Luận văn rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học làm văn ở lớp 11

  • 16 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Năng lực sáng tạo của học sinh là năng lực suy nghĩ và tìm tòi, phát hiện những
ý tưởng mới nảy sinh trong học tập và cuộc sống, từ đó đề xuất được các giải pháp
mới một cách thiết thực, hiệu quả để thực hiện ý tưởng. Trong hoạt động sáng tạo
này, học sinh thể hiện được năng lực, kinh nghiệm của bản thân.
Để góp phần năng cao chất lượng, hiệu quả dạy học Làm văn ở nhà trường
phổ thông, phát triển năng lực sáng tạo, của học sinh, đa dạng hóa các hình thức dạy
học, đề tài: Rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn ở lớp 11
xác định những nhiệm vụ cơ bản sau đây:
- Xác định cơ sở lí luận của việc rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong
Làm văn ở lớp 11.
- Trình bày thực trạng rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm
văn ở lớp 11.
- Giới thiệu một số biện pháp rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy
học Làm văn ở lớp 11.
- Thiết kế giáo án, tổ chức dạy học thực nghiệm để đánh giá kết quả và tính
khả thi của việc ứng dụng đề tài vào thực tiễn giảng dạy.
Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Phần Nội dung
gồm 4 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận
Cơ sở lí luận của đề tài gồm khái niệm năng lực sáng tạo và những biểu hiện
năng lực sáng tạo của học sinh, đó chính là khả năng làm chủ hệ thống kiến thức, kỹ
năng, thái độ,…phù hợp với lứa tuổi và vận hành chúng một cách hợp lí vào thực
hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính
các em trong cuộc sống.
Chương 2: Thực trạng rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học
Làm văn 11
Đây là chương người viết tìm hiểu thực trạng rèn năng lực sáng tạo cho học
sinh trong dạy học Làm văn 11 ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Trà Vinh. Người
-iii-
viết đã tổ chức khảo sát thực trạng bằng phương pháp điều tra giáo dục, dùng hệ thống
câu hỏi theo những nội dung xác định nhằm thu thập những thông tin khách quan.
Những thông tin đó phản ánh được nhận thức và thái độ của giáo viên và học sinh về
việc rèn luyện năng lực sáng tạo, hiệu quả của việc phát huy năng lực sáng tạo, cũng
như những khó khăn và thuận lợi trong dạy học Làm văn. Đây sẽ là những cơ sở khoa
học để chúng tôi đưa ra những giải pháp ở chương sau.
Chương 3: Một số biện pháp rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy
học Làm văn
Ở chương này, người viết đã đề xuất bảy biện pháp cơ bản trong việc rèn luyện
năng lực sáng tạo cho học sinh. Đó là biện pháp động não, biện pháp thảo luận-tranh
luận, HĐNK, DHDTDA, thực hành viết sáng tạo, kiểm tra - đánh giá bằng đề Văn
mở nhằm đề cao sự tự đánh giá của học sinh. Mỗi biện pháp được mô tả cụ thể, rõ
ràng từ khâu chuẩn bị, cách thức tiến hành, những ưu điểm của từng biện pháp. Tất
cả góp phần phát huy những năng lực sáng tạo cần thiết cho học sinh.
Chương 4: Thực nghiệm sư phạm
Trong chương thực nghiệm sư phạm, người viết đã xác định mục đích TN, đối
tượng TN và đưa ra kế hoạch TN. Người viết đã thiết kế và mô tả giáo án TN qua 5
tiết dạy. Trong đó có một tiết dành cho phần DHDTDA, bốn tiết dạy tương ứng với
bốn bài học trong chương trình Làm văn 11. Trên cơ sở thực tế áp dụng các biện pháp
đã đề xuất và thực nghiệm, chúng tôi rút ra được kết quả cụ thể và đánh giá một cách
khách quan về quá trình này. Qua quá trình thử nghiệm, chúng tôi thấy được sự hứng
thú của các em với những cách học tập mới này. Giáo viên tổ Văn cũng đồng tình và
ủng hộ việc áp dụng các biện pháp mới này. Có thể thấy rằng, đổi mới rèn năng lực
sáng tạo trong dạy học Làm văn 11 là một hướng đi đúng đắn và cần thiết trong dạy
học Làm văn hiện nay.
KẾT LUẬN
Năng lực sáng tạo giúp người học có khả năng thực hiện những điều sáng tạo,
biết tìm ra cái mới, biết tạo nên những nét riêng độc đáo. Dù có những khó khăn
nhưng nếu người giáo viên biết vận dụng linh hoạt những biện pháp dạy học thì vẫn
có thể phát huy được năng lực sáng tạo cho học sinh.
-iv-
ABSTRACT
Students’ creativity is their capability to think and discover new ideas in life
and in their studying process, as well as effective and practical ways to realise those
ideas. Through these activities, students can express their ability and experience.
To contribute to improving the quality and effectiveness in Literature teaching
in highschool, help students develop their creativity, diverify the forms of teaching,
topic “Train students’ creativity in 11th grade’s Literature teaching” aim to achieve
these goals :
- Identify the basis of argument to train students’ creativity in 11th grade’s
Literature teaching
- Present the actual state of training students’ creativity in 11th grade’s
Literature teaching
- Suggest some solutions to training students’ creativity in 11th grade’s
Literature teaching
- Design teaching plans, experiment to assess the research’s practiciability
Apart from Beginning, Conclusion, Reference Material, Documents,
Appendix, the Contents part include 4 chapters:
Chapter 1: Basis of Argument
The basis of argument of the research includes definition and manifestation of
creativity in students: knowledge, skills, attitude,... cohering with their age and their
ability to use it logically to complete their assignments, as well as effectively solving
their life problems.
Chapter 2: The actual state of training students’ creativity in 11th grade’s
Literature teaching
In this chapter the author study the the actual state of training students’
creativity in 11th grade’s Literature teaching at highschools in Tra Vinh province, by
using educational investigation and specific question systems to gather objective
information. This information indicates teachers and students’ awareness and attitude
-v-
towards training creativity, the effectiveness of training creativity, as well as the
advantages and disadvantages in Literature teaching. This will be the basis to suggest
proper solutions in the following chapter.
Chapter 3: Solutions to training students’ creativity in Literature teaching
In this chapter, the author has suggest seven solutions to training students’
creativity: brainstorm, dicussing, outdoor activities, project-based learning, creative
writing practice, specific Literature questions to encourage students’ self-assessment.
Every solution is specifically presented, from preparations, method of conduction to
the advantage of each solution, all to contribute to develop students’ creativity.
Chapter 4: Educational experiment
In this chapter, the author identifies the goal and subject of the experiment, as
well as constructs an experimenting plan. The author has designed and described a
five-period teaching plan, including four 11th Literature lessons and one project-based
learning session. From the results of experimenting and applying the solutions, we
have been able to objective assess the process. During our experiment, students have
shown their enthusiasm about this new way of learning. Literature teachers also
approved of the application of these solutions. It is easy to see that training students’
creativity in Literature teaching today is very necessary.
CONCLUSION
Creativity help learners discover and create unique features. Despite the
difficulties, students’ creativity can still develop if teachers are flexible in applying
various teaching methods.
-vi-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ...............................................................................................................v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................. xii
DANH SÁCH CÁC BẢNG ................................................................................... xiii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề .....................................................................................................3
2.1. Về việc phát huy khả năng sáng tạo cho học sinh ........................................ 3
2.2. Về việc phát huy khả năng sáng tạo cho học sinh trong môn Làm văn ....... 5
3. Mục đích nghiên cứu ...........................................................................................9
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ..........................................................................................9
5. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ...........................................................................9
6. Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................9
7. Những đóng góp của luận văn ...........................................................................10
8. Cấu trúc luận văn ...............................................................................................10
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN .............................................................................11
1.1. Khái niệm năng lực sáng tạo ..........................................................................11
1.1.1. Năng lực là gì? ......................................................................................... 11
1.1.2. Năng lực sáng tạo là gì? .......................................................................... 12
1.2. Năng lực sáng tạo – một trong những năng lực chung của chương trình giáo
dục phổ thông ........................................................................................................20
1.3. Chương trình Làm văn 11 với việc rèn năng lực sáng tạo cho học sinh ........21
1.3.1. Những biểu hiện năng lực sáng tạo của học sinh trong việc học Làm văn.... 21
-vii-
1.3.2. Ưu điểm của chương trình Làm văn 11 trong việc rèn năng lực sáng tạo
cho học sinh ....................................................................................................... 23
1.3.3. Hạn chế của chương trình Làm văn 11 trong việc rèn luyện năng lực sáng
tạo cho học sinh ................................................................................................. 25
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RÈN LUYỆN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO
HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LÀM VĂN 11 ..................................................28
2.1. Đặt vấn đề .......................................................................................................28
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng ...........................................................................30
2.2.1. Phương pháp điều tra giáo dục ................................................................ 30
2.2.2. Đối tượng khảo sát ................................................................................... 31
2.2.3. Thời gian khảo sát.................................................................................... 31
2.3. Trình bày, phân tích kết quả khảo sát .............................................................32
2.3.1. Nhận thức về việc rèn luyện năng lực sáng tạo trong dạy học Làm văn . 32
2.3.1.1. Nhận thức của giáo viên ....................................................................32
2.3.1.2. Nhận thức của học sinh .....................................................................35
2.3.2. Hiệu quả của việc phát huy năng lực sáng tạo trong dạy học Làm văn .. 37
2.3.2.1. Ý kiến của giáo viên..........................................................................37
2.3.2.2. Ý kiến của học sinh ...........................................................................38
2.3.3. Những khó khăn, thuận lợi trong việc rèn luyện năng lực sáng tạo trong
dạy học Làm văn 11 ........................................................................................... 38
2.3.3.1. Ý kiến của giáo viên..........................................................................38
2.3.3.2. Ý kiến của học sinh ...........................................................................39
2.3.4. Những giải pháp....................................................................................... 40
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH TRONG DẠY HỌC LÀM VĂN Ở LỚP 11 ...............................................43
3.1. Động não ........................................................................................................43
3.1.1. Khái niệm................................................................................................. 43
3.1.2. Ưu điểm ................................................................................................... 43
3.1.3. Cách thức tiến hành ................................................................................. 44
-viii-
3.1.3.1. Một số nguyên tắc cơ bản .................................................................44
3.1.3.2. Cách thức tiến hành...........................................................................44
3.2. Thảo luận - tranh luận.....................................................................................46
3.2.1. Tại sao thảo luận-tranh luận thì phát huy năng lực sáng tạo cho học sinh? ... 46
3.2.2. Một số lưu ý khi thảo luận-tranh luận ..................................................... 46
3.2.2.1. Cách chia nhóm học sinh ..................................................................46
3.2.2.2. Những kỹ năng liên quan đến kỹ năng làm việc nhóm.....................48
3.2.2.3. Câu hỏi, bài tập thảo luận..................................................................49
3.2.3. Cách thức tiến hành ................................................................................. 50
3.2.3.1. Chuẩn bị ............................................................................................50
3.2.3.2 Tiến hành............................................................................................50
3.2.3.3. Đánh giá ............................................................................................52
3.3. Hoạt động ngoại khóa.....................................................................................52
3.3.1. Khái niệm................................................................................................. 52
3.3.2. Ưu điểm ................................................................................................... 53
3.3.3. Cách thức tiến hành các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa .......... 54
3.3.3.1. Hội thi ...............................................................................................54
3.3.3.2. Thành lập câu lạc bộ văn học ............................................................56
3.3.3.3. Hoạt động làm báo ............................................................................57
3.4. Dạy học dựa trên dự án...................................................................................58
3.4.1. Khái niệm................................................................................................. 58
3.4.2. Ưu điểm ................................................................................................... 59
3.4.3. Cách thức tiến hành ................................................................................. 59
3.4.3.1. Chuẩn bị ............................................................................................59
3.4.3.2. Cách thức tiến hành...........................................................................60
3.5. Thực hành viết sáng tạo ..................................................................................61
3.5.1. Thế nào là viết sáng tạo? ......................................................................... 61
3.5.2. Ưu điểm ................................................................................................... 61
3.5.3. Cách thức tiến hành ................................................................................. 62
-ix-
3.5.3.1. Kỹ thuật thảo luận viết ......................................................................62
3.5.3.2. Thực hành viết bài.............................................................................62
3.6. Một số biện pháp rèn luyện năng lực sáng tạo cho học sinh trong quá trình
kiểm tra, đánh giá ..................................................................................................62
3.6.1. Kiểm tra, đánh giá bằng đề Văn mở ........................................................ 62
3.6.1.1. Tại sao đánh giá bằng đề Văn mở thì phát huy năng lực sáng tạo cho
học sinh?.........................................................................................................62
3.6.1.2. Vai trò của đề Văn mở với sự sáng tạo của học sinh ........................63
3.6.1.3. Một số đề xuất áp dụng .....................................................................64
3.6.2. Sự tự đánh giá của học sinh ..................................................................... 65
3.6.2.1. Đề cao sự tự đánh giá của học sinh ...................................................65
3.6.2.2. Vai trò của sự sáng tạo của học sinh .................................................66
3.6.2.3. Một số đề xuất áp dụng .....................................................................66
CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .........................................................69
4.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................................69
4.2. Đối tượng thực nghiệm...................................................................................69
4.3. Kế hoạch thực nghiệm ....................................................................................69
4.3.1. Thời gian thực nghiệm ............................................................................. 69
4.3.2. Tổ chức thực nghiệm ............................................................................... 69
4.3.2.1. Phương pháp thực nghiệm ................................................................69
4.3.2.2. Tổ chức thực nghiệm ........................................................................70
4.4. Thiết kế giáo án thực nghiệm .........................................................................70
4.4.1. Mục tiêu cần đạt....................................................................................... 70
4.4.2. Chuẩn bị ................................................................................................... 71
4.4.3. Tiến hành thực nghiệm ............................................................................ 71
4.5. Kết quả thực nghiệm ......................................................................................76
4.5.1. Thống kê kết quả thực nghiệm ................................................................ 76
4.5.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm ................................................................. 78
KẾT LUẬN ..............................................................................................................84
-x-
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................87
PHỤ LỤC
-xi-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
HS: Học sinh
GV: Giáo viên
THPT: Trung học phổ thông
HĐNK: Hoạt động ngoại khóa
DHDTDA: Dạy học dựa trên dự án
SGK: Sách giáo khoa
TN: Thực nghiệm
ĐC: Đối chứng
-xii-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 2.1 Các hoạt động trong giờ học Làm văn ở lớp 11 33
Bảng 2.2 Mức độ áp dụng các biện pháp trong dạy học Làm văn 34
Bảng 2.3 Nhận thức của HS các hoạt động trong giờ dạy học Làm văn 11 36
Nhận thức của HS về mức độ GV sử dụng các biện pháp
Bảng 2.4 37
trong dạy học Làm văn 11
-xiii-
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. A.G.Côvaliôp (1971), Tâm lý học cá nhân, NXB Giáo dục, Hà Nội.
[2]. Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tích cực, tính tự lực của học sinh trong
quá trình dạy học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
[3]. Hoàng Hòa Bình (2008), “Phương pháp dạy học Ngữ văn – từ lí tuyết đến thực
hành”, Tạp chí khoa học giáo dục, (33), tr. 10.
[4]. Hoàng Hòa Bình (2013), “Từ đổi mới mục tiêu giáo dục đến đổi mới phương
pháp dạy học Ngữ Văn”, Tạp chí khoa học giáo dục, (91), tr. 4.
[5]. Nguyễn Thị Bình (1998), “Nghiên cứu và phát triển tự học – tự đào tạo”, Tạp
chí Nghiên cứu giáo dục, (15), tr. 8-9.
[6]. Nguyễn Thanh Bình (2003), “Một vài trao đổi xung quanh công tác ngoại khóa
văn học trong nhà trường THPT”, Thông tin khoa học, Đại học An Giang, (15),
tr. 25-26.
[7]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn Kiểm tra, đánh giá trong quá
trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
[8]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Kỷ yếu hội thảo khoa học Dạy học Ngữ văn
trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông. Trường ĐHSP
TPHCM.
[9]. Bộ Giáo dục và Đào tạo, SGK Ngữ văn lớp 10, 11, 12, NXB GD.
[10]. Nguyễn Hữu Châu (2005), “Dạy học hợp tác”, Tạp chí Thông tin khoa học giáo
dục, (114), tr. 2-5.
[11]. Chính phủ, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo.
[12]. Chính phủ (2013), Nghị quyết số (29-NQ/TW) Hội nghị lần thứ tám Ban chấp
hành trung ương khóa XI về Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo,
đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã họi chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
-87-