộ.
Chương 2, là trong tâm của luận văn. Ở chương này luận văn tập trung làm rõ
những giá trị phẩm chất tính cách người Nam bộ qua tác phẩm Đồ Chiểu. Những con
người trong tác phẩm của ông hiện lên với những nét phẩm chất tính cách thuần chất Nam
-iii-
bộ như bộc trực, thẳng thắng, hào hiệp, vị tha nhân hậu, sẵn sàng giúp đỡ cưu mang kẻ
hoạn nạn,….Chính điều đó đã tạo nên sắc thái Nam bộ trong sáng tác Đồ Chiểu.
Chương 3, người viết tập trung vào nội dung: Ảnh hưởng thơ văn Đồ Chiểu
đến tính cách người Nam bộ, cùng với giải pháp giữ gìn và phát huy giá trị tính cách
người Nam bộ giai đoạn hiện nay.
Thơ văn Đồ Chiểu phản ảnh sự đa dạng của văn hóa Nam bộ thông qua cách
gọi tên địa danh, địa hình cho đến con sông, núi non,… của vùng đất này. Nhiều sự
vật, hiện tượng trong đời sống xuất hiện qua tác phẩm ông, phản ảnh nét sinh hoạt
con người Nam bộ. Bên cạnh đó Nguyễn Đình Chiểu cũng thành công trong việc vận
dụng ngôn ngữ lời ăn tiếng nói hàng ngày vào sáng tác của mình. Chính vì thế mà
thơ văn của ông gần gũi với lời ăn tiếng nói của nhân dân Nam bộ.
Nói đến giá trị tính cách tức là đề cập những giá trị, chuẩn mực đạo đức mà
con người trong cộng đồng thừa nhận, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Phát huy giá trị tính cách con người tức là làm cho những giá trị chuẩn mực,
cái hay, cái đẹp của phẩm chất con người đang tồn tại trong đời sống tiếp tục tồn tại,
thích nghi theo thời gian.
Gia đình, trường học, môi trường xã hội và cơ quan Nhà nước là nền tản giữ
gìn phát huy già trị truyền thống văn hóa, trong đó có tính cách con người.
-iv-
ABSTRACT
The thesis aims to provide a clear view of South Vietnamese people’s
personalities through the works of Nguyen Dinh Chieu.
Chapter 1, we briefly introduce the general personality and culture of South
Vietnamese people, along with the elements affecting Nguyen Dinh Chieu’s works.
We first introduce definitions and specific traits of culture and literature, as
well as the connection between the two. This is an organic connection, in which
literature is a part of culture, a means of delivering and communicating it.
About the South Vietnam cultural region, the author focuses on two points:
manners in treating natural environment and treating social environment. The former
includes: eating, getting dressed, inhabiting and travelling, while the latter includes:
community organizing, traditions, festivals, belief-religion and art.
About Vietnamese people’s personalities, we state many judgements of
Vietnamese people’s virtues and personalities from local and foreign researchers, in
order to draw a final conclusion.
South Vietnamese people’s personalities is affected by specific natural
environment conditions and social circumstances. Among those are a few remarkable
traits: unwavering love for their country, great sense of honour, generosity,
forgivingness, hospitality, praticality. These invaluable traits are derived from our
whole nation but are also quite different from other regions.
About the life and career of Nguyen Dinh Chieu, the author focuses on positive
effects of cultural environment on his works, especially social environment has made
his proses and poetries very characteristic of South Vienamese culture.
Chapter 2, the main focus of the thesis. In this chapter the thesis provides a
clear view of South Vietnamese people’s personalities through the works of Nguyen
Dinh Chieu. Characters in his works pocessess specific traits in South Vietnamese
people’s personalities such as: honesty, generosity, forgivingness,... That is what
form characteristic traits of South Vienamese culture in his proses and poetries.
-v-
Chapter 3, the author focuses on: the contribution of Nguyen Dinh Chieu’s
works in South Vietnamese culture, as well as solutions to ensuring the development
of South Vietnamese culture in the modern day.
Nguyen Dinh Chieu’s proses and poetries indicate the diversity in South
Vietnamese culture through the naming of geographical locations, rivers,
moutains,...in these lands. Many things that appeared in his works help to reflect the
daily life of people. He also succeeded in using daily life language in his works, which
gradually become familiar with the South Vietnamese people.
