Luận văn nghiên cứu xây dựng phân loại tiêu dùng theo mục đích hộ gia đình và phân loại chi tiêu theo chức năng của chính phủ áp dụng ở việt nam

  • 112 trang
  • file .pdf
Tæng côc Thèng kª
B¸o c¸o tæng hîp
KÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc
§Ò tµi cÊp c¬ së
§Ò tµi: Nghiªn cøu x©y dùng ph©n lo¹i tiªu dïng theo
môc ®Ých hé gia ®×nh vµ ph©n lo¹i chi tiªu theo chøc
n¨ng cña ChÝnh phñ ¸p dông ë ViÖt Nam
§¬n vÞ chñ tr×: Vô Ph−¬ng ph¸p chÕ ®é Thèng kª
Chñ nhiÖm: Cö nh©n TrÇn TuÊn H−ng
Th− ký: Cö nh©n NguyÔn ThÞ Hµ
6662
20/11/2007
Hµ Néi, n¨m 2006
Môc lôc
Trang
®Æt vÊn ®Ò 3
I- Sù cÇn thiÕt ph¶i nghiªn cøu ph©n lo¹i tiªu dïng theo môc 3
®Ých cña hé gia ®×nh vµ ph©n lo¹i chi tiªu theo chøc n¨ng cña
ChÝnh phñ
II. Néi dung nghiªn cøu 6
PhÇn I. c¬ së lý luËn x©y dùng ph©n lo¹i tiªu dïng 6
theo môc ®Ých cña hé gia ®×nh vµ ph©n lo¹i chi tiªu
theo chøc n¨ng cña chÝnh phñ
I. Môc ®Ých sö dông c¸c ph©n lo¹i 6
II. §¬n vÞ ph©n lo¹i 7
III. CÊu tróc ph©n lo¹i vµ viÖc xö lý mét sè vÊn ®Ò khi ph©n lo¹i 8
IV. C¸c ph©n lo¹i cã liªn quan 13
PhÇn II. Thùc tr¹ng sö dông ph©n lo¹i tiªu dïng
theo môc ®Ých cña hé gia ®×nh vµ PH¢N LO¹I CHI TI£U
THEO CHøC N¡NG CñA CHÝNH PHñ ë VIÖT NAM
I. Tæng quan vÒ viÖc sö dông ph©n lo¹i tiªu dïng theo môc ®Ých 13
cña hé gia ®×nh trong ®iÒu tra møc sèng hé gia ®×nh ë ViÖt nam
II. Mét sè nÐt vÒ sö dông ph©n lo¹i chi tiªu theo chøc n¨ng cña 19
ChÝnh phñ trong x©y dùng môc lôc ng©n s¸ch
PhÇn III. ®Ò xuÊt X©y dùng ph©n lo¹i tiªu dïng theo 21
môc ®Ých cña hé gia ®×nh vµ ph©n lo¹i chi tiªu theo
chøc n¨ng cña chÝnh phñ
II. Ph©n lo¹i tiªu dïng theo môc ®Ých cña hé gia ®×nh 21
1. Danh môc 22
2. Gi¶i thÝch 24
I. Ph©n lo¹i chi tiªu theo chøc n¨ng cña ChÝnh phñ 49
1. Danh môc 50
2. Gi¶i thÝch 52
kÕt luËn vµ kiÕn nghÞ 80
I. KÕt luËn 80
II. KiÕn nghÞ 81
Danh s¸ch nh÷ng s¶n phÈm hoµn thµnh cña ®Ò tµi 82
Tµi liÖu tham kh¶o 83
2
®Æt vÊn ®Ò
I. Sự cần thiết phải nghiên cứu, xây dựng phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ
gia đình và phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ.
Một trong những phương pháp nghiên cứu hiện tượng kinh tế xã hội nói chung,
phương pháp nghiên cứu, phân tích thống kê nói riêng là chia tổng thể nghiên cứu ra
thành những bộ phận có những đặc điểm khác nhau theo một đặc điểm nào đó; chẳng
hạn: để nghiên cứu tổng thể dân số theo giới tính người ta chia tổng thể này thành hai bộ
phận là nam và nữ; hay nghiên cứu tổng thể hộ gia đình người ta chia tổng thể này theo
mức thu nhập bình quân của hộ thành nhiều loại….Việc phân chia như vậy giúp ta đánh
giá chính xác và đầy đủ hơn về tổng thể và qua đó có thể thấy được xu hướng phát triển
của tổng thể. Điều này là hữu ích cho các nhà lãnh đạo, quản lý, trong việc lập kế hoạch,
hoạch định các chính sách phát triển kinh tế xã hội. Trong thống kê, phương pháp này
được gọi là phân tổ. Đặc điểm cơ bản của phương pháp phân tổ được thể hiện ở một số
điểm như sau:
- Đối với tổng thể là sự phân chia thành các tổ (tiểu tổ);
- Đối với các đơn vị tổng thể là sự tập hợp sắp xếp vào cùng tổ (tiểu tổ);
- Các đơn vị được sắp xếp vào cùng tổ có tính chất giống nhau hoặc gần giống
nhau theo một đặc điểm nào đó theo mục đích nghiên cứu;
- Các tổ khác nhau có tính chất và đặc điểm khác nhau.
Kết quả của phương pháp này là hình thành các bảng phân loại, phân tổ. Đây là
phương pháp cần thiết và thường dùng trong công tác thống kê. Áp dụng phương pháp
này, và để thống nhất chuẩn hoá trong so sánh, Thống kê thế giới nói chung và Thống kê
Việt Nam nói riêng cần phải xây dựng các bảng phân loại. Trên thế giới Hệ thống bảng
phân loại tương đối hoàn chỉnh và được cập nhật và sửa chữa thường xuyên, tuy nhiên ở
Việt Nam còn thiếu rất nhiều bảng phân loại, hơn nữa nhiều bảng phân loại đã lạc hậu
không còn phản ánh chính xác sự thay đổi hiện tượng kinh tế xã hội.
Xuất phát từ sự phân tích ở trên, việc nghiên cứu và xây dựng các bảng phân loại
nói chung và Phân loại chi tiêu theo mục đích nói riêng là cần thiết thể hiện ở 2 điểm sau
đây:
1. Xây dựng phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình và phân loại
chi tiêu theo chức năng của Chính phủ nhằm hoàn thiện Hệ thống các bảng phân
loại thống kê Việt Nam.
Để thấy rõ hệ thống các bảng phân loại thống kê thế giới và Việt Nam ta có bảng
so sánh tổng quát như sau:
C¸c b¶ng ph©n lo¹i Thèng kª quèc tÕ C¸c b¶ng ph©n lo¹i Thèng kª ViÖt nam
Tªn b¶ng ph©n lo¹i C¬ quan Tªn b¶ng ph©n lo¹i C¬ quan
ban hµnh ban hµnh
I. Ph©n lo¹i c¸c ho¹t ®éng I. Ph©n lo¹i c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ kinh tÕ
1. Ph©n ngµnh chuÈn quèc tÕ UNSD 1. HÖ thèng ngµnh kinh tÕ quèc ChÝnh
®èi víi c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ d©n ViÖt Nam (VSIC 1994) phñ -
(ISIC-Dù th¶o Rev.4) TCTK
2. Ph©n ngµnh chung c¸c EUROSTAT
ho¹t ®éng kinh tÕ trong céng
®ång Ch©u ¢u (NACE
3
Rev.1)
3. HÖ thèng ngµnh B¾c Mü Thèng kª Danh môc ngµnh nghÒ kinh Bé KH &
(NAICE-Canada, Mü, Canada-Mü- doanh sö dông trong ®¨ng ký §T-
Mªhic«) Mªhic«) kinh doanh - 2001 TCTK
II. Ph©n lo¹i s¶n phÈm II. Ph©n lo¹i s¶n phÈm
1.Ph©n lo¹i s¶n phÈm träng UNSD 1. HÖ thèng s¶n phÈm chñ yÕu TCTK
t©m (CPCVer1.0) (VCPC)
2. HÖ thèng c¸c s¶n phÈm C¬ quan H¶i 2. Danh môc hµng ho¸ xuÊt TCHQ-
®iÒu hoµ (HS) quan vµ thuÕ nhËp khÈu (VLEIC) TCTK)
vô thÕ giíi
3. Ph©n lo¹i s¶n phÈm UNSD
th−¬ng m¹i quèc tÕ (SITC
Rev.3)
4. Ph©n lo¹i c¸c danh môc UNSD
kinh tÕ réng trªn c¬ së SITC
(BEC)
5. Ph©n lo¹i s¶n phÈm theo EUROSTAT
ho¹t ®éng (CPA)
III. Ph©n lo¹i chi tiªu theo III. Ph©n lo¹i chi tiªu theo
môc ®Ých môc ®Ých
1. Ph©n lo¹i chi tiªu theo UNSD
chøc n¨ng cña ChÝnh phñ
(COFOG)
2. Ph©n lo¹i tiªu dïng c¸ UNSD
nh©n theo môc ®Ých
(COICOP)
3. Ph©n lo¹i theo môc ®Ých UNSD
c¸c c¬ së phi lîi nhuËn phôc
vô hé gia ®×nh (COPNI)
4. Ph©n lo¹i chi tiªu cña nhµ UNSD
s¶n xuÊt theo môc ®Ých
(COPP)
IV. Ph©n lo¹i viÖc lµm, IV. Ph©n lo¹i viÖc lµm, nghÒ
nghÒ nghiÖp vµ gi¸o dôc nghiÖp vµ gi¸o dôc
1. Ph©n lo¹i quèc tÕ vÒ t×nh
tr¹ng viÖc lµm (ICSE-93)
2. Ph©n lo¹i chuÈn nghÒ 1. Ph©n lo¹i nghÒ nghiÖp
nghiÖp (ISCO-88) (VSCO-99)
3. Ph©n lo¹i quèc tÕ vÒ gi¸o 2.Ph©n lo¹i gi¸o dôc ®µo t¹o
dôc (ISCED1997) ViÖt Nam (VSCED- 99)
V. X· héi vµ søc khoÎ V. X· héi vµ søc khoÎ
1. Ph©n lo¹i thèng kª quèc
tÕ vÒ bÖnh tËt vµ c¸c vÊn ®Ò
søc khoÎ cã liªn quan (ICD)
2. Ph©n lo¹i quèc tÕ vÒ chøc
