Luận văn quản lí bồi dưỡng giáo viên tiểu học huyện gia lộc, tỉnh hải dương theo định hướng phát triển năng lực dạy học

  • 137 trang
  • file .pdf
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
ĐOÀN THANH BÌNH
QUẢN LÍ BỒI DƢỠNG GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
HUYỆN GIA LỘC- HẢI DƢƠNG THEO ĐỊNH HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI, 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
ĐOÀN THANH BÌNH
QUẢN LÍ BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
HUYỆN GIA LỘC- HẢI DƯƠNG THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC
Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
Mã số: 8140114
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Yến Thoa
HÀ NỘI, 2018
LỜI CẢM ƠN
Với tất cả tình cảm của mình, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô
giảng dạy lớp Cao học QLGD K20; các thầy, cô giáo, cán bộ, chuyên viên Phòng
Đào tạo Sau Đại học- Trƣờng ĐHSPHN2. Xin đƣợc cảm ơn bạn bè đồng nghiệp,
Phòng Giáo dục và Đào tạo Gia Lộc, cán bộ quản lí, GV các trƣờng tiểu học huyện
Gia Lộc đã giúp tác giả hoàn thành luận văn.
Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến ngƣời hƣớng dẫn khoa
học TS. Nguyễn Thị Yến Thoa - cô đã tận tình hƣớng dẫn ngay từ quá trình lựa
chọn đề tài, xây dựng đề cƣơng, quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn.
Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu lí luận và thực tiễn, song
luận văn chắc hẳn sẽ không thể tránh khỏi thiếu sót, hạn chế; tác giả xin chân thành
lắng nghe những chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, các thầy, cô giáo
và đồng nghiệp để luận văn đƣợc hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 11 năm 2018
Tác giả
Đoàn Thanh Bình
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Tôi cũng xin cam đoan rằng các
thông tin trích dẫn trong luận văn đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.
Tác giả
Đoàn Thanh Bình
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt Đọc là
BD Bồi dƣỡng
BDTX Bồi dƣỡng thƣờng xuyên
CBQL Cán bộ quản lí
CNH Công nghiệp hoá
CNTT Công nghệ thông tin
CNXH Chủ nghĩa xã hội
CSTĐ Chiến sĩ thi đua
CSVC Cơ sở vật chất
GD Giáo dục
GDNN- GDTX Giáo dục nghề nghiệp-Giáo dục thƣờng xuyên
GD&ĐT Giáo dục và đào tạo
GV Giáo viên
HS Học sinh
KT-XH Kinh tế- xã hội
LLCT Lí luận chính trị
NLDH Năng lực dạy học
PPDH Phƣơng pháp dạy học
QLGD Quản lí giáo dục
QLNN Quản lí Nhà nƣớc
QLNT Quản lí nhà trƣờng
SHCM Sinh hoạt chuyên môn
TH Tiểu học
THCS Trung học cơ sở
THPT Trung học phổ thông
UBND Uỷ ban nhân dân
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài .................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu .............................................................................................. 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................................. 3
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ................................................................................................ 4
6. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................................ 4
7. Cấu trúc luận văn .................................................................................................... 5
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ CÔNG TÁC BỒI DƢỠNG GIÁO
VIÊN TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC .... 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .............................................................................. 6
1.1.1. Các nghiên cứu về nội dung, hình thức tổ chức và phƣơng pháp bồi
dƣỡng NLDH của GV ........................................................................................ 6
1.1.2. Các nghiên cứu về QL hoạt động BD và BD NLDH của GV ................. 7
1.2. Những khái niệm cơ bản .................................................................................... 10
1.2.1. Quản lí và biện pháp quản lí .................................................................. 10
1.2.2. Quản lí giáo dục, quản lí nhà trƣờng .................................................... 14
1.2.3. Năng lực và năng lực dạy học................................................................ 18
1.2.4. Bồi dƣỡng .............................................................................................. 24
1.2.5 Bồi dƣỡng giáo viên theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ....... 25
1.3. Khái quát về giáo dục tiểu học và yêu cầu đối với ngƣời giáo viên tiểu học .... 30
1.3.1. Khái quát về giáo dục tiểu học............................................................... 30
1.3.2. Yêu cầu đối với ngƣời giáo viên tiểu học .............................................. 31
1.4. Quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên tiểu học theo định hƣớng phát triển
năng lực dạy học ....................................................................................................... 38
1.4.1. Đặc điểm quản lí bồi dƣỡng giáo viên tiểu học theo định hƣớng phát
triển năng lực dạy học ...................................................................................... 38
1.4.2. Nguyên tắc quản lí bồi dƣỡng giáo viên tiểu học theo định hƣớng
phát triển năng lực dạy học .............................................................................. 39
