Luận văn quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng, tiến tới đồng khởi ở cà mau (1954 1960)

  • 9 trang
  • file .pdf
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
QUÁ TRÌNH ĐẤU TRANH GIỮ GÌN VÀ XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG CÁCH MẠNG,
TIẾN TỚI ĐỒNG KHỞI Ở CÀ MAU (1954 - 1960)
Thái Văn Thơ1
1
Trường Đại học Ngoại Thương, Cơ sở II Thành phố Hồ Chí Minh
Thông tin chung: ABSTRACT
Ngày nhận bài: 29/05/2017
Ngày nhận kết quả bình duyệt: In the period 1954 - 1960, the U.S established and supported Ngo Dinh Diem’s
20/06/2017 puppet government to repress the revolutionary forces and innocent people in
Ngày chấp nhận đăng: 12/2017 South Vietnam fiercely. Because of facing difficulties and challenges, many
Title: people in the Southern Vietnam, including the people of Ca Mau province,
The process of struggling to neither succumbed nor surrendered. The Provincial Party, the Provincial Party
preserving and building Committee and people in Ca Mau struggled for preserving, building and
revolutionary forces toward developing revolutionary forces towards the Dong Khoi movement throughout
Dong Khoi movement in Ca the province in 1960 that led to the unsuccess of the U.S - Diem.
Mau (1954 - 1960)
Keywords: TÓM TẮT
Ca Mau, forces preserve,
forces building, Dong Khoi Trong giai đoạn 1954 - 1960, Mỹ thiết lập và hỗ trợ chính quyền tay sai Ngô
Đình Diệm ra sức tiến hành đàn áp, khủng bố khốc liệt vào lực lượng cách
Từ khóa:
Cà Mau, giữ gìn lực lượng, mạng và nhân dân vô tội ở miền Nam Việt Nam. Trước tình cảnh khó khăn, thử
xây dựng lực lượng, Đồng thách đó nhiều nơi ở miền Nam trong đó có Cà Mau, nhân dân không chịu
Khởi khuất phục, đầu hàng. Đảng bộ, Tỉnh ủy cùng với quân dân Cà Mau đẩy mạnh
quá trình đấu tranh giữ gìn, xây dựng, phát triển lực lượng cách mạng và tiến
tới cao trào Đồng Khởi thắng lợi vang dội trong toàn tỉnh năm 1960, góp phần
đẩy chế độ Mỹ - Diệm lâm vào tình trạng khủng hoảng triền miên sau đó.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ trọng với Bắc Việt. Từ cuối năm 1954, sau khi
Ngày 7/5/1954, chiến dịch Điện Biên Phủ kết lực lượng bộ đội tập kết ra Bắc theo quy định của
thúc, nhân dân Việt Nam đã làm nên chiến thắng Hiệp định Genève, cách mạng miền Nam phải
“lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” và chấm đối mặt với nhiều khó khăn và hy sinh mất mát
dứt quá trình 9 năm xâm lược trở lại của thực dân chưa từng có trước sự đàn áp, khủng bố khốc liệt
Pháp ở Việt Nam. Hiệp định Genève được ký từ chính quyền Mỹ - Diệm. Trước tình thế này,
kết, những tưởng chiến tranh lùi xa nhưng sau nhiệm vụ cấp thiết đặt ra cho cách mạng miền
khi người Pháp đại bại rút đi thì Mỹ lại chen chân Nam nói chung và ở Cà Mau nói riêng là phải
nhảy vào, với âm mưu muốn chia cắt và biến làm sao vừa đấu tranh để thi hành Hiệp định
miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới và Genève vừa phải bảo tồn được lực lượng và
lệ thuộc vào Mỹ. Hiệp định Genève có hiệu lực, thành quả cách mạng. Thực tế lịch sử cho thấy,
chính quyền Mỹ với sự viện trợ không ngừng về Cà Mau đã giải quyết được cả hai vấn đề này một
kinh tế, quân sự, cố vấn đã giúp chế độ tay sai cách rất sáng tạo, độc đáo và phù hợp với thực
Ngô Đình Diệm thiết lập được một “chính phủ” tiễn cách mạng địa phương. Quân dân Cà Mau đã
mới của “thế giới tự do” ở miền Nam làm đối vùng lên đấu tranh kiên cường, giữ gìn, xây dựng
79
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
và phát triển lực lượng cách mạng vững mạnh, dựng quân đội (cảnh vệ binh)” (Ban Chấp hành
tiến tới làm một cuộc quật khởi lớn - một Đồng Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 197 - 198).