n¨ng, bÖnh tËt vµ søc khoÎ
(ICF)
VI. Quèc gia vµ vïng VI. Quèc gia vµ vïng
4
1. M· chuÈn quèc gia vµ 1. Danh môc c¸c ®¬n vÞ hµnh
vïng cho sö dông thèng kª chÝnh ViÖt Nam (VLAD)
(M49)
VII. Kh¸c VII. Kh¸c
1. Ph©n lo¹i c¸n c©n thanh IMF 1. B¶ng danh môc c¸c thµnh
to¸n (BOP) phÇn d©n téc ViÖt Nam
2. Ph©n lo¹i c¸n c©n dÞch vô IMF 2. B¶ng danh môc c¸c c¬ quan
(EBOPS) hµnh chÝnh sù nghiÖp, c¸c tæ
chøc chÝnh trÞ, chÝnh trÞ x· héi,
tæ chøc x· héi nghÒ nghiÖp, tæ
chøc x· héi
3. Ph©n lo¹i quèc tÕ thö UNSD
nghiÖm vÒ c¸c ho¹t ®éng
cho viÖc thèng kª sö dông
thêi gian (ICATUS)
4. Ph©n lo¹i c¸c ho¹t ®éng EUROSTAT
vµ chi phÝ b¶o vÖ m«i tr−êng
(CEPA)
2. Xây dựng phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình và phân loại
chi tiêu theo chức năng của Chính phủ là một phần trong hệ thống các bảng phân
loại chi tiêu theo mục đích nhằm đảm bảo sự tiếp cận các chuẩn hoá đảm bảo hội
nhập của Thống kê Việt Nam với thống kê khu vực và thế giới
Tháng 3 năm 1999, tại cuộc họp lần thứ 33, Hội đồng Thống kê Liên hợp quốc
thông qua các bản sửa đổi cho 4 phân loại chi tiêu theo mục đích: Phân loại chi tiêu theo
chức năng của Chính phủ (COFOG), phân loại tiêu dùng cá nhân theo mục đích sử dụng
(COICOP), phân loại chi tiêu theo mục đích của các tổ chức phi lợi nhuận phục vụ hộ gia
đình (COPNI) và phân loại chi tiêu của nhà sản xuất theo mục đích (COPP).
Việc sửa đổi các phân loại chi tiêu theo mục đích xuất phát từ yêu cầu của thống
kê tài khoản quốc gia năm 1993 trong quá trình thực hiện và phát triển ở các quốc gia của
Hệ thống này. Tài khoản 1993 bao gồm 04 phân loại chi tiêu theo mục đích. Bốn phân
loại này như sau:
COFOG Phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ
COICOP Phân loại tiêu dùng theo mục đích hộ gia đình
COPNI Phân loại chi tiêu theo mục đích của các cơ sở phi lợi nhuận phục
vụ hộ gia đình
COPP Phân loại chi tiêu của nhà sản xuất theo mục đích
COFOG, COICOP, COPNI và COPP được chia ra làm 3 mức độ chi tiết như sau:
01 Cấp độ 2 số
01.1 Cấp độ 3 số
01.1.1 Cấp độ 4 số
Các cấu trúc này dựa trên các cấu trúc các bản phân loại lần trước có tên gọi là:
Phân loại theo chức năng của Chính phủ xuất bản năm 1980, Phân loại hàng hoá và dịch
vụ hộ gia đình trong tài khoản quốc gia 1968 và Phân loại theo mục đích của các đơn vị
5
phi lợi nhuận phục vụ hộ gia đình trong TKQG 1968 và Phân loại chi tiêu của nhà sản
xuất theo mục đích bản dự thảo năm 1975.
Việc cấu trúc lại và giải thích lại do các phân loại do tổ chức Hợp tác phát triển
Châu Âu và Thống kê Liên Hợp Quốc thực hiện. OECD, phối hợp chặt chẽ với Thống kê
Châu Âu “EUROSTAT”, có trách nhiệm thực hiện COFOG, COICOP và COPNI. Cơ
quan thống kê Liên Hợp Quốc có trách nhiệm thực hiện COPP.
Như vây trên cơ sở các bản phân loại này, Việt Nam cũng như các quốc gia khác
có điều kiện để nghiên cứu và xây dựng các phân loại quốc gia của mình.
II. Nội dung nghiên cứu
Xuất phát từ sự cần thiết đã trình bày trên, Ban chủ nhiệm đề tài đã triển khai các nội
dung nghiên cứu như sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình và
phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ;
- Tổng quan về sử dụng phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình trong
các cuộc điều tra mức sống hộ gia đình ở Việt Nam;
- Một số nét về sử dụng phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ thể hiện
trong mục lục ngân sách;
- Đề xuất Phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình và Phân loại chi tiêu
theo chức năng của Chính phủ áp dụng ở Việt Nam.
PHẦN I. CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÂN LOẠI TIÊU DÙNG THEO MỤC ĐÍCH CỦA
HỘ GIA ĐÌNH VÀ PHÂN LOẠI CHI TIÊU THEO CHỨC NĂNG CỦA CHÍNH
PHỦ.
I. Mục đích sử dụng các phân loại
1. Mục đích chung
Các phân loại trên được xây dựng để phân loại các giao dịch tài chính được thực
hiện bởi hộ gia đình (COICOP), Chính phủ (COFOG), nó thể hiện ở kết quả trong việc
chi trả số tiền hoặc chi để có được tài sản bằng tiền mặt hoặc tài sản lưu động hoặc chi trả
cho lao động và các dịch vụ khác, đạt được các tài sản tài chính hoặc tạo ra các nghĩa vụ
tài chính. Cụ thể là:
- COICOP được sử dụng chỉ để phân loại chi tiêu cho tiêu dùng cá nhân của hộ
gia đình, và phần chuyển cho cá nhân tiêu dùng của tổ chức không vị lợi phục vụ hộ gia
đình và của Chính phủ.
- COFOG được sử dụng để phân loại các giao dịch tài chính, bao gồm chi tiêu cho
tiêu dùng cuối cùng, tiêu dùng trung gian, đầu tư tài sản và chuyển giao vốn và tài sản lưu
động do Chính phủ thực hiện.
Các sử dụng trên có thể được phân tích như sau:
Thứ nhất liên quan đến việc sử dụng COFOG. Các dịch vụ của Chính phủ có thể
mang lợi ích cho hộ gia đình và các cá nhân hoặc tập thể. COFOG dùng để phân biệt giữa
các dịch vụ cá nhân và công cộng do Chính phủ cung cấp.
Thứ hai chúng được sử dụng để cung cấp cho các loại thống kê về chi tiêu liên
quan đến Chính phủ và hộ gia đình. Ví dụ, COFOG chỉ ra các chi tiêu của Chính phủ về y
tế, giáo dục, bảo vệ xã hội, bảo vệ môi trường cũng như các vấn đề về tài chính, đối
ngoại, quốc phòng các vấn đề an ninh và trật tự xã hội. COICOP chỉ ra các chi tiêu của
gia đình về lương thực, quần áo, nhà cửa, y tế và giáo dục,…
6
Thứ ba các phân loại này cung cấp cho người sử dụng phương tiện để tổng hợp,
tính toán hệ thống các phân tích đặc thù. Ví dụ:
- Khi nghiên cứu năng suất lao động, các nhà nghiên cứu thường đánh giá “nguồn
nhân lực”. Chỉ tiêu này thường được rút ra từ các chi tiêu về giáo dục. Các phân loại chi
tiêu theo mục đích chỉ ra chi tiêu về giáo dục do hộ gia đình, Chính phủ thực hiện
- Một khía cạnh khác trong nghiên cứu quá trình tăng trưởng kinh tế là các nhà
nghiên cứu thích xem xét một số hoặc tất cả các chi tiêu về nghiên cứu và triển khai (R
và D) cũng như các đầu tư vốn hơn là các tiêu dùng trung gian. COFOG xem xét R và D
một cách riêng biệt;
- Trong nghiên cứu chi tiêu hộ gia đình và tích luỹ, một số nhà nghiên cứu phát
hiện ra rằng sẽ hữu ích nếu xem xét những chi tiêu cho tài sản lâu bền hơn là các chi tiêu
hiện hành. COICOP xác định rất rõ ràng các chi tiêu về hàng hoá lâu bền này.
- Trong nghiên cứu ảnh hưởng của phát triển kinh tế tác động tới môi trường, các
nhà nghiên cứu thường cần các thông tin về chi tiêu để khắc phục hoặc phòng ngừa các
thiệt hại về môi trường. Bảo vệ môi trường cũng được đưa ra trong COFOG.