1.4.3. Nội dung quản lí bồi dƣỡng giáo viên tiểu học theo định hƣớng phát
triển năng lực dạy học ...................................................................................... 40
1.4.4. Điều kiện quản lí bồi dƣỡng giáo viên tiểu học theo định hƣớng phát
triển năng lực dạy học ...................................................................................... 40
1.4.5. Phòng Giáo dục và Đào tạo với công tác quản lí bồi dƣỡng giáo viên
tiểu học theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học..................................... 41
1.5. Các yếu tố ảnh hƣớng đến công tác quản lí bồi dƣỡng giáo viên tiểu học theo
định hƣớng phát triển năng lực dạy học ................................................................... 45
1.5.1. Những yếu tố chủ quan .......................................................................... 45
1.5.2. Những yếu tố khách quan ...................................................................... 46
Kết luận chƣơng 1 ..................................................................................................... 47
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ CÔNG TÁC BỒI DƢỠNG GIÁO VIÊN 48
Ở CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC HUYỆN GIA LỘC, HẢI DƢƠNG THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC ....................................................... 48
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá- xã hội,
giáo dục và đào tạo huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng ............................................... 48
2.1.1. Vài nét về tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội huyện Gia
Lộc, tỉnh Hải Dƣơng ........................................................................................ 48
2.1.2. Vài nét về sự phát triển của giáo dục đào tạo huyện Gia Lộc, tỉnh
Hải Dƣơng........................................................................................................ 49
2.2. Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên tiểu học huyện Gia Lộc ................ 57
2.2.1. Tổ chức khảo sát đánh giá thực trạng năng lực dạy học đội ngũ giáo
viên và công tác tổ chức hoạt động bồi dƣỡng chuyên môn cho giáo viên
tiểu học ở huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng...................................................... 57
2.2.2. Thực trạng về năng lực dạy học giáo viên tiểu học huyện Gia Lộc ...... 58
2.2.3. Nhu cầu bồi dƣỡng chuyên môn của giáo viên tiểu học huyện Gia
Lộc theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ........................................... 66
2.3. Thực trạng quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên tiểu học huyện Gia Lộc theo
định hƣớng phát triển năng lực dạy học ................................................................... 67
2.3.1. Thực trạng quản lí xây dựng kế hoạch bồi dƣỡng giáo viên tiểu học
theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học .................................................. 67
2.3.2 Thực trạng quản lí nội dung chƣơng trình bồi dƣỡng giáo viên tiểu
học theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ............................................ 68
2.3.3. Thực trạng quản lí phƣơng pháp và hình thức công tác bồi dƣỡng
giáo viên tiểu học theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ..................... 69
2.3.4. Thực trạng quản lí công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá xếp loại giáo
viên theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học........................................... 71
2.3.5. Thực trạng vấn đề quản lí các điều kiện chuẩn hoá giáo viên tiểu học
huyện Gia Lộc theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học.......................... 75
2.3.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên
tiểu học trên địa bàn huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng ..................................... 76
Kết luận chƣơng 2 ..................................................................................................... 79
Chƣơng 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÍ CÔNG TÁC BỒI DƢỠNG GIÁO VIÊN TIỂU
HỌC HUYỆN GIA LỘC, HẢI DƢƠNG THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC DẠY HỌC ............................................................................................... 80
3.1. Những định hƣớng cho công tác bồi dƣỡng và phát triển năng lực đội ngũ
giáo viên tiểu học huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng .................................................. 80
3.1.1. Định hƣớng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam ............. 80
3.1.2. Định hƣớng đổi mới giáo dục phổ thông ............................................... 81
3.1.3. Vấn đề đổi mới công tác giáo dục tại tỉnh Hải Dƣơng .......................... 81
3.1.4. Về công tác phát triển đội ngũ ............................................................... 83
3.2. Nguyên tắc đề xuất biện pháp ............................................................................ 84
3.2.1. Nguyên tắc bảo đảm tính kế thừa và phát triển ..................................... 84
3.2.2. Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ ......................................................... 85
3.2.3. Nguyên tắc bảo đảm tính phù hợp và khả thi ........................................ 85
