Luận văn pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu qua thực tiễn tại kiên giang và một số giải pháp hoàn thiện

  • 14 trang
  • file .pdf
MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................... i
Lời cảm ơn ...................................................................................................................... ii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ........................................................................................ 1
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI ................................................................. 2
3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI......................................................... 3
3.1. Mục tiêu chung ................................................................................................ 3
3.2. Mục tiêu cụ thể ................................................................................................ 3
4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ............................ 3
4.1. Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................... 3
4.2. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 4
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ............................................... 4
6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI ...................................................................................... 4
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN KINH DOANH XĂNG DẦU VÀ
NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XĂNG DẦU ........ 6
1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KINH DOANH XĂNG DẦU ..................... 6
1.1.1 Khái niệm kinh doanh kinh doanh xăng dầu ................................................. 6
1.1.1.1 Khái niệm xăng dầu ............................................................................... 6
1.1.1.2 Khái niệm kinh doanh xăng dầu............................................................. 8
1.1.2. Quy định pháp luật về kinh doanh xăng dầu ................................................ 9
1.1.3. Chủ thể kinh doanh xăng dầu ..................................................................... 11
1.2 KHÁI NIỆM VỀ NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH
DOANH XĂNG DẦU ............................................................................................. 13
1.2.1 Khái niệm người tiêu dùng .......................................................................... 13
1.2.2 Lược sử hình thành các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ..... 16
1.2.2.1. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở một số quốc gia ......... 16
1.2.2.2. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam .................... 17
1.2.3 Người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh xăng dầu .............................. 19
1.2.3.1 Khái niệm ............................................................................................. 19
1.2.3.2 Đặc điểm .............................................................................................. 20
iii
1.3. SỰ CẦN THIẾT VÀ CƠ CHẾ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG
TRONG KINH DOANH XĂNG DẦU .................................................................. 22
1.3.1. Sự cần thiết bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng
dầu ........................................................................................................................ 22
1.3.2. Cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu....... 23
CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG
TRONG KINH DOANH XĂNG DẦU – HƯỚNG HOÀN THIỆN TỪ THỰC TIỄN
TẠI TỈNH KIÊN GIANG ........................................................................................... 27
2.1. TRÁCH NHIỆM CỦA CHỦ THỂ KINH DOANH XĂNG DẦU ĐỐI VỚI
NGƯỜI TIÊU DÙNG ............................................................................................. 27
2.1.1. Trách nhiệm cung cấp thông tin ................................................................. 27
2.1.2. Trách nhiệm đảm bảo sự an toàn ................................................................ 29
2.1.3. Trách nhiệm bảo đảm chất lượng, số lượng ............................................... 31
2.1.4. Trách nhiệm bồi thường ............................................................................. 33
2.1.5. Các trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng ............................................................................................................... 34
2.1.5.1. Ghi nhận ý kiến đóng góp của người tiêu dùng .................................. 34
2.1.5.2. Tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn kiến thức về tiêu dùng cho người tiêu dùng ... 35
2.2. QUYỀN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG KHI GIAO DỊCH VỚI CHỦ THỂ
KINH DOANH XĂNG DẦU ................................................................................. 35
2.2.1. Quyền được an toàn và được lựa chọn ....................................................... 35
