Luận văn tác động của tín dụng vi mô đến thu nhập và chi tiêu của người nghèo tại tỉnh trà vinh

  • 14 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Đánh giá “Tác động của tín dụng vi mô đến thu nhập và chi tiêu của người
nghèo tại tỉnh Trà Vinh” nói riêng và ở những nơi khác nói chung cho đến nay không
phải là đề tài mới, đã có rất nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực này. Tuy nhiên đối với
tỉnh Trà Vinh là một tỉnh nghèo có đông đồng bào dân tộc khmer, đa số người dân
sống bằng nghề nông và ở nông thôn thì có rất nhiều tổ chức cũng như những chương
trình, dự án tín dụng vi mô dành cho người nghèo, vì thế việc đánh giá tác động của
những chương trình, dự án tín dụng vi mô đã và đang được triển khai là rất cần thiết
để giúp những nhà tài trợ, các tổ chức tín dụng và người nghèo tham gia có cái nhìn
đúng đắn hơn, thấy được những cái làm được, chưa được, những tồn tại, khó khăn từ
đó có định hướng tốt hơn cho những chương trình, dự án trong tương lai nhằm nâng
cao tính hiệu quả, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân tham gia.
Sau khi tham khảo các đề tài đã nghiên cứu trước đó, tác giả thấy rằng ở nhiều
nơi có rất nhiều đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực đánh giá tác động của tín dụng vi
mô, nhưng riêng ở Trà Vinh thì chưa có nghiên cứu định lượng về đánh giá tác động
của tín dụng vi mô đến thu nhập và chi tiêu của người nghèo, vì vậy tác giả chọn đề
tài “Tác động của tín dụng vi mô đến thu nhập và chi tiêu của người nghèo tại tỉnh
Trà Vinh” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ.
Thời gian nghiên cứu: Số liệu sử dụng trong nghiên cứu này được thu thập từ
một cuộc điều tra khảo sát bằng bảng câu hỏi. Cuộc điều tra khảo sát được tiến hành
vào tháng 4/2015. Đối tượng được khảo sát là những hộ nghèo có vay vốn trong năm
2014 và đến thời điểm 31/12/2014 vẫn còn số dư và đối tượng so sánh (hộ không
vay) 2013 – 2014.
Địa điểm nghiên cứu: xã Long Hiệp, Tân Hiệp, Ngọc Biên huyện Trà Cú; xã
Tân Hùng huyện Tiểu Cần; xã Long Toàn huyện Duyên Hải.
Để đo lường ảnh hưởng của tín dụng nhỏ đến thu nhập và chi tiêu của người
nghèo ở tỉnh Trà Vinh, nghiên cứu này sử dụng phương pháp so sánh trước - sau
(before versus after), phương pháp so sánh có - không có (with versus without).
-iii-
Tổng số hộ được chọn để điều tra là 299 với tổng số phiếu điều tra là 408. Cụ
thể, cơ cấu phiếu điều tra như sau: Số phiếu điều tra đối với hộ vay từ nguồn chính
thức: 198; Số phiếu điều tra đối với hộ không vay vốn: 101; Số phiếu điều tra đối với
hộ vay từ nguồn không chính thức: 109.
Kết quả chủ yếu đã đạt được: cơ bản đánh giá được tác động của tín dụng vi mô
đến thu nhập và chi tiêu của người nghèo tại tỉnh Trà Vinh, qua nghiên cứu cho thấy
thu nhập và chi tiêu của người nghèo được cải thiện tăng đáng kể sau khi tham gia
tín dụng vi mô bằng phương pháp so sánh trước – sau, thu nhập và chi tiêu của những
hộ không tham gia tín dụng vi mô thấp hơn so với những hộ có tham gia, từ đó đề
xuất những kiến nghị cũng như giải pháp nhằm triển khai tốt các chương trình tín
dụng vi mô hoặc các chương trình tín dụng tương tự khác trong giai đoạn sắp tới,
mang lại hiệu quả thiết thực hơn cho người nghèo.
-iv-
ABSTRACT
The rating “The impact of micro-credit on the income and expenditure of the Poor
in Tra Vinh province” in particular and in other places for general hasn't been a new
topic so far, there has a lot of research in the field. However, Tra Vinh is a poor
province in which high rate of Ethnic Khmer live and the majority of people lives on
agriculture. Nowadays, in rural areas, there are many organizations as well as
programs and projects for micro-credit for the poor, so the assessment on the impact
of Micro-credit project has been implemented. The purposes of this assessment is to
help the donors, credit institutions and the poor that participated have accurate look to
realize the advantages and the disadvantages to orient for future programs and projects
aimed at improving the efficiency, contributing to poverty alleviation in Tra Vinh.