2. Mục đích cụ thể
2.1. Phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình
- COICOP là một phần trong SNA 1993, nhưng nó cũng được sử dụng trong 3
lĩnh vực thống kê: điều tra thu chi hộ gia đình, chỉ số giá tiêu dùng và tính so sánh quốc
tế của GDP và các lĩnh vực tiêu dùng khác.
- Những mục tiêu được xác định trong COICOP dựa trên cơ sở phân loại chi tiêu
dùng đã được các cơ quan thống kê quốc gia phát triển cho mục đích sử dụng riêng nhằm
phục vụ cho các loại ứng dụng phân tích. Ví dụ, những hộ gia đình có thu nhập thấp
thường sử dụng phần lớn ngân quỹ của họ vào việc mua thức ăn, quần áo và nhà cửa,
trong khi những hộ giàu thường dùng phần lớn vào việc du lịch, giáo dục, sức khỏe và
giải trí.
2.2. Phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ (COFOG)
- COFOG cho phép xác định xu hướng chi tiêu của Chính phủ theo các chức năng
cụ thể hoặc theo mục đích ở từng thời gian. Điều này đảm bảo việc sử dụng để so sánh
chi tiêu của Chính phủ theo thời gian. Đồng thời việc sử dụng phân loại này cũng bảo
đảm không lệ thuộc vào cấu trúc tổ chức của chính phủ vì rằng qua thời gian cấu trúc tổ
chức có thể thay đổi.
- COFOG cũng được sử dụng để so sánh giữa các nước trong việc mở rộng các
chức năng của Chính phủ về kinh tế xã hội. Vì rằng COFOG điều hoà sự thay đổi về tổ
chức của Chính phủ trong một quốc gia, và điều này không phân biệt đối với sự khác
nhau về tổ chức Chính phủ giữa các quốc gia.
- Một ứng dụng nữa của COFOG là nhằm xác định chi tiêu của Chính phủ chuyển
cho các gia đình, cá nhân và được đưa vào nhóm ngành cấp 2 số 14 của COICOP từ đó
phục vụ việc tổng hợp SNA 1993 tiêu dùng thực tế cuối cùng của hộ gia đình (hoặc tiêu
dùng thực tế của cá nhân).
II. Đơn vị phân loại
1. Đối với phân loại tiêu dùng theo mục đích sử dụng của hộ gia đình (COICOP)
- Về tiêu dùng hộ gia đình trong ngành 01 đến 12, đơn vị của phân loại là chi tiêu
về hàng hóa và dịch vụ. Đối với các ngành của COICOP từ 13 đến 14 là các giao dịch
đơn liên quan đến các chi tiêu của Chính phủ và các đơn vị không vị lợi chuyển cho cá
7
nhân (hộ gia đình). Điểm quan trọng là có nhiều hàng hoá và dịch vụ được sử dụng với
nhiều mục đích cần được xem xét cụ thể để đưa vào mục đích thích hợp
2 .Đối với phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ (COFOG)
- Các đơn vị phân loại về nguyên tắc là các giao dịch đơn. Điều này có nghĩa là
mỗi hoạt động mua, chi trả tiền công, chuyển nhượng, chi tiêu hoặc các chi trả khác cần
được xếp một mã COFOG tuỳ thuộc vào chức năng của của các giao dịch thực hiện. Điều
đó chứng tỏ rằng nguyên tắc này tuân thủ một cách chặt chẽ đến các chuyển nhượng vốn
và tài sản lưu động và thu nhập thuần của tài sản tài chính.
- Một điều cần lưu ý khi xác định đơn vị phân loại là các cơ quan của Chính phủ
chứ không phải là các giao dịch sẽ dẫn đến tình trạng là việc các đơn vị nhỏ nhất được
xác định có thể thực hiện nhiều hơn một chức năng COFOG đưa ra. Đối với những
trường hợp này có thể căn cứ vào thời gian làm việc dành cho các chức năng khác nhau
hoặc căn cứ vào chi tiêu theo chức năng trong tổng số chi tiêu để sắp xếp.
III. Cấu trúc của phân loại và việc xử lý một số vấn đề khi phân loại
1. Đối với phân loại tiêu dùng hộ gia đình theo mục đích (COICOP)
1.1. Cấu trúc phân loại
- Cấp 1 gồm 14 mục được ký hiệu từ mục 01 đến 14:
01. Thực phẩm và đồ uống không cồn
02. Đồ uống có cồn, thuốc lá và chất gây nghiện
03. Quần áo và giày dép
04. Nhà ở, điện ga nước và nhiên liệu khác dùng cho hộ gia đình
05. Đồ đạc, thiết bị gia đình và đồ gia dụng khác
06. Y tế
07. Vận tải
08. Truyền thông
09. Giải trí và văn hoá
10. Giáo dục
11. Nhà hàng và khách sạn
12. Hàng hoá và dịch vụ khác chưa phân vào đâu
13. Chi tiêu dùng cá nhân của các tổ chức không vị lợi phục vụ hộ gia đình
(NPISHs)
14. Chi tiêu dùng cá nhân của khu vực nhà nước
- Cấp 2 gồm 58 mục được ký hiệu bằng 03 chữ số. Các mục cấp 2 được chia chi
tiết theo từng khoản chi tiêu lớn của hộ gia đình và phần chi tiêu cho cá nhân của các cơ
sở phi lợi nhuận phục vụ hộ gia đình và của Chính phủ
- Cấp 3 gồm 157 mục đuợc ký hiệu bằng 4 chữ số. Các mục cấp 3 được chia chi
tiết theo các mục cấp 2.
Khái quát số lượng các mục theo từng cấp thể hiện ở bảng sau:
Các ngành cấp I Cấp II Cấp III
01. Thực phẩm và đồ uống không cồn 2 11
02. Đồ uống có cồn, thuốc lá và chất gây nghiện 3 5
03. Quần áo và giày dép 2 6
04. Điện ga nước và nhiên liệu khác dùng cho hộ gia 5 15
đình
8
05. Đồ đạc, thiết bị gia đình và đồ gia dụng khác 6 12
06. Y tế 3 7
07. Vận tải 3 14
08. Truyền thông 3 3
09. Giải trí và văn hoá 6 21
10. Giáo dục 5 5
11. Nhà hàng và khách sạn 2 3
12. Hàng hoá và dịch vụ khác chưa phân vào đâu 7 15
13. Chi tiêu dùng cá nhân của các tổ chức không vị lợi 6 22
phục vụ hộ gia đình (NPISHs)
14. Chi tiêu dùng cá nhân của khu vực Nhà nước 5 18
Tổng số 58 157
1.2. Những vấn đề nảy sinh trong việc phân loại tiêu dùng theo mục đích hộ gia
đình
* Vấn đề tiêu dùng cá nhân
COICOP được sử dụng để xác định chi tiêu dùng cá nhân trong 3 khu vực thể
chế: hộ gia đình, khu vực không vị lơi phục vụ hộ gia đình (NPISHs) và khu vực Nhà
nước nói chung. Chi tiêu dùng cá nhân là những khoản chi từ quỹ của mỗi cá nhân và của
mỗi hộ gia đình. Cụ thể gồm:
- Tất cả chi tiêu dùng của hộ gia đình được xác định là của cá nhân; Trong
COICOP từ Ngành 01 đến 12 đưa ra mục đích của tiêu dùng;
- Tất cả chi tiêu dùng của NPISHs đã được điều chỉnh theo thu nhập hộ gia đình;
COICOP Ngành 13 xác định mục đích chi tiêu của NPISHs;
- Chỉ có một số chi tiêu dùng của khu vực Nhà nước nói chung được xác định như
với cá nhân. Chi tiêu dùng các dịch vụ công, quốc phòng, yêu cầu công cộng, các hoạt
động kinh tế, bảo vệ môi trường, phát triển gia đình và cộng đồng được coi là các phúc
lợi của cộng đồng hơn là của các hộ gia đình cá nhân và nó được loại ra khỏi COICOP.
COICOP ngành 14 xác định chi tiêu của Chính phủ và phân loại chúng bằng mục đích, gồm
có y tế, giáo dục, bảo trợ xã hội, giải trí và văn hóa;
- Trong SNA 1993, chi tiêu dùng cá nhân của cả NPISHs và của Chính phủ đều
được coi là “các khoản chuyển nhượng xã hội” và được đưa thêm vào chi tiêu dùng cá
nhân hộ gia đình để duy trì một tập hợp gọi là: “tiêu dùng thực tế của hộ gia đình” (hoặc
“tiêu dùng cá nhân thực tế”). Bằng cách tập hợp các chi phí liên quan tới hộ gia đình,
NPISHs và Chính phủ. COICOP xác định tiêu dùng và tổng hợp, phân loại chúng theo
mục đích đã được thiết kế.
- Vấn đề hàng hóa và dịch vụ đa mục đích
+ Đa số các hàng hóa và dịch vụ có thể quy rõ cho một mục đích riêng, nhưng
một số hàng hóa và dịch vụ quy vào nhiều hơn một mục đích. Lấy ví dụ, xăng cho xe mô
tô có thể được phân loại vào nhóm phương tiện có động cơ trong vận tải hoặc nhóm các
phương tiện trong giải trí, xe trượt tuyết và xe đạp mà có thể được mua cho vận chuyển
hoặc giải trí. Để giải quyết những trường hợp này quy tắc chung phải tuân thủ để gắn
hàng hóa và dịch vụ đa mục đích vào các ngành là phải chỉ ra mục đích nổi bật của
chúng. Do đó, nhiên liệu cho xe gắn máy được đưa vào nhóm Vận tải. Do mục đích sử
dụng giữa các quốc gia là rất khác nhau nên nhóm ngành đa mục đích này sẽ được gắn
cho các nhóm thể hiện mục đích chính trong các quốc gia là đặc biệt quan trọng.