2.2.2. Quyền được thông tin ................................................................................. 37
2.2.3. Quyền được khiếu nại và bồi thường ......................................................... 38
2.2.4. Các quyền khác theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng ...................................................................................................................... 40
2.3. CÁC DẠNG VI PHẠM VỀ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
TRONG KINH DOANH XĂNG DẦU .................................................................. 41
2.3.1. Về quyền được an toàn ............................................................................... 42
2.3.2. Về quyền được thông tin ............................................................................ 43
2.3.3. Về quyền được lựa chọn ............................................................................. 44
2.3.4. Về quyền được bồi thường ......................................................................... 46
2.3.5. Về các quyền khác ...................................................................................... 47
iv
2.4. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XĂNG DẦU VÀ VIỆC BẢO
VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
XĂNG DẦU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG .......................................... 48
2.4.1. Thực trạng hoạt động kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Kiên Giang ....... 48
2.4.1.1. Tổng quan về tỉnh Kiên Giang ............................................................ 48
2.4.1.2. Thực tiễn hoạt động kinh doanh xăng dầu tại tỉnh Kiên Giang .......... 49
2.4.2. Nhận xét và đánh giá .................................................................................. 51
2.5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ
BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG KINH DOANH XĂNG
DẦU .......................................................................................................................... 51
2.5.1. Một số giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu ................................................................... 51
2.5.1.1. Các quy định về kinh doanh xăng dầu ................................................ 51
2.5.1.2. Các quy định về nghĩa vụ của chủ thể kinh doanh xăng dầu .............. 52
2.5.1.3. Các quy định về cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ................. 53
2.5.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong
kinh doanh xăng dầu ............................................................................................. 55
2.5.2.1. Nâng cao hiệu quả của các chủ thể có thẩm quyền trong việc bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng ................................................................................ 55
2.5.2.2. Xây dựng cơ chế tự vệ cho người tiêu dùng ........................................ 56
2.5.2.3. Một số giải pháp cụ thể khác .............................................................. 57
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 60
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 61
v
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay, với tiến trình hội nhập nền kinh tế quốc tế, các loại hàng hóa, dịch vụ
được phép kinh doanh trên thị trường Việt Nam ngày càng đa dạng và phong phú, tạo
điều kiện cho người tiêu dùng Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc thỏa
mãn nhu cầu tiêu dùng của mình cả về tinh thần và vật chất. Bởi vì ngoài việc người tiêu
dùng được sử dụng các sản phẩm trong nước họ còn được sử dụng các loại hàng hóa,
dịch vụ được sản xuất từ các quốc gia khác nếu như các sản phẩm đó được phép nhập
khẩu và tiêu thụ tại thị trường Việt Nam. Điều này đã làm cho người tiêu dùng Việt Nam
ngày càng có nhiều sự lựa chọn khi họ có nhu cầu cần sử dụng một loại hàng hóa, dịch
vụ nào đấy trong việc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của mình.
Song, bên cạnh các loại hàng hóa, dịch vụ mà các chủ thể kinh doanh trong và
ngoài nước được phép tự do kinh doanh nếu không trái lại các quy định của pháp luật
thì trong thực tế kinh doanh cho thấy hiện nay vẫn còn một số loại hàng hóa, dịch vụ
thiết yếu không thể thiếu trong việc phục vụ hoạt động sản xuất và nhu cầu trong đời
sống của người dân nhưng chỉ có một số chủ thể kinh doanh được phép thực hiện việc
mua bán hoặc cung ứng, chẳng hạn như điện, nước sạch… và đặc biệt là xăng dầu.
Mặc dù xăng dầu chỉ được kinh doanh bởi một số các chủ thể nhất định và là
hàng hóa thuộc diện Nhà nước quản lý về chất lượng cũng như giá cả. Nhưng với bản
chất là hàng hóa, là một sản phẩm cụ thể được phép giao dịch trên thị trường giữa các
chủ thể kinh doanh và người tiêu dùng cho nên trong chừng mực nào đó các chủ thể
kinh doanh phải đảm bảo cho người tiêu dùng hưởng được các quyền lợi cơ bản khi tiến
hành giao dịch, chẳng hạn như người tiêu dùng có quyền được các chủ thể kinh doanh
xăng dầu cung cấp các thông tin cần thiết, được đảm bảo an toàn, được đảm bảo chất
lượng và số lượng sản phẩm .v.v.