Khởi thắng lợi vang dội năm 1960 trong toàn Mặt khác, thông qua các “Chỉ dụ” được khoác
Tỉnh. Đó cũng là những vấn đề mà bài viết này sẽ lên bằng những từ ngữ cầu kỳ, hoa mỹ nào là
đi sâu phân tích và làm rõ. “cải cách điền địa”, “chỉnh trang lãnh thổ”, hay
2. QUÁ TRÌNH ĐẤU TRANH GIỮ GÌN VÀ “cải thiện dân sinh” (Trần Văn Giàu, 2006, tr.
XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG CÁCH 850)…, chính quyền Diệm tiến hành cướp đoạt
MẠNG, TIẾN TỚI ĐỒNG KHỞI Ở CÀ trắng trợn ruộng đất nhân dân mà cách mạng đã
MAU (1954 - 1960) cấp phát cho họ từ trước đó và phủ định sạch
2.1 Tình hình ở Cà Mau sau Hiệp định thành quả to lớn của cách mạng đã đem lại cho
Genève nhân dân. Chưa dừng lại đó, chính quyền Diệm
còn tiến hành đàn áp, khủng bố, bắt bớ, tù đày
Theo quy định của Hiệp định Genève, Cà Mau là
những người trong gia đình có người đi tập kết
vùng tập kết 200 ngày của lực lượng kháng chiến
hoặc có liên quan, tình cảm với cách mạng. Địch
miền Tây Nam Bộ. Chấp hành nghị quyết ngày
quân tiến hành phân loại gia đình, gây chia rẽ, ly
6/9/1954 của Bộ Chính trị Trung ương Đảng về
tán, nghi kỵ lẫn nhau trong nhân dân. Bầu không
tình hình mới và nhiệm vụ mới của cách mạng,
khí khủng bố, đàn áp khốc liệt bao trùm lên toàn
Tỉnh ủy Cà Mau tiến hành tổ chức, sắp xếp lại
vùng đất mũi Cà Mau - mảnh đất tận cùng của Tổ
lực lượng, chuyển hướng đấu tranh từ vũ trang
quốc. Từ đây, cuộc sống thống khổ của nhân dân
sang chính trị cho phù hợp với thời kì mới. Đảng
đã bắt đầu và nổi đau khổ mà nhân dân phải gánh
bộ, Tỉnh ủy và quân dân Cà Mau cũng bắt đầu
chịu nhiều hơn trước bội lần. Nhưng trước tình
xây dựng vùng giải phóng và vùng mới tiếp
hình nguy cấp đó, Đảng bộ, Tỉnh ủy Cà Mau
quản. Trong 200 ngày tập kết, chính quyền cách
cùng với nhân dân quyết tâm vùng lên chống lại
mạng làm nhiều việc có ích cho nhân dân như tu
kẻ thù hung bạo và xúc tiến ngay quá trình đấu
sửa cầu đường cho dân thuận tiện đi lại, giữ vững
tranh nhằm giữ gìn, củng cố lực lượng cách mạng
an ninh, trật tự xã hội, tiến hành đổi tiền cho dân
để ứng phó với tình cảnh nguy hiểm lúc bấy giờ.
thuận lợi buôn bán trao đổi, xây dựng bầu không
khí hòa bình, vui vẻ, tạo niềm tin cho nhân dân 2.2 Quân dân Cà Mau đấu tranh giữ gìn và
sinh sống chờ ngày tổng tuyển cử thống nhất. xây dựng lực lượng cách mạng (1955 -
Những cuộc mít tinh mừng hòa bình, chiến thắng 1959)
diễn ra trong toàn tỉnh với niềm vui phấn khởi vô Ngày 8/1/1955, Ngô Đình Diệm ban hành đạo
bờ. Nhưng niềm vui ấy lại sớm qua mau, ngày Dụ số 2 về cải cách điền địa, nhưng thực chất là
8/2/1955 khi chuyến tàu cuối cùng rời bến vàm trắng trợn tước đi ruộng đất, thành quả của cách
sông Ông Đốc cũng là lúc nhân dân Cà Mau mạng đã cấp phát cho nông dân trước đó. Dưới
bước vào một cuộc đấu tranh mới đầy cam go, sự lãnh đạo của Đảng ủy, Tỉnh ủy Cà Mau, ở các
quyết liệt. Lực lượng tập kết vừa rút quân địch đã huyện trong toàn Tỉnh từ huyện Ngọc Hiển, Thới
“tiến hành lập hệ thống đồn bót dọc theo các Bình, Trần Văn Thời, Cái Nước… nông dân đấu
tuyến lộ xe, kênh xáng, sông lớn nhằm khống chế tranh, biểu tình, xé khế ước, bắt giữ những người
các con đường giao thông huyết mạch. Chính đo đạc đất đai của địch, tịch thu máy móc…
quyền Diệm tiến hành mua chuộc, lừa mị dân Song song đó, chính quyền cách mạng còn tiến
chúng; xây dựng bộ máy cai trị từ tỉnh xuống tận hành cảnh cáo, giáo dục những tay sai, ác ôn
các xã, ấp; thành lập các tổ chức chính trị phản ngăn họ chống lại nhân dân. Theo sau Dụ số 2,
động như “Tự vệ hương thôn”, “Thanh niên cộng các Chỉ thị 57, 58 của chính quyền Ngô Đình
hòa”, “Phụ nữ đồng phục”, ráo riết bắt lính xây Diệm cũng được ban hành nhằm mục đích cướp
đoạt ruộng đất nông dân nhưng dưới sự chỉ đạo,
80
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
