Luận văn tài liệu nghiên cứu ngành hàng dệt may việt nam itpc

  • 213 trang
  • file .pdf
LỜI NÓI ĐẦU
Nhiều năm qua, dệt may là ngành “tiên phong” trong
chiến lược xuất khẩu hàng hóa Việt Nam ra thị trường thế giới,
thu về cho đất nước một lượng ngoại tệ khá lớn. Ngành dệt
may Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởng xuất khẩu tương đối
cao, bình quân 20%/năm trong giai đoạn 2000-2005 . Thành
quả này là nhờ Việt Nam có một nguồn lao động dồi dào, khéo
tay; chi phí lao động thấp, các doanh nghiệp Việt Nam đã xây
dựng và giữ được chữ tín trong kinh doanh với nhiều nhà nhập
khẩu lớn trên thế giới.
Tuy nhiên, nếu phân tích sâu hơn thì ngành dệt may
Việt Nam vẫn còn rất nhiều yếu tố bất lợi và ít lợi thế cho sự
phát triển bền vững, đặc biệt là các ngành công nghiệp phụ trợ
chưa phát triển tương xứng. Điều đó góp phần lý giải tại sao
các doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải chấp nhận gia công xuất
khẩu là chính (chiếm tới 70-80% kim ngạch), hình thức thương
mại bán sản phẩm chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn.
Từ khi chế độ hạn ngạch giữa các thành viên WTO xoá
bỏ (1/1//2005) thì tốc độ tăng xuất khẩu hàng dệt may của
Trung Quốc không những đã đe doạ ngành công nghiệp dệt
may các nước nhập khẩu lớn mà còn gây ảnh hưởng không
nhỏ đến nhiều nước xuất khẩu dệt may khác, trong đó có Việt
Nam.
Xu thế toàn cầu hoá thương mại cùng sự phát triển
mạnh mẽ của khoa học công nghệ đang đặt ngành dệt may
Việt Nam trước những áp lực và thách thức to lớn. Dù Việt
Nam trở thành thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO),
trong những năm tới ngành dệt may vẫn chưa thể phát triển
i
nhanh và cạnh tranh được với nhiều nước xuất khẩu. Dệt may
Việt Nam vẫn chưa thể cất cánh như một số chuyên gia phân
tích thị trường đã nhận định, nếu các doanh nghiệp chưa thực
sự đổi mới mạnh mẽ hơn trong cung cách tổ chức sản xuất
kinh doanh của mình.
Trong những nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp và ngành hàng
gia tăng hiệu quả xuất khẩu, Trung tâm Xúc tiến Thương mại
và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) đã thu thập, xử lý thông tin
và biên soạn tài liệu nghiên cứu này với một số lượng thông tin
khá đa dạng về ngành dệt may Việt Nam và các thị trường xuất
khẩu trọng điểm. Tuy nhiên, lượng thông tin phân tích, đánh giá
và dự báo còn rất hạn chế, những nghiên cứu về thị trường
mcụ tiêu còn giới hạn về nguồn dữ liệu cũng như thời gian
phân tích.
Rất mong nhận được sự đóng góp của độc giả để tập
tài liệu này ngày càng có giá trị thiết thực hơn cho doanh
nghiệp và ngành hàng.
TP. Hồ Chí Minh, tháng ….. năm ….