Tuy nhiên, thực tế thời gian qua cho thấy, có khá nhiều chủ thể kinh doanh xăng
dầu trong quá trình giao dịch với người tiêu dùng đã thực hiện những cách thức không
lành mạnh để bóc lột, móc túi, thậm chí là xâm hại trực tiếp đến quyền lợi của người
tiêu dùng, ví dụ như thực hiện việc bơm xăng không đủ số lượng hoặc giao xăng có chất
lượng xăng không được đảm bảo đúng như bảng niêm yết .v.v. Chính vì vậy để làm rõ
cơ chế bảo vệ, cũng như các quy định của pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ quyền
1
lợi của người tiêu dùng trong quá trình giao dịch với các chủ thể kinh doanh nói chung,
các chủ thể kinh doanh xăng dầu nói riêng tác giả đã chọn đề tài “Pháp luật về bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu qua thực tiễn tại Kiên Giang
và một số giải pháp hoàn thiện” làm đề tài luận văn Thạc sĩ, cũng như qua đó có những
đóp góp thiết thực mang tính tham khảo đối với các chủ thể quan tâm đến việc giải quyết
các bức xúc còn tồn tại khi quyền lợi người tiêu dùng bị xâm hại khị họ tiến hành giao
dịch với các chủ thể kinh doanh xăng dầu.
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một vấn đề cực kỳ quan trọng và được
Nhà nước đặc biệt quan tâm, đặc biệt từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa. Do vậy ngoài việc Nhà nước ban hành các quy định mang
tính pháp lý như Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999, Luật bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 .v.v. thì cũng đã có nhiều học giả nghiên cứu về
vấn đề bảo vệ người tiêu dùng, chẳng hạn như tác phẩm “Tìm hiểu luật bảo vệ người
tiêu dùng các nước và vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” của Viện
Nhà nước và pháp luật, NXB Lao động, (1999); “Nghiên cứu người tiêu dùng: Những
vấn đề về việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” của Đoàn Văn Trường,
NXB khoa học và kỷ thuật (2003); “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng
- thực trạng và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật” của Dương Thúy Diễm (2009);
“Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng” của Tiến sĩ
Nguyễn Thị Vân Anh - Giảng viên chính khoa luật kinh tế, trường Đại học luật Hà Nội
được đăng trên Tạp chí Luật học số 11/2010, trang 3-11;“Về một số quyền của người
tiêu dùng theo pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” của Thạc sĩ Nguyễn Thị
Thư được đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 11 năm 2011 trang 55-59; Luận
án tiến sĩ “Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam hiện nay”
của Nguyễn Thị Thư (2013);“Bảo vệ quyền được thông tin của người tiêu dùng theo
pháp luật Việt Nam” của Trần Thị Ngọc Hết (2015).
Tuy nhiên đến nay vẫn chưa tìm thấy nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về
việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu. Do đó, trên
cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu của các tác giả trước đó và các quy định của
pháp luật có liên quan, tác giả sẽ đi sâu nghiên cứu các quy định của pháp luật về bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu, đặc biệt trong quá trình nghiên
2
cứu ngoài vấn đề lý luận, thực tiễn nghiên cứu sẽ được tác giả tập trung trên địa bàn tỉnh
Kiên Giang.
3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
3.1. Mục tiêu chung
Mục tiêu của đề tài là làm rõ vấn đề lý luận về các quy định của pháp luật liên
quan đến việc đảm bảo quyền và lợi ích của người tiêu dùng khi họ thực hiện các giao
dịch với các chủ thể kinh doanh xăng dầu. Đồng thời để minh chứng cho các vấn đề lý
luận nêu trên, tác giả sẽ tìm hiểu thực tiễn việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong
kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Qua đó xem xét các vấn đề còn bất
cập và đề xuất các giải pháp hoàn thiện.
3.2. Mục tiêu cụ thể
Để đạt được mục tiêu chung nêu trên, luận văn tập trung phân tích làm rõ các vấn
đề sau:
- Nghiên cứu tổng quát về vấn đề lý luận về người tiêu dùng và bảo vệ quyền
lợi người tiêu dùng.
- Nghiên cứu tổng quát về hoạt động kinh doanh xăng dầu.
- Nghiên cứu về sự cần thiết và khung pháp lý để bảo vệ người tiêu dùng trong
kinh doanh xăng dầu.
- Nghiên cứu các quy định của pháp luật liên quan đến trách nhiệm của chủ thể
kinh doanh xăng dầu đối với người tiêu dùng và quyền của người tiêu dùng trong kinh
doanh xăng dầu.
- Nghiên cứu thực trạng hoạt động kinh doanh xăng dầu và việc bảo vệ quyền
lợi người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Kiên Giang.
Qua đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu.
