Luận văn pháp luật việt nam về bán hàng đa cấp – những bất cập và hướng hoàn thiện

  • 15 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Bán hàng đa cấp (MLM) trên thế giới đã có lịch sử phát triển gần 80 năm và
có những bước phát triển nhất định tại Việt Nam. Hình thức kinh doanh đa cấp ngày
càng phát triển mạnh theo sự phát triển của nền kinh tế và sự bùng nổ của công nghệ
thông tin. Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, Việt Nam là một thành viên tích
cực và có trách nhiệm trong hội nhập kinh tế quốc tế là thành viên của tổ chức thương
mại thế giới WTO, diễn đàn hợp tác Châu Á – Thái Bình Dương – APEC…, do vậy
Việt Nam cần tranh thủ cơ hội để tiếp thu những thành tựu của nền lập pháp thế giới
để giải quyết các vấn đề cấp bách hiện nay về kinh doanh đa cấp
Hệ thống pháp luật Việt Nam quản lý về hoạt động bán hàng đa cấp còn trong
giai đoạn xây dựng và hoàn thiện như: Luật Cạnh tranh số 27/2004/QH11 ngày
03/12/2004 (Luật Cạnh tranh 2004); Nghị định số 110/2005/NĐ-CP ngày 24/08/2005
của Chính phủ về quản lý hoạt động BHĐC (Nghị định 110) được thay thế bởi Nghị
định số 42/2014/NĐ-CP ngày 14/5/2014 của Chính phủ về quản lý hoạt động BHĐC
(Nghị định 42); Thông tư số 19/2005/TT-BTM hướng dẫn một số nội dung quy định
tại Nghị định 110 (Thông tư 19 và Thông tư số 35/2011/TT-BCT sửa đổi, bổ sung một
số nội dung về thủ tục hành chính tại Thông tư 19 (Thông tư 35) được thay thế bởi
Thông tư số 24/2014/TT-BCT hướng dẫn Nghị định 42 (Thông tư 24) Hệ thống pháp
luật về bán hàng đa cấp vẫn còn nhiều hạn chế dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp lợi
dụng gây khó khăn trong công tác quản lý, tình trạng bán hàng đa cấp bất chính diễn
ra phổ biến, vi phạm quy định hoạt động bán hàng đa cấp xảy ra ngày một nhiều ảnh
hưởng quyền lợi người tiêu dùng và uy tín của ngành. Do vậy, nhu cầu sửa đổi, bổ sung
là tất yếu để kiểm soát tốt sự phát triển ngành công nghiệp này.
Xuất phát từ chính những hạn chế của các quy định pháp luật của Việt Nam
liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp, nhu cầu hoàn thiện các quy định pháp luật
được đặt ra. Một thực tế phải thừa nhận là trình độ lập pháp cũng như nhận thức của
nhà làm luật chưa theo kịp sự biến động của xã hội nên có sự chậm chạp và gặp khó
khăn khi nghiên cứu ban hành các văn bản luật chuyên ngành phù hợp với tình hình
-iii-
thực tế của xã hội, về vấn đề bán hàng đa cấp lại càng khó khăn hơn. Bán hàng đa
cấp không phải là vấn đề dễ dàng có thể nhận thức được một cách đầy đủ và toàn
diện. Trong khi đội ngũ làm công tác chuyên môn chưa đủ số lượng và yếu về chất
lượng mà các văn bản pháp luật điều chỉnh vẫn phải ban hành đứng trước đòi hỏi bức
thiết của tình hình thực tế thì chất lượng của các văn bản được ban hành chưa cao.