ii
MỤC LỤC
------oOo------
Phần I: NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM 1
1. Thực trạng ngành dệt may Việt Nam 1
2. Năng lực của ngành may Việt Nam 3
- Ngành bông xơ
- Ngành sợi
- Ngành vải
- Ngành may
3. Nguồn lao động 9
4. Vấn đề nội địa hóa 10
5. Thị trường nội địa 12
6. Xuất khẩu 18
7. Kế hoạch phát triển ngành 23
8. Dệt may Việt Nam những thách thức 25
khi gia nhập WTO
Phần II: NGÀNH DỆT MAY THẾ GIỚI 29
A. Tổng quan ngành dệt may thế giới 29
B. Các thị trường xuất khẩu trọng điểm 32
I. Thị trường EU 32
1. Giới thiệu thị trường EU 32
2. Tổng quan ngành may mặc EU 32
- Đặc tính sản phẩm 35
- Sức tiêu thụ 41
- Phân khúc thị trường 44
- Mô hình và khuynh hướng tiêu thụ 48
- Sản xuất 52
- Nhập khẩu 61
iii
- Xuất khẩu 80
- Cơ cấu thương mại 86
- Giá 90
- Những yêu cầu về tiếp cận thị trường EU 92
- Để trở thành bạn hàng của đối tác Châu Âu100
- Một số vấn đề các DN 109
cần lưu ý khi xuất hàng
may mặc sang châu Âu.
II. Thị trường Hoa Kỳ
1. Giới thiệu thị trường Hoa Kỳ 118
2. Tổng quan ngành may mặc Hoa Kỳ 123
- Các nhóm sản phẩm 125
- Sức tiêu thụ 125
- Phân khúc thị trường. 127
- Thuế quan. 148
- Hệ thống phân phối. 156
III. Thị trường Nhật Bản
1. Giới thiệu thị trường Nhật Bản 159
2. Tổng quan ngành may mặc Nhật Bản 161
- Lịch sử phát triển ngành dệt may Nhật Bản161
- Đặc điểm sản phẩm 171
- Sức tiêu thụ 180
- Phân khúc thị trường 183
- Thuế quan 187
- Quy định và yêu cầu liên quan 194
đến nhập khẩu hàng may mặc hiện
nay vào Nhật Bản
iv
LIỆT KÊ BẢNG – BIỂU ĐỒ
---------oOo----------
Bảng 1.1: Thông tin máy móc thiết bị trong ngành 7
Bảng 1.2: Số doanh nghiệp dệt may Việt Nam theo 8
các tiêu chí
Bảng 1.3: Dự báo quy mô thị trường nội địa 13
Biểu đồ 1.1: Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may 19
Việt Nam giai đoạn 2000-2006
Bảng 1.4: Cơ cấu thị trường xuất khẩu chủ yếu 19
của Việt Nam giai đoạn 2003 – 2005
Bảng 1.5: Kim ngạch xuất khẩu dệt may 22
Việt Nam sang các thị trường
Bảng 1.6: Số dự án đầu tư nước ngoài vào
lĩnh vực dệt may
Bảng 2. 1: Tỷ giá hối đoái các đồng tiền của EU 33
so với đồng euro năm 2005-2006
Bảng 2.2: Bảng tóm lược hệ thống HS 40
Bảng 2.3: Tiêu dùng trang phục bên ngoài theo 42
giá trị của các quốc gia EU, 2002-2005
Bảng 2.4: Cơ cấu sản xuất hàng may mặc của 52
EU, 2003-2004
Bảng 2.5 : Chỉ số sản lượng của ngành trang phục 54
EU giai đoạn 2002-2004 (năm 2000 = 100)
Bảng 2.6 : Tỷ phần theo doanh thu của các công 56
ty may mặc lớn tại EU, 2003-2004
Bảng 2.7: Nhập khẩu trang phục bên ngoài 62
của EU, 2000-2004
Bảng 2.8: 10 nhà cung cấp trang phục bên 65
ngoài hàng đầu của EU
Bảng 2.9 : Nhập khẩu trang phục bên ngoài của 66
EU theo nhóm sản phẩm
Bảng 2.10: Các nhà cung cấp trang phục bên 68
v
ngoài hàng đầu của EU theo nhóm
sản phẩm và % thị phần về giá trị
Biểu đồ 2.1: Áo bó, áo len chui đầu, áo len dài 70
tay dệt kim nhập khẩu theo nguyên liệu
năm 2004