4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài chỉ nghiên cứu các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng trong kinh doanh xăng dầu và thực trạng hoạt động kinh doanh xăng dầu, cũng
như việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh xăng dầu trên
địa bàn tỉnh Kiên Giang.
3
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan
đến việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng dầu khi người tiêu
dùng thực hiện các giao dịch với các chủ thể kinh doanh xăng dầu.
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Trong quá trình nghiên cứu tác giả luận văn sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy
vật biện chứng để nghiên cứu. Ngoài ra tác giả còn sử dụng các phương pháp như sau:
+ Phương pháp trình bày: Phương pháp này dùng trình bài các quy định của pháp
luật liên quan đến người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh
xăng dầu.
+ Phương pháp phân tích: Phương pháp này dùng để phân tích các quy định của
pháp luật và phân tích tình hình áp dụng các quy định tại tỉnh Kiên Giang.
+ Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này được dùng để đưa ra những kết luận
của từng chương và kết luận của cả luận văn.
6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
Trên cơ sở các vấn đề cốt lõi cần được tập trung làm rõ, ngoài phần mở đầu và
phần kết luận, kết cấu của luận văn sẽ được chia thành hai chương, sau mỗi chương đều
có phần kết luận chương để cô đọng lại vấn đề vừa được giải quyết.
Cụ thể như sau:
- Chương 1. Một số vấn đề cơ bản về người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh
xăng dầu.
Trong chương này, tác giả sẽ tập trung phân tích một số vấn đề cơ bản liên
quan đến hoạt động kinh doanh xăng dầu, chẳng hạn như: khái niệm kinh doanh xăng
dầu, chủ thể tham gia vào hoạt động kinh doanh xăng dầu và quy định của pháp luật
đối với hoạt động này. Ngoài ra những vấn đề cơ bản liên quan đến người tiêu dùng,
sự hình thành và phát triển các quy định của pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền lợi
của người tiêu dùng khi giao dịch với các chủ thể kinh doanh xăng dầu cũng được
phân tích làm rõ.
- Chương 2. Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh doanh xăng
dầu qua thực tiễn trên đại bàn tỉnh Kiên Giang và một số giải pháp hoàn thiện.
Tác giả sẽ tập trung phân tích trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh xăng dầu
đối với người tiêu dùng và quyền của người tiêu dùng khi tiến hành giao dịch với các
4
chủ thể kinh doanh xăng dầu. Các dạng vi phạm mà chủ thể kinh doanh xăng dầu có thể
thực hiện làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng; thực trạng hoạt động kinh
doanh xăng dầu và việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh
xăng dầu trên cả nước nói chung, tại địa bàn tỉnh Kiên Giang nói riêng cùng một số giải
pháp hoàn thiện các hạn chế còn tồn tại cũng được tác giả phân tích cụ thể.
5
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN KINH DOANH XĂNG DẦU VÀ
NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XĂNG DẦU
Chương 1, tác giả sẽ tập trung phân tích một số vấn đề cơ bản liên quan đến
hoạt động kinh doanh xăng dầu và người tiêu dùng. Bên cạnh đó, lược sử về sự hình
thành và phát triển các quy định của pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền lợi của người
tiêu dùng khi giao dịch với các chủ thể kinh doanh xăng dầu cũng được tập trung
phân tích làm rõ.
1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KINH DOANH XĂNG DẦU
1.1.1 Khái niệm kinh doanh kinh doanh xăng dầu
1.1.1.1 Khái niệm xăng dầu
Xăng dầu, với vai trò là một loại hàng hóa đặc biệt, vì vậy không phải bất kỳ chủ
thể kinh doanh nào có được nguồn lực về tài chính cũng có thể thực hiện được việc kinh
doanh, bởi vì để có thể kinh doanh được sản phẩm này, đòi hỏi các chủ thể kinh doanh
phải đảm ứng một số điều kiện nhất định.