9
+ Ví dụ của nhóm đa mục đích khác gồm có: thức ăn được tiêu dùng ngoài gia
đình, thuộc nhóm Nhà hàng và khách sạn chứ không phải trong nhóm Thức ăn và đồ
uống không cồn; xe tải (kéo theo đồ cắm trại) ở trong nhóm Giải trí và văn hóa chứ
không phải nhóm Vận tải; giầy chơi bóng rổ và giầy chơi các môn thể thao khác hàng
ngày hoặc quần áo thể dục nằm trong nhóm Quần áo và giầy dép chứ không nằm trong
nhóm Giải trí và văn hóa.
- Vấn đề hàng hóa và dịch vụ có mục đích hỗn hợp
+ Những khoản chi tiêu riêng lẻ thỉnh thoảng có thể bao gồm một số hàng hóa và
dịch vụ nhằm phục vụ ít nhất 02 mục đích khác nhau. Lấy ví dụ, chi phí cho một chuyến
du lịch trọn gói sẽ bao gồm cả việc chi trả cho việc đi lại, nghỉ ngơi, dịch vụ giải trí, trong
khi đó các dịch vụ giáo dục có thể bao gồm việc chi trả cho chăm sóc y tế, đi lại, nghỉ
ngơi, tiền ăn hàng tháng, và các dịch vụ giáo dục khác…Những khoản chi tiêu có từ 2
mục đích trở lên được xác định trong từng trường hợp cụ thể nhằm phục vụ cho mục đích
thống kê nhằm dự báo trước các khả năng và các điều kiện thực tế trên cơ sở số liệu sẵn
có. Do đó, việc chi trả cho chuyến du lịch trọn gói được nằm trong nhóm ngành Du lịch
trọn gói mà không cần phải tách biệt riêng rẽ những mục đích của nó như là đi lại, nghỉ
ngơi hoặc giải trí. Việc chi trả cho dịch vụ giáo dục, nói cách khác, được phân bổ ngoài
nhóm ngành Giáo dục, Y tế, Vận chuyển, Nhà hàng và Khách sạn và Giải trí, văn hóa.
+ Hai ví dụ khác của nhóm đa mục đích này là: chi tiêu cho dịch vụ bệnh viện với
những bệnh nhân nhập viện sẽ bao gồm chi trả cho các điều trị y tế, giường bệnh và nghỉ
ngơi; và dịch vụ vận chuyển bao gồm cả ăn uống và nghỉ ngơi sẵn trong giá vé. Chi tiêu
cho dịch vụ bệnh viện cho bệnh nhân nhập viện nằm trong ngành Dịch vụ Bệnh viện và
chi tiêu cho dịch vụ vận chuyển bao gồm cả nghỉ ngơi và giải trí nằm trong nhóm Dịch vụ
Vận chuyển.
- Vấn đề hình thức sản xuất
+ Hầu hết các ngành đều bao gồm hàng hóa và dịch vụ. Những ngành có hàng hóa
đều có ghi là ND, SD hoặc D có nghĩa tương ứng là “không dùng lâu bền”, “bán lâu bền”
hoặc “lâu bền”. S chỉ các nhóm ngành “dịch vụ” Sự phân biệt giữa hàng hóa không dùng
lâu bền với hàng hóa lâu bền là dựa trên cơ sở hàng hóa đó có thể được sử dụng chỉ một
lần duy nhất, hoặc được sử dụng nhiều lần hay liên tục trong hơn 1 năm. Hơn nữa, các
sản phẩm được sử dụng lâu bền như: ô tô, tủ lạnh, máy giặt và vô tuyến, đều có giá cả
khá cao. Hàng bán lâu bền khác so với hàng lâu bền ở tuổi thọ của sản phẩm, mặc dù
cũng hơn 1 năm nhưng thường là tuổi thọ sử dụng ngắn hơn và giá cả thì thấp hơn.
+ Một số ngành bao gồm cả hàng hóa và dịch vụ bởi vì trên thực tế rất khó tách
biệt chúng ra là hàng hóa hay là dịch vụ. Những ngành này thường được gắn vào chữ S,
khi phần dịch vụ là chính. Tương tự như vậy, có những nhóm ngành bao gồm cả hàng
hóa không sử dụng lâu dài và hàng hóa bán sử dụng lâu dài hoặc hàng hóa bán sử dụng
lâu dài và hàng hóa sử dụng lâu dài. Một lần nữa, những ngành này được quy định là ghi
ND, SD, hoặc D tùy theo loại hàng hóa được coi là quan trọng nhất.
2. Đối với phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ (COFOG)
2.1. Cấu trúc: COFOG được chia thành 03 cấp:
- Cấp 1 gồm 10 mục được ký hiệu từ mục 01 đến 10: Mô tả những chức năng
chính và chung của chính phủ ở các quốc gia gồm:
01 Các dịch vụ công nói chung
02 Quốc phòng
03 Trật tự an toàn xã hội
10
04 Hoạt động kinh tế
05 Bảo vệ môi trường
06 Nhà ở và phúc lợi cho cộng đồng
07 Y tế
08 Giải trí, văn hóa và tôn giáo
09 Giáo dục
10 Bảo trợ xã hội
- Cấp 2 gồm 69 mục được ký hiệu bằng 03 chữ số. Các mục cấp 2 được chia chi
tiết theo từng chức năng lớn của Chínhphủ
- Cấp 3 gồm 109 mục được ký hiệu bằng 4 chữ số. Các mục cấp 3 được chia chi
tiết theo các mục cấp 2.
Khái quát số lượng các mục theo từng cấp thể hiện ở bảng sau:
Các ngành cấp I Cấp II Cấp III
01. Các dịch vụ công nói chung 08 13
02. Quốc phòng 05 05
03. Trật tự an toàn xã hội 06 06
04. Hoạt động kinh tế 09 32
05. Bảo vệ môi trường 06 06
06. Nhà ở và phúc lợi cho cộng đồng 06 06
07. Ytế 06 14
08. Giải trí, văn hóa và tôn giáo 06 06
09. Giáo dục 08 11
10. Bảo trợ xã hội 09 10
Tổng số : 10 69 109
2.2. Những vấn đề nảy sinh trong việc phân loại các chi tiêu theo chức năng của
Chính phủ vào từng mục của danh mục
* Vấn đề khi xác định chức năng của Chính phủ
- Phần lớn các chi tiêu của chính phủ có thể được xếp độc lập theo các chức năng
đơn trong phân loại nhưng đôi khi một số điều chỉnh. Chẳng hạn như các khoản trợ cấp
và cho vay có lợi tới các doanh nghiệp hoặc các cơ sở trong nông nghiệp, chế biến và các
ngành khác theo mục đích. Chẳng hạn như mục tiêu chính của Chính phủ có thể là đảm
bảo năng lực để đóng một tàu hải quân lớn để đảm bảo khả năng phòng thủ quốc gia hoặc
để giữ mức sống của một nhóm người quan trọng như nông dân hoặc thợ mỏ hoặc đảm
bảo việc làm cho người lao động trong các trại tế bần. Tuy nhiên các đối tượng chính trị
không được nhầm lẫn với chức năng hoặc mục đích được đề cập trong phân loại này. Vì
vậy Chính phủ trợ cấp đóng tàu được phân loại vào mục: Sản xuất; khoản cho nông dân
vay được phân vào Nông nghiệp; trợ cấp cho khai thác mỏ được phân vào Mỏ và các
nhiên liệu rắn khác; và khoản trợ cấp cho các trại tế bần được đưa vào phân loại dưới
mục Các dịch vụ bệnh viện. Các chương trình, các khoản trợ cấp, khoản cho vay và các
khoản cho khác được dành chủ yếu cho việc tăng cơ hội làm việc nói chung và xoá bỏ sự
phân biệt đối xử về giới và việc kỳ thị những người tàn tật. Điều này cũng bao gồm
những việc như tăng công ăn việc làm ở những vùng bất lợi về kinh tế hoặc chậm phát
triển. Những chương trình không tập trung vào một ngành nào trong COFOG thì phân
loại vào Những vấn đề chung về lao động.
* Vấn đề bảo vệ môi trường
11
Có một số vấn đề thường xảy ra trong việc xác định chi tiêu về bảo vệ môi trường
vì những chi tiêu này như là những khoản chủ yếu trong chi tiêu của các đơn vị hành
chính có chức năng khác nhau. Một số vấn đề diễn ra trong sự liên quan lẫn nhau chẳng
hạn Bộ Nông nghiệp có chương trình giám sát tác động của phân bón hoá chất ảnh hưởng
đến môi trường, một đơn vị vận tải cũng thực hiện nghiên cứu về kết quả tác động đến
môi trường của việc phát triển mới hệ thống đường bộ hoặc Bộ năng lượng cũng có một
Uỷ ban nghiên cứu hiệu ứng nhà kính. Tương tự như vậy ở nhiều nước tổng số chi tiêu
của Chính phủ về bảo vệ môi trường hiện tại còn thấp nhưng chúng có thể còn tăng lên
do tầm quan trọng trong thập kỷ tới, do đó những nhà thống kê xem xét và tạo một khoản
mục chi tiêu trong COFOG trong tổng chi tiêu của Chính phủ về bảo vệ môi trường.