After consultingsome previous studies about this topic, the authors found that
there has been a lot of research in many places to assess on the impact of micro-credit,
but in the TraVinh province, There is no quantitative study on assessing the impact
of micro-credit to the income and expenditure of thepoor, so the author choose the
topic “The impact of micro-credit on income and expenditure of the poor in TraVinh
province” to do the thesis for the study of master.
Time for the study: the Data used in this study were collected from a survey
by questionnaire. The survey was conducted in April of 2015. Surveyed objects
are poor with loans in 2014 and to the date of on 31st December 2014 and still
have credit balance and the comparison objects (households do not borrow) in the
period of 2013 - 2014.
Research area: Long Hiep commune, Tan Hiep commune, Ngoc Bien
commune, Tra Cu district; Tan Hung commune, Tieu Can district; Long Toan
commune, Duyen Hai district, Tra Vinh province.
To measure the impact of micro-credit on income and expenditure of the poor
in Tra Vinh province, this study uses comparative method before - after (the before
versus after), comparative method - no (with versus without).
-v-
Total number of households selected for the survey is 299 with a total number
of questionnaires is 408. In particular, the structure of the survey are followed as:
number of questionnaires to households borrowing from official sources: 198;
number of questionnaires to households do not borrow: 101; number of
questionnaires to households borrowing from unofficial sources: 109.
Major outcomes are achieved: basically assess the impact of micro-credit to the
income and expenditure of the poor in TraVinh province. The income and
expenditure of the poor is improved and increased significantly after joining micro -
credit by comparison method before - after income and expenditure of households do
not participate in micro-credit is lower than the participating households, which
suggests recommendations as well as possible solutions to implement the micro-
credit program or other similar credit in the coming period, offers more practical
benefits for the poor.
-vi-
MỤC LỤC
Trang
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ......................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................. ii
TÓM TẮT ................................................................................................. iii
ABSTRACT ................................................................................................ v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT............................................................ xi
DANH SÁCH CÁC BẢNG......................................................................... xii
PHẦN MỞ ĐẦU .......................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ........................................................................................... 3
2.1. Mục tiêu chung ............................................................................................ 3
2.2. Mục tiêu cụ thể ............................................................................................ 3
3. Đối tượng nghiên cứu ......................................................................................... 3
4. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................ 3
4.1. Phạm vi về không gian ................................................................................ 3
4.2. Phạm vi về thời gian .................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................... 3
6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 4
6.1. Phương pháp thu thập số liệu ...................................................................... 4
6.2. Phương pháp phân tích số liệu ..................................................................... 5
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ........................................................... 6
7.1. Ý nghĩa khoa học ......................................................................................... 6
7.2. Ý nghĩa thực tiễn.......................................................................................... 6
8. Kết cấu của luận văn........................................................................................... 6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
NGHIÊN CỨU ........................................................................................... 7
-vii-
1.1. Cơ sở lý thuyết................................................................................................. 7
1.1.1. Quá trình phát triển của tài chính vi mô ................................................... 7
1.1.1.1. Quá trình phát triển tài chính vi mô trên thế giới............................... 7
1.1.1.2. Quá trình phát triển tài chính vi mô ở Việt Nam ............................... 8
1.1.2. Vài nét về tín dụng vi mô ......................................................................... 9
1.1.3. Khái niệm về tín dụng vi mô ................................................................. 12
1.1.4. Vai trò của tín dụng đối với sự phát triển kinh tế nông thôn .................. 14
1.1.5. Một số quan điểm về dịch vụ tín dụng cho người nghèo ....................... 16
1.1.5.1. Tín dụng cho người nghèo theo quan điểm cũ ................................. 16
1.1.5.2. Tín dụng cho người nghèo theo quan điểm mới .............................. 17
1.1.6. Những hạn chế của hình thức cho vay truyền thống .............................. 17
1.1.7. Những ưu điểm của hình thức cho vay theo nhóm ................................. 19
1.1.8. Các đặc điểm riêng của tín dụng vi mô tại Việt Nam............................. 21
1.1.8.1. Sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội vào hoạt động tín dụng
vi mô.............................................................................................................. 21
1.1.8.2. Tài chính vi mô tập trung ở nông thôn hơn là thành thị .................. 23
1.1.8.3. Ngân hàng cho vay chính sách được nhà nước tài trợ ..................... 24
1.1.9. Kết luận ................................................................................................... 25