Traditional values includes: ways of life, behaving manners, moral standards
accepted by the majority of people, passed on from one generation to another.
Traditional values are the foundation of every nation.
Family is the basis of society, the first place for a person to familiarize with
traditional values. From these reasons, to preserve and develop traditional values, we
must concentrate on developing family culture.
School is also very important for the deliver of traditional values to students.
The educational environment helps to orient the young. Besides, healthy social
environment also plays a crucial part in preserving and developing traditional values
in South Vietnam.
-vi-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ...............................................................................................................v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT .....................................................................x
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..................................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề ......................................................................................................2
3. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................5
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ...........................................................................................5
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................6
5.1. Đối tượng nghiên cứu ....................................................................................6
5.2. Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................6
5. Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................6
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .............................................................6
7. Kết cấu của luận văn ............................................................................................6
PHẦN NỘI DUNG ....................................................................................................8
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ..............................................................8
1.1. Khái quát chung về văn hóa và văn học ...........................................................8
1.1.1. Định nghĩa văn hoá.....................................................................................8
1.1.2. Đặc trưng của văn hóa ..............................................................................11
1.1.3. Khái niệm về văn học ...............................................................................12
1.1.4. Đặc trưng của văn học ..............................................................................12
1.1.4.1. Đối tượng của văn học .......................................................................12
1.1.4.2. Nội dung của văn học ........................................................................13
1.1.4.3. Đặc trưng tư duy nghệ thuật ..............................................................14
-vii-
1.1.5. Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học ......................................................14
1.1.5.1. Văn hóa tác động đến văn học ...........................................................14
1.1.5.2. Văn học tác động trở lại văn hóa .......................................................15
1.2. Khái quát vùng văn hóa nam bộ .....................................................................15
1.2.1. Khái niệm về vùng văn hóa ......................................................................15
1.2.2. Vùng văn hóa Nam Bộ .............................................................................17
1.2.2.1. Không gian văn hóa ...........................................................................17
1.2.2.2. Chủ thể văn hóa .................................................................................17
1.2.2.3. Giao lưu tiếp biến văn hóa .................................................................18
1.2.2.4. Đặc trưng của vùng văn hóa Nam bộ.................................................19
1.3. Khái quát về tính cách người Việt Nam .........................................................24
1.3.1. Khái niệm về tính cách .............................................................................24
1.3.2. Cấu trúc của tính cách ..............................................................................24
1.3.3. Những đặc điểm cơ bản của tính cách......................................................25
1.3.4. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến tính cách con người.......................26
1.3.5. Tính cách người Việt Nam .......................................................................26
1.4. Khái quát về tính cách Nam bộ.......................................................................30
1.4.1. Cơ sở hình thành nên tính cách Nam bộ ..................................................30
1.4.2. Tính cách người Nam bộ ..........................................................................31
1.5. Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu ............................32
1.5.1. Cuộc đời ...................................................................................................32
1.5.2. Văn chương ..............................................................................................33