* Vấn đề xem xét các chi tiêu của các Bộ và chi tiêu hành chính
- Các Bộ nói chung có trách nhiệm đối với việc đầu tư, quản lý, điều phối và giám
sát tổng thể các chính sách, các kế hoạch, các chương trình và ngân sách, cho việc chuẩn
bị và đảm bảo việc thi hành luật pháp và đối với việc sản xuất và công bố thông tin nói
chung cũng như các tài liệu kỹ thuật và các số liệu cần thiết. Thông thường chi tiêu của
các Bộ liên quan đến nhiều chức năng khác nhau mà Bộ được phân công chịu trách
nhiệm quản lý Nhà nước trước Chính phủ. Như vậy kết quả là chi tiêu của các bộ phải bị
cắt ra theo chiều ngang ở cấp độ chi tiết đối với những phần chúng có trách nhiệm.
- Các chi tiêu hành chính về các dịch vụ chung như các dịch vụ nhân sự, dịch vụ
mua và cung cấp, các dịch vụ kế toán và kiểm toán, các dịch vụ máy tính và xử lý số liệu,
do các Bộ hoặc các cơ quan, văn phòng, chương trình hoặc các đơn vị tương tự trong Bộ
thực hiện được phân vào tương ứng mức độ chi tiết có thể.
* Vấn đề chi tiêu trong COFOG
Trong số các khoản chi tiêu được phân loại theo COFOG có một khoản là Chi
cho tiêu dùng cuối cùng các dịch vụ cá nhân dân cư đã được chuyển sang COICOP mục
14 để tính toán chỉ tiêu tiêu dùng cuối cùng thực tế của hộ gia đình (hoặc thu nhập cá
nhân thực tế).
* Vấn đề khấu hao tài sản cố định
Có thể sẽ có những khó khăn riêng trong việc phân bổ khấu hao tài sản cố định
tùy theo chức năng. Việc khấu hao tài sản cố định phục vụ cho các mục tiêu ở các quốc
gia luôn được đánh giá bởi phương pháp kiểm kê thường xuyên (PIM). Mặc dù nguyên
tắc đánh giá của PIM có thể được thực hiện cho các đơn vị chức năng cụ thể, nhưng trên
thực tế, hầu hết các quốc gia đều thu thập các số liệu tổng hợp về dự trữ tài sản chính phủ
và khấu hao tài sản. Trong những trường hợp này, những phương pháp tương ứng sẽ phải
được sử dụng để phân bổ khấu hao tài sản cố định tùy theo chức năng. Một khả năng có
thể dùng để phân bổ khấu hao tài sản cố định tùy theo “giá trị ghi sổ” giảm nếu như nó có
sẵn cho các đơn vị tổ chức cụ thể trong Chính phủ. Một phương pháp khác dùng để phân
bổ khấu hao tài sản cố định là cân đối các chức năng trong tổng khấu hao tài sản cố định
đã được sử dụng từ nhiều năm trước.
* Vấn đề Bảo trợ xã hội
Bảo trợ xã hội là một lĩnh vực khó và cần được giải quyết theo một cách riêng
biệt trong Bảng phân loại. Vấn đề ở đây là một số phúc lợi xã hội ở trong mục Bảo trợ xã
hội của Bảng phân loại này cũng được đưa ra trong phần khác của COICOP. Lấy ví dụ,
phát chẩn rõ ràng là trong Mục Bảo trợ xã hội, tuy nhiên theo một số cách phân tích thì
nó cũng có thể có những số liệu được xếp vào “Lương thực và đồ uống không cồn” để
đánh giá tổng mức tiêu thụ thực tế đồ ăn và thức uống. Cách đơn giản nhất để cung cấp
các số liệu theo yêu cầu phân tích là chỉ ra những chi tiêu chính của mục Bảo trợ xã hội
12
như những khoản mục ghi nhớ. Sự phân ngành này có thể được sử dụng cho những
khoản mục ghi nhớ và có thể đồng nhất với các khoản mục của COICOP. Ví dụ, tổng giá
trị của lương thực phát chẩn có thể được đưa ra trong “Lương thực và đồ uống không
cồn” trong Bảo trợ xã hội. Phải tập trung vào việc chỉ ra đó như là một khoản mục ghi
nhớ trong Bảo trợ xã hội thậm chí cả khi tiêu dùng cá nhân thực tế được xếp loại vào
COICOP. Không thể phân loại phát chẩn lương thực từ COFOG: Bảo trợ xã hội vào
COICOP: Lương thực và đồ uống không cồn.
PhÇn II. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHÂN LOẠI TIÊU DÙNG THEO MỤC
ĐÍCH HỘ GIA ĐÌNH VÀ PHÂN LOẠI CHI TIÊU THEO CHỨC NĂNG CỦA
CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM
Ở Việt Nam tuy chưa xây dựng các bảng phân loại tiêu dùng theo mục đích hộ gia
đình và phân loại chi tiêu theo chức năng của Chính phủ nhưng trong điều tra hộ gia đình
và trong xây dựng mục lục ngân sách nhà nước đã phần nào áp dụng các phân loại này.
I. Tæng quan vÒ viÖc sö dông ph©n lo¹i Ph©n lo¹i tiªu dïng theo môc ®Ých cña hé gia
®×nh trong ®iÒu tra møc sèng hé gia ®×nh ë ViÖt Nam
Khảo sát và đánh giá mức sống hộ gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc
đánh giá tác động của những cải cách kinh tế, xã hội lên đời sống của các tầng lớp dân cư
của một quốc gia, đồng thời cũng giúp cho Nhà nước trong việc xây dựng, điều chỉnh
những chính sách, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội một cách phù hợp, phục vụ cho
việc thúc đẩy nhanh quá trình tiến bộ xã hội. Điều tra mức sống hộ gia đình là bước đầu
tiên trong toàn bộ quá trình khảo sát mức sống hộ gia đình; có tác dụng cung cấp những
thông tin đa dạng và rất phong phú, phản ánh những nội dung khác nhau trong cuộc sống
của các thành viên của hộ gia đình trong khoảng thời gian nghiên cứu, mà thông qua đó
có thể đánh giá được về mức sống của hộ gia đình.
Bên cạnh những thông tin về sản xuất, lao động, việc làm, những thông tin về chi
tiêu của hộ gia đình có vai trò quan trọng, nó phục vụ cho việc nghiên cứu, đánh giá mức
sống của các tầng lớp dân cư, đồng thời phục vụ cho việc so sánh về tiêu dùng nói riêng
và đời sống nói chung với các nước khác trên thế giới và trong khu vực.
Để những thông tin về tiêu dùng của hộ gia đình phục vụ tốt cho các hoạt động
nghiên cứu và so sánh như đã nêu trên, việc áp dụng thống nhất sự phân loại chi tiêu của
hộ gia đình trong việc tiến hành điều tra và hình thành những nội dung thông tin về chi
tiêu khác nhau của hộ gia đình là rất cần thiết.
1. Khái quát những cuộc điều tra hộ gia đình đã được tiến hành ở nước ta
Ở nước ta, bên cạnh những cuộc điều tra không toàn diện về đời sống của các
tầng lớp nhân dân, như điều tra đời sống nông dân, điều tra đời sống công nhân viên
chức, điều tra Đa mục tiêu do Tổng cục Thống kê tiến hành từ cuối những năm 70, cuộc
điều tra mức sống hộ gia đình toàn diện và mang tầm quốc gia lần đầu tiên là vào năm
1992-1993, do UBKHNN (nay là Bộ KH&ĐT) và TCTK phối hợp thực hiện, được tiến
hành theo Chỉ thị 328-CT ngày 15/9/1992 của Thủ tướng Chính phủ. Đây là cuộc điều tra
được tiến hành trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ kỹ thuật cho Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước”
VIE/90/007. Cỡ mẫu của cuộc điều tra này là 4.800 hộ, được chọn dựa trên kết quả của
Tổng điều tra dân số ngày 1/4/1989.
13
Điều tra mức sống dân cư 97-98, bắt đầu vào tháng 12/1997, kết thúc vào tháng 12/1998,
do TCTK thực hiện, với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của Ngân hàng Thế giới, Chương
trình phát triển Liên hợp quốc và Cơ quan phát triển quốc tế Thuỵ Điển. Cỡ mẫu là 6.000
hộ, được chọn chủ yếu dựa vào mẫu của điều tra mức sống dân cư năm 92-93.
Hai cuộc điều tra trên được tiến hành với hình thức tổ chức các đội điều tra, do TCTK
trực tiếp thành lập, tập huấn và tiến hành.
Từ năm 2002 đến 2010, điều tra mức sống hộ gia đình được tiến hành 2 năm một lần, do
ngành thống kê thực hiện. Cụ thể là: TCTK xây dựng mẫu dựa trên kết quả của Tổng
điều tra dân số và nhà ở ngày 1/4/1999, tổ chức tập huấn lần đầu cho cán bộ của các Cục
Thống kê tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Sau đó, các Cục Thống kê tổ chức tập
huấn và điều tra tại địa phương của mình. Với Quyết đình số 675/QĐ-TCTK ngày
23/11/2001 của Tổng cục trưởng TCTK về tiến hành điều tra mức sống hộ gia đình 2002,
điều tra mức sống hộ gia đình năm 2002 được tiến hành với cỡ mẫu 75.000 hộ, trong đó,
có 30.000 hộ điều tra cả thu nhập và chi tiêu (điều tra chi tiết về chi tiêu chỉ tiến hành đối
với 30.000 hộ này). Cuộc điều tra được chia ra thực hiện làm 4 lần trong 4 quý của năm
2002.
