Luận văn pháp luật việt nam về hoạt động bảo lãnh ngân hàng

  • 16 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Những năm gần đây, sự chuyển biến tích cực của môi trường kinh tế -
xã hội nước ta đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động ngân hàng ngày
càng phát triển. Cùng với đó, từ khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên
của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), bên cạnh các cơ hội trong việc mở
rộng hoạt động và đẩy mạnh hợp tác quốc tế, các ngân hàng trong nước cũng
đứng trước những thách thức rất lớn đòi hỏi phải vượt qua để có thể đứng
vững và phát triển.
Bảo lãnh là một trong những sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, là nghiệp vụ
chính của ngân hàng, đem lại cho ngân hàng những lợi nhuận đáng kể. Hoạt động bảo
lãnh đã và đang góp phần làm tăng vị thế của ngân hàng, mở rộng quan hệ đại lý trên
thị trường trong nước và quốc tế, thúc đẩy giao dịch vốn và các giao dịch kinh doanh
không chỉ ở trong lĩnh vực tín dụng, đầu tư, thực hiện hợp đồng,… . Hoạt động bảo
lãnh ngân hàng ở nước ta thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả dáng kể, góp phần
tích cực vào sự thành công của các giao dịch kinh tế.
Cùng với quá trình chuyển đổi nền kinh tế, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
và thực hiện các cam kết quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng, hoạt động của các tổ chức
tín dụng nước ta có những thay đổi căn bản về cả số lượng và chất lượng dịch vụ. Nhờ
đó, cơ cấu thu nhập của các TCTD đã có sự chuyển đổi hợp lý hơn theo hướng giảm
dần doanh thu từ hoạt động tín dụng ngân hàng, cùng với tăng dần doanh thu từ các
hoạt động cung cấp dịch vụ ngân hàng. Việc xây dựng và hoàn thiện các văn bản quy
phạm pháp luật về dịch vụ ngân hàng đã góp phần đáng kể vào kết quả trên của các
TCTD. Về cơ bản, Luật các TCTD và các văn bản hướng dẫn thi hành luật này đã tạo
ra một khuôn khổ pháp lý tương đối hoàn chỉnh cho hoạt động cung cấp dịch vụ của
các TCTD và hoạt động quản lý của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Tuy nhiên, do sự
thay đổi nhanh chóng của hoạt động cung cấp dịch vụ ngân hàng như xu hướng tự do
hoá dịch vụ ngân hàng, sự xuất hiện của nhiều dịch vụ ngân hàng mới, pháp luật về
ngân hàng đã bộc lộ một số điểm bất cập, không phù hợp với sự phát triển nhanh
-iii-
chóng của các loại hình dịch vụ ngân hàng và yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Mặc
dù đã được sửa đổi, bổ sung liên tục trong những năm qua, nhưng khung pháp lý về
dịch vụ ngân hàng vẫn chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của thực tiễn, chưa
giải quyết căn bản các vướng mắc, bất cập đã, đang và sẽ nảy sinh và chưa thực sự tạo
ra khuôn khổ pháp lý phù hợp để hỗ trợ cho các TCTD phát triển các dịch vụ ngân
hàng, đặc biệt là các dịch vụ ngân hàng hiện đại, đồng thời pháp luật về dịch vụ ngân
hàng cũng chưa thực sự tạo thành cơ sở pháp lý phù hợp cho hoạt động quản lý, giám
sát của NHNN.
Chính vì vậy, việc không ngừng nâng cao pháp luật về nghiệp vụ bảo lãnh
ngân hàng ở nước ta là một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay./.
-iv-
ABSTRACT
In recent years, the positive changes in the social - economic environment of
our country have created favorable conditions for the growth of banking activities.
Along with that, since Vietnam officially becomes a member of World Trade
Organization (WTO); in addition to the opportunity to expand and strengthen
international cooperation, domestic banks have also faced to enormous challenges
which are required to overcome to maintain position firmly and increasingly develop.
Guarantee is one of the products and services of the bank, as the bank's main
operation, giving substantial profits to the bank. Guarantee activity has supported on
increasing bank's position, expanding agent relationship in domestic and international
market, promoting capital transactions and business transactions not only in the field
of credit, investment, contract performance, .... Banking guarantee activities in our
country recently have achieved many significant results, contributing actively to the
success of economic transactions.