1.5.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến thơ văn Nguyễn Đình Chiểu .....................34
1.5.3.1. Môi trường tự nhiên ...........................................................................34
1.5.3.2. Hoàn cảnh xã hội và cuộc đời Đồ Chiểu ...........................................34
CHƯƠNG 2: VẺ ĐẸP TÍNH CÁCH NGƯỜI NAM BỘ QUA TÁC PHẨM CỦA
NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU ........................................................................................38
2.1. Tinh thần yêu nước, bất khuất kiên cường .....................................................38
2.2. Trọng nghĩa khinh tài......................................................................................42
-viii-
2.3. Tinh cách hào hiệp ..........................................................................................46
2.4. Bộc trực, thẳng thắn ........................................................................................48
2.5. Hiếu khách ......................................................................................................55
2.6. Tính bao dung .................................................................................................57
2.7. Tính thiết thực .................................................................................................61
CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG THƠ VĂN ĐỒ CHIỂU ĐẾN TÍNH CÁCH NGƯỜI
NAM BỘ...................................................................................................................68
3.1. Thơ văn Đồ Chiểu là bài học lớn về đạo đức nhân nghĩa ..............................68
3.2. Ảnh hưởng thơ văn Đồ Chiểu đến đời sống tinh thần người dân Nam bộ. ....68
3.3. Ngôn ngữ thơ văn Đồ Chiểu góp phần hình thành tính cách người Nam bộ ........... 71
3.4. Truyền thống văn hóa diễn xướng dân gian Nam bộ qua thơ văn Đồ Chiểu .74
3.5. Phát huy giá trị tính cách Nam bộ trong giai đoạn hiện nay ..........................76
3.5.1. Giá trị, giá trị tính cách con người ...........................................................76
3.5.2. Cơ sở hình thành giá trị tính cách người Nam bộ ....................................77
3.5.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến sự biến đổi tính cách người Nam bộ..........79
3.5.4. Giữ gìn và phát huy giá trị tính cách Nam bộ ..........................................80
3.5.4.1. Trong gia đình ....................................................................................80
3.5.4.2. Nhà trường (giáo dục) ........................................................................81
3.5.4.3. Môi trường văn hóa xã hội .................................................................82
3.5.4.4. Cơ quan nhà nước ..............................................................................82
PHẦN KẾT LUẬN ..................................................................................................84
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................86
PHỤ LỤC .................................................................................................................91
PHỤ LỤC 1: BIÊN BẢN PHỎNG VẤN ..............................................................91
PHỤ LỤC 2: HÌNH ẢNH......................................................................................98
-ix-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TS: Tiến sĩ
PGS: Phó Giáo Sư
GS: Giáo Sư
Nxb: Nhà xuất bản
TPHCM: Thành Phố Hồ Chí Minh
NB: Nam bộ
NĐC: Nguyễn Đình Chiểu
LVT: Lục Vân Tiên
DTHM: Dương Từ - Hà Mậu
BGH: Ban Giám Hiệu
TPHCM: Thành phố Hồ Chí Minh
ĐHQG: Đại học Quốc gia
KHXH: Khoa học xã hội
-x-
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay, mối quan hệ giữa nước ta với các nước trên thế giới ngày càng mở
rộng. Trong nền kinh tế mở luôn có xu hướng giao lưu với thế giới trên mọi lĩnh vực,
trong đó có văn hóa.Việc du nhập phong tục, tập quán, lối sống,… của các nước là
không thể tránh khỏi. Nhưng không vì thế mà chúng ta quên đi truyền thống văn hóa
của dân tộc mình.Vì vậy, mỗi cá nhân cần học tập và nghiên cứu văn hóa dân tộc ta
là điều cần thiết. Vì “Bản sắc văn hóa là cốt lõi, là đặc trưng riêng của một cộng đồng
văn hóa trong lịch sử tồn tại và phát triển, giúp phân biệt dân tộc này với dân tộc
khác” (Nghị quyết Trung ương IV của Đảng). Xây dựng phát triển văn hóa và con
người Việt Nam đáp ứng yêu cầu bền vững của đất nước, đó là cũng yêu cầu đặt ra
trong văn bản Nghị quyết 33 của hội nghị Trung ương IX khóa XI.
Việc nghiên cứu văn hóa qua tác phẩm văn học hiện nay được nhiều học giả
đề cập nhưng chưa sâu sắc. Cho nên nghiên cứu văn hóa thông qua tác phẩm là vấn
đề cần quan tâm. Công việc này góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam “Tiên
tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của đất nước.
Nam bộ là vùng đất mới hình thành cách đây khoảng 300 năm. Do tiến trình
lịch sử đặc biệt đã tạo cho vùng đất này có những giá trị văn hóa vật chất tinh thần
phong phú, có bản sắc riêng so với các vùng miền khác. Ở cuối cùng của đất nước,
là vùng đất màu mỡ, hệ thống sông ngòi dày đặc với nhiều nhánh sông đổ ra biển,
điều này đã tạo cho Nam bộ trở thành vùng đất trù phú nhất nước…. Và đặc biệt
người Nam bộ rất đỗi bình dị, thật thà, chất phác,… Những điều đó đã tạo nên diện
mạo riêng của con người và vùng đất này.