lãnh đạo của Đảng bộ, Tỉnh ủy Cà Mau, nhân Chúa và di dân từ các tỉnh miền Trung vào Cà
dân đấu tranh làm vô hiệu hóa ít nhiều (Ban Mau, với mục đích chính là “lợi dụng cấy dân
Chấp hành Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 198 - Công giáo xây dựng lực lượng chính trị làm hậu
199). thuẫn cho chính quyền ngụy, đẩy quần chúng
Ngày 20/7/1955, chính quyền của Ngô Đình cách mạng ra khỏi vùng căn cứ để tiêu diệt cơ sở
Diệm phát động chiến dịch “tố cộng” trên diện cách mạng” (Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Cà
rộng. Các hoạt động lừa mị, mua chuộc, bắt bớ Mau, 2004, tr. 206). Chiến lược “tách dân” ra
của địch diễn ra hằng ngày trong Tỉnh. Song khỏi lực lượng cách mạng đang ẩn trong dân
song đó, địch quân còn tiến hành khủng bố tinh chúng của Diệm ít nhiều đã có tác dụng bước
thần những gia đình có người thân tập kết, hoặc đầu. Nhưng chính quyền cách mạng lãnh đạo
có cảm tình với cách mạng, bắt phải ly khai khỏi nhân dân đấu tranh không vào ở khu dinh điền,
Đảng, bầu không khí khủng bố tàn khốc bao trùm các tổ vũ trang tuyên truyền thường xuyên vào
trong toàn tỉnh Cà Mau. Địch quân ra sức phá các khu dinh điền vận động, tuyên truyền đồng
hoại tiến trình thực thi Hiệp định Genève. Trước bào bỏ khu về địa phương, quê quán sinh sống.
tình thế đó, Tỉnh ủy lãnh đạo nhân dân đấu tranh Tháng 8/1955, theo chủ trương của Xứ ủy Nam
với sách lược trước mắt là “có lý, có lợi với mức Bộ, đồng chí Lê Duẩn giao nhiệm vụ cho các
độ để đảm bảo đấu tranh giành thắng lợi” (Ban Tỉnh ủy viên của tỉnh Cà Mau tổ chức, xây dựng
Chấp hành Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 201). lực lượng vũ trang bí mật trong Tỉnh. Các lớp
Các cuộc đấu tranh của nhân dân chống chiến học cho cán bộ quân sự trong Tỉnh được mở, đến
dịch “tố cộng” của chính quyền Diệm diễn ra tháng 10/1955, cán bộ của các lớp học này thành
mạnh mẽ trong Tỉnh. Phụ nữ trở thành một lực lập hai đại đội và được phân về địa phương xây
lượng đấu tranh chính trị có tác dụng, ảnh hưởng dựng các đơn vị và núp dưới danh “Đội bảo vệ
lớn nhằm đòi các quyền dân sinh, dân chủ và thi hòa bình”, với nhiệm vụ hỗ trợ cho phong trào
hành Hiệp định Genève. Để bảo vệ một số cán đấu tranh của địa phương. Ngày 20/7/1956, Tỉnh
bộ, đảng viên hoạt động trong quần chúng và ủy Cà Mau phát động một đợt đấu tranh chính trị
tránh các đợt lùng sục bắt bớ của địch, nhân dân với quy mô rộng lớn trong toàn thị xã Cà Mau,
trong Tỉnh thành lập ra các “Đội dân canh chống các đợt tuần hành, biểu tình của hàng ngàn đồng
cướp”, một tổ chức đấu tranh hợp pháp nhằm bảo bào từ các địa phương kéo đến dinh Tỉnh trưởng
vệ, che chở cho cán bộ cách mạng khi bị địch bắt đòi chính quyền Diệm hiệp thương tổng tuyển
hoặc khủng bố. Các “Đội dân canh chống cướp” cử, với khí thế dâng cao gây nên tiếng vang lớn
phát huy được hiệu quả tích cực và được xem làm cho địch khiếp sợ.
như là “sự tập dượt của quần chúng đặt nền móng Tháng 8/1956, bản “Đề cương cách mạng miền
cho khởi nghĩa đồng loạt sau này” (Ban Chấp Nam” do đồng chí Lê Duẩn soạn thảo ra đời,
hành Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 204). Đây trong đó xác định rõ con đường đấu tranh của
thật sự là một sáng tạo lớn của quân dân Cà Mau cách mạng miền Nam lúc bấy giờ là “đánh đổ
trong quá trình đấu tranh giữ gìn lực lượng cách chính quyền độc tài, phát xít Mỹ - Diệm, thực
mạng trước các đợt tấn công, khủng bố, đàn áp hiện một chính quyền liên hiệp dân chủ có tính
của địch. Song song với hoạt động của các “Đội chất dân tộc độc lập, để giải phóng nhân dân
dân canh chống cướp”, Tỉnh ủy cũng tiến hành miền Nam ra khỏi ách đế quốc, phong kiến độc
cài người của cách mạng vào các vị trí, đơn vị tài phát xít Mỹ - Diệm” (Nhiều tác giả, 2010, tr.