3.3. Biện pháp quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên tiểu học huyện Gia Lộc, Hải
Dƣơng theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ............................................... 86
3.3.1. Biện pháp 1: Quán triệt cho cán bộ quản lí và đội ngũ giáo viên tiểu
học huyện Gia Lộc sự cần thiết của việc bồi dƣỡng theo định hƣớng phát
triển năng lực dạy học ...................................................................................... 86
3.3.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch bồi dƣỡng giáo viên theo định
hƣớng phát triển năng lực dạy học................................................................... 89
3.3.3. Biện pháp 3: Tổ chức thực hiện kế hoạch sử dụng các tiêu chí đánh
giá GV vào công tác quản lí bồi dƣỡng giáo viên ........................................... 91
3.3.4. Biện pháp 4: Đa dạng hóa hình thức, phƣơng pháp bồi dƣỡng giáo
viên tiểu học theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ............................. 96
3.3.5. Biện pháp 5: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác
bồi dƣỡng nhằm phát triển năng lực dạy học cho giáo viên .......................... 100
3.3.6. Biện pháp 6: Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá đội ngũ giáo viên
theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học ................................................ 105
3.4. Mối liên hệ giữa các biện pháp quản lí bồi dƣỡng giáo viên tiểu học ............. 109
3.5. Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp QL công tác
BD GV theo định hƣớng phát triển NLDH ............................................................ 110
3.5.1. Về mức độ cần thiết của các biện pháp đề xuất ................................... 110
3.5.2. Về mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất ..................................... 111
Kết luận chƣơng 3 ................................................................................................... 113
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................................. 114
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Mạng lƣới trƣờng lớp cấp TH năm học 2017 - 2018 .................................. 49
Bảng 2.2. Quy mô phát triển các trƣờng TH giai đoạn 2015 đến 2018 ........................ 50
Bảng 2.3. Chất lƣợng, cơ cấu đội ngũ CBQL, GV, nhân viên TH ............................... 51
Bảng 2.4. Thống kê đội ngũ CBQL, GVTH huyện Gia Lộc năm học 2017-2018 ....... 52
Bảng 2.5. Quy mô phát triển GV .................................................................................. 52
Bảng 2.6. Thống kê về phòng học các trƣờng TH ........................................................ 53
Bảng 2.7. Đánh giá chất lƣợng học sinh TH 3 năm học gần đây.................................. 54
Bảng 2.8. GV tự đánh giá về NLDH của bản thân ....................................................... 58
Bảng 2.9. CBQL đánh giá về NLDH của GV .............................................................. 61
Bảng 2.10. Thống kê kết quả BDGV theo chuẩn chức danh nghề nghiệp năm 2018 .. 63
Bảng 2.11. Nhu cầu về nội dung BD chuyên môn của GV TH huyện Gia Lộc nhằm
đáp ứng NLDH ............................................................................................ 66
Bảng 2.12. Đánh giá thực trạng thực hiện nội dung BD chuyên môn GV theo định
hƣớng phát triển NLDH ............................................................................... 69
Bảng 2.13. Đánh giá thực trạng phƣơng pháp và hình thức BD ................................... 70
Bảng 2.14. Đánh giá thực trạng quản lí công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá xếp
loại GV theo định hƣớng phát triển NLDH ................................................. 71
Bảng 2.15. Ý kiến của CBQL, GV TH huyện Gia Lộc về hình thức đánh giá NLDH
của GV TH .................................................................................................. 74
Bảng 3.1. Mức độ cần thiết của các biện pháp ........................................................... 110
Bảng 3.2. Mức độ khả thi của các biện pháp .............................................................. 111
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Các lĩnh vực của mục tiêu bồi dƣỡng .......................................................... 26
Sơ đồ 3.1 Mối liên hệ giữa các biện pháp BDGV....................................................... 109
1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Sự phát triển của kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra
mạnh mẽ đã làm thay đổi căn bản tƣ duy kinh tế, chính trị, xã hội trên phạm vi toàn
thế giới theo xu hƣớng hội nhập cùng phát triển. Toàn cầu hóa cũng tạo ra điều kiện
thuận lợi thúc đẩy giao lƣu, hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao và tiếp nhận
công nghệ giữa các quốc gia. Để có thể đáp ứng với xu thế toàn cầu hóa, với sự phát
triển của khoa học- công nghệ và nền kinh tế tri thức đòi hỏi giáo dục phải không
ngừng đổi mới.
Bƣớc vào hội nhập, cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo của
nƣớc ta tiếp tục đƣợc xác định là quốc sách hàng đầu. Đổi mới, nâng cao chất lƣợng
nhà giáo đƣợc coi là yếu tố then chốt để đƣa sự nghiệp giáo dục phát triển trong giai
đoạn hiện nay. Chất lƣợng giáo dục chịu sự tác động và chi phối của nhiều yếu tố.