Nguyễn Đình Chiểu là ngôi sao sáng của nền văn học dân tộc. Thơ văn ông
mang đậm sắc thái Nam bộ. Đọc thơ ông, ta khám phá được lối sống, phong tục
tập quán, tính cách con người Nam bô, hay nói cách khác, người đọc nhận ra dấu
ấn địa phương, chất vùng miền qua tác phẩm của ông. Đây có thể xem là những
yếu tố tạo nên giá trị đặc sắc trong tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu. Cũng chính
-1-
vì lẽ đó mà thơ văn của ông luôn được người đọc đón nhận ở mọi thời đại, nhất là
cư dân Nam bộ.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu các sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu. “Tính
cách người Nam bộ qua tác của Nguyễn Đình Chiểu” cũng được nhiều nhà nghiên
cứu đề cập đến. Tuy nhiên, nội dung này vẫn chưa được nghiên cứu một cách hệ
thống, chưa được phân tích, lí giải cặn kẽ, đặc biệt là ở góc độ văn hóa.
Chính những lí do trên thôi thúc tôi chọn và thực hiện đề tài: “Tính cách người
Nam bộ qua tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu” để nghiên cứu. Với đề tài này, hy
vọng sẽ giúp chúng ta hiểu biết thêm về văn hóa và con người Nam bộ được thể hiện
trong tác phẩm văn học.
2. Lịch sử vấn đề
Để thực hiện đề tài, chúng tôi đã tham khảo những công trình nghiên cứu, giáo
trình, chuyên luận, bài viết…. của nhiều tác giả có liên quan đã được công bố trong
thời gian qua.
Quyển sách “Văn hóa học đại cương và cơ sở văn hóa Việt Nam” do Trần
Quốc Vượng chủ biên (Nxb KHXH, 1996). Quyển sách trình bày khá đầy đủ cơ sở
lý thuyết văn hóa. Mở đầu sách là trích dẫn lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nguyễn
Trãi về Văn hóa. Tiếp đến, nhiều bài viết của nhiều tác giả bàn về các khái niệm văn
hóa, quá trình giao lưu văn hóa, diễn trình văn hóa Việt Nam, phân vùng văn hóa việt
Nam cùng các thành tố văn hóa Việt Nam.
Bốn quyển sách của bốn tác giả ( Trần Ngọc Thêm, Trần Quốc Vượng, Chu
Xuân Diên và Đặng Đức Siêu) có cùng đề tựa “ Cơ sở Văn hóa Việt Nam ”. Tuy khác
nhau về góc độ, cách thức trình bày, nhưng cả bốn quyển đều trình bày khá hệ thống
về cơ sở văn hóa Việt Nam. Trong đó, quyển sách của Chu Xuân Diên và quyển sách
của Trần Quốc Vượng có đề cập đến vùng văn hóa Nam bộ.
Lý Tùng Hiếu trong quyển “Các vùng văn hóa Việt Nam” (Nxb ĐH QG, 2011)
cũng phân tích khá sâu về cơ sở lý thuyết, thực tiễn về các vùng văn hóa Việt Nam,
trong đó có vùng văn hóa Nam bộ. Ở chương này, tác giả phân tích lý giải các đặc
trưng cơ bản của vùng văn hóa Nam bộ trên các mặt như cách thức hoạt đông sản
-2-
xuất, ăn, mặc, ở đi lại, tín ngưỡng, phong tục….của các tộc người Kinh, Việt, Hoa,
Khơ-me và Chăm.
Cuốn sách “Văn hóa và cư dân đồng bằng sông Cửu Long” (Nxb KHXH, 1990)
của Nguyễn Công Bình, Lê Xuân Diệm, Mạc Đường và quyển “Diễn trình văn hóa
đồng bằng sông Cửu Long” (Nxb Thời Đại, 2005) của Nguyễn Hữu Hiệu. Các tác giả
đã trình bày khá chi tiết văn hóa vật chất lẫn tinh thần của cư dân vùng đồng bằng sông
Cửu Long, trong đó có minh họa hình ảnh, trích dẫn số liệu thống kê rõ ràng.
Quyển sách “Nam bộ xưa và nay” (Tập thể tác giả. Nxb Thời Đại, 2014) có bàn
đến truyền thống gia đình Nam bộ như vai trò của cha mẹ, con cái, anh em; quan hệ gia
đình - xã hội. Đây cũng là một phương diện của văn hóa Nam bộ mà đề tài bàn đến.