Biểu đồ 2.2: Áo T-shirt nhập khẩu theo chất liệu, 71
năm 2004
Bảng 2.11: Nhập khẩu quần dài, quần soóc, quần 75
yếm có dây đeo dệt thoi 2000-2004
Bảng 2.12: Nhập khẩu trang phục bên ngoài của EU 78
từ các quốc gia đang phát triển theo
xuất xứ, 2002-2004
Bảng 2.13 : Xuất khẩu trang phục bên ngoài của 82
các thành viên EU, 2000-2004
Bảng 2.14 : 10 điểm xuất khẩu trang phục bên 85
ngoài hàng đầu của EU giai đoạn
2002-2005
Biểu đồ 2.3: Các kênh phân phối và thương mại 87
trang phục bên ngoài tại EU
Bảng 2.15: Chỉ số giá so sánh trang phục tại các 91
nước EU năm 2004, EU=100
Bảng 2.16 : Thuế nhập khẩu trang phục bên ngoài 96
Bảng 2.17: Hạn ngạch nhập khẩu trang phục bên 98
ngoài của EU áp dụng cho hàng
Trung Quốc 2006-2007
Bảng 3.1: Các chỉ số kinh tế 121
Bảng 3.2: Tổng xuất khẩu hàng dệt may của 129
Hoa Kỳ theo quốc gia
Bảng 3.3 : Tổng xuất khẩu hàng dệt may của 130
Hoa Kỳ theo ngành
Bảng 3.4: Tổng xuất khẩu hàng may mặc 131
của Hoa Kỳ theo quốc gia
Bảng 3.5: Xuất khẩu hàng dệt của Hoa Kỳ 132
vi
theo quốc gia
Bảng 3.6: Tổng nhập khẩu hàng dệt may 133
Hoa Kỳ theo quốc gia
Bảng 3.7: Tổng nhập khẩu hàng dệt may Hoa Kỳ 134
theo ngành hàng
Bảng 3.8: Các công đoạn chế biến, gia công mà 143
hải quan chấp nhận và không chấp
nhận là sự biến đổi thực chất
Bảng 3.9: Các quy định về nhập khẩu hàng dệt, 146
len, lông thú
Bảng 3.10 : Cơ cấu các kênh bán lẻ tại Hoa Kỳ 156
Bảng 3.11: Các nhà bán lẻ lớn nhất tại Hoa Kỳ 157
Bảng 3.12: Doanh thu bán lẻ hàng may mặc 157
của Hoa Kỳ năm 2005
Bảng 4.1: Tình hình sản xuất hàng dệt may 163
tại Nhật 2000-2005
Bảng 4.2: Các chỉ số trong ngành sản xuất 164
hàng may mặc Nhật
Bảng 4.3: Nhân lực trong ngành dệt may 165
Bảng 4.4: Nhập khẩu quần áo và vải vào Nhật 167
giai đoạn 1999 – 2005
Bảng 4.5: Nhập khẩu quần áo vào Nhật năm 2005 171
Bảng 4.6: Phân loại sản phẩm nhập từ nước 172
ngoài vào Nhật
Biểu đồ 4.1: Các kênh phân phối và thương mại 178
trang phục bên ngoài tại Nhật
Bảng 4.7: Chi tiêu cho trang phục trung bình 181
của một hộ gia đình Nhật
Bảng 4.8: Chi tiêu trung bình hàng năm 181
cho quần áo của một hộ gia đình
Nhật năm 2005
Bảng 4.9: Phân khúc thị trường theo sản phẩm 184
hàng may mặc Nhật Bản
vii
Bảng 4.10: Xếp hạng các nhà bán lẻ quần áo 185
nam, nữ ở Nhật
Bảng 4.11: Mức thuế quan chung cho hàng 189
may mặc nhập khẩu vào Nhật
Bảng 4.12: Hệ thống hài hòa HS của các mặt 190
hàng may mặc Nhật Bản
viii
Phần I :
NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM
1. Thực trạng ngành dệt may Việt Nam:
Ngành may Việt Nam có lịch sử phát triển lâu đời. Dệt
may là ngành hàng mũi nhọn của Việt Nam trong chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội. Từ nhiều năm qua, sản phẩm dệt may
Việt Nam không ngừng phát triển về số lượng, cơ cấu chủng
loại và giá trị kim ngạch, trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực
và chiếm giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.