Nhƣng các nghiên cứu đều chỉ ra rằng GV chính là yếu tố có tính quyết định đến
chất lƣợng và hiệu quả giáo dục. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành
Trung ƣơng Đảng khoá VIII đã khẳng định:“GV là nhân tố quyết định chất lượng
giáo dục và được xã hội tôn vinh’’. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành
Trung ƣơng Ðảng khóa XI về "Ðổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trƣờng định
hƣớng XHCN và hội nhập quốc tế" cũng khẳng định vai trò "quyết định chất lượng
giáo dục" của đội ngũ nhà giáo.
1.2. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục tiểu học có vị trí rất quan
trọng bởi: Tiểu học là bậc học nền tảng đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành phát
triển toàn diện nhân cách của con ngƣời, đặt nền tảng vững chắc cho giáo dục phổ
thông và cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Để thực hiện đƣợc mục tiêu giáo
dục tiểu học nói riêng thì đội ngũ GV tiểu học đóng vai trò quan trọng; họ chính là
những ngƣời quyết định đến chất lƣợng giáo dục, quyết định đến sự thắng lợi của
mục tiêu giáo dục đề ra và là vấn đề then chốt của mọi sự cải cách, đổi mới GD. Bất
2
kể thời đại nào, không có thầy giỏi cả về năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sƣ
phạm thì khó có thể có một nền GD có chất lƣợng. Nhƣng nhìn vào thực tế hiện
nay, năng lực dạy học, giảng dạy của đội ngũ giáo viên tiểu học đang là vấn đề đáng
quan tâm trƣớc yêu cầu đổi mới GD.
Thời gian qua, nhiều khóa bồi dƣỡng cho GV tiểu học đƣợc thực hiện và đạt
đƣợc những kết quả nhất định trong việc cung cấp một số kiến thức, kỹ năng để
nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ. Qua các khóa bồi dƣỡng, đội ngũ GV
tiểu học đã có những kiến thức, kỹ năng cơ bản để thực hiện nhiệm vụ của mình
theo quy định. Tuy vậy, hoạt động bồi dƣỡng GV trƣờng tiểu học vẫn chƣa đáp ứng
đƣợc yêu cầu nâng cao khả năng thực hiện công việc của ngƣời GV trong điều kiện
mới. Nội dung, chƣơng trình, phƣơng pháp đào tạo, bồi dƣỡng còn chậm đƣợc đổi
mới, chất lƣợng chƣa cao…. Việc bồi dƣỡng theo kiểu đồng loạt với một nội dung
cho tất cả các học viên, thiếu sự khảo sát trình độ và nhu cầu để tổ chức lớp học
phân hóa theo hoàn cảnh, năng lực, nguyện vọng ngƣời học nhƣ hiện nay đã làm
giảm hiệu quả quá trình bồi dƣỡng. Ngƣời học chƣa có đƣợc cách tiếp cận và giải
quyết vấn đề liên quan đến hoạt động dạy học và giáo dục một cách chủ động trong
môi trƣờng luôn thay đổi. Kiểm tra, đánh giá ngƣời học còn nặng nề và chƣa phản
ánh đúng chất lƣợng học tập. Thêm vào đó, thực tiễn chất lƣợng của công tác quản
lý hoạt động bồi dƣỡng GV tiểu học tại các cơ sở giáo dục còn có những bất cập về
các phƣơng diện nhƣ: xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, đánh giá bồi dƣỡng…
Điều này dẫn đến mức độ đáp ứng với đòi hỏi nguồn nhân lực chất lƣợng cao của
ngành giáo dục còn hạn chế.
1.3. Chất lƣợng giáo dục tiểu học của tỉnh Hải Dƣơng nói chung, chất lƣợng
giáo dục tiểu học huyện Gia Lộc nói riêng trong nhiều năm qua đã có nhiều chuyển
biến tích cực, nhất là công tác xây dựng, phát triển, quản lí và BD đội ngũ GV.
Nhƣng trƣớc yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của giáo dục thì công tác quản lí BD
đội ngũ GV tiểu học trên địa bàn huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng
phát triển NLDH của GV tiểu học còn nhiều bất cập, nhƣ: việc tổ chức hoạt động
3
BD GV và chỉ đạo các nhà trƣờng thực hiện công tác BDTX chủ yếu theo các mô
đun do Bộ GD&ĐT quy định; nội dung BD chủ yếu tập trung theo nội dung do Sở
GD&ĐT đã tập huấn; chƣa tăng cƣờng các nội dung BD theo định hƣớng phát triển
NLDH- năng lực quan trọng, cần thiết nhất của ngƣời GV và cũng là năng lực mà
nhiều GV tiểu học huyện Gia Lộc còn hạn chế, dẫn đến chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu
thực tế của GV về công tác BD và điều này có ảnh hƣởng lớn đến chất lƣợng BD,
chất lƣợng đội ngũ.