Bàn về mối quan hệ giữa văn hóa và văn học, Đỗ Thị Minh Thúy có xuất
bản quyển “Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học” (Nxb Văn hóa thông tin, 1997). Ở
chương III và chương IV của quyển sách, tác giả làm rõ vị trí của văn học trong văn
hóa và sự phát triển của văn học trên nền tảng của sự phát triển văn hóa. Năm 2009,
Huỳnh Như Phương cũng có bài viết “Văn học và văn hóa truyền thống”. Ở bài viết
này, tác giả phân tích, lý giải mối quan hệ giữa văn hóa và văn học, trong đó có nhấn
mạnh sự tác đông tích cực của văn hóa đến văn học:
Văn hóa tác động đến văn học không chỉ ở đề tài mà còn ở toàn bộ
bầu khí quyển tinh thần bao bọc hoạt đông sáng tạo của nhà văn và hoạt
động tiếp nhận của bạn đọc. Bản thân nhà văn với thế giới nghệ thuật của
mình là sản phẩm của văn hóa….. văn học là thước đo, là “ nhiệt kế ” vừa
lượng định, vừa kiểm nghiệm chất lượng và trình độ văn hóa của một xã
hội trong một thời điểm lịch sử nhất định [63].
Về tính cách Nam bộ, cũng có nhiều bài viết đề cập đến như: “ Tính cách văn
hóa người Việt Nam bộ như một hệ thống” của Trần Ngọc Thêm (http://
www.vanhoahoc.edu.vn), “ Tính cách Nam bộ biểu trưng qua ca dao” của Trần Văn
Nam (http://e-cadao), “ Tính Cách con người Nam bộ” của Nguyễn Văn Kha ( http://
www.vanhoahoc.vn ),....Các bài viết này đề cập đến những nét tính cách của người
Nam bộ như nghĩa khí hào hiệp, tính năng động, thiết thực, trọng nghĩa khí, …vv…
-3-
Những quyển sách nêu trên là cơ sở để chúng tôi nghiên cứu thực hiện các vấn đề
khái quát về văn hóa, vùng văn hóa Nam bộ và tính cách Nam bộ ở chương I của đề tài.
Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ lớn cho nên có rất nhiều đề tài bàn đến thơ văn
của ông. Nhưng tìm hiểu về tính cách Nam bộ qua thơ văn của ông thì chưa nhiều.
Cho nên người viết cố gắng tìm những bài nghiên cứu có liên quan.
Cuốn sách “Nguyễn Đình Chiểu –Tác phẩm và dư luận”, nhiều bài viết được
Tuấn Thành, Anh Vũ tuyển chọn và cho xuất bản năm 2002. Trong quyển sách có
bài viết của thủ tướng Phạm Văn Đồng: “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong
văn nghệ dân tộc”. Phạm Văn Đồng giúp cho người đọc thấy được những con người
mạnh mẽ, có ý chí kiên cường, không hề gian khổ, quyết hy sinh vì độc lập dân tộc.
Đây là nhận định chung nhưng phần nào đã khái quát được chất Nam bộ trong thơ
văn của Nguyễn Đình Chiểu.
Quyển sách “Văn học, Văn hóa - tiếp nhận và suy nghĩ” của Đinh Xuân Dũng
(Nxb tự điển Bách khoa, 2004), bên cạnh những vấn đề về lí luận văn hóa –văn nghệ,
tác giả trình bày những suy nghĩ của mình về văn hóa từ trong thực tiễn, trong đó có
bàn đến việc xây dựng môi trường văn hóa vì sự phát triển nhân cách và phẩm giá
con người.
Quyển sách “Nguyễn Đình Chiểu tác giả và tác phẩm” của nhiều tác giả (Nxb
Giáo dục tại Đồng Nai, 2007) cũng có những nghiên cứu liên quan đến đề tài “Tính
cách Nam bộ qua tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu ”.
Thứ nhất, bài viết của Ca Văn Thỉnh: “Truyền thống quật cường của Nam bộ
và Việt Nam với tinh thần đấu tranh của Nguyễn Đình Chiểu”. Tác giả khẳng định
truyền thống đấu tranh của người dân Nam bộ. Truyền thống ấy thấm sâu vào trang
viết của cụ Đồ Chiểu. Đó cũng là một nét truyền thống văn hóa Nam bộ.