Năm 2004: Thực hiện Quyết định số 697/QĐ-TCTK ngày 12/12/2003 của Tổng cục
trưởng TCTK, cuộc điều tra được tiến hành với cỡ mẫu 36.720 hộ, trong đó 9.180 hộ điều
tra thu nhập và chi tiêu. Cuộc điều tra được chia làm 2 đợt trong năm 2004, đợt 1 vào
tháng 5 và đợt 2 vào tháng 9.
Năm 2006: Cỡ mẫu của cuộc điều tra này là 45.945 hộ, trong đó số hộ điều tra thu nhập
và chi tiêu là 9.189 hộ. Cuộc điều tra được tiến hành theo Quyết định số 308/QĐ-TCTK
ngày 5/4/2006 về khảo sát mức sống hộ gia đình năm 2006 của Tổng cục trưởng TCTK.
Thời gian thu thập số liệu đợt 1 là tháng 4-5, đợt 2 là tháng 9-10.
2. Việc sử dụng phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình (quốc tế) trong các
cuộc điều tra ở nước ta
Theo bảng phân loại tiêu dùng theo mục đích của hộ gia đình, các loại tiêu dùng của
các thành viên và của cả hộ gia đình được chia theo các mục đích sử dụng như sau:
- Lương thực, thực phẩm và đồ uống không có chất cồn
- Đồ uống có chất cồn, thuốc lá và chất gây nghiện
- Quần áo, giày dép
- Nhà cửa, nước, điện, ga và chất đốt khác
- Đồ dùng, trang thiết bị trong nhà và sửa chữa, duy tu nhà cửa thường kỳ
- Chăm sóc sức khoẻ
- Đi lại
- Truyền thông
- Văn hoá, giải trí
- Giáo dục
- Khách sạn, nhà hàng
- Các loại hàng hóa và dịch vụ khác
- Ngoài ra là tiêu dùng của hộ gia đình thông qua các tổ chức phi lợi nhuận và
Chính phủ, trên các lĩnh vực nhà ở, giáo dục, chăm sóc sức khoẻ, văn hoá, giải trí
và an toàn xã hội.
Trong các cuộc điều tra mức sống dân cư, bảng hỏi hộ gia đình được phân ra thành
từng mục, như mục lao động, việc làm, mục y tế, mục giáo dục, mục nhà ở, v.v. Nhìn
chung, thông tin của từng mục phản ánh được sự tiêu dùng của hộ gia đình theo mục đích
14
sử dụng. Tuy nhiên, thông tin bao hàm trong từng mục là những thông tin có liên quan
trực tiếp đến chủ đề của mục, và có thể không phải là tiêu dùng của hộ gia đình theo mục
đích sử dụng đó như quy định trong bảng phân loại tiêu dùng của hộ gia đình. Ví dụ trong
mục hỏi về giáo dục sẽ có những thông tin về sách giáo khoa, về đồng phục hoặc đi lại
đến trường, là những thông tin liên quan trực tiếp đến việc đi học, nhưng không được tính
vào phần tiêu dùng theo mục đích giáo dục của bảng phân loại, mà phải tính vào mục đi
lại, mục quần áo, giày dép, v.v.
Qua những lần điều tra, các bảng hỏi đã có sự vận dụng cụ thể về tiêu dùng theo mục
đích của hộ gia đình. Sự vận dụng này, trải qua các lần tiến hành điều tra mức sống dân
cư, đã được hoàn thiện dần và mức độ ứng dụng ngày càng sâu hơn. Những phần tiếp sau
đây sẽ trình bày về sự vận dụng này qua các cuộc điều tra, trong đó sẽ đi sâu trình bày về
sự thay đổi trong mức độ vận dụng qua 3 lần điều tra 92-93, 97-98, 2006 và đánh giá cụ
thể mức độ ứng dụng qua cuộc điều tra năm 2006, là cuộc điều tra hiện đang được tiến
hành, có sự kế thừa và vận dụng những kiến thức, những kinh nghiệm của những lần điều
tra trước, với ý nghĩa nói về mức độ cung cấp thông tin cho các mục đích sử dụng khác
nhau, trong đó có đánh giá về mức độ ứng dụng bảng phân loại tiêu dùng theo mục đích
của hộ gia đình trong việc điều tra mức sống dân cư. Lý do cho 3 cuộc điều tra được chọn
đi sâu là: cuộc điều tra năm 92-93 là lần đầu tiên được tiến hành ở nước ta, năm 97-98 có
sự đầu tư rất cơ bản về mặt kỹ thuật về điều tra mức sống dân cư cho cán bộ thống kê
Việt Nam, và năm 2006 như đã trình bày ở trên. Việc trình bày sẽ theo trình tự của các
mục như trong bảng câu hỏi và không theo đúng thứ tự như trong bảng phân loại tiêu
dùng quốc tế. Ví dụ: trong bảng hỏi, sau mục nhân khẩu là mục giáo dục, trong bảng
phân loại nó mang thứ tự là 10, còn mục lương thực thực phẩm và đồ uống không cồn
đứng đầu tiên trong bảng phân loại, nhưng lại là mục 10 trong bảng hỏi của điều tra mức
sống dân cư.
2.1. Điều tra mức sống dân cư năm 92-93 và năm 97-98
- Giáo dục:
Chi phí học thêm được tách riêng trong năm 97-98, trong khi năm 92-93 được gộp chung
vào các khoản chi khác.
Năm 92-93 không có thông tin về chi phí học trái tuyến.
Việc đóng góp cho hội phụ huynh và đóng góp cho nhà trường là 2 khoản riêng trong
năm 97-98, với năm 92-93 được gộp chung.
Tương tư như vậy cho 2 khoản chi về sách giáo khoa và các tài liệu, dụng cụ học tập
khác
- Y tế:
Năm 92-93 không có tình hình sử dụng thẻ BHYT như năm 97-98.
Năm 92-93 khai thác thông tin về tiêu dùng cho khám chữa bệnh trong 4 tuần qua, bao
gồm khám bệnh, mua thuốc, nằm viện và chi phí đi lại và tổng chi phí chăm sóc sức khoẻ
nói chung trong 12 tháng qua.
Năm 97-98 khai thác chi tiết hơn về khám chữa bệnh trong 4 tuần qua, bao gồm khám
chữa bệnh, mua thuốc, đi lại, chăm sóc người bệnh, chia theo các loại hình y tế như bệnh
viện và các cơ sở y tế nhà nước, trạm y tế xã, phòng khám đa khoa khu vực, cơ sở y tế tư
nhân, lang y và cả mời thày thuốc về khám chữa bệnh tại nhà. Đồng thời có thông tin về
nằm viện và các loại hình khám chữa bệnh khác trong 12 tháng qua.
- Nhà ở:
Cả 2 năm đều không có phần hỏi về chi phí sửa chữa nhỏ nhà ở. Đối với việc tổng hợp số
liệu của năm 92-93, trong tổng số tiêu dùng có tính cả chi về nhà ở (bằng 3% khấu hao
15
hàng năm vốn nhà ở, xấp xỉ 102ngđ/người), là số tạm suy để có cơ cấu đầy đủ về chi tiêu
dùng, chứ không thể coi là chi tiêu thực sự về nhà ở.
- Tiêu dùng trong dịp lễ, Tết:
Năm 92-93: Gạo tính chung, không chia riêng gạo nếp.
- Chi tiêu hàng ngày:
Năm 92-93: Không chia riêng cho phần mua/đổi hàng và phần tự túc mà hỏi gộp.
Năm 92-93: Hỏi về tiêu dùng thuốc lá, thuốc lào. Phần năm năm 97-98 không có, do đã
hỏi ở mục y tế. Năm 92-93 hỏi như vậy là trùng lắp.
Năm 92-93 không hỏi về gas dùng trong đun nấu.
Năm 97-98 có thêm mục Khác nhằm hỏi về những loại chi tiêu hàng ngày khác mà
không phải những loại đã liệt kê.
- Chi tiêu hàng năm:
Cả hai năm 92-93 và 97-98 đều hỏi về tiền tàu xe đi lại và tiền xích lô, đò phà, trong đó
không tách phần chi phí đi lại của học sinh từ nhà đến trường đã hỏi ở mục giáo dục. Có
thể tính trùng lắp.
Năm 92-93 không hỏi về việc chơi họ, hụi, mua cổ phiếu, công trái, trái phiếu.
Nhận xét
Những phần khác nhau giữa phiếu hỏi hộ gia đình năm 92-93 và năm 97-98 có thể do
những lý do về mặt xã hội; đó là ở những năm sau có những hiện tượng mà ở những năm
trước chưa xuất hiện. Ví dụ như học trái tuyến hoặc sử dụng gas trong nấu ăn hàng ngày.
Ngoài ra, việc hỏi gộp cả phần mua và phần tự túc trong chi tiêu hàng ngày như năm 92-
93 chắc chắn sẽ gây khó khăn cho việc thu thập thông tin hơn là việc tách ra từng phần.
Một số mục của bảng hỏi năm 97-98 việc khai thác được phân ra chi tiết hơn, và do đó,
dễ dàng hơn trong việc thu thập thông tin, như việc khám chữa bệnh được phân loại chi
tiết theo từng nơi đến khám, chữa. Như vậy, nhìn chung phiếu hỏi hộ gia đình năm 97-98
đã ‘tiến bộ’ hơn so với lần điều tra trước đó.
Tuy nhiên, phiếu năm 97-98 có những nội dung về tiêu dùng mà không phục vụ cụ thể
cho một mục tiêu nào, như việc hỏi về chi tiêu khác trong phần chi tiêu hàng ngày. Việc
hỏi như vậy không cho biết đó là những loại tiêu dùng gì. Người trả lời cùng gặp khó
khăn trong việc tự liệt kê những khoản tiêu dùng nào được coi là ‘khác’ ngoài những
khoản mà người đến phỏng vấn đã đề cập trước đó để trả lời.