Xuất phát từ những lí do trên, tác giả đã chọn và nghiên cứu vấn đề: “Quản lí
bồi dưỡng giáo viên tiểu học huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương theo định hướng
phát triển năng lực dạy học".
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng về quản lí BD cho GV tiểu học
huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng phát triển NLDH, đề xuất một số
biện pháp quản lí BD GV theo định hƣớng phát triển NLDH nhằm nâng cao chất
lƣợng đội ngũ GV tiểu học huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu những vấn đề lí luận cơ bản về quản lí BD GV tiểu học theo
định hƣớng phát triển NLDH.
- Phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ GV và thực trạng quản lí BD GV các
trƣờng tiểu học huyện Gia Lộc theo định hƣớng phát triển NLDH, từ đó chỉ ra
những bất cập trong việc quản lí BD GV theo định hƣớng phát triển NLDH những
năm qua.
- Đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp quản lí BDGV tiểu học trên địa bàn
huyện Gia Lộc theo định hƣớng phát triển NLDH.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tƣợng nghiên cứu
Biện pháp quản lí bồi dƣỡng giáo viên theo định hƣớng phát triển năng lực
dạy học ở trƣờng tiểu học huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng.
4
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu và khảo sát thực trạng công tác quản lí BD GV tiểu học huyện
Gia Lộc theo định hƣớng phát triển NLDH từ năm 2015 đến nay.
- Địa bàn nghiên cứu: 10 trƣờng tiểu học thuộc huyện Gia Lộc, tỉnh Hải
Dƣơng (TH Thị trấn Gia Lộc, TH Thống Nhất, TH Trùng Khánh, TH Liên Hồng,
TH Toàn Thắng, TH Phạm Trấn, TH Quang Minh, TH Nhật Tân, TH Gia Khánh,
TH Gia Tân).
5. Giả thuyết khoa học
Nếu biết vận dụng sáng tạo các quy định và hƣớng dẫn trong công tác bồi
dƣỡng, đề xuất đƣợc hệ thống các biện pháp quản lý bồi dƣỡng GV theo định
hƣớng phát triển năng lực dạy học thì sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động bồi dƣỡng,
khắc phục đƣợc những hạn chế trong công tác bồi dƣỡng giáo viên hiện nay, góp
phần nâng cao chất lƣợng đội ngũ giáo viên theo yêu cầu đổi mới giáo dục.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
Sử dụng phƣơng pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết các tài liệu và các văn
bản có liên quan đến đề tài nghiên cứu nhằm thu thập tƣ liệu xây dựng cơ sở lí luận
cho vấn đề nghiên cứu.
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi về quản lí công tác BD đội ngũ GV ở
các trƣờng tiểu học trong giai đoạn hiện nay.
- Phƣơng pháp phỏng vấn; phƣơng pháp quan sát; phƣơng pháp thực nghiệm.
- Phƣơng pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết kinh nghiệm quản lí công tác
BDGV có hiệu quả.
6.3. Nhóm phương pháp bổ trợ
Phƣơng pháp chuyên gia: Xin ý kiến đóng góp của chuyên gia về tính cần
thiết và khả thi của biện pháp đã đề xuất.
Phân tích, xử lí các số liệu và tính toán các xác suất thống kê liên quan.
5
7. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, mục lục, danh mục tài liệu tham
khảo và phụ lục, nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng.
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên tiểu học
theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học.
Chƣơng 2: Thực trạng quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên ở các trƣờng tiểu
học huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học.
Chƣơng 3: Biện pháp quản lí công tác bồi dƣỡng giáo viên tiểu học huyện
Gia Lộc, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng phát triển năng lực dạy học.
6
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ CÔNG TÁC BỒI DƢỠNG
GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Cũng nhƣ hầu hết các nƣớc trên thế giới, ở Việt Nam, BDGV là nhiệm vụ
quan trọng và thƣờng xuyên của cơ quan QLGD. Mục đích chủ yếu của BDGV là
bổ sung cập nhật kiến thức chuyên môn, nâng cao năng lực sƣ phạm của ngƣời GV.