Những thành công của sản phẩm may mặc trên thị trường quốc
tế đã đánh dấu bước khởi đầu tốt đẹp trong sự nghiệp đổi mới và
phát triển kinh tế ở Việt Nam. Trong toàn ngành Dệt may, may
mặc là ngành có nhiều tiềm năng phát triển, có lợi thế cạnh tranh
lớn trên trường quốc tế.
Sự phát triển của ngành dệt may Việt Nam được ghi nhận
với những kết quả đáng khích lệ. Đến thời điểm hiện nay dệt
may là một trong những ngành công nghiệp sản xuất, xuất khẩu
quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, là một ngành thu hút
lượng lao động lớn, vừa tạo ra giá trị hàng hóa, phục vụ nhu cầu
tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
Năng lực sản xuất của ngành dệt may phát triển cả chiều
rộng và chiều sâu. Số lượng doanh nghiệp tăng gấp 5-6 lần so
với 10 năm trước. Trình độ công nghệ được cải thiện đáng kể,
1
nhiều công đoạn sản xuất đạt trình độ công nghệ tiên tiến của
thế giới.
Trong nhiều năm qua ngành dệt may Việt Nam đã đạt tốc
độ tăng trưởng xuất khẩu tương đối cao - bình quân 20%/năm
trong giai đoạn 2000-2005. Hàng dệt may Việt Nam hiện đã có
mặt tại trên 100 nước và vũng lãnh thổ, trong đó có các thị
trường quan trọng của thế giới như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản...vv.
Tuy nhiên, ngành dệt may Việt Nam vẫn phải đối mặt với
nhiều hạn chế, thách thức.
Thứ nhất: Năng lực sản xuất tuy đã được nâng cao nhưng
mức sản xuất thực tế vẫn thấp hơn năng lực sản xuất thiết kế.
Tay nghề công nhân còn thấp, việc đào tạo chuyên gia kỹ thuật
và thiết kế mẫu còn chưa theo kịp với nhu cầu thị trường và đỏi
hỏi phát triển của ngành
Thứ hai: Kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh nhưng hiệu quả
xuất khẩu còn thấp do có tới 70% kim ngạch xuất khẩu thực
hiện theo phương thức gia công, trong khi đó ngành dệt may vẫn
chưa chủ động được nguồn nguyên liệu mà chủ yếu phải nhập
nước ngoài
Thứ ba: Thị trường xuất khẩu còn nhỏ bé, chưa tương
xứng với tiềm năng sẵn có, còn bị phụ thuộc vào hạn ngạch,
chưa tận dụng hết khả năng khai thác thị trường và mặt hàng
xuất khẩu không hạn ngạch, chưa thâm nhập được vào mạng
lưới phân phối của các thị trường lớn, thường phải xuất khẩu
qua trung gian.
Thứ tư: Thị trường nội địa với sức mua ngày càng tăng
đang bị bỏ ngỏ chưa được quan tâm đúng mức.
Đến nay ngành dệt may Việt Nam đã sử dụng gần 2 triệu
lao động, với khoảng gần 2000 doanh nghiệp. Trong đó số lao
động làm việc trong doanh nghiệp Nhà nước chiếm 10%, doanh
2
nghiệp ngoài quốc doanh khoảng 70% và doanh nghiệp có vốn
đầu tư nước ngoài khoảng 20%.
Hàng năm dệt may Việt Nam xuất khẩu đến hơn 100 nước
với kim ngạch đạt trên con số 4,3 tỷ USD; chiếm 16,35% trong
tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam 4,83 USD.vào năm
2004
Dệt may Việt Nam cũng như những ngành kinh tế khác
đứng trước vận hội và thách thức của quá trình hội nhập kinh tế
khu vực và thế giới. Nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh, mở
rộng thị phần đòi hỏi các doanh nghiệp trong ngành phải liên kết
với nhau tạo ra Tập đoàn kinh tế mạnh. Đứng trước tình hình đó
Tổng Công ty Dệt may Việt Nam đã được Chính phủ phê duyệt
đề án thí điểm thành lập Tập đoàn Kinh tế Dệt may Việt Nam.