Bên cạnh đó, trong phiếu hỏi năm 97-98 có những phần phỏng vấn không cho phép tính
hết nội dung tiêu dùng trong cùng một đơn vị thời gian có thể so sánh, như việc hỏi về sử
dụng điện thắp sáng chỉ hỏi về lần cuối cùng hộ gia đình đã trả tiền điện là bao nhiêu và
lần trả tiền đó là cho bao nhiêu tháng sử dụng điện. Nếu từ đó để tính bình quân tiêu dùng
điện một tháng rồi suy rộng cho 12 tháng qua thì sẽ không phản ánh được tình hình sử
dụng điện thắp sáng thực tế qua từng tháng, chưa tính trường hợp hộ gia đình có thể đã sử
dụng điện thắp sáng ít hơn trong 12 tháng qua.
2.2. Điều tra mức sống dân cư năm 97-98 và năm 2006
- Giáo dục
Sự miễn giảm đối với học phí và các khoản đóng góp cho giáo dục được đặt trước phần
hỏi về chi phí giáo dục trong bảng hỏi 2006, đối với bảng hỏi 97-98 được đặt sau.
Học phí và đăng ký trái tuyến được gộp trong 97-98, năm 2006 được tách riêng.
Chi phí đi lại, ăn quà ở trường, tiền ăn và trị giá hiện vật ăn, ở trọ được gộp chung vào
phần Chi giáo dục khác đối với năm 2006.
- Y tế
16
Năm 2006 có thêm phần chi mua dụng cụ y tế, như ống nghe, máy đo huyết áp, máy trợ
thính, tủ thuốc, v.v.
Năm 2006 tách riêng và hỏi chi tiết cho việc khám chữa bệnh nội trú, ngoại trú và tự điều
trị. Hỏi chi tiết về tiền khám, chữa bệnh, chi phí mua thuốc. Trong toàn bộ chi phí cho cơ
sở y tế, có tách riêng chi phí bồi dưỡng cho cán bộ y tế. Thời gian hồi tưởng cũng giống
như năm 97-98 là 4 tuần qua cho khám chữa bệnh ngoại trú và tự điều trị, 12 tháng qua
cho khám chữa bệnh nội trú.
- Chi tiêu trong dịp lễ, Tết
Thịt bò và thịt trâu hỏi gộp trong năm 97-98 và được tách riêng cho năm 2006.
Năm 2006 chi tiết thêm các loại thịt chế biến, như giò, chả, thịt quay, năm 97-98 những
loại này được gộp chung cho các loại lương thực, thực phẩm (LTTP) chế biến.
Năm 2006 thêm thông tin về thuốc lá, thuốc lào, ăn uống ngoài gia đình, nước giải khát
đóng lon, chai, hộp. Đồng thời tách riêng 2 loại hàng rượu và bia.
- Chi tiêu dùng thường xuyên về LTTP
Các loại mạch, kê, cao lương có trong năm 97-98 được loại bỏ trong bảng hỏi năm 2006
Đỗ các loại trong năm 97-98 nay được chi tiết hơn thành đỗ hạt và đỗ ăn quả tươi trong
năm 2006
Năm 2006 thêm các mặt hàng bột nêm, bột canh, viên súp, sữa đặc, sữa bột, kem, sữa
chua, sữa tươi, nước ép trái cây, nước tinh khiết, nước uống tăng lực đóng chai, lon, hộp,
trà, cà phê uống liền (Năm 97-98 hỏi chung về nước giải khát theo phương pháp chế biến
công nghiệp, không cụ thể như đối với năm 2006).
Thời gian hồi tưởng cho phần này: ngoài việc hỏi cho việc tiêu dùng trong 12 tháng qua,
năm 97-98 còn khai thác thêm việc tiêu dùng thường xuyên 4 tuần qua (hỏi việc tiêu
dùng có xảy ra không kể từ lần đến phỏng vấn trước, cách đó 4 tuần).
- Chi tiêu dùng hàng ngày không phải LTTP
Xăng chạy xe trong năm 97-98 được bổ sung các loại khác như dầu, mỡ và dùng chung
cho cả xe và các loại máy móc/ thiết bị sử dụng cho sinh hoạt khác.
Bật lửa, đèn pin của năm 97-98 nay được thay thế bằng đèn pin, ắc quy và được ghi rõ
dùng để thắp sáng, chạy TV, radio.
Xà phòng giặt được tách ra khỏi nước rửa chén bát và được bổ sung nước xả làm mềm
vải, nước rửa chén bát nay tính thêm nước lau sàn nhà.
Phấn son trước hỏi chung với đồ trang sức và đồng hồ, nay được tách riêng và hỏi kèm
với kem dưỡng da.
Dầu gội đầu được tách khỏi kem đánh răng và được tính thêm dầu xả
Bàn chải đánh răng được tách ra khỏi giấy vệ sinh và lưỡi dao cạo, đồng thời được hỏi
gộp với kem đánh răng.
Tiền tàu xe đi lại được tính gộp luôn cả đò, phà và các loại lệ phí giao thông khác. Năm
97-98 được hỏi riêng.
Tham quan, nghỉ mát được chia ra trong nước và ngoài nước.
Năm 2006 những khoản tiêu dùng về điện thoại được tách ra khỏi phong bì, tem thư.
Đồng thời, tiêu dùng về internet xuất hiện.
Các khoản tiệc, chiêu đãi được đưa thêm vào trong năm 2006.
Các loại lệ phí, dịch vụ hành chính, pháp lý cho đời sống được đưa thêm vào.
Các loại cho, biếu, mừng, giúp nay được chia ra cho người đã từng là thành viên của hộ
đi học tập, chữa bệnh ở nước ngoài.
Dụng cụ thể thao là một phần riêng được đưa thêm vào trong bảng hỏi năm 2006. Với
năm 97-98, khoản tiêu dùng này không được tính đến.
17
- Nhà ở
Năm 2006 có chi phí sửa chữa lớn và sửa chữa nhỏ. Năm 97-98 không có.
Danh sách các loại đồ dùng lâu bền hộ gia đình mua sắm trong năm đã được ‘cập nhật’
với các mặt hàng mới như lò vi sóng, máy xay sinh tố, máy ép hoa quả, v.v.
Nhận xét
Những nội dung tiêu dùng trong năm 2006 so với năm 97-98 được hỏi chi tiết hơn, nhiều
khoản tiêu dùng mới được đưa vào để khai thác. Những nội dung hỏi mới phản ánh sự
phổ biến hơn của những loại hình tiêu dùng mới của hộ gia đình so với những thời gian
trước. Ví dụ chi phí ăn uống ngoài gia đình phản ánh một bộ phận nhân dân đã lựa chọn
những ngày nghỉ lễ, kể cả nghỉ Tết như một dịp đi ra khỏi hộ gia đình và làm cho những
ngày nghỉ được phong phú hơn. Việc tách những sản phẩm không hoàn toàn liên quan
đến nhau và gộp vào một nhóm những loại hàng có liên quan tạo điều kiện thuận lợi hơn
cho việc thu thập thông tin và cho việc sử dụng những thông tin đó.
2.3. Điều tra mức sống dân cư năm 2006 và bảng phân loại tiêu dùng theo mục
đích của hộ gia đình (quốc tế)
Nhìn chung, bảng hỏi năm 2006 trong điều tra mức sống dân cư cơ bản có sự vận
dụng phân loại tiêu dùng theo mục đích sử dụng của hộ gia đình trong các câu hỏi về chi
tiêu và các hoạt động của hộ gia đình. Tuy nhiên, với đặc thù của việc phỏng vấn hộ gia
đình, thông tin về một số loại hình tiêu dùng không dễ khai thác như sử dụng ma tuý,
quan hệ với gái làm tiền đã không được áp dụng.
Phần lớn các khoản tiêu dùng trong bảng hỏi đã không chia tách theo từng mục của bảng
phân loại, như chi phí duy tu và sửa chữa nhà ở không phân chia giá trị vật liệu và giá trị
các dịch vụ sửa chữa nhà ở, vận tải hành khách không được phân chia theo loại hình vận
tải như vận tải đường bộ, đường sắt, hàng không, hoặc các dịch vụ cung cấp thức ăn chế
biến sẵn và nơi nghỉ qua đêm của loại hình khách sạn, nhà hàng không được tính riêng.
3. Nhận xét chung
Phân loại tiêu dùng của hộ gia đình theo mục đích sử dụng là bảng liệt kê và phân
loại đối với toàn bộ các hoạt động tiêu dùng của hộ gia đình nói chung trên phạm vi toàn
thế giới. Đối với từng quốc gia cụ thể, có thể có những khoản tiêu dùng không có, hoặc
tại thời gian đang xét thì chưa có, hoặc chưa mang tính phổ biến. Ví dụ đào tạo từ xa qua
đài hoặc tivi, hoặc tiêu dùng cao lương, lúa mạch. Việc vận dụng bảng phân loại này
trong điều tra mức sống hộ gia đình cần được nghiên cứu và tiến hành một cách liên tục,
nhằm tránh bỏ qua những hiện tượng tiêu dùng mới xuất hiện, đồng thời cũng tránh làm
cho bảng hỏi có quá nhiều câu hỏi có câu trả lời là Không, khi các hiện tượng tiêu dùng
muốn hỏi thì chưa có.