Trong những năm qua, có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới BDGV, BD
NLDH nói riêng và QL BDGV nói chung và đã khẳng định việc nâng cao chất
lƣợng BDGV phải đƣợc bắt đầu từ việc đổi mới mục tiêu BD đến nội dung BD,
phƣơng pháp, phƣơng tiện BD và đổi mới cả cách đánh giá kết quả BD.
1.1.1. Các nghiên cứu về nội dung, hình thức tổ chức và phương pháp bồi
dưỡng NLDH của GV
Bồi dƣỡng NLDH cho GV đã đƣợc các nhà nghiên cứu giáo dục và lí luận
dạy học quan tâm nhƣ: Hồ Ngọc Đại [17], Phạm Minh Hạc [21], Trần Bá Hoành
[24], ... Các tác giả đã có nhiều cách tiếp cận khác nhau đối với khái niệm năng lực
và năng lực nghề trong quá trình đào tạo và BDGV. Phạm Minh Hạc đã xác định
cấu trúc NLDH bao gồm nhiều NL nhƣ: năng lực hiểu HS, năng lực chế biến tài
liệu học tập, kĩ thuật DH và năng lực ngôn ngữ [21]. Nguyễn Đình Chỉnh đã dành
hẳn một chƣơng trong tác phẩm thực tập sư phạm để bàn về vấn đề hình thành và
phát triển năng lực sƣ phạm, đặc biệt chú trọng đến NLDH [12]. Trần Khánh Đức,
đã đề xuất một số biện pháp mới cho công tác đào tạo và BDGV đáp ứng nhu cầu
của thời đại mới [19].
Có rất nhiều đề tài nghiên cứu vấn đề BD NLDH cho nhiều đối tƣợng GV.
Vũ Xuân Hùng cho rằng cần rèn luyện NLDH cho GV tƣơng lai ngay khi còn là
sinh viên trong thực tập sƣ phạm [23]. Trƣơng Đại Đức lại quan tâm đến việc BD
NLDH cho GV thực hành [18]. Trần Văn Thuật thì lại đề xuất phải đƣa nội dung
7
BD các kỹ năng tổ chức DH các môn học cụ thể, BD kiến thức về tâm lí HS vào
chƣơng trình BDGV ở trƣờng phổ thông [35]. Trần Thị Hải Yến cho rằng không chỉ
BD về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống mà cần chú ý đến việc BD cả về kiến
thức chuyên môn và các kĩ năng sƣ phạm cần thiết cho GV tại TCM [42].
1.1.2. Các nghiên cứu về QL hoạt động BD và BD NLDH của GV
Để việc BDGV đạt hiệu quả, hoạt động QLBD và BD NLDH rất được coi
trong. Ở tầm vĩ mô, từ năm 2007 Bộ GD&ĐT đã ban hành chuẩn nghề nghiệp GV
tiểu học [3], đồng thời ban hành Thông tƣ 32/2011/TT-BGDĐT ngày 08/8/2011 về
chƣơng trình BDTX GVTH. Chƣơng trình đƣợc ban hành kèm theo thông tƣ này đã
xác định cụ thể mục đích, đối tƣợng, nội dung chƣơng trình BDGV TH [4]. Trong
đó, ở mục nội dung chƣơng trình quy định cụ thể việc BD cho GV những nội dung
thuộc khối kiến thức bắt buộc nhƣ: chƣơng trình, sách giáo khoa, kiến thức các môn
học... Ngoài ra, thông tƣ còn đề cập đến khối kiến thức tự chọn để BD bao gồm 45
mô-đun nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp. Để đảm bảo các yêu cầu về năng lực
nghề nghiệp trong giai đoạn mới, Bộ GD&ĐT đã ban hành chƣơng trình bồi dƣỡng
chức danh nghề nghiệp GV tiểu học [8], ban hành chuẩn nghề nghiệp GV cơ sở
giáo dục phỏ thông mới [6].
Nhƣ vậy ở tầm QL vĩ mô, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định đƣợc ngƣời
GV phải có nhiệm vụ học tập, BD suốt đời để nâng cao NLDH. Việc xây dựng và
ban hành CNN của GV cùng với các thông tƣ hƣớng dẫn quy định cụ thể việc BD
cho GV những nội dung thuộc khối kiến thức bắt buộc và khối kiến thức tự chọn;
Việc BDTX bằng tự học cho GV kết hợp với các SHCM, nghiệp vụ tại tổ chuyên
môn của nhà trƣờng, liên trƣờng (trƣờng học kết nối) đã đƣợc chú trọng. Đây là vấn
đề mà tác giả có tiếp thu và phát triển trong nghiên cứu của mình.