Thứ hai, bài viết của Cao Tự Thanh: “Hiện tượng Nguyễn Đình Chiểu trong
văn hóa Việt Nam”. Ông cho rằng tác phẩm “Lục Vân Tiên” ảnh hưởng sâu sắc đến
người dân Nam bộ, nhất là đời sống tinh thần. Tuy nhiên nhận định còn chung chung,
vì chưa chỉ ra cụ thể phương diện nào trong đời sống của người nông dân.
Những bài viết nêu trên được tôi kế thừa để thực hiện chương 2 trong đề tài
luận văn này.
-4-
Để thực hiện chương 3, bên cạnh các tài liệu nêu trên chúng tôi còn tham
khảo thêm một số tài liệu sau:
Quyển sách “Văn hóa người Việt vùng Tây Nam bộ”(Nxb Văn hóa – Nghệ
thuật TPHCM, 2014). Ở chương V của quyển sách, tác giả trình bày khá sâu sắc các
đặc trưng tính cách văn hóa của người Việt vùng Tây Nam bộ như tính sông nước,
tính trọng nghĩa, tính bộc trực, tính bao dung, tính thiết thực và tính mở thoáng.
Năm 2015, Ngô Đức Thịnh cho xuất bản quyển “Gía trị văn hóa Việt Nam -
truyền thống và biến đổi” (Nxb chính trị quốc gia - sự thật). Ở chương VI và chương
VII, Ngô Đức Thịnh phân tích thực trạng biến đổi hệ giá trị văn hóa truyền thống
trong bối cảnh đổi mới và hội nhập, qua đó, đưa ra giải pháp để bảo tồn và phát huy
giá trị truyền thống trong giai giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên quyển sách chỉ đề cập
những vấn đề chung chứ chưa làm rõ hệ giá trị ở vùng Nam bộ.
Cũng trong năm 2015, Trần Ngọc Thêm (chủ biên) giới thiệu cho bạn đọc quyển
sách “Một số vấn đề về hệ giá trị Việt Nam trong giai đoạn hiện đại” (Nxb ĐHQG –
TPHCM). So với quyển sách của Ngô Đức Thịnh, quyển sách này có đề cập đến hệ giá
trị văn hóa trên các bình diện và ở các vùng miền, trong đó có vùng Nam bộ.
Trên đây là một số quyển sách, bài viết, công trình nghiên cứu mà chúng tôi
sưu tầm được. Có thể còn rất nhiều bài viết về văn hóa Nam bộ qua tác phẩm của
Nguyễn Đình Chiểu. Những nguồn tư liệu trên là cơ sở để chúng tôi nghiên cứu đề
tài của mình. Hy vọng đề tài có thể làm rõ được vấn đề “Tính cách người Nam bộ
qua tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu”.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của luân văn là làm rõ tính cách người Nam bộ qua tác
phẩm của Nguyễn Đình Chiểu, đồng thời định hướng phát huy giá trị tính cách văn
hóa Nam bộ trong thời kì hội nhập hiện nay.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thông qua việc nghiên cứu đề tài luận văn, chúng tôi thực hiện những nhiệm
vụ sau:
- Xây dựng cơ sở lí thuyết chung về văn hóa và văn học, làm rõ mối quan hệ giữa
văn hóa và văn học; hệ thống lại những đặc trưng cơ bản của vùng văn hóa Nam bộ.
-5-
- Phân tích, liên hệ so sánh để thấy được tính cách Nam bộ được thể hiện qua
tác phẩm Nguyễn Đình Chiểu và những đóng góp thơ văn của ông vào kho tàng văn
hóa Nam bộ.
- Đề ra một số giải pháp phát huy giá trị tính cách văn hóa Nam bộ trong giai đoạn
hiện nay.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của luận văn là tính cách người Nam bộ qua tác
phẩm của Nguyễn Đình Chiểu.
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Trong tất cả các sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu. Tuy nhiên, chúng tôi tập trung
nghiên cứu một số tác phẩm làm nổi bật tính cách người Nam bộ.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
-Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để nghiên cứu lịch sử vấn
đề và phát hiện, rút ra những kết luận cần thiết về cơ sở lí thuyết thông qua qua việc
tìm hiểu tài liệu, giáo trình, các bài nghiên cứu đã từng đề cập đến đề tài.
-Phương pháp phỏng vấn và điền giả: Sau khi thu thập những tài liệu, chúng
tôi tiến hành phỏng vấn và điền giả để tìm hiểu tính người cách Nam bộ.