Các hiện tượng tiêu dùng có liên quan nên được xếp vào chung một phần trong
bảng hỏi, giúp cho người trả lời có điều kiện hơn trong việc hồi tưởng. Nhưng cũng tránh
việc làm ‘gọn nhẹ’ bảng hỏi bằng cách gộp những nội dung tiêu dùng, tuy có liên quan và
chung một phần trong bảng phân loại, nhưng khác nhau vào chung một câu hỏi. Ví dụ
câu hỏi chung về tiêu dùng chiếu, chăn, ga, gối, rèm, trải bàn, riđô trong một câu hỏi
mang mã 305 của mục 5B2 (Chi tiêu hàng năm) của bảng hỏi 2006 nên được tách riêng
hỏi cho từng loại, giúp cho người trả lời khỏi mất thời gian tổng hợp việc tiêu dùng của
tất cả các loại trên, đồng thời cũng tránh cho việc bị bỏ sót thông tin.
Một bảng hỏi hộ gia đình, nếu thể hiện đầy đủ các nội dung của phân loại tiêu
dùng thì sẽ rất chi tiết và dài. Những nội dung này nếu còn được đặt trong một bảng hỏi
có cả thông tin về toàn bộ các khoản thu nhập của hộ gia đình 12 tháng qua thì sẽ là quá
tải, việc bỏ sót thông tin sẽ không tránh khỏi. Vì lý do trên, kiến nghị tiếp theo đối với
18
bảng hỏi hộ gia đình là không hỏi về những thông tin liên quan đến thu nhập mà chỉ hỏi
về chi tiêu.
Việc hỏi về thu nhập nên loại bỏ còn xuất phát từ một thực tế hộ gia đình không bao giờ
cung cấp đầy đủ thông tin về thu nhập của họ, đặc biệt là đối với những hộ gia đình ở khu
vực thành thị và những hộ gia đình có thu nhập cao, kể cả trường hợp họ đã nắm được
mục đích của việc phỏng vấn và do đó hiểu được sự ‘vô hại’ trong việc cung cấp thông
tin về thu nhập của mình cho người đến phỏng vấn. Thông tin thu được về thu nhập qua
những lần điều tra gần đây cho thấy mức độ chênh lệch giữa nhóm giàu nhất và nhóm
nghèo nhất khi chia theo 10 nhóm thu nhập năm 2002 là 13,75 lần và năm 2004 là 14,4
lần. Số liệu thu thập chỉ cho phép tổng hợp và cho thấy như vậy. Còn thực tế nhìn thấy
mức độ chênh lệch và bất bình đẳng có khả năng còn cao hơn nhiều.
Một vấn đề nữa đối với các bảng hỏi hộ gia đình là trong các mã trả lời, ngoài
những mã đã được định sẵn, cần duy trì và khai thác các mã trả lời Khác (có ghi rõ). Việc
tổng hợp những thông tin bằng chữ qua các mã Khác này có thể cung cấp thêm những
thông tin về những nội dung tiêu dùng mà đã không được nêu ra trước đó khi xây dựng
bảng hỏi.
Tóm lại, các cuộc điều tra mức sống dân cư ở nước ta từ trước đến nay đã có sự
vận dụng rất chủ động phân loại tiêu dùng của hộ gia đình theo mục đích sử dụng trong
việc thiết kế bảng hỏi. Lần lượt trải qua từng cuộc điều tra, mức độ ứng dụng ngày càng
tốt hơn. Tuy nhiên, để đáp ứng đầy đủ nội dung phong phú của phân loại này thì cần tăng
thêm dung lượng của bảng hỏi, nội dung hỏi cần được phân ra chi tiết hơn và nên loại bỏ
những nội dung không có tính hiệu quả, trên ý nghĩa ít có khả năng thu thập được thông
tin có độ sát thực cao. Một trong những nguyên tắc của việc phỏng vấn đối với hộ gia
đình, dù với bất kỳ hình thức nào (phỏng vấn trực tiếp, cung cấp sổ theo dõi, ghi chép,
phỏng vấn qua thư hay điện thoại…), là thời gian phỏng vấn không nên quá dài. Nếu thời
gian quá dài thì dù không cố tình, chất lượng thông tin do hộ gia đình cung cấp cũng sẽ bị
giảm đi, do khả năng hồi tưởng, mức độ hứng thú và mức độ tập trung của người trả lời
bị giảm.
II. Mét sè nÐt vÒ sö dông Ph©n lo¹i chi tiªu theo chøc n¨ng cña ChÝnh phñ trong x©y
dùng môc lôc ng©n s¸ch
Ở Việt Nam chi tiêu theo chức năng của Chính phủ được phản ánh trong Hệ thống
Mục lục ngân sách Việt nam
+ Hệ thống Mục lục ngân sách Việt nam được ban hành theo quyết định của Bộ
trưởng Bộ Tài chính số 280TC/QĐ/NSNN ngày 15 tháng 04 năm 1997 để sử dụng trong
công tác lập dự toán, chấp hành và báo cáo quyết toán thu chi ngân sách nhà nước.
Hệ thống Mục lục ngân sách bao gồm có:
1. Mã số danh mục Chương
2. Mã số danh mục Loại, khoản
3. Mã số danh mục Nhóm, tiểu nhóm
4. Mã số danh mục Mục, Tiểu mục
5. Mã số danh mục các khoản tạm thu chi ngoài ngân sách
6. Mã số các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
- Chương: Thể hiện tên đơn vị đứng đầu thuộc các cấp quản lý (đơn vị cấp I) ) số thu,
chi phát sinh của các đơn vị trực thuộc cấp I đều được hạch toán, kế toán và quyết toán
vào mã số chương của đơn vị cấp I.
19
Trong các chương được quy định chương A, chương B, chương C, chương D. Chương A
quy định về hạch toán số thu, chi ngân sách nhà nước và các đơn vị thuộc Trung ương
quản lý. Chương B: quy định về hạch toán số thu, chi ngân sách nhà nước của các đơn vị
Chính quyền cấp tỉnh quản lý. Chương C: quy định về hạch toán số thu, chi ngân sách
nhà nước của các đơn vị Chính quyền cấp huyện quản lý. Chương D: quy định về hạch
toán số thu, chi ngân sách nhà nước của các đơn vị Chính quyền cấp xã quản lý.
- Loại, khoản: Là hình thức phân loại ngân sách nhà nước theo ngành kinh tế quốc dân.
+ Loại: Quy định để hạch toán ngành kinh tế quốc dân cấp I được ban hành theo nghị
định số 75 CP/ ngày 27/10/1993.
+ Khoản: Quy định để hạch toán ngành kinh tế quốc dân cấp II, III, IV theo Quyết định
143TCTK/PPCĐ ngày 22/12/1993 của Tổng cục Thống kê.
Nhưng do yêu cầu quản lý và theo dõi chi của ngân sách nhà nước cho các
chương trình, mục tiêu. Bộ Tài chính quy định một số khoản có tính chất đặc thù trong
các loại để hạch toán và quyết toán số chi của ngân sách nhà nước cho các chương trình,
mục tiêu, chương trình, mục tiêu của Loại nào thì mở Khoản trong loại đó để hạch toán
- Nhóm, Tiểu nhóm, Mục và Tiểu mục: Là hình thức phân loại theo nội dung kinh tế, căn
cứ vào nội dung kinh tế các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước để tiến hành phân tổ
và nhóm hoá.
+ Nhóm và Tiểu nhóm: Là hình thức phân loại theo nội dung kinh tế ở cấp độ cao để
phục vụ cho công tác quản lý, dự báo và phân tích kinh tế, tài chính ở tầm vĩ mô.
+ Mục và Tiểu mục: Là hình thức phân loại theo nội dung kinh tế ở cấp độ thấp hơn để
phục vụ cho công tác lập và phân bổ dự toán ngân sách, cấp phát, quản lý và kiểm soát
các khoản thu, chi của ngân sách, kế toán và quyết toán ngân sách nhà nước. Việc quy
định mã Mục liên tục nhằm mục đích phục vụ cho việc ứng dụng tin học, trong công tác
lập, chấp hành, kế toán và quyết toán ngân sách nhà nước.
Khi hạch toán, kế toán số thu, chi ngân sách nhà nước chỉ cần hạch toán chính xác đến
Mục là có kết quả số thu, chi ngân sách nhà nước.
Như vậy Hệ thống mục lục ngân sách được chia nhỏ để nhằm quản lý đối tượng sử dụng.
Phần thu được phản ảnh trong các nhóm 1, 2, 3, 4, 5 của Hệ thống mục lục ngân sách,
bao gồm các nhóm lớn:
1. Thu thường xuyên
2. Thu chuyển nhượng quyền sử dụng
3. Thu viện trợ không hoàn lại
4. Thu nợ góc các khoản cho vay và thu bán các cổ phần của Nhà nước
5. Thu vay của nhà nước
Phần chi được phản ảnh trong các nhóm 6, 7, 8, 9 của Hệ thống mục lục ngân sách, bao
gồm các nhóm lớn :
1. Chi thường xuyên, nhóm 6
2. Chi đầu tư phát triển, nhóm 7
3. Cho vay hỗ trợ quỹ và tham gia góp vốn của Chính phủ, nhóm 8
4. Chi trả nợ các khoản vay của Nhà nước, nhóm 9.
* Việc phân loại chi tiêu theo nhóm, tiểu nhóm, mục, tiểu mục để phân định hạch toán cụ
thể. Ví dụ nhóm 6: Chi thường xuyên, tiểu nhóm 20: chi thanh toán cho cá nhân, mục
100: Tiền lương, tiểu mục 01: Lương ngạch bậc theo quỹ lương được duyệt, 02: Lương
tập sự...
20