Trên cơ sở nghiên cứu và đánh giá thực tiễn từ đó phát hiện ra những bất cập
mà luật chưa đáp ứng kịp thời với sự phát triển nhanh chóng của ngành nghề bán
hàng đa cấp, đây cũng là yếu tố tiền đề quan trọng để có được những giải pháp hoàn
thiện và hiệu quả cho công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về hoạt động
bán hàng đa cấp.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là tiền đề và nhằm để hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt
động bán hàng đa cấp có tính khoa học và hiệu quả cao, công tác thực thi cần hết sức
được chú trọng và phổ biến rộng rãi. Khi thực thi các quy định đòi hỏi các nhà quản lý
phải tiến hành đồng bộ các giải pháp để làm thay đổi căn bản vấn đề quản lý.
Để có thể triển khai hiệu quả các giải pháp thì bên cạnh việc tiến hành đồng
bộ từ phía cơ quan quản lý thì công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật nói chung và
các văn bản quy định về bán hàng đa cấp nói riêng cần được duy trì và phát huy mạnh
mẽ hơn.
-iv-
ABSTRACT
Muti-Level Marketing (MLM) in the world has a history of nearly 80 years of
development and there are certain developments in Vietnam. Multi-level business
model is growing in strength with the development of the economy and the explosion
of information technology. In the trend of integration and globalization, Vietnam is
an active member and responsible for international economic integration is a member
of the World Trade Organization WTO, the Asia Cooperation Forum - Pacific Ocean
- APEC ..., so Vietnam to take advantage of opportunities to acquire the legislative
achievements of the world to address the current pressing issues in business
multilevel
Vietnam legal system management for multi-level sales activities also in the
construction phase and finishing such as Competition Law No. 27/2004 / QH11 dated
03/12/2004 (Competition Act 2004); Decree No. 110/2005 / ND-CP dated
24/08/2005 of the Government on management of activities BHDC (Decree 110) was
replaced by Decree No. 42/2014 / ND-CP dated 14/05/2014 Government's active
management BHDC (Decree 42); Circular No. 19/2005 / TT-BTM guiding some
contents of Decree 110 (Circular 19 and Circular No. 35/2011 / TT-BCT amending
and supplementing a number of provisions on procedures the Circular 19 (Circular
35) is replaced by Circular No. 24/2014 / TT-BTC guiding Decree 42 (Circular 24)
the legal system of multi-level sales are still many limitations resulting state
enterprises abusing cause difficulties in the management, multi-level sales status
rampant illegal, violates regulations the multi-level sales activity that occurred on an
influential consumer rights and the reputation of the industry. Therefore, the need for
revision and supplementation is necessary to control the development of the industry.
Derived from the limitations of the law of Vietnam relating to the multi-level
sales activity, demand perfection of legislation is in place. One fact must be
recognized as the legislative level as well as the awareness of policy makers not keep
up with the social movements should have been sluggish and difficult to study and
-v-
promulgate laws relevant disciplines with the actual situation of the society, on the
issue of multi-level marketing is even more difficult. Multi-level marketing is not an
easy matter can realize a full and comprehensive manner. While the team of
professionals working in insufficient quantity and poor in quality, but the legislation
still has to promulgate adjustment requires urgent precedes the actual situation, the
quality of the original text act is not high.
Based on research and evaluation practices which discovered the shortcomings
that Law did not meet in time with the rapid development of multi-level marketing
industries, this is also an important factor to premise is the perfect solution for the
efficient and perfect the legal system of Vietnam on multi-level sales activities.
However, this is only the premise, in order to adjust the legal system of multi-
level sales activities scientific and high efficiency, enforcement needs to be focused
and very widespread. When enforcement of regulations requiring managers to
conduct synchronized solutions to fundamental change management issues.
To be able to deploy effective solutions in addition to conducting the
synchronization from the authorities, the dissemination and propagation of the law in
general and the text provides for multi-level marketing in particular should
maintained and promoted stronger.
-vi-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ............................................................................................................... v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ..................................................................... x
DANH SÁCH CÁC HÌNH.......................................................................................xi
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
1. Tính cấp thiết của đề tài .......................................................................................1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ......................................................2
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ...........................................................................2
4. Đóng góp mới về khoa học của đề tài .................................................................3
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .............................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................3
7. Kết cấu của luận văn ............................................................................................3
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP................. 5
1.1. Tổng quan về bán hàng đa cấp .........................................................................5
1.1.1. Khái niệm bán hàng đa cấp ........................................................................5
1.1.2. Đặc điểm của bán hàng đa cấp ...................................................................7
1.1.3. Vai trò của bán hàng đa cấp .....................................................................10
1.2. Pháp luật về bán hàng đa cấp ..........................................................................12
1.2.1. Khái niệm pháp luật về bán hàng đa cấp ..................................................12
1.2.2. Nội dung pháp luật về bán hàng đa cấp ...................................................13
1.2.2.1. Chủ thể của quan hệ pháp luật bán hàng đa cấp ................................13
1.2.2.2. Nhà nước - chủ thể đặc biệt của quan hệ pháp luật BHĐC ...............14
1.2.2.3. Các hiệp hội có liên quan ...................................................................14
-vii-
1.2.2.4. Hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp ..................................................15
1.2.2.5. Kiểm soát hoạt động bán hàng đa cấp ...............................................15
1.3. Nhu cầu học hỏi kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về bán hàng đa cấp
đối với Việt Nam ...................................................................................................16
1.3.1. Tầm quan trọng của việc học hỏi kinh nghiệm của một số nước để hoàn
thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về bán hàng đa cấp .....................................16
1.3.2. Nguyên tắc học hỏi kinh nghiệm của các quốc về bán hàng đa cấp ........17
1.3.3. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về bán hàng đa cấp .............17
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT
NAM HIỆN NAY .................................................................................................... 29
2.1. Nhu cầu điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động bán hàng đa cấp tại
Việt Nam ...............................................................................................................29
2.2. Thực trạng pháp luật Việt Nam về bán hàng đa cấp.......................................31
2.2.1. Pháp luật về chủ thể của quan hệ pháp luật về bán hàng đa cấp ..............31
2.2.2. Pháp luật về quản lý của Nhà nước đối với hoạt động bán hàng đa cấp ..34
2.2.3. Pháp luật về các hiệp hội có liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp...36
2.2.4. Pháp luật về hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp ....................................37
2.2.5. Quy định của pháp luật về kiểm soát hoạt động bán hàng đa cấp ...........42
2.2.5.1. Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự (bồi thường
thiệt hại ngoài hợp đồng). ...............................................................................42
2.2.5.2. Xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động bán hàng đa cấp ............44
2.2.5.3. Xử lý về hình sự trong bán hàng đa cấp ............................................45
2.3. Thực trạng thực thi quy định pháp luật về BHĐC tại Việt Nam ....................46
2.3.1. Thực trạng vi phạm pháp luật về bán hàng đa cấp ...................................46
2.3.1.1. Hành vi BHĐC vi phạm từ phía doanh nghiệp BHĐC......................46
2.3.1.2. Hành vi BHĐC vi phạm từ phía người tham gia mạng lưới BHĐC .50
2.3.2. Thực trạng xử lý các hành vi vi phạm bán hàng đa cấp ...........................51
2.3.2.1. Xử lý vi phạm hành chính ..................................................................51
2.3.2.2. Xử lý hình sự với các hành vi vi phạm ..............................................53
-viii-
2.3.3. Khó khăn, vướng mắc trong quá trình quản lý BHĐC tại Việt Nam .......55
2.3.3.1 Các doanh nghiệp BHĐC chưa nắm rõ các quy định mới của luật ....55
2.3.3.2. Về Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp và Thẩm
quyền cấp giấy đăng ký...................................................................................55
2.3.3.3. Yêu cầu về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và năng lực tài chính bằng biện
pháp ký quỹ .....................................................................................................57
2.3.3.4. Quản lý các đối tượng được kinh doanh theo phương thức đa cấp ...59
2.3.3.5. Quản lý chi phí mua tài liệu đào tạo ..................................................59
2.3.3.6. Sự không hợp lí trong công tác chỉ đạo điều hành ............................60
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ
BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ............................................... 63
3.1. Nhu cầu hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp..........................................63
3.2. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp và nâng cao hiệu quả của
việc xử lý các hành vi vi phạm bán hàng đa cấp ...................................................64
3.3. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp. ................................65
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 76
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 78
-ix-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BCT: Bộ Công thương
BHĐC: Bán hàng đa cấp
BHĐC: Bán hàng trực tiếp
BLHS Bộ luật Hình Sự
GĐK: Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp
KDĐC: Kinh doanh đa cấp
KDTM: Kinh doanh theo mạng
NPP: Nhà phân phối
NTD: Người tiêu dùng
SCT: Sở Công thương
TNBTTH: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
VCA: Cục Quản lý cạnh tranh
-x-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 2.1 Mô hình trả thưởng nhị phân 47
-xi-
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bán hàng đa cấp hiện là vấn đề nóng bỏng không chỉ đối với Việt Nam mà đối
với nhiều quốc gia trên thế giới, dù đó là quốc gia phát triển hay đang phát triển. Trên
phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam, bán hàng đa cấp đã và đang làm thay đổi
phương thức kinh doanh truyền thống của thị trường. Bán hàng đa cấp đã có lịch sử
lâu đời ở các nước phương Tây, nên dù đã du nhập vào Việt Nam từ những năm 1998
song đến nay vấn đề này vẫn còn mới cả về phương diện và thực tiễn. Hoạt động bán
hàng đa cấp ngày càng phát triển nhanh chóng kéo theo những diễn biến phức tạp mà
từ khi xuất hiện tại Việt Nam hệ thống pháp luật đã không thể kiểm soát hết hoạt
động này.
Từ nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm đến vấn đề bán
hàng đa cấp. Dù chưa có một bộ luật cụ thể nào dành riêng cho hoạt động bán hàng
đa cấp, nhưng để quản lý hoạt động bán hàng đa cấp Nhà nước ta đã ban hành Luật
Cạnh tranh năm 2004, Nghị định 110/2005/NĐ-CP ngày 24/8/2005 về quản lý hoạt
động bán hàng đa cấp (Nghị định 110/2005/CP được thay thế bởi NĐ 42/2014/CP
ngày 14/5/2014). Những văn bản quy phạm trên bước đầu cơ bản đã thừa nhận bán
hàng đa cấp là một hình thức kinh doanh hợp pháp, bên cạnh đó cũng tạo cơ sở pháp
lý quan trọng để người tham gia vào hệ thống đa cấp được bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của mình. Tuy nhiên, các quy định của pháp luật về bán hàng đa cấp vẫn
còn ở mức quy định chung, nguyên tắc, gây khó khăn cho việc giải quyết các vấn đề
phát sinh trong thực tế từ bán hàng đa cấp. Ngoài ra cũng chưa có nhiều những công
trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này để góp phần đưa ra các giải pháp hoàn
thiện các quy định của pháp luật về bán hàng đa cấp.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ những vấn đề
lý luận cơ bản, nhằm đánh giá một cách toàn diện quy định pháp luật hiện hành về
bán hàng đa cấp cũng như nghiên cứu thực tiễn sẽ giúp đưa ra nhận xét và bài học
kinh nghiệm góp phần hoàn thiện thêm một bước của pháp luật về quản lý hoạt động
-1-
bán hàng đa cấp ở Việt Nam. Xuất phát từ tính cấp thiết, ý nghĩa cũng như tầm quan
trọng của vấn đề này, tác giả chọn đề tài “Pháp luật Việt Nam về bán hàng đa cấp –
Những bất cập và hướng hoàn thiện” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu chung nhất của luận văn được xác định là góp phần hoàn
thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động BHĐC để quản lý tốt hơn phương thức này
và trở thành một phương thức bán hàng đúng nghĩa. Trên cơ sở đó, xây dựng cơ chế
quản lý, điều hành tốt hơn đem lại lợi ích cho các bên liên quan.
Nhiệm vụ nghiên cứu: để đạt được mục đích nghiên cứu trên tác giả luận văn
triển khai đồng bộ các nhiệm vụ sau:
Thứ nhất, nghiên cứu, làm sáng tỏ những vấn đề chung về BHĐC; Phân tích,
đánh giá thực trạng pháp luật về BHĐC của Việt Nam để thấy những điểm còn hạn
chế, chưa hợp lí.
Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng vi phạm, thực tiễn xử lý vi phạm pháp luật
về BHĐC tại Việt Nam và nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật về BHĐC.
Thứ ba, nghiên cứu, tìm hiểu quy định pháp luật về BHĐC của một số quốc
gia trên thế giới để rút ra bài học cho Việt Nam.
Thứ tư, Đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam
về quản lý hoạt động BHĐC.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: là hoạt động kinh doanh đa cấp, các hình thức kinh
doanh đa cấp. Đồng thời luận văn cũng đề cập tới những quy định của pháp luật Việt
Nam về hoạt động kinh doanh đa cấp, cũng như thực trạng quy định của pháp luật
cạnh tranh về bán hàng đa cấp hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung đi sâu tìm hiểu quy định pháp luật về
BHĐC, thực trạng vi phạm và vấn đề xử lý vi phạm của các cơ quan quản lý đối với
các doanh nghiệp BHĐC tại Việt Nam những năm gần đây. Bên cạnh đó, luận văn
chú trọng tìm hiểu quy định pháp luật các nước như New Zealand và Canada để học
hỏi kinh nghiệm, góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động BHĐC.
-2-
4. Đóng góp mới về khoa học của đề tài
Là công trình nghiên cứu có hệ thống, toàn diện về pháp luật về BHĐC, luận
văn có những đóng góp cơ bản sau đây:
Thứ nhất, luận văn làm sáng tỏ khái niệm về bán hàng đa cấp, pháp luật Việt
Nam hiện hành về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp.
Thứ hai, luận văn đã nghiên cứu một cách có hệ thống các chế tài của pháp
luật đối với các hành vi vi phạm phát sinh từ bán hàng đa cấp.
Thứ ba, luận văn đã phân tích nhu cầu điều chỉnh pháp luật đối với pháp luật
về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp; phân tích những đặc thù của thiệt hại do hành
vi bán hàng đa cấp gây ra.
Thứ tư, luận văn đã đề ra được phương hướng và các giải pháp khắc phục
những hạn chế, bất cập nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp ở
Việt Nam hiện nay.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Với sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động bán hàng đa cấp như hiện nay, có
thể xem luận văn là một công trình nghiên cứu sâu pháp luật về hoạt động bán hàng
đa cấp. Những kết luận và kiến nghị nêu trong luận văn đều có cơ sở và thực tiễn đối
với việc áp dụng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về bán hàng đa cấp.
Luận văn cũng có giá trị tham khảo cho các cơ quan khi áp dụng thực tiễn trong quá
trình giải quyết các vấn đề vi phạm pháp luật phát sinh trong quan hệ bán hàng đa
cấp. Đồng thời luận văn giúp tác giả hiểu sâu hơn về các vấn đề liên quan đến hoạt
động bán hàng đa cấp.
5. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả đã sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học trên cơ sở
phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử bao gồm: Phương pháp tổng
hợp, phân tích, thống kê, so sánh, đối chiếu...
7. Kết cấu của luận văn
Luận văn được kết cấu ngoài ba phần gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục
tài liệu tham khảo. Phần nội dung chính tác giả bố cục thành ba chương theo hướng
-3-