-Chúng tôi kết hợp các phương pháp liên ngành như Ngữ Văn, dân tộc học, xã
hội học,… để làm rõ tính cách người Nam bộ qua tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
-Luận văn trình bày một cách hệ thống tính cách Nam bộ qua tác phẩm của
Nguyễn Đình Chiểu, những đóng góp thơ văn ông vào văn hóa Nam bộ, đồng thời
định hướng phát huy hệ giá trị văn hóa Nam bộ.
-Luận văn góp thêm tư liệu cho việc học tập và nghiên cứu về văn hóa Nam bộ.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm ba chương:
+ Chương 1: Cơ sở lý thuyết chung về văn hóa và văn học. Trong chương này,
người viết trình bày những vấn đề chung về văn hóa và văn học, khái quát tính cách
người Nam bộ và cuộc đời, sự nghiệp Đồ Chiểu.
-6-
+ Chương 2: Tính cách Nam bộ qua tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu. Ở
chương này người viết nghiên cứu chủ yếu phẩm chất tính cách người Nam bộ qua
thơ thơ văn Nguyễn Đình Chiểu.
+ Chương 3: Giữ gìn và phát huy giá trị tính cách văn hóa Nam bộ trong giai
đoạn hiện nay. Chương này người viết tập trung vào đóng góp thơ văn Nguyễn Đình
Chiểu với văn hóa Nam bộ và đề ra một số giải pháp pháp giữ gìn, huy giá trị tính
cách văn hóa Nam bộ.
-7-
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
[1]. Nguyễn Văn An, Trần vĩnh An, Nguyễn Quốc Thủ, 2002, Giáo dục Nam bộ thời
kì kháng chiến chống Pháp, Nxb Trẻ.
[2]. Lê Tuyết Ánh, Kim Thị Dung, Nguyễn Thị Thanh Hằng (1998), Tâm lý học đại
cương, Khoa giáo dục học, Trường Đại học KHXH và NV TPHCM.
[3]. Lương Gia Ban, Nguyễn Thế Kiệt, 2014, Giá trị văn hóa truyền thống dân tộc
với việc xây dựng nhân cách cho sinh viên hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia.
[4]. Lê Bảo, Hà Minh Đức, Đỗ Kim Hồi, Nguyễn Hoành Khung, Nguyễn Xuân Lạc,
Nguyễn Đăng Mạnh, Đoàn Đức Phương, Vũ Anh Tuấn, Trần Thị Băng Thanh,
Lã Nhâm Thìn, Văn Tâm, Nguyễn Quôc Túy, Trần Đăng Xuyền, Hoàng Hữu
Yên (2000), Giảng văn văn học Việt Nam, Nhà xuất bản giáo dục.
[5]. Phan Bình, 2000, Văn hóa giáo dục con người và xã hội, Nxb Giáo dục.
[6]. Nguyễn Công Bình, Lê Xuân Diệm, Mạc Đường (1990), Văn hóa và cư dân
Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Khoa học xã hội.
[7]. Nguyễn Huệ Chi (1982), Mấy vẻ mặt thi ca Việt Nam (Thời kì cổ_cận đại), Nxb
Tác phẩm mới_Hội nhà văn Việt Nam.
[8]. Vũ Minh Chi (2004), Nhân học văn hóa - Con người với thiên nhiên, xã hội và
thế giới siêu nhiên, Nxb Chính trị Quốc gia.
[9]. Nguyễn Văn Dân (2003), Lí luận Văn học so sánh, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
[10]. Chu Xuân Diên (2002), Cơ sở Văn hóa Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia
TPHCM.
[11]. Đinh Xuân Dũng (2004), Văn học và văn hóa _ tiếp nhận và suy nghĩ, Nxb Tự
điển Bách khoa.
[12]. Đoàn Lê Giang (2011), Nguyễn Đình Chiểu – ngôi sao sáng trong văn nghệ của
dân tộc, Nxb Trẻ TPHCM.
[13]. Hồ Sĩ Hiệp (1997), Nguyễn Đình Chiểu, Nxb Văn Nghệ TPHCM.
[14]. Nguyễn Hữu Hiếu (2005), Diễn trình văn hóa Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb
Thời đại.
-86-