1.2. Tổng quan về đề tài nghiên cứu .................................................................... 25
1.2.1. Khái quát về những nghiên cứu đã công bố liên quan đến hoạt động tín
dụng đối với hộ nghèo ...................................................................................... 25
1.2.2. Các nghiên cứu liên quan đến tiếp cận tín dụng của nông hộ ................ 27
1.2.3. Các nghiên cứu liên quan đến ảnh hưởng của tín dụng nhỏ đến thu nhập
của nông hộ ....................................................................................................... 28
1.2.4. Các nghiên cứu liên quan đến rủi ro trong tín dụng vi mô ..................... 29
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÍN DỤNG VI MÔ CHO NGƯỜI NGHÈO TẠI
TỈNH TRÀ VINH ...................................................................................... 32
2.1. Khái quát về tỉnh Trà Vinh ............................................................................ 32
2.2. Thực trạng tín dụng vi mô tại Việt Nam và trên thế giới .............................. 34
2.2.1. Tín dụng vi mô tại Việt Nam .................................................................. 34
-viii-
2.2.2. Tín dụng vi mô tại một số nước trên thế giới ......................................... 35
2.3. Tổng quan về hệ thống tín dụng trên địa bàn tỉnh Trà Vinh ......................... 38
2.3.1. Khu vực tín dụng chính thức .................................................................. 38
2.3.1.1. Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh Trà Vinh .......................... 39
2.3.1.2. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh Trà Vinh.. 41
2.3.1.3. Các quỹ tín dụng Nhân dân .............................................................. 42
2.3.2. Khu vực tín dụng bán chính thức ........................................................... 45
2.3.3. Khu vực tín dụng không chính thức ....................................................... 50
CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG VI MÔ ĐẾN THU NHẬP VÀ CHI
TIÊU CỦA NGƯỜI NGHÈO TẠI TỈNH TRÀ VINH .................................. 52
3.1. Tác động tín dụng cho người nghèo tại tỉnh Trà Vinh: Kết quả từ cuộc
khảo sát ................................................................................................................ 52
3.1.1. Vốn vay từ nguồn tín dụng chính thức của người nghèo ....................... 52
3.1.1.1 Lãi suất, thời hạn vay và chi phí vay ................................................ 52
3.1.1.2. Nguồn thông tin để tiếp cận tín dụng ............................................... 53
3.1.1.3. Mục đích vay .................................................................................... 54
3.1.1.4. Hiện trạng về thanh toán nợ vay của người nghèo .......................... 55
3.1.2. Vốn vay từ nguồn tín dụng không chính thức của người nghèo ............ 55
3.1.3. Ảnh hưởng của tín dụng vi mô đến mức sống và hành vi tiết kiệm của
người nghèo (đối với hộ vay từ nguồn tín dụng chính thức và hộ vay từ nguồn
không chính thức): Kết quả từ cuộc khảo sát ................................................... 57
3.1.3.1. Ảnh hưởng của tín dụng vi mô đến mức sống của người nghèo ..... 57
3.1.3.2. Ảnh hưởng của tín dụng vi mô đến hành vi tiết kiệm của người nghèo .. 57
3.1.3.3. Nhu cầu tham gia tổ hùn vốn ở địa phương của người nghèo ......... 58
3.2. Kết quả nghiên cứu ........................................................................................ 59
3.2.1 Kết quả nghiên cứu từ phương pháp so sánh trước-sau (hộ vay từ nguồn tín
dụng chính thức) ............................................................................................... 59
3.2.2. Kết quả nghiên cứu từ phương pháp so sánh có - không có (hộ vay từ
nguồn tín dụng chính thức và hộ không vay) ................................................... 60
-ix-
3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các chương trình tín dụng vi mô sẽ
triển khai trên địa bàn tỉnh Trà Vinh .................................................................... 61
3.3.1. Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng vi mô cho người nghèo ............... 62
3.3.2. Nâng cao năng lực quản lý của cán bộ ở cơ sở và nhận thức cho
người nghèo ..................................................................................................... 62
3.3.3. Quan tâm hoàn thiện hệ thống chính sách .............................................. 62
3.3.4. Nâng cao tính tổ chức và phương thức hoạt động .................................. 63
PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ ............................................................. 64
1. Kết luận ............................................................................................................ 64
2. Kiến nghị .......................................................................................................... 65
2.1. Đối với Nhà nước ...................................................................................... 65
2.2. Đối với chính quyền địa phương ............................................................... 65
2.3. Đối với các tổ chức tín dụng vi mô ........................................................... 65
2.4. Đối với người nghèo .................................................................................. 66
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 68
PHỤ LỤC ................................................................................................. 70
-x-
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ADB: (Asian Development Bank) Ngân hàng phát triển Châu Á.
CGAP: Nhóm tư vấn hỗ trợ người nghèo.
DID: (Difference in difference) Phương pháp so sánh khác biệt trong
khác biệt.
ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long.
GDP: Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product).
HĐND: Hội đồng nhân dân.
MF: (microfinance) Tài chính vi mô.
NGOs: Các tổ chức phi chính phủ.
MFI: Microfinance institutions.
NHCSXH: Ngân hàng chính sách xã hội.
NHNoVN: Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam.
NHNN: Ngân hàng nhà nước.
NHTMCP: Ngân hàng thương mại cổ phần.
NHTMNN: Ngân hàng thương mại nhà nước.
ODA: (Official Development Assistance): Hỗ trợ phát triển chính thức.
QTDND: Quỹ tín dụng nhân dân.
QTDTW: Quỹ tín dụng Trung ương.
TCTD: Tổ chức tín dụng.
TCVM: Tài chính vi mô.
TYM: Tổ chức tài chính vi mô nhỏ thuộc Ban chấp hành Trung ương
Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam.
UBND: Ủy ban nhân dân.
-xi-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 1.1 Các nhà cung cấp tài chính vi mô ở Việt Nam 24
Tổng vốn huy động và dự nợ của các tổ chức tín dụng
Bảng 2.1 38
(2013 - 2014)
Một số chương trình tín dụng của các NGOs tại tỉnh Trà Vinh
Bảng 2.2 46
năm 2014
Bảng 3.1 Lãi suất, thời hạn vay và chi phí vay 52
Bảng 3.2 Nguồn thông tin để tiếp cận tín dụng của người nghèo 53
Bảng 3.3 Mục đích vay từ người cho vay ở địa phương của người nghèo 54
Bảng 3.4 Tình hình sử dụng vốn vay của người nghèo 55
Bảng 3.5 Tình trạng về thanh toán nợ vay của người nghèo 55
Bảng 3.6 Mục đích vay từ người cho vay ở địa phương của người nghèo 56
Lý do lựa chọn nguồn vốn vay không chính thức của
Bảng 3.7 56
người nghèo
Đánh giá của người nghèo về ảnh hưởng của tín dụng vi mô
Bảng 3.8 57
đến mức sống của họ
Ảnh hưởng của tín dụng vi mô đến hành vi tiết kiệm của
Bảng 3.9 58
người nghèo
Kết quả khảo sát nhu cầu tham gia tổ hùn vốn ở địa phương
Bảng 3.10 59
của người nghèo
Bảng 3.11 Kết quả nghiên cứu từ phương pháp so sánh trước - sau 59
Bảng 3.12 Kết quả nghiên cứu từ phương pháp so sánh có - không có 60
-xii-
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đói nghèo là vấn đề mang tính toàn cầu, là chủ đề quan trọng đối với các nước
có nền kinh tế nông nghiệp là chính như nước ta. Xóa đói giảm nghèo luôn là một
trong những mục tiêu trọng tâm trong mối quan tâm chung của Đảng, Nhà nước từ
Trung ương đến chính quyền địa phương. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể, thực hiện
chủ trương chung của Đảng và Nhà nước, những năm qua cấp ủy Đảng, chính quyền
và nhân dân tỉnh Trà Vinh xác định công tác xóa nghèo là nhiệm vụ trọng tâm hàng
đầu. Những năm gần đây, nhờ có chính sách đổi mới, nền kinh tế nước ta đang từng
bước tăng trưởng nhanh. Chính vì vậy mà đời sống của nhân dân ta đang ngày một
được nâng lên một cách rõ rệt. Song, một bộ phận không nhỏ dân cư, đặc biệt dân cư
ở các vùng sâu vùng xa, nông thôn… vẫn đang chịu cảnh nghèo đói, chưa đảm bảo
được những điều kiện tối thiểu của cuộc sống. Hơn nữa, sự phân hóa giàu nghèo vẫn
đang diễn ra mạnh, là vấn đề xã hội cần được quan tâm. Chính vì lẽ đó chương trình
xóa đói giảm nghèo là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu của chiến lược
phát triển kinh tế xã hội của nước ta hiện nay.
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới đói nghèo, trong đó có một nguyên nhân quan
trọng đó là: Thiếu vốn để sản xuất kinh doanh. Chính vì vậy, một trong những cách
tiếp cận để giảm nghèo ở Việt Nam hiện nay là khuyến khích người dân tham gia vào
lĩnh vực tài chính vi mô, tạo cơ hội cho người nghèo có vốn kinh doanh nhờ các
khoản tín dụng nhỏ hay còn gọi là tín dụng vi mô.
Với tín dụng vi mô thì tuy các khoản cho vay là không lớn, nhưng các khoản
vay này lại có ý nghĩa rất quan trọng bởi những khoản vay này có thể đến được với
những người nghèo và nghèo nhất. Theo thông lệ, để được vay một khoản tiền lớn
tại các ngân hàng thì trước tiên chúng ta phải có tài sản để thế chấp. Trong khi đó
người nghèo thì lấy đâu ra tài sản để thế chấp mà vay. Chính vì vậy mà tín dụng vi
mô rất có ý nghĩa đối với người nghèo. Có thể nói tín dụng vi mô là một chiếc cầu
bắc qua sông để người nghèo vượt qua “biển khổ” bằng chính năng lực của mình.
-1-