Tập đoàn Dệt may Việt Nam có nhiều đơn vị thành viên,
sử dụng nhiều lao động, kinh doanh đa lĩnh vực và có sự tham
gia của nhiều thành phần kinh tế.
Ngành may dệt may chia thành 4 giai đoạn:
Giai đoạn 1: trước năm 2000, chủ yếu gia công, xuất khẩu
100 triệu USD/năm.
Giai đoạn 2: mở đường xuất khẩu vào thị trường châu Âu
(1992-2002). Đỉnh cao xuất khẩu khoảng 2 tỉ USD vào năm
2001.
Giai đoạn 3: mở vào thị trường Hoa Kỳ (2002-2006), tối
đa xuất khẩu gần 5 tỉ USD/năm 2005, năm nay dự kiến khoảng
5,5 tỉ USD.
Giai đoạn 4: sau 2006, hậu WTO, giai đoạn cạnh tranh
quyết liệt.
2. Năng lực của ngành may Việt Nam:
2.1. Ngành bông, xơ:
3
+ Diện tích trồng bông niên vụ 2005/2006 trong năm
2005: 24.000 ha.
+ Sản lượng bông hạt: 22.000 tấn.
+ Sản lượng bông xơ: 10.000 tấn.
Nhu cầu sử dụng bông xơ hàng năm:
+ Nhu cầu sử dụng bông của ngành dệt may Việt Nam:
150.000 tấn, tỷ lệ bông Việt Nam được sử dụng 7% do bị hạn
hán, phải nhập khẩu 140.000 tấn/năm
+ Nhu cầu xơ PE: 100.000 tấn/năm, 100% phải nhập khẩu
Giá trị ngoại tệ sử dụng nhập khẩu bông xơ bình quân:
195 triệu USD/năm.
2.2. Ngành sợi:
Số lượng cọc sợi:
Ngành dệt may Việt Nam: 2.000.000 cọc, trong đó các
đơn vị thành viên Tổng công ty Dệt-May 926.000 cọc, đạt tỷ lệ
46%
Sản lượng sợi:
+ Ngành dệt may Việt Nam: 200.000 tấn, trong đó năng
lực sản xuất sợi của Tổng công ty Dệt-May Việt Nam đạt
110.000 tấn, chiếm tỷ lệ 55%
+ Nhu cầu sử dụng sợi bình quân năm: 430.000 tấn, phải
nhập khẩu 230.000 tấn/năm
Giá trị ngoại tệ sử dụng nhập khẩu sợi bình quân: 360
triệu USD/năm.
2.3. Ngành vải:
Vải dệt thoi:
+ Số lượng thiết bị dệt thoi:
4
Ngành dệt may Việt Nam dự kiến có 20.000 máy, trong đó
Tổng công ty Dệt-May Việt Nam có 6.073 máy, chiếm tỷ lệ
30%
+ Năng lực sản xuất vải dệt thoi:
Ngành dệt may Việt Nam: 600 triệu m2, trong đó Tổng
công ty Dệt-May Việt Nam với năng lực sản xuất 230 triệu m2,
chiếm tỷ lệ 38%.
+ Nhu cầu sử dụng vải: 1 tỷ 600 triệu m2, phải nhập khẩu
1 tỷ m2
Vải dệt kim:
+ Số lượng thiết bị dệt kim:
* Ngành dệt may Việt Nam dự kiến có 4.000 máy, trong
đó Tổng công ty Dệt-May Việt Nam có 614 máy, chiếm tỷ lệ
15%
+ Năng lực sản xuất vải dệt kim:
* Ngành dệt may Việt Nam: 100.000 tấn, trong đó Tổng
công ty Dệt-May Việt Nam 17.000 tấn, chiếm tỷ lệ 17%
+ Nhu cầu sử dụng vải dệt kim: 200.000 tấn/năm, phải
nhập khẩu 100.000 tấn/năm
Giá trị ngọai tệ sử dụng nhập khẩu vải các lọai là 2 tỷ
USD/năm.