Along with transition of economics, the process of international economic
integration and implementation of international commitments in the field of banking,
the activities of credit institutions in our country have changed fundamentally in both
of number and quality of services. Thereby, the income structure of credit institutions
has a more reasonable transition towards decreasing revenues from operations of
banking credit, along with gradually increasing revenues from provision of banking
services. The construction and completion of legal documents on banking services
which have contributed significantly to the results of credit institutions. Basically, the
Law on Credit Institutions and the documents on guiding the implementation of this
law have created a relatively complete legal framework for service provision of Credit
Institutions and management activities of the State Bank of Vietnam (SBV). However,
due to the rapid change of provision of banking services, such as the trend of
liberalization of banking services, the emergence of new banking services, banking
law has exposed some shortcomings which are not suitable for the rapid development
-v-
of various types of banking services and the requirements of international economic
integration. Although it has been amended and supplemented continuously in recent
years, the legal framework for banking services has not yet kept pace with the rapid
development of practices, not solving fundamental problems and shortcomings and
not really arising and creating an appropriate legal framework to support for the
development of banking services of financial institutions, especially in the modern
banking services, as well as laws on banks have not really constituted appropriately
legal basis for the management and supervision of SBV.
Therefore, the constant improvement of the law on banking guarantee
operation in our country is one of the currently urgent requirements./.
-vi-
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ...............................................................................................................v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ..........................................................................x
DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................... xi
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài ...........................................................1
2. Tình hình nghiên cứu ..........................................................................................2
3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu ......................................................4
4. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................4
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ............................................................5
6. Kết cấu của luận văn ...........................................................................................5
CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ PHÁP
LUẬT BẢO LÃNH NGÂN HÀNG ..........................................................................6
1.1. Khái quát về bảo lãnh ngân hàng .....................................................................6
1.1.1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng ............................................................ 6
1.1.2. Đặc điểm bảo lãnh ngân hàng ............................................................. 7
1.1.3. Phân loại bảo lãnh ngân hàng ........................................................... 10
1.1.4. Vai trò của bảo lãnh ngân hàng ......................................................... 21
1.1.4.1. Đối với hoạt động ngân hàng ..................................................... 22
1.1.4.2. Đối với hoạt động của doanh nghiệp .......................................... 23
1.1.4.3. Đối với nền kinh tế .................................................................... 24
1.1.5. Rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng ....................................... 25
1.1.5.1. Rủi ro đối với ngân hàng ........................................................... 25
1.1.5.2. Rủi ro đối với người được bảo lãnh ............................................ 26
-vii-
1.1.5.3. Rủi ro đối với người thụ hưởng bảo lãnh .................................... 27
1.2. Pháp luật về bảo lãnh ngân hàng ...................................................................29
1.2.1. Khái niệm pháp luật về bảo lãnh ngân hàng....................................... 29
1.2.2. Hình thức xác lập quan hệ pháp luật bảo lãnh ngân hàng ................... 32
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HOẠT ĐỘNG
BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN ...........................36
2.1. Thực trạng quy định về chủ thể tham gia bảo lãnh ngân hàng và kiến
nghị hoàn thiện ....................................................................................................36
2.1.1. Thực trạng quy định về chủ thể tham gia bảo lãnh ngân hàng ............. 36
2.1.2. Kiến nghị hoàn thiện ........................................................................ 41
2.2. Thực trạng về phạm vi bảo lãnh ngân hàng và kiến nghị hoàn thiện ............43
2.2.1. Thực trạng về phạm vi bảo lãnh ngân hàng ....................................... 43
2.2.2. Kiến nghị hoàn thiện ........................................................................ 45
2.3. Thực trạng quy định về hình thức và nội dung cam kết bảo lãnh ngân hàng
và kiến nghị hoàn thiện .........................................................................................46
2.3.1. Thực trạng quy định về hình thức và nội dung cam kết bảo lãnh ngân hàng 46
2.3.2. Kiến nghị hoàn thiện ........................................................................ 51
2.4. Thực trạng quy định về điều kiện, thủ tục bảo lãnh ngân hàng và kiến nghị
hoàn thiện ..............................................................................................................53
2.4.1. Thực trạng quy định về điều kiện, thủ tục bảo lãnh ngân hàng............ 53
2.4.2. Kiến nghị hoàn thiện ........................................................................ 60
2.5. Thực trạng quy định về quyền và nghĩa vụ các bên trong bảo lãnh ngân hàng
và kiến nghị hoàn thiện .........................................................................................61
2.5.1. Thực trạng quy định về quyền và nghĩa vụ các bên trong bảo lãnh
ngân hàng ................................................................................................ 61
2.5.1.1. Quyền, nghĩa vụ của bên bảo lãnh .............................................. 61
2.5.1.2. Quyền và nghĩa vụ của bên được bảo lãnh .................................. 64
2.5.1.3. Quyền và nghĩa vụ của bên nhận bảo lãnh .................................. 65
-viii-
2.5.2. Kiến nghị hoàn thiện ........................................................................ 68
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
-ix-
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Số thứ tự Từ viết tắt Diễn giải
1 BBL Bên bảo lãnh
2 BĐBL Bên được bảo lãnh
3 BLDS Bộ Luật Dân sự
4 BLNH Bảo lãnh ngân hàng
5 BNBL Bên nhận bảo lãnh
6 HĐXX Hội đồng xét xử
7 NHNN Ngân hàng Nhà nước
8 TCTD Tổ chức tín dụng
-x-
DANH MỤC CÁC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 1.1 Sơ đồ bảo lãnh trực tiếp 12
Hình 1.2 Sơ đồ bảo lãnh gián tiếp 14
Hình 1.3 Mô hình đồng bảo lãnh 21
-xi-
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trong sự phát triển của nền kinh tế hiện nay, vai trò của hệ thống ngân hàng
đang ngày càng được khẳng định và có một vị trí hết sức quan trọng. Để đáp ứng sự
phát triển của nền kinh tế ở mỗi quốc gia và tính toàn cầu hóa của kinh tế thế giới,
bên cạnh việc giữ vững và hoàn thiện các nghiệp vụ ngân hàng truyền thống, các
ngân hàng cũng không ngừng tiếp cận và mở rộng các dịch vụ ngân hàng tiên tiến,
đa dạng hóa và hoàn thiện các sản phẩm dịch vụ, trong đó có nghiệp vụ bảo lãnh
ngân hàng.
Nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng (BLNH) đã được sử dụng rộng rãi trên thế
giới từ cuối những năm 70 của thế kỷ trước, đóng vai trò quan trọng trong giao dịch
kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam, bảo lãnh ngân hàng được thực hiện từ những năm
90 của thế kỷ XX và hiện nay đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một biện pháp đảm
bảo thông dụng trong lĩnh vực ngân hàng do hiệu quả đảm bảo cao cho quyền lợi
của người thụ hưởng, giảm thiểu chi phí cho doanh nghiệp đề nghị phát hành bảo
lãnh, đồng thời mang lại nguồn thu cho hệ thống ngân hàng.
Song hành với sự phát triển của hoạt động bảo lãnh, hệ thống văn bản pháp
luật điều chỉnh hoạt động này cũng được Nhà nước ta quan tâm xây dựng và hoàn
thiện thể hiện qua các qui định của Bộ luật dân sự số 33/2005/QH11 ngày 14 tháng
6 năm 2005 (sau đây gọi là BLDS 2005), Bộ Luật Dân Sự số 91/2015/QH13 ngày
24 tháng 11 năm 2015 của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
(sau đây gọi là BLDS 2015), Luật Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam số
46/2010/QH12 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII,
kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 16 tháng 6 năm 2010 (sau đây gọi là Luật NHNN
2010), Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 được Quốc hội nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 16 tháng 6 năm
2010 (sau đây gọi là Luật các TCTD), Thông tư số 07/2015/TT-NHNN ngày 25
-1-
tháng 6 năm 2015 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi là Thông tư số
07/2015/TT-NHNN), …. và các văn bản hướng dẫn về BLNH. Tuy nhiên, trong
quá trình thực hiện, các ngân hàng cũng như doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó
khăn, vướng mắc, chưa đáp ứng được các nhu cầu thực tiễn. Chính vì vậy, để hoạt
động bảo lãnh có một môi trường pháp lý thuận lợi để phát triển tương ứng với tiềm
năng, lợi ích của nó mang lại cho nền kinh tế, việc hoàn thiện pháp luật về BLNH
tại Việt Nam là một trong những yêu cầu hết sức bức thiết trong thời gian tới.