của chính quyền địch ở cơ sở. Từ cuối năm 1955 402). Đầu năm 1956, chính quyền Diệm cơ bản
đầu năm 1956, phần lớn người của cách mạng đã dẹp xong các lực lượng giáo phái chống đối ở
vào nắm giữ các chức vụ trong chính quyền xã, Tây Nam Bộ và rảnh tay quay sang tiêu diệt, đàn
ấp của địch. Những năm tiếp sau đó, chính quyền áp lực lượng cách mạng. Trước tình hình đó, Xứ
Diệm đưa hàng vạn đồng bào theo đạo Thiên ủy Nam Bộ đưa ra chủ trương đấu tranh lúc này
81
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
là “tích cực xây dựng lực lượng vũ trang, tranh điền là nhằm biến những nơi này thành “những
thủ vận động cải tạo lực lượng “giáo phái” bị Mỹ trại tập trung trá hình”, “những pháo đài tiễu
- Diệm đánh tan rã, đưa họ đứng vào hàng ngũ cộng, nơi tăng cường quân sự, bóc lột kinh tế và
cách mạng, lợi dụng danh nghĩa giáo phái ly khai đàn áp về chính trị” (Học viện Chính trị Quốc gia
để diệt ác ôn” (Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Cà Hồ Chí Minh, 2015, tr. 82) của chính quyền
Mau, 2004, tr. 210). Thực hiện chủ trương của Diệm. Có thể thấy, âm mưu “tách dân ra khỏi
Xứ ủy, Tỉnh ủy Cà Mau tranh thủ được lực lượng Đảng” của chính quyền Diệm bước đầu phát huy
“tàn binh” của các giáo phái bị chính quyền hiệu quả nhưng Tỉnh ủy Cà Mau đã tiến hành
Diệm đánh trôi dạt về Cà Mau trú ẩn như Trung một số biện pháp nhằm phá hoại chính sách dinh
đoàn Lê Quang (Hòa Hảo) chạy dạt về xã Trí điền của địch. Các tổ vũ trang tuyên truyền của
Phải và được Huyện ủy Thới Bình chỉ đạo nhân Tỉnh xâm nhập vào các khu dinh điền và vận
dân cưu mang, bao bọc, vận động giao nộp vũ động đồng bào đấu tranh rời khỏi các khu dinh
khí và đi theo cách mạng. điền của địch và bước đầu tạo được tác dụng tích
Cuối năm 1956, chính quyền Diệm tăng cường cực.
chiến dịch “tố cộng, diệt cộng”, đánh phá ác liệt Từ cuối năm 1955 đầu năm 1957, chính quyền
vào các cơ sở cách mạng. Họ tiến hành thanh lọc Diệm liên tục khủng bố, tấn công đàn áp tiêu diệt
lại nội bộ, nhiều cơ sở nội tuyến của cách mạng lực lượng cách mạng ở Cà Mau. Quân địch dùng
bị địch đánh bật ra, lực lượng cách mạng thiệt hại vũ lực, súng đạn bắn giết, bắt bớ, khủng bố lực
nặng nề. Để ứng phó hiệu quả với những hành lượng cách mạng và nhân dân trong khi chính
động đàn áp, thanh trừng đó của địch, Tỉnh ủy quyền cách mạng lại chỉ đấu tranh hòa bình và
chuyển hướng hoạt động, điều các cán bộ bị địch nghiêm chỉnh chấp hành những quy định của
nhận diện sang vùng khác hoạt động, củng cố lại Hiệp định Genève. Vì thế lực lượng cách mạng
lực lượng, cơ sở, đồng thời tiến hành tiêu diệt ác bị thiệt hại nặng nề, tổn thất gần như hoàn toàn.