2.4 Ngành may:
Số lượng thiết bị máy móc:
+ Ngành dệt may Việt Nam: 300.000 thiết bị các loại
+ Tổng công ty dệt may Việt Nam: 58.267 chiếc, tỷ lệ
19%
Năng lực sản xuất:
+ Ngành dệt may Việt Nam: 750 triệu sản phẩm may các
loại
5
+ Tổng công ty dệt may Việt Nam: 150 triệu (trong đó có
32 triệu sản phẩm dệt kim và 118 triệu sản phẩm dệt thoi ),
chiếm tỷ lệ 20%.
+ Các doanh nghiệp thành viên Tổng công ty: 74 đơn vị
* Các doanh nghiệp sợi, dệt, nhuộm, len: 25 doanh nghiệp
- Phía bắc: 14 doanh nghiệp (trong đó có 1 doanh nghiệp
cổ phần)
- Phía nam: 11 doanh nghiệp (trong đó có 1 doanh nghiệp
cổ phần)
* Các doanh nghiệp may: 18 doanh nghiệp
- Phía bắc: 10 doanh nghiệp (trong đó có 5 doanh nghiệp
cổ phần)
- Phía nam: 08 doanh nghiệp (trong đó có 5 doanh nghiệp
cổ phần)
* Các doanh nghiệp cơ khí: 04 doanh nghiệp
- Phía bắc: 03 doanh nghiệp (trong đó có 2 doanh nghiệp
cổ phần)
- Phía nam: 01 doanh nghiệp
* Các ngành khác và liên doanh: 10 doanh nghiệp.
- Các ngành bông, tài chánh, đầu tư hạ tầng: 5 doanh
nghiệp ( trong đó có 3 doanh nghiệp cổ phần ).
* Các công ty liên doanh: 5 doanh nghiệp .
* Các công ty thương mại phụ thuộc: 10 doanh nghiệp.
* Các Viện nghiên cứu: 03 Viện nghiên cứu.
* Các trường đào tạo: 03 trường đào tạo.
* Bệnh viện: 01 trung tâm y tế dệt may.
6
Bảng 1.1: Thông tin máy móc thiết bị trong ngành
Số Máy móc thiết bị Năng lực
Số nhà
TT Chủng loại Tổng số Khối
máy ĐVT máy ĐVT
lượng/năm
Chế biến nguyên liệu
1 Bông 7 Tấn 60.000
2 Xơ sợi tổng 2 Tấn 150.000
hợp
3 Kéo sợi xơ 100 Cọc 15.000 Tấn 300.000
ngắn roto
Cọc 2.200.000
sợi
Dệt thoi
4 Dệt thoi 305 Máy 16.750 Mét 680.000.000
Tấn 38.000
khăn
Dệt kim
5 Dệt kim 86 Máy 3.700 Tấn 300.000
tròn
6 Dệt kim Máy 500
bằng
Vải không dệt
7 Tấm xơ 5 Tấn 5.000
8 Vải địa KT 2
May mặc
9 May mặc 147 Máy 771.447 Sản 2.150.000.000
1 phẩm
Phụ liệu
10 Chỉ may 8 Tấn
11 Mex dựng 3 M2 50.000.000
12 Dây kéo 3 Mét 70.000.000
13 Nút 7
14 Tấm bông 5 Tấn 2.000
Polyester
Nguồn: Hiệp hội dệt may Việt Nam
7
Bảng 1.2: Số doanh nghiệp dệt may Việt Nam theo các tiêu chí
Tiêu chuẩn Doanh nghiệp
Theo vùng
TP.Hồ Chí Minh 1090
Hà Nội 157
Đồng Nai 142
Bình Dương 116
Long An 27
Đà Nẵng 55
Các tỉnh khác 364
Theo lĩnh vực
Nguyên phụ liệu & kéo sợi 96
Dệt 382
Vải không dệt 6
May 1446
Thiết bị 35
Dịch vụ 265
Theo nguồn vốn sở hữu
Doanh nghiệp nhà nước 307
Doanh nghiệp ngoài quốc doanh 1172
Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài 472
Theo số vốn
Dưới 500 triệu 79
Từ 500 triệu - dưới 1 tỷ 73
Từ 1 – 5 tỷ 174
Trên 5 tỷ 108
Số lao động
Dưới 500 lao động 1270
Từ 500 đến 1000 399