Với những lý do trên, tác giả đã quyết định chọn đề tài “Pháp luật Việt Nam
về hoạt động bảo lãnh ngân hàng” làm Luận văn Thạc sỹ Luật kinh tế của mình với
mong muốn những nghiên cứu và đề xuất trong luận văn sẽ góp phần tạo môi
trường pháp lý thuận lợi và đưa ra một số giải pháp phát triển phù hợp cho hoạt
động BLNH tại Việt Nam.
2. Tình hình nghiên cứu
Có thể nói, trong thời gian gần đây, BLNH là một trong những đề tài được
nhiều tác giả lựa chọn nghiên cứu. Số lượng các bài viết, công trình nghiên cứu về
việc thi hành pháp luật trong hoạt động BLNH cũng ngày một tăng, trong đó phải
kể một số công trình nghiên cứu, bài viết tiêu biểu sau:
Nguyễn Thành Long (1999), Những vấn đề pháp lý về bảo lãnh Ngân hàng,
Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Hà Nội.
Bùi Vân Hằng (2008), Điều chỉnh pháp luật về bảo lãnh trong hoạt động cho
vay của ngân hàng thương mại Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc
gia Hà Nội.
Võ Thanh Sử (2010), Pháp luật về bảo lãnh ngân hàng của các tổ chức tín
dụng, Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh.
Thân Thị Kim Nga (2016), Pháp luật Việt Nam về bảo lãnh ngân hàng –
Thực trạng và hướng hoàn thiện, Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Cần Thơ.
Đỗ Minh Tuấn, Nguyễn Thị Hồng Hạnh (2012), “Hoàn thiện một số quy
định của quy chế bảo lãnh ngân hàng”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 8/2012.
-2-
Nguyễn Ngọc Điện (1999), “Một số suy nghĩ về đảm bảo thực hiện nghĩa vụ
trong Luật Dân sự Việt Nam”, NXB Trẻ 1999, thành phố Hồ Chí Minh.
Ngô Quốc Kỳ (2005), “Hoàn thiện pháp luật của Ngân hàng thương mại
trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam”, NXB Tư pháp, Hà Nội.
Nguyễn Thanh Thư (2013), “Địa vị pháp lý của pháp nhân với tư cách là bên
bảo lãnh khi tham gia quan hệ bảo lãnh”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp.
Bùi Đức Giang (2012), “Một số hạn chế của quy định pháp luật về gọi bảo
lãnh”, Tạp chí Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Đỗ Minh Tuấn (2012), “Hoàn thiện một số quy định của quy chế bảo lãnh
ngân hàng”, Tạp chí Dân chủ & pháp luật, Bộ Tư pháp.
Tuy nhiên, trong các công trình nghiên cứu, bài viết nêu trên chỉ dừng lại ở
mức độ chung nhất về hoạt động BLNH, một số công trình thời gian nghiên cứu đã
lâu, các văn bản pháp luật nghiên cứu đã hết hiệu lực, hay một số đề tài chỉ nghiên
cứu về một trong những loại hình bảo lãnh, chưa đề cập đến các quy định của pháp
luật và thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật về hoạt động BLNH thực tế
hiện nay.
Ngày 25/06/2015, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã ký
ban hành Thông tư số 07/2015/TT – NHNN quy định về BLNH của các tổ chức tín
dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Thông tư này đã thay thế Thông tư
số 28/2012/TT – NHNN ngày 03/10/2012 của Thống đốc NHNN quy định về
BLNH. Mặc dù, thông tư mới đã tạo khung pháp lý mới vừa đảm bảo phù hợp với
thông lệ quốc tế vừa tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành có liên quan, khắc
phục tối đa những vấn đề còn bất cập, đáp ứng yêu cầu thực tiễn; đảm bảo hiệu quả,
an toàn, thông suốt hoạt động bảo lãnh ngân hàng của các TCTD, chi nhánh ngân
hàng nước ngoài,.... nhưng cũng không tránh khỏi những vướng mắc và bất cập mà
hiện nay các ngân hàng đang gặp phải.
Do đó, bản thân nhận thấy việc nghiên cứu hệ thống pháp luật hiện hành về
hoạt động BLNH và phân tích thực trạng áp dụng pháp luật về hoạt BLNH trong
-3-