ôn, tề điệp, hỗ trợ phong trào đấu tranh chính trị Tình thế cách mạng đòi hỏi phải tiến hành bạo
của quần chúng. Công tác binh vận được Tỉnh ủy lực cách mạng, đấu tranh vũ trang mới có thể
chú trọng làm phân hóa hàng ngũ kẻ thù. Sau một kháng cự lại được khủng bố, đàn áp khốc liệt của
thời gian ngắn, các cơ sở, tổ chức Đảng được địch. Nhưng trong thời gian này chủ trương đấu
phục hồi và lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống tranh chính trị, hòa bình là chủ đạo, việc dùng vũ
chế độ Mỹ - Diệm. lực là không được phép. Trước tình cảnh sống
Đầu năm 1957, chính quyền Mỹ - Diệm cho tiến còn đó, ở nhiều địa phương của Nam Bộ trong đó
hành xây dựng “biệt khu” Bình Hưng (Hải Yến), có Cà Mau xuất hiện những hình thức đấu tranh
nơi mà Bộ Chỉ huy xâm lược Mỹ gọi với một cái rất độc đáo, sáng tạo, phù hợp với thế và lực
tên mỹ miều là “biểu tượng của thế giới tự do” cũng như đặc điểm cách mạng của địa phương
(Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. nhằm giữ gìn, củng cố và phát triển lực lượng
214) nhưng thực chất đây là căn cứ quân sự, lò cách mạng nhưng không trái với chủ trương đấu
sát sinh hàng trăm cán bộ, chiến sĩ cách mạng và tranh “bất vũ trang” của Trung ương Đảng và đến
nhân dân vô tội ở Cà Mau. Sự thảm sát khốc liệt tháng 1/1958, Tỉnh ủy Cà Mau cho thành lập các
liên tiếp sau đó của chính quyền Diệm tại đây đã lực lượng vũ trang bí mật. Các Tiểu đoàn Đinh
gây căm phẫn trong toàn Tỉnh. Tháng 7/1957, Tiên Hoàng và Ngô Văn Sở lần lượt ra đời và
chính quyền Diệm tăng cường một sư đoàn quân hoạt động trên danh nghĩa “bộ đội giáo phái” tiến
chủ lực xuống Cà Mau hòng đàn áp, dập tắt hành các hoạt động vũ trang tuyên truyền, phối
phong trào đấu tranh đang lên cao của nhân dân. hợp với các phong trào đấu tranh của quần chúng
Chính sách “dinh điền” của chính quyền Ngô nhân dân trong Tỉnh và đạt được những kết quả
Đình Diệm tại Cà Mau gây khó khăn cho cách quan trọng. Tiêu biểu như trận đánh chiếm đồn
mạng. Việc cho tiến hành thành lập các khu dinh Cái Tàu của Đại đội vũ trang Đinh Tiên Hoàng
82
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
đã phá trại giam, giải thoát cho một số đồng bào “Làng rừng” được bố trí phòng vệ chặt chẽ, có
bị bắt giam giữ và đưa hàng trăm gia đình ra khỏi kiểm soát, canh gác, có Ban quản trị hoặc Ban tự
khu tập trung của địch. Đây cũng là trận đánh quản do chi bộ “làng rừng” lãnh đạo. Việc trồng
bằng lực lượng vũ trang đầu tiên trong Tỉnh. trọt, chăn nuôi, sản xuất diễn ra bình thường, các
Trong năm 1958, chính quyền Ngô Đình Diệm hoạt động vui chơi, sinh hoạt văn nghệ, giải trí
liên tiếp thực hiện gom dân vào các khu dinh diễn ra thường xuyên, cuộc sống yên vui, no ấm.
điền, mở các cuộc càn quét khủng bố lực lượng Đồng thời, “làng rừng” cũng trở thành nơi sản
cách mạng. Bên cạnh đó, chính quyền Diệm còn xuất, rèn đúc vũ khí phục vụ cho cách mạng. Các
lập ra các đội “Bảo vệ hương thôn” nhằm mục hoạt động vũ trang tuyên truyền của cán bộ cách
đích là “tranh thủ nhân tâm”, giành dân với chính mạng phát huy được hiệu quả và phổ biến nhanh
quyền cách mạng. Các hành động khủng bố man đến toàn dân trong khu vực sinh sống các “làng
rợ về tinh thần và thể xác từ chính quyền địch rừng”. Các “làng rừng” vẫn có liên hệ, trao đổi
đến các cán bộ, đảng viên cách mạng chẳng với bên ngoài. Các làng cũ thường xuyên tiếp tế,
những không làm cho quần chúng sợ hãi mà càng lương thực, nhu yếu phẩm vào bên trong. Mặc dù
làm tăng thêm tinh thần yêu nước, sự căm thù địch thường xuyên đốt phá rừng, tiến hành tấn
dâng cao tới tột đỉnh trong dân chúng. công càn quét nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng
Là nơi có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng bộ, Tỉnh ủy Cà Mau và được sự che chở, bảo vệ