Từ 1000 đến 5000 244
Từ 5000 trở lên 8
Nguồn :Hiệp hội Dệt May Việt Nam
8
3. Nguồn lao động
Ngành dệt may Việt Nam hiện có khoảng 700 doanh
nghiệp lớn làm hàng xuất khẩu. Từ 2001 - 2004, toàn ngành đã
thu dụng thêm khoảng nửa triệu lao động, đưa tổng số lao động
lên khoảng 2 triệu người. Với chỉ tiêu xuất khẩu đạt 5 tỷ USD,
theo các chuyên gia thì số lao động toàn ngành sẽ phải tăng
thêm khoảng 5% và đây sẽ là thách thức lớn đối với ngành.
Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, công nhân may Việt
Nam được đánh giá có tay nghề khá so với khu vực và thế giới.
Với ngành dệt thì đây là điều đáng lo ngại. Với kỹ thuật, công
nghệ trung bình thì công nhân dệt Việt Nam có thể đáp ứng
được yêu cầu về tay nghề nhưng với các phương tiện máy móc
hiện đại, công nhân Việt Nam còn bất cập. Nguyên nhân chính
là do Việt Nam không có trường đào tạo công nhân dệt, các
doanh nghiệp phải gửi đi nước ngoài hoặc tự đào tạo.
Lao động ngành dệt may hiện nay chủ yếu tự học, đào tạo
theo phương thức kèm cặp trong các nhà máy, xí nghiệp là
chính. Toàn bộ ngành chỉ có 4 trường đào tạo với "công suất"
mỗi năm khoảng 2.000 công nhân, không thể đáp ứng được yêu
cầu của các doanh nghiệp, thậm chí khi về doanh nghiệp phải
chấp nhận tự đào tạo lại. Chính vì thế, các nhà máy, công ty may
vẫn lựa chọn phương thức tự đào tạo tại đơn vị.
Với mức tăng trưởng trung bình 18%, kim ngạch xuất
khẩu trong năm 2004 đạt 4,4 tỷ USD, ngành dệt may khẳng định
vị thế quan trọng, đóng góp to lớn vào nền kinh tế đất nước, đặc
biệt trong lĩnh vực tạo việc làm. Các doanh nghiệp Việt Nam có
khả năng cạnh tranh, phát triển nên việc gia tăng số lao động
trong năm 2005 là tất yếu, toàn ngành sẽ tăng thêm khoảng 5%,
tương đương 100.000 lao động. Ngoài việc tăng cường áp dụng
khoa học kỹ thuật, máy móc hiện đại, tăng số công nhân đồng
thời cần phải đi đôi với nâng cao chất lượng lao động.
9
Một số đơn vị đã giữ người bằng hình thức yêu cầu người
lao động đóng tiền thế chấp đào tạo, cam kết làm việc trong một
thời gian nhất định sau khi được đào tạo. Số tiền thế chấp sẽ
được trả lãi như ngân hàng. Tuy nhiên, giải pháp này cũng
không "cầm chân" được những lao động có chất lượng, tay nghề
"chạy" sang các đơn vị khác.
Trước đây Việt Nam vẫn được coi là có lợi thế về giá nhân
công rẻ, nhưng hiện nay tình trạng người lao động không còn
thiết tha với ngành dệt may đã trở nên phổ biến.
Trước yêu cầu phát triển nhanh trong thời gian tới, tận
dụng cơ hội Việt Nam gia nhập WTO, giá lao động sẽ tăng lên,
cạnh tranh trong việc thu hút lao động cũng sẽ gay gắt hơn.
Chi phí lao động dệt may Việt Nam vẫn cao hơn lương
công nhân của một số vùng nông thôn Trung Quốc do đó đây
không còn là lợi thế của ngành dệt may Việt Nam.
Những vấn đề lao động trên có ảnh hưởng không nhỏ tới
sự phát triển của ngành dệt may. Phần lớn các doanh nghiệp
không ngại đầu tư mở rộng năng lực sản xuất mà điều khiến họ
chùng tay là lao động ngành dệt may vừa thiếu lại vừa yếu. Nếu
không có những biện pháp căn cơ hơn để thúc đẩy đào tạo nghề,
nhất là đào tạo công nhân ngành dệt may thì sẽ ảnh hưởng đến
khả năng thu hút đầu tư của ngành.
4. Vấn đề nội địa hóa:
Một trong những mục tiêu quan trọng nhằm thúc đẩy công
nghiệp dệt may có đủ tiềm lực phát triển là phấn đấu nâng cao tỉ
lệ nội địa hóa. Tuy vậy vấn đề nội địa hóa vẫn là một chặng
đường còn rất xa đối với ngành dệt may Việt Nam.
Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, tỷ lệ nội địa hóa năm
2003 dù đã tăng trên 14,2% so với năm 2001, nhưng đến nay
mới chỉ dừng lại ở mức xấp xỉ 40%, như vậy chặng đường nội
địa hóa 50% ngành dệt may 2001-2005 đã hoàn toàn vỡ kế
10
hoạch. Do đó, đích đến năm 2010 với tỷ lệ nội địa hóa lên đến
75% là rất khó đạt được.
Chỉ tiêu tăng sản xuất vải dệt thoi để cung cấp cho ngành
may trong những năm qua đạt thấp vì sản lượng vải đến năm
2005 mới đạt gần 600 triệu m2/năm, thấp hơn nhiều so với mục
tiêu đề ra 800 triệu m2/năm và 1,2 tỷ m2/năm vào năm 2010.
Thực tế của ngành dệt may trong thời gian qua cho thấy,
ngành dệt may nước ta sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày
càng quyết liệt. Áp lực cạnh tranh sẽ càng được nhân lên khi
Việt Nam thiếu nguồn nguyên liệu tại chỗ, thiếu ngành công
nghiệp phụ trợ và hiện vẫn phải nhập khẩu hầu hết nguyên phụ
liệu.
Trong thời gian qua, kế hoạch phát triển một ngành công
nghiệp phụ trợ triển khai quá chậm cũng là vấn đề không ít
doanh nghiệp dệt may lo ngại khi Việt Nam hội nhập. Bên cạnh
đó tình trạng người lao động không còn thiết tha với ngành dệt
may, cụ thể là làn sóng chuyển dịch lao động thời gian qua, ưu
thế chi phí nhân công thấp không còn, ngành công nghiệp phụ
trợ lại yếu càng khiến cho doanh nghiệp khó cạnh tranh hơn.
Nói chung sức cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam trên thế
giới vẫn còn thấp, ngay cả trong điều kiện được bãi bỏ hạn
ngạch.
Như vậy, rõ ràng khi mở cửa thị trường những lợi thế cạnh
tranh cho ngành dệt may như giá nhân công thấp (vốn là lợi thế
trước đây) sẽ không còn là điểm mạnh để ngành dệt may và các
doanh nghiệp dựa vào. Cái gốc để phát triển tại thời điểm này là
phải có một nền công nghiệp phụ trợ đủ mạnh, đủ sức để cung
cấp vải, nguyên liệu cho các doanh nghiệp chủ động xuất khẩu
và làm ra những sản phẩm có tính cạnh tranh lớn với hàm lượng
giá trị tăng cao.
Kể từ thời điểm hạn ngạch dệt may được dỡ bỏ (ngày
1/1/2005), mối quan hệ cung-cầu giữa nhà sản xuất và khách
11