Hiện nay, theo quy định của pháp luật đầu tư, kinh doanh xăng dầu được xem là
một trong những ngành nghề kinh đầu tư kinh doanh có điều kiện, muốn thực hiện được
việc đầu tư kinh doanh đối với sản phẩm này, các chủ thể kinh doanh phải đáp ứng một
số điều kiện nhất định, đó có thể là vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an
toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng1. Vậy xăng dầu là gì? Ta có thể
điểm qua một số khái niệm về xăng dầu sau đây:
Xăng dầu là sản phẩm từ dầu mỏ, với thành phần cơ bản là các loại cacbuahydro.
Có đặc điểm chung là rất dễ cháy, đặc biệt khi nén ở áp suất cao chuyển thành thể khí.
Khi cháy chúng bùng sáng thể tích tăng đột ngột và sinh nhiệt.
Bên cạnh cách hiểu trên, xăng dầu còn được hiểu là tên chung để chỉ các sản
phẩm của quá trình lọc dầu mỏ, dùng làm nhiên liệu gồm: xăng động cơ, dầu diezel, dầu
hỏa, dầu mazút, nhiên liệu máy bay; các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ,
không bao gồm các loại khí hóa lỏng. Xăng dầu là sản phẩm từ dầu mỏ với thành phần
cơ bản là các loại cacbuahydro. Tùy theo công dụng, xăng dầu được chia thành: các loại
xăng, dầu hỏa thông dụng, nhiên liệu phản lực, nhiên liệu diezel và dầu bôi trơn,…2
1
Luật Đầu tư 2014 (Luật số: 67/2014/QH13) ngày 26/11/2014, Khoản 1 Điều 7.
2
Một số vấn đề chung về kinh doanh xăng dầu, https://caphesach.wordpress.com/2013/11/30/mot-so-van-de-
chung-ve-kinh-doanh-xang-dau-phan-i/, truy cập ngày 20/12/2017.
6
Ngoài các cách hiểu trên, khái niệm xăng dầu còn được định nghĩa trong nhiều
văn bản pháp lý. Ở mỗi giai đoạn, cách định nghĩa về khái niệm xăng dầu lại hoằn toàn
không giống nhau. Chẳng hạn như trong Nghị định số 55/2007/NĐ-CP thì xăng dầu
được định nghĩa là tên chung để chỉ các sản phẩm của quá trình lọc dầu mỏ, dùng làm
nhiên liệu, bao gồm: xăng động cơ, dầu diesel, dầu hỏa, dầu mazut, nhiên liệu máy bay;
các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao gồm các loại khí hóa lỏng3.
Đến khi Nghị định số 84/2009/NĐ-CP ra đời và có hiệu lực thì khái niệm xăng
dầu có kế thừa một số điểm tương đồng như khái niệm xăng dầu được quy định trong
Nghị định số 55/2007/NĐ-CP, theo đó xăng dầu là tên chung để chỉ các sản phẩm của
quá trình lọc dầu thô, dùng làm nhiên liệu, bao gồm: xăng động cơ, dầu điêzen, dầu hỏa,
dầu madút, nhiên liệu bay; các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao
gồm các loại khí hóa lỏng4. Song hai văn bản pháp lý nêu trên đến nay đã hết hiệu lực
pháp luật.
Hiện nay, khái niệm xăng dầu được quy định tại Nghị định số 83/2014/NĐ-
CP ngày 03/9/2014 về kinh doanh xăng dầu. Theo khoản 1 Điều 3 của văn bản này
thì: “Xăng dầu là tên chung để chỉ các sản phẩm của quá trình lọc dầu thô, dùng làm
nhiên liệu, bao gồm: Xăng động cơ, dầu điêzen, dầu hỏa, dầu madút, nhiên liệu bay;
nhiên liệu sinh học và các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao
gồm các loại khí hóa lỏng và khí nén thiên nhiên”. Khái niệm này cũng được thể hiện
trong văn bản hợp nhất số 12/VBHN-BCT ngày 13/02/2018 của Bộ công thương hợp
nhất Nghị định số 83 nêu trên và Nghị định số 08/2018/NĐ-CP ngày 15 tháng 01
năm 2018 của Chính phủ sửa đổi một số Nghị định liên quan đến điều kiện đầu tư
kinh doanh thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công Thương, có hiệu lực kể từ
ngày 15 tháng 01 năm 2018.
Tuy nhiên, hiện nay theo quy định của văn bản pháp lý hiện hành, xăng dầu được
định nghĩa là tên chung để chỉ các sản phẩm của quá trình lọc dầu thô, dùng làm nhiên
liệu, bao gồm: Xăng động cơ, dầu điêzen, dầu hỏa, dầu madút, nhiên liệu bay; nhiên liệu
sinh học và các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao gồm các loại
khí hóa lỏng và khí nén thiên nhiên5. Nếu so sánh khái niệm xăng dầu này với hai khái
niệm xăng dầu được quy định trong hai văn bản pháp lý trước đó thì ở khái niệm này có
3
Nghị định số 55/2007/NĐ-CP ngày 06/4/2007 của Chính phủ Quy định về kinh doanh xăng dầu, Khoản 1 Điều 3.
4
Nghị định số 84/2009/NĐ-CP ngày 15/10/200 của Chính phủ Về kinh doanh xăng dầu, Khoản 1 Điều 3.
5
Nghị định số 83/2014/NĐ-CP ngày 03/9/2014 của Chính phủ Về kinh doanh xăng dầu, Khoản 1 Điều 3.
7
bổ sung thêm “nhiên liệu sinh học” được xem là xăng dầu, song “khí nén thiên nhiên”
không được xem là xăng dầu.
1.1.1.2 Khái niệm kinh doanh xăng dầu
Ở nội dung trên, khái niệm xăng dầu đã được tác giả phân tích cụ thể với nhiều
góc độ. Song tóm lại, xăng dầu là khái niệm được dùng chung, là tên được dùng để chỉ
các sản phẩm của quá trình lọc dầu. Do đó, các chủ thể kinh doanh, khi đáp ứng đủ các
điều kiện để tham gia vào đầu tư kinh doanh đối với sản phẩm này, thì họ có thể tham
gia ở một, một số hay tất cả các công đoạn của quá trình sản xuất cho đến quá trình tiêu
thụ của sản phẩm xăng dầu?
Vì vậy, để hiểu rõ như thế nào là kinh doanh xăng dầu, trước tiên ta cần biết được
như thế nào là kinh doanh? Theo đó khái niệm kinh doanh được ghi nhận lần đầu tiên
trong Luật doanh nghiệp năm 1999, sau đó tiếp tục được kế thừa và ghi nhận trong Luật
doanh nghiệp năm 2005, quy định: Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số
hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc
cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi6.
Hiện nay, Luật doanh nghiệp năm 2014 ra đời và có hiệu lực pháp luật, bên tromg
nó vẫn có điều khoản cụ thể định nghĩa về khái niệm kinh doanh, cụ thể kinh doanh
được hiểu là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình,
đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm
mục đích sinh lợi7. Nghĩa là các chủ thể kinh doanh, có thể tham gia thực hiện một, một
số hoặc tất cả các khâu của cả một quá trình đầu tư cho đến khi tiêu thụ sản phẩm hay
cung ứng dịch vụ, tất nhiên là với mục đích sinh lợi - đây là điểm giống nhau cơ bản
giữa hoạt động kinh doanh và hoạt động thương mại.
Tuy nhiên, do là một loại sản phẩm kinh doanh có điều kiện, cho nên hoạt động
kinh doanh xăng dầu ngoài việc được quy định trong các văn bản pháp lý chung, điều
chỉnh tất cả các hoạt động kinh doanh. Việc kinh doanh đối với sản phẩm này còn được
quy định trong các văn bản pháp lý chuyên ngành riêng biệt. Cụ thể trong Nghị định số
55/2007/NĐ-CP, quy định kinh doanh xăng dầu bao gồm các hoạt động kinh doanh như
xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất xăng dầu; nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất,
chế biến xăng dầu; sản xuất, chế biến xăng dầu; phân phối xăng dầu tại thị trường trong
6
Luật doanh nghiệp 2005 (Luật số: 60/2005/QH11) ngày 29/11/2005 (hết hiệu lực), Khoản 2 Điều 4.
7
Luật doanh nghiệp 2014 (Luật số: 68/2014/QH13) ngày 26/11/2014, Khoản 16 Điều 4.
8