của miền Tây Nam Bộ, Cà Mau trở thành trọng của nhân dân các tổ chức Đảng, các chi bộ, lực
điểm đánh phá và là nơi thiết lập các căn cứ trọng lượng cách mạng được bảo tồn, giữ vững và ngày
yếu của địch. Cuối năm 1958, chính quyền Mỹ - càng phát triển, tạo tiền đề thuận lợi cho Đồng
Diệm liên tục tấn công khủng bố dã man vào lực Khởi sau này thắng lợi ở Cà Mau. Như vậy, đến
lượng cách mạng và nhân dân vô tội. Mặc dù cuối năm 1958, ở Cà Mau xuất hiện “các hình
không thể sống nổi dưới chính sách tàn bạo của thức nổi dậy của quần chúng, tách hẳn khỏi chính
địch nhưng nhân dân và cán bộ chiến sĩ cách quyền địch, xây dựng một chính quyền nhân dân
mạng không khuất phục, đầu hàng. Để tránh địch tự quản, lập căn cứ chống giặc” (Bộ Tư lệnh
tiêu diệt, hàng ngàn quần chúng nhân dân bỏ làng Quân khu 9, 1996, tr. 267), đó là các “làng rừng”
quê kéo nhau vào rừng U Minh và rừng đước tiến - một phương thức đấu tranh cách mạng vô cùng
hành lập các “làng rừng” sinh sống và hoạt động sáng tạo, độc đáo của quân dân sông nước Cà
cách mạng. Các “làng rừng” từ đó ra đời. Đến Mau anh hùng. Quân dân Cà Mau vô cùng phấn
năm 1959, “làng rừng” ngày càng mở rộng, hàng khởi, tự hào như xây dựng được “những vùng đất
ngàn thanh niên trốn địch bắt đi lính, người xã hội chủ nghĩa đầu tiên tại miền Nam khói lửa”
chống đối chính quyền lánh vào các làng được (Trần Văn Trà, 2005, tr. 355). Có thể nói, việc tổ
xây dựng trong rừng hoạt động cách mạng. chức thành lập các “làng rừng” “là cách đánh
Trước thực tế đó, Tỉnh ủy Cà Mau quyết định giặc độc đáo của nhân dân Cà Mau trong điều
thành lập các “làng rừng” để bảo toàn và xây kiện tay không đối đầu với bạo lực của địch.
dựng lực lượng cách mạng chờ đợi thời cơ nổi “Làng rừng” kiên cường tồn tại và phát triển, là
dậy. Dưới sự lãnh đạo, tổ chức của Tỉnh ủy Cà hạt nhân cho phong trào nổi dậy của nhân dân
Mau có khoảng “15 làng rừng với khoảng 20 giành quyền làm chủ. “Làng rừng” không chỉ là
ngàn dân và nhiều làng rừng khác được lập nên ở căn cứ địa cách mạng mà còn chứa đựng tư
bên trong và ven rừng U Minh kéo dài xuống tưởng tiến công lớn, là một hình thái tiến công và
phía Nam, Đông Nam rừng đước” (Ban Chấp nổi dậy của quân dân Cà Mau trong những ngày
hành Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 224). trước Đồng Khởi” (Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh
Cà Mau, 2004, tr. 226).
Các “làng rừng” được tổ chức chẳng khác mô
hình một chính quyền, một xã hội thu nhỏ nằm Tháng 1/1959, Tỉnh ủy Cà Mau tiến hành các đợt
ẩn khuất giữa rừng U Minh, rừng đước bạt ngàn. chỉnh huấn cho các tổ chức Đảng, chi bộ, đảng
83
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
viên cũng như lực lượng vũ trang và ra “Hiệu mạng đang dâng cao, cảnh tang tóc đau thương
triệu” phát động nhân dân nổi dậy trừ gian diệt phủ trùm khắp đất trời miền Nam, trong đó có Cà
ác. Lời Hiệu triệu phát đi có sức ảnh hưởng và Mau. Tỉnh ủy Cà Mau bám sát quần chúng, tổ
tác động mạnh mẽ làm lay động tinh thần quần chức cho nhân dân đấu tranh chống khủng bố,
chúng nhân dân, chiến sĩ cách mạng quyết tâm đàn áp của địch. Các hoạt động ám sát, thủ tiêu bí
đứng lên tiêu diệt kẻ thù, những tay sai ác ôn mật một số tên gian ác, có nợ máu với nhân dân
trong toàn Tỉnh. Những tháng tiếp sau đó, phong được tiến hành trong Tỉnh và thu được kết quả
trào đấu tranh của quần chúng lên cao. Các hoạt khả quan; hỗ trợ cho phong trào đấu tranh chính
động rải truyền đơn kêu gọi nhân dân và cả binh trị của quần chúng nhân dân đạt hiệu quả, đồng
lính địch diễn ra rầm rộ, các đợt biểu tình đã thời xúc tiến quá trình xây dựng và phát triển lực
được đông đảo nhân dân tham gia, khiến cho lượng cách mạng vững mạnh trong Tỉnh.
địch quân trong Tỉnh hoang mang lo lắng. Cũng Tháng 8/1959, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cà Mau
trong tháng 1/1959, Hội nghị lần thứ 15 của Ban nhận được thông báo về tinh thần cơ bản của
Chấp hành Trung ương Đảng (khóa II) đã họp và Nghị quyết 15 của Trung ương Đảng là “cho nổi
khẳng định phương hướng, nhiệm vụ của cách dậy tiến công, dùng bạo lực cách mạng lật đổ chế
mạng miền Nam là “dùng bạo lực cách mạng độ độc tài Ngô Đình Diệm” (Ban Chấp hành
chống lại bạo lực phản cách mạng, khởi nghĩa Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 233). Kể từ khi
giành chính quyền về tay nhân dân; kết hợp đấu nhận được chủ trương “cho đánh”, “cho nổi dậy”
tranh chính trị và vũ trang để đưa phong trào tiến từ trên cả vùng đất Mũi Cà Mau - mảnh đất tận
lên” (Cao Văn Lượng - Phạm Quang Toàn - cùng của Tổ quốc thêm hừng hực khí thế tiến
Quỳnh Cư, 1981, tr. 57). Có thể nói, Nghị quyết công quật khởi hơn bao giờ hết. Và cao trào
15 của Trung ương Đảng ra đời thổi vào một làn Đồng Khởi của quân dân Cà Mau thực sự bắt
gió mát xua tan cái oi bức, ngột ngạt của đất trời đầu.
miền Nam. Nghị quyết 15 đã “cởi trói” cho quân
2.3 Đồng Khởi ở Cà Mau năm 1960
dân miền Nam nói chung và Cà Mau nói riêng
cùng đứng lên chiến đấu bảo vệ, xây dựng và Cà Mau là một trong những địa phương có lực
phát triển lực lượng cách mạng, là sự “phản lượng vũ trang phát triển mạnh nên phong trào
kháng” lại chính sách khủng bố, đàn áp khốc liệt Đồng Khởi diễn ra có phần sớm hơn các tỉnh ở
của chính quyền Ngô Đình Diệm vào lực lượng miền Tây Nam Bộ. Trong đêm 25 rạng sáng
cách mạng và nhân dân đất Mũi Cà Mau. 26/8/1959 dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, Huyện
ủy Trần Văn Thời tổ chức đánh đồn vàm Cái
Trước sự chống đối, phản kháng quyết liệt của
Tàu. Dưới sự kết hợp tấn công giữa lực lượng vũ
nhân dân, chính quyền Diệm lại càng khát máu
trang với binh vận trong một thời gian ngắn, tiêu
và hành động phát xít hơn khi ban hành Luật số
diệt được “1 đại đội bảo an và nhiều tên phản
10/59 ngày 6/5/1959. Họ thẳng thừng tuyên bố
động ác ôn, bắt sống 12 tên, thu 57 súng và nhiều
“đặt những người cộng sản ra ngoài vòng pháp
đạn dược” (Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Cà
luật,” tiến hành bắt bớ, chém giết dã man lực
Mau, 2004, tr. 233). Trận đánh này là trận đánh
lượng cán bộ, chiến sĩ cách mạng và nhân dân vô
vũ trang đầu tiên giành thắng lợi có tác dụng cổ
tội mà không qua xét xử, thẩm tra, miễn họ thấy
vũ tinh thần chiến đấu và nổi dậy của toàn quân
có dấu hiệu của sự “đe dọa” và “xâm phạm” đến
dân trong Tỉnh sau đó. Tiếp sau Huyện ủy Trần
an ninh quốc gia với hai hình thức xử lý là “tử
Văn Thời lần lượt tới Thới Bình, Cái Nước, Đầm
hình” và “khổ sai chung thân” (Phông phủ Tổng
Dơi, Ngọc Hiển đều hưởng ứng lời “Hiệu triệu”
thống Đệ nhất Cộng hòa (1954 - 1963), Hồ sơ số:
của Tỉnh ủy, phong trào nổi dậy mạnh mẽ và
6024, tr. 38 - 39). Với việc ban hành Luật 10/59
đồng loạt trong các huyện và giành thắng lợi
đã đưa chính quyền Ngô Đình Diệm lên đến đỉnh
cao của sự hủy diệt. Giữa năm 1959, khí thế cách
84
An Giang University Journal of Science – 2017, Vol. 18 (6), 79 – 87
quan trọng như phá tan nhiều khu kìm kẹp của Tiểu đoàn Bác Ái, một tiểu đội bảo an địch đi
địch, giải phóng được nhiều xã, ấp. càn bị Tiểu đoàn Ngô Văn Sở tiêu diệt và bắt
Giữa tháng 10/1959, Đảng bộ Tỉnh mở Hội nghị sống 150 tên, thu 133 súng (Ban Chấp hành
phổ biến tinh thần Nghị quyết 15 của Trung ương Đảng bộ tỉnh Cà Mau, 2004, tr. 243). Ngày
tại kênh Năm, xã Quách Văn Phẩm huyện Đầm 29/3/1960, Đại đội Đinh Tiên Hoàng được sự hỗ
Dơi như tiếp thêm khí thế đấu tranh mạnh mẽ trợ của nhân dân tấn công vào khu dinh điền
cho toàn quân dân. Tỉnh ủy Cà Mau cũng chủ Khánh Bình Đông, phá kho gạo địch, cấp phát
trương sử dụng lực lượng “làng rừng” làm lực cho nhân dân và tuyên truyền vận động nhân dân
lượng nòng cốt cho phong trào nổi dậy của nhân trong khu trở về làng cũ sinh sống. Tháng
dân trong Tỉnh. Với sự kết hợp và chiến đấu uyển 3/1960, lực lượng vũ trang của Tỉnh phát triển
chuyển của lực lượng vũ trang tuyên truyền với khi Tiểu đoàn U Minh được thành lập. Với
lực lượng chính trị và binh vận đã tạo ra sức những hình thức đấu tranh phong phú, sáng tạo,
mạnh tổng hợp vô song đánh tan, phá rã và giải trong đó phổ biến là hình thức đấu tranh “quần
phóng nhiều xã, ấp, làm lung lay chính quyền chúng vũ trang vũ khí thô sơ kết hợp với nội
Diệm ở địa phương. tuyến chiếm trụ sở tề, lấy đồn, bao vây bứt rút và
bứt hàng đồn bót; có nơi lực lượng vũ trang tiến
Từ đầu năm 1960, phong trào Đồng Khởi ở Cà
công thẳng vào đồn bót, sau đó bố trí lực lượng
Mau giành được những thắng lợi to lớn phần lớn
chống phản kích, hỗ trợ quần chúng vùng lên phá
các xã, ấp trong Tỉnh được giải phóng, các tổ
các khu tập trung (trù mật, dinh điền), kéo về
chức như “Thanh niên cộng hòa”, “Tự vệ hương
làng ấp cũ nên đến cuối quý I năm 1960, nông
thôn” (các tổ chức kìm kẹp nhân dân của chính
dân Cà Mau đã làm chủ hầu hết các vùng nông
quyền Diệm) đều bị lực lượng cách mạng giải
thôn trong Tỉnh, phá tan 4 khu trù mật, 4 khu
tán. Các khu dinh điền, khu trù mật phần lớn bị
dinh điền… thắng lợi vượt quá yêu cầu” (Hội
phá vỡ, nhân dân trở về quê cũ làng xưa tiếp tục
đồng chỉ đạo biên soạn lịch sử Nam Bộ kháng
sinh sống và xây dựng cuộc sống mới. Các tổ
chiến, 2010, tr. 176).
chức nhân dân tự quản được thành lập ở các xã,
ấp giải phóng nhằm thực thi quyền làm chủ của Tháng 7/1960, Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ đã họp
nhân dân. Ngày 6/1/1960, Tỉnh ủy Cà Mau mở đánh giá tình hình cách mạng và đề ra chủ trương
Hội nghị quán triệt nội dung Nghị quyết 15 của đấu tranh phù hợp với tình hình mới. Tại Hội
Trung ương Đảng cho các cán bộ chủ chốt của nghị này, Xứ ủy đã chỉ thị cho các Tỉnh đồng loạt
Tỉnh nhằm phát huy và đẩy mạnh hơn nữa cao nổi dậy vào tháng 9/1960, đây được xem là Đồng
trào nổi dậy của nhân dân trong toàn Tỉnh. Có thể Khởi đợt hai. Chưa cần đợi đến thời điểm Đồng
thấy, từ sau Hội nghị này, lực lượng cách mạng Khởi đợt hai, ngày 14/8/1960, các trận đánh tiêu
của Tỉnh được tăng cường xây dựng, công tác diệt tàu địch trên sông Cái Tàu được diễn ra và
đào tạo cán bộ được chú trọng, các trường chính giành thắng lợi. Các trận đánh chìm tàu địch trên
trị trong Tỉnh được mở nhằm đào tạo nguồn cán sông Cái Tàu góp phần cổ vũ và phát triển phong
bộ phục vụ cho địa phương, các xưởng sản xuất, trào tiêu diệt địch trên sông nước Cà Mau sau đó.
chế tạo vũ khí cũng được thành lập nhằm cung Tuy mới thành lập không lâu nhưng Tiểu đoàn U
cấp đủ khí tài, vũ khí chiến đấu. Minh phát triển mạnh mẽ và trở thành lực lượng
nòng cốt cho phong trào Đồng Khởi đợt hai của
Trước sự nổi dậy và tấn công mạnh mẽ, kiên
Tỉnh. Từ tháng 9 đến tháng 11/1960, các trận
cường của quân dân Cà Mau, chính quyền Ngô
đánh phục kích tiêu diệt địch của quân dân Cà
Đình Diệm cho tăng cường lực lượng xuống càn
Mau liên tiếp diễn ra và thu được kết quả to lớn
quét, đàn áp nhưng đều bị lực lượng cách mạng
như trận tiêu diệt chi khu quận sông Ông Đốc,
phục kích tiêu diệt. Điển hình như ngày 6/3/1960,
vây bắt tề, điệp ác ôn, san bằng đồn và trụ sở Hội
một cánh quân của địch gồm một đại đội của
đồng xã Khánh Bình Tây, lực lượng vũ trang
85