Ở tầm QL vi mô, việc lập kế hoạch BD cũng đã đƣợc một số tác giả quan
tâm. Nguyễn Tiến Phúc (năm 2010) cho rằng để xây dựng kế hoạch BD trƣớc tiên
cần xem xét thực trạng chất lƣợng GV thông qua việc khảo sát theo các tiêu chí của
chuẩn nghề nghiệp, nhu cầu BD của GV, xác định thứ tự ƣu tiên các nội dung để
8
BD cho GV theo từng năm học. Tác giả cũng đã chỉ rõ trong kế hoạch BD cần phải
xác định rõ mục tiêu, nội dung, sắp xếp tổ chức, xác định nguồn lực, đội ngũ giảng
viên, QL giám sát đánh giá...Từ đó, mỗi GV sẽ có ý thức xây dựng kế hoạch BD
cho bản thân để góp phần nâng cao chất lƣợng hoạt động BD, đáp ứng yêu cầu của
chuẩn nghề nghiệp GV [34].
Về việc tổ chức BD, Trần Văn Thuật đã nhấn mạnh để tổ chức BDGV ở
trƣờng cần coi trọng đội ngũ báo cáo viên thực sự có năng lực về lí luận và thực tiễn
[35]. Trần Thị Hải Yến [42] cho rằng lực lƣợng tham gia BDGV nên là các giảng
viên của trƣờng đại học, là GV cốt cán tại các tổ chuyên môn và đề xuất cần mạnh
dạn phân công nhiệm vụ dìu dắt đồng nghiệp của những GV đó để tạo nên một đội
ngũ GV tƣơng đối đồng đều về NLDH ở trƣờng.
Sự phù hợp của thời điểm BD cũng là yếu tố cần thiết để nâng cao hiệu quả
BDGV. Theo Phạm Quang Huân, hình thức BD ngoài nhà trƣờng nhƣ đào tạo trên
chuẩn, tham quan học tập mô hình trƣờng bạn...thì phải đƣợc diễn ra theo biên chế
năm học; Với hình thức BD tại chỗ thì dựa vào các nội dung sẽ có những thời điểm
BD thích hợp: vào thời gian chuẩn bị cho năm học mới và đầu học kì II hay tổ chức
thƣờng xuyên trong năm học [22].
Về vấn đề QL công tác BD đội ngũ GV ở tiểu học gắn với đặc thù địa phƣơng
đƣợc Dƣơng Văn Đức nghiên cứu ở tỉnh Bắc Giang; Cao Thị Thanh Xuân nghiên
cứu ở tỉnh Kon Tum, Nguyễn Thị Nguyệt Quế nghiên cứu ở tỉnh Quảng Ninh. Các
tác giả đã quan tâm đến việc QL đƣợc thực hiện ở ngay cấp trƣờng với chủ thể QL
là hiệu trƣởng. Nguyễn Thị Tuyết [36] đã đề xuất cụ thể các biện pháp QL
BDNLDH cho GV THPT thành phố Hà Nội hƣớng đến đáp ứng chuẩn nghề ngiệp,
trong đó có ba biện pháp mang tính cấp thiết trong giai đoạn hiện nay là: Nâng cao
nhận thức của CBQL và GV về BD theo chuẩn; Tăng cƣờng đào tạo và BD đội ngũ
GV cốt cán; Đổi mới đánh giá kết quả BD. Nhiều dự án ODA, dự án của các tổ
chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ về giáo dục ở Việt Nam đã có những
nghiên cứu và trình bày các kinh nghiệm BD GV ở một số nƣớc trên thế giới. Đó là
9
những tài liệu có giá trị, có thể vận dụng vào công tác BDGV ở Việt Nam một cách
linh hoạt tùy theo từng trƣờng, từng địa phƣơng.
Trong khi thực hiện quá trình BDGV cần phải có sự đánh giá để biết đƣợc
mức độ thực hiện kế hoạch BD, để GV biết những ƣu nhƣợc điểm của bản thân để
phát huy hoặc tiếp tục BD thêm. Trong nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Hợi, Thái
Văn Thành, việc đánh giá chất lƣợng BDGV đƣợc xây dựng thành cả qui trình[26],
cần phối hợp giữa tự đánh giá của GV với đánh giá của các cấp QLGD. Các tác giả
cũng xác định phải sử dụng kết quả đánh giá một cách tích cực, tuỳ theo kết quả xếp
loại mà đề ra các yêu cầu khác nhau với GV để động viên, tạo đƣợc động lực cho
họ tiếp tục phấn đấu. Phạm Quang Huân [22] cho rằng việc GV hiểu rõ và duy trì ý
thức tổ chức kỉ luật, hình thành thói quen tự kiểm tra, đánh giá kết quả BD có nghĩa
là biểu hiện của trình độ tự QL. Tổ chức đánh giá và tự đánh giá bằng nhiều hình
thức: qua SHCM ở trƣờng, qua các cuộc thi chuyên môn nghiệp vụ, qua việc xem
xét các hoạt động giáo dục, giảng dạy, hồ sơ tài liệu và kết quả công việc.
Từ việc khảo sát các nghiên cứu trong nƣớc, tác giả nhận thấy việc nghiên
cứu về hoạt động BDGV đã đƣợc triển khai ở nhiều bình diện khác nhau. Các công
trình ít nhiều đều có những quan tâm nghiên cứu đến hoạt động BDGV nói chung
và rèn luyện NLDH nói riêng. Nhiều tác giả đã phân tích đƣa ra nội dung của hoạt
động BDGV; Nghiên cứu các mô hình đào tạo, BDGV; đề xuất các biện pháp khác
nhau để nâng cao chất lƣợng hoạt động BDGV ở các cấp học, các loại hình trƣờng,
các địa phƣơng khác nhau ở nhiều vùng miền. Tuy nhiên hầu hết các đề tài đều tập
trung nghiên cứu về công tác BDGV mà rất ít những công trình nghiên cứu về viêc
quản lí BDGV. Việc nghiên cứu QL BDGV mới tập trung vào khâu chỉ đạo và kiểm
tra đánh giá. Viêc lập kế hoạch và tổ chức BD theo định hướng phát triển NLDH
còn ít nghiên cứu đề cập đến. Mặt khác, qua quá trình khảo sát tác giả nhận thấy
hầu hết các nghiên cứu trên đều tập trung nghiên cứu cho các lớp BD tập trung, BD
theo chuyên đề, BD theo quy mô rộng. Những nghiên cứu về việc QL BDGV và
QLBD NLDH cho GV ở trƣờng chƣa đƣợc đề cập sâu sắc.
10
Các công trình kể trên có ý nghĩa tham khảo đối với tác giả; đồng thời khẳng
định đề tài nghiên cứu của tác giả không có sự trùng lặp so với các công trình
nghiên cứu đã công bố.
1.2. Nh ng khái niệm cơ ản
1.2.1. Quản lí và biện pháp quản lí
1.2.1.1. Quản lí
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài ngƣời, hoạt động quản lí đã xuất hiện
từ rất sớm. Từ khi con ngƣời biết tập hợp nhau lại, tập trung sức để lao động kiếm
sống hoặc tự vệ thì đã xuất hiện những hoạt động có tổ chức, phối hợp, điều khiển
đối với họ. Những hoạt động đó xuất hiện, tồn tại và phát triển nhƣ một tất yếu
khách quan, là cơ sở đảm bảo cho các hoạt động chung của con ngƣời đạt kết quả
mong muốn. Đó chính là dấu ấn đầu tiên của hoạt động quản lí.
Khi nghiên cứu về cơ sở khoa học quản lí, C.Mác đã khẳng định: “Tất cả
mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối
lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân
và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ chế
sản xuất, khác với sự vận động của những khách quan độc lập của nó”. [33] Nhƣ
vậy, đã xuất hiện một dạng lao động mang tính đặc thù là tổ chức, điều khiển các
hoạt động của con ngƣời theo những yêu cầu nhất định- đƣợc gọi là hoạt động quản
lí. Từ đó, có thể hiểu lao động xã hội và quản lí không tách rời nhau, quản lí là hoạt
động điều khiển lao động chung. Cùng với sự phát triển của xã hội loài ngƣời, quản
lí đã trở thành một khoa học và ngày càng phát triển toàn diện.
Với nhiều cách tiếp cận ở các góc độ kinh tế, xã hội, giáo dục,... các nhà
khoa học trong và ngoài nƣớc đã đƣa ra những định nghĩa tƣơng đối đồng nhất về
khái niệm quản lí.
Theo nhà khoa học ngƣời Mỹ Frederick Winslow Taylor (1856-1915): Quản
lí là khoa học đồng thời là một nghệ thuật thúc đẩy xã hội phát triển. Ông cho rằng,
quản lí là biết đƣợc chính xác điều bạn muốn ngƣời khác làm và sau đó hiểu đƣợc
rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất.