Luận văn nghiên cứu xây dựng danh mục các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của việt nam giai đoạn đến năm 2020

  • 134 trang
  • file .pdf
Bé c«ng th−¬ng
viÖn nghiªn cøu ®iÖn tö, tù ®éng, tin häc hãa
B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi cÊp bé n¨m 2007
nghiªn cøu x©y dùng danh môc c¸c s¶n phÈm
c«ng nghiÖp c«ng nghÖ cao cña viÖt nam
giai ®o¹n ®Õn n¨m 2020
Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TrÇn thanh thñy
6937
04/8/2008
hµ néi - 2007
BỘ CÔNG THƯƠNG
ViÖn Nghiªn cøu §iÖn tö, Tin häc, Tù ®éng ho¸
—–˜&™—–
b¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu
®Ò tµi cÊp bé n¨m 2007
“NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG DANH MỤC CÁC SẢN PHẨM
CÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM
TRONG GIAI ĐOẠN ĐẾN NĂM 2020”
Cơ quan chủ trì: VIỆN NC ĐIỆN TỬ, TIN HỌC, TỰ ĐỘNG HOÁ
Chủ nhiệm đề tài: TRẦN THANH THUỶ
Hµ Néi – 2007
DANH SÁCH CÁN BỘ THAM GIA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
STT Họ và tên Học hàm, học vị, chuyên Cơ quan công tác
môn
1. Trần Thanh Thuỷ Ths. Quản trị kinh doanh VIELINA
2. Nguyễn Duy Hưng Ths. Công nghệ vi điện tử VIELINA
3. Lê văn Ngự TS. Cơ điện tử VIELINA
4. Nguyễn Ngọc Lâm PGS.TS. Điện tử hạt nhân VIELINA Tp. HCM
5. Nguyễn Nam Hải KS. Tự động hoá VIELINA
6. Lê Thanh Bình KS. CNTT VIELINA
7. Nguyễn Công Nghĩa KS. CNTT VIELINA
8. Nguyễn Đức Lương KS. Kỹ thuật Điện tử VIELINA
9. Nguyễn Bích Thuỷ CN Kinh tế VIELINA
10 Nguyễn Minh Tâm TC CNTT VIELINA
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 5
CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ
CAO TẠI VIỆT NAM
1.1 Một số khái niệm cơ bản 9
1.1.1 Khái niệm về công nghệ cao 9
1.1.2 Khái niệm về công nghiệp công nghệ cao 11
1.1.3 Các ngành công nghiệp công nghệ cao 12
1.1.4 Khái niệm về sản phẩm công nghệ cao và doanh nghiệp công
nghệ cao 13
1.1.5 Khái niệm về khu công nghệ cao 13
1.2 Vai trò của công nghệ cao đối với phát triển kinh tế ở Việt Nam 15
1.3 Thực trạng phát triển công nghệ cao tại Việt Nam 16
1.3.1 Một số cơ chế, chính sách phát triển công nghệ cao ở Việt Nam 16
1.3.2 Một số thành tựu nổi bật về nghiên cứu và phát triển 4 lĩnh vực 18
công nghệ cao ở Việt Nam thời gian qua
1.3.3 Hiện trạng phát triển công nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam 29
1.4 Xu hướng đầu tư nước ngoài về công nghệ cao vào Việt Nam 44
1.5 Một số nhận xét chung về thực trạng phát triển công nghệ cao ở 47
Việt Nam
CHƯƠNG II: KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ
CAO TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRONG KHU VỰC
VÀ TRÊN THẾ GIỚI
2.1 Một số khu công nghệ cao trên thế giới 50
2.1.1 Khu thung lũng Silicon (Silicon Valley) 51
2.1.2 Khu Sophia Antipolis của Pháp 52
2.1.3 Thành phố khoa học Tsukuba (Tsukuba Science City) - 52
Nhật Bản
2.1.4 Khu công nghệ cao Kulim - Malaixia 53
2.1.5 Khu công nghệ cao Trung Quan Thôn (Zhong guan cun) - 53
Trung Quốc
2.1.6 Khu công nghệ cao Tân Trúc (Hsinchu) - Đài Loan 54
2.2 Tình hình và kinh nghiệm phát triển công nghệ cao tại một số 55
nước trong khu vực và trên thế giới
2.2.1 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Israel 57
2.2.2 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Hoa Kỳ 60
3
2.2.3 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Nhật Bản 61
2.2.4 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Trung Quốc 62
2.2.5 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Cộng đồng 64
Châu Âu (EU)
2.2.6 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Hàn Quốc 66
2.2.7 Kinh nghiệm phát triển công nghệ cao của Ấn Độ 68
2.3 Một số nhận xét chung và bài học đối với Việt Nam 69
CHƯƠNG III: DANH MỤC CÁC SẢN PHẨM CÔNG
NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT
NAM GIAI ĐOẠN ĐẾN NĂM 2020
3.1 Các căn cứ và nguyên tắc để lựa chọn công nghệ cao và 71
sản phẩm công nghệ cao
3.1.1 Các căn cứ để lựa chọn công nghệ cao và sản phẩm 71
công nghệ cao
3.1.2 Nguyên tắc lựa chọn công nghệ cao và sản phẩm 72
công nghệ cao
3.2 Hệ thống các tiêu chí xác định sản phẩm công nghệ cao 73
3.3 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của một số tổ 74
chức và một số nước trên thế giới
3.3.1 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Tổ chức 74
Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organization for Economic Co-
operation and Development - OECD)
3.3.2 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Hoa Kỳ 75
3.3.3 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Nhật Bản 76
3.3.4 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Malaysia 78
3.3.5 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của
Trung Quốc 79
3.4 Danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam
giai đoạn đến năm 2020 79
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO 89
PHỤ LỤC 91
4
MỞ ĐẦU
Nhân loại đang bước sang một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của nền văn minh dựa
trên những thành tựu kỳ diệu của nền công nghiệp trí tuệ và hậu công nghiệp. Nói
cách khác, nhân loại đang chứng kiến một bước ngoặt vĩ đại chưa từng thấy nhờ
cuộc cách mạng khoa học và công nghệ mà sự ra đời và phát triển của công nghệ
cao đóng vai trò chủ chốt đang diễn ra vô cùng mạnh mẽ với một quy mô rộng lớn.
Từ một tiềm năng trí tuệ, công nghệ cao đã trở thành một tài nguyên thực sự và
việc khai thác, ứng dụng, phát triển tài nguyên này đã tạo nên những biến đổi sâu
sắc trong lực lượng sản xuất, cơ sở hạ tầng, cấu trúc kinh tế, tính chất lao động và
cả cách thức quản lý kinh tế xã hội ở nhiều nước trên thế giới. Với cuộc cách mạng
khoa học và công nghệ lần này, chắc chắn rằng:
q Con người sẽ được trang bị những công cụ và điều kiện tuyệt vời để lao động
sáng tạo, nhưng nếu không chuẩn bị để tiếp cận và làm chủ chúng thì con người
sẽ rơi vào tình trạng nô lệ mà không có cách nào thoát ra được.
q Nền kinh tế cả cộng đồng thế giới sẽ phát triển không ngừng với tính toàn cầu
hoá ngày càng được tăng cường, tính hợp tác có điều kiện ngày càng cao, các
hàng rào thương mại ngày càng bị đẩy lùi, các luồng đầu tư trực tiếp nước ngoài
ngày càng gia tăng và do đó xuất hiện ngày càng nhiều các đối thủ tham gia vào
cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt và thường xuyên.
q Tiềm năng phát triển kinh tế của một quốc gia có tính quyết định không phải ở
tài nguyên thiên nhiên, ở lịch sử tồn tại và phát triển, ở số lượng lao động nhiều
hay ít mà là ở kho tàng thông tin và chất xám. Nguồn lực trí tuệ là nguồn tài
nguyên thực sự quyết định của quốc gia đó.
Đây là một thách thức nhưng cũng là một cơ hội để các dân tộc đi sau với nền
kinh tế đang phát triển có thể phát huy nội lực của mình vươn lên thành những
nước tiên tiến trong những năm đầu của thế kỷ XXI. Việt Nam với nền kinh tế
được đặc trưng bằng sự chiếm ưu thế của sản phẩm nông nghiệp và lao động nông
thôn cũng không thể tách rời khỏi những quy luật khách quan đó.
Nhằm chủ động với những biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội do cuộc cách
mạng khoa học và công nghệ hiện đại tạo ra, đồng thời để tạo động lực cho việc
ứng dụng và phát triển công nghệ cao trong phát triển kinh tế - xã hội cũng như
trong tiến trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, Đảng và Nhà nước ta
trong những năm gần đây đã đặt nhiệm vụ phát triển công nghiệp công nghệ cao
thành một trong những nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Điều này đã được thể hiện
rõ ngay từ năm 1996 trong Nghị quyết của Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VIII “Phương hướng phát triển khoa học và công nghệ trong sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là nắm bắt các công nghệ cao như công nghệ
thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, những công nghệ mới trong
chế tạo máy để có thể đi nhanh vào hiện đại ở những khâu quyết định". Năm 2001,
trong định hướng phát triển khoa học và công nghệ, phương châm “Đi tắt đón đầu”
5
để đạt mục tiêu nâng cao năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ và làm chủ
một số công nghệ cao trong thời gian ngắn nhất cũng đã được Nghị quyết Đại hội
đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đề cập "Đẩy mạnh đổi mới công nghệ trong
sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực hoạt động khác, thu hẹp khoảng cách về trình
độ công nghệ so với các nước tiên tiến trong khu vực. Đi thẳng vào công nghệ hiện
đại đối với các ngành mũi nhọn, đồng thời lựa chọn các công nghệ thích hợp,
không gây ô nhiễm và khai thác được lợi thế về lao động. Chú trọng nhập khẩu
công nghệ mới, hiện đại, thích nghi công nghệ nhập khẩu, cải tiến từng bộ phận,
tiến tới tạo ra những công nghệ đặc thù Việt Nam. Hiện đại hoá công nghệ trong
quản lý. Hoàn thành xây dựng hai khu công nghệ cao ở Hà Nội và Tp. Hồ Chí
Minh và một số phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia đạt trình độ tiên tiến của
khu vực". Đặc biệt tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X vào năm 2006, Đảng ta
tiếp tục khẳng định quyết tâm "đi ngay vào công nghiệp hiện đại đối với một số
lĩnh vực then chốt... chú trọng phát triển công nghệ cao để đột phá", "tăng nhanh
năng lực khoa học và công nghệ cho một số lĩnh vực trọng điểm công nghệ cao".
Nhằm thực hiện thành công các Nghị quyết của Đảng và Chương trình hành
động của Chính phủ tại Nghị quyết số 25/2006/NQ - CP ngày 09/10/2006, trên cơ
sở nhiệm vụ Chính phủ giao là cơ quan chủ trì xây dựng Chiến lược phát triển các
ngành công nghiệp áp dụng công nghệ cao, Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công
Thương) đã chỉ đạo và giao cho Viện Nghiên cứu Điện tử, Tin học, Tự động hoá
thực hiện đề tài "Nghiên cứu xây dựng danh mục các sản phẩm công nghiệp công
nghệ cao của Việt Nam giai đoạn đến năm 2020”.
1. Tính cấp thiết và mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Định hướng phát triển công nghệ cao của Việt Nam đã được đề cập một cách đầy
đủ trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010 và sau đó đã được cụ
thể hoá bằng Nghị định 99/2003/NĐ - CP ngày 28/8/2003 của Chính phủ. Hiện tại
Quốc hội cũng đang soạn thảo và chuẩn bị thông qua Pháp lệnh công nghệ cao. Tuy
nhiên, cho đến thời điểm này các cơ quan soạn thảo và các cơ quan quản lý khoa
học, công nghệ trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ vẫn chưa thống nhất và còn
rất lúng túng về các khái niệm thế nào là sản phẩm công nghệ cao, doanh nghiệp
công nghệ cao.
Thực tế, việc thống nhất các khái niệm về công nghệ cao, các lĩnh vực công nghệ
cao và các sản phẩm công nghệ cao là vấn đề rất quan trọng và cấp thiết đối với
quá trình xây dựng các chính sách phát triển công nghệ cao. Có làm rõ và thống
nhất được các khái niệm này, đặc biệt là các tiêu chí để lượng hoá được thế nào là
công nghệ cao và sản phẩm công nghệ cao thì việc lựa chọn lĩnh vực công nghệ
cao, sản phẩm công nghệ cao để phát triển, để xây dựng và ban hành các chính sách
hỗ trợ phát triển công nghệ cao mới có cơ sở và có ý nghĩa để áp dụng trong thực
tiễn.
6
Mục tiêu của đề tài là trên cơ sở đánh giá tình hình thực tế trong nước về tài
nguyên, tiềm lực khoa học và công nghệ, thực trạng phát triển công nghệ cao, trình
độ phát triển kinh tế - xã hội,…cũng như tham khảo kinh nghiệm và xu hướng phát
triển công nghệ cao, phương pháp luận xác định công nghệ cao và sản phẩm công
nghệ cao của các nước trong khu vực và trên thế giới, hệ thống các tiêu chí xác
định sản phẩm công nghệ cao của Bộ Khoa học và Công nghệ, tiến hành xác định
và xây dựng danh mục các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao phù hợp với Việt
Nam trong giai đoạn từ nay đến năm 2020.
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở tham khảo tin cậy để xây dựng chiến
lược phát triển các ngành công nghiệp áp dụng công nghệ cao, đồng thời đưa ra các
cơ chế, chính sách thích hợp nhằm thúc đẩy các thành phần kinh tế trong cả nước
cũng như các đối tác nước ngoài đầu tư sản xuất sản phẩm công nghệ cao trong giai
đoạn hội nhập quốc tế hiện nay.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Để hoàn thành mục tiêu nghiên cứu, nhóm thực hiện đề tài tập trung nghiên cứu
các văn bản, chính sách Nhà nước đã ban hành liên quan đến các hoạt động trong
các lĩnh vực công nghệ cao, các khu công nghệ cao ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí
Minh và một số doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm công nghệ cao.
Nhóm thực hiện đề tài cũng tiến hành tìm hiểu tình hình, kinh nghiệm và một số
chính sách phát triển các ngành công nghiệp áp dụng công nghệ cao, các khu công
nghệ cao cũng như phương pháp luận xác định công nghệ cao và sản phẩm công
nghệ cao của một số nước trong khu vực và trên thế giới như Trung Quốc, Đài
Loan, Ấn Độ, Mỹ, v.v…
2.2. Phạm vi nghiên cứu
Sản phẩm công nghệ cao có mặt trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội,
tuy nhiên nhóm thực hiện đề tài chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu, xác định và xây
dựng danh mục các sản phẩm công nghệ cao thuộc các lĩnh vực công nghệ cao mà
Chính phủ đã định hướng khuyến khích đầu tư và ưu tiên phát triển trong giai đoạn
hiện nay là:
q Công nghệ thông tin - viễn thông và công nghệ phần mềm tin học.
q Công nghệ sinh học phục vụ nông nghiệp, thuỷ sản và y tế.
q Công nghệ vi điện tử, cơ khí chính xác, cơ - điện tử, quang - điện tử và công
nghệ tự động hoá.
q Công nghệ vật liệu mới, công nghệ nano.
q Công nghệ môi trường.
7
q Công nghệ năng lượng mới.
q Một số công nghệ đặc biệt khác như công nghệ chế tạo thiết bị y tế - dược,
công nghệ hàng không - vũ trụ
3. Nội dung nghiên cứu
Căn cứ Hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ số
09.07RDBS/HĐ - KHCN, ngày 23 tháng 4 năm 2007 giữa Bộ Công nghiệp và
Viện Nghiên cứu Điện tử, Tin học, Tự động hoá, nhóm thực hiện đề tài sẽ đề cập
nghiên cứu các nội dung sau:
- Nghiên cứu một số khái niệm cơ bản về công nghệ cao, công nghiệp công nghệ
cao, sản phẩm công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ cao, các khu công nghệ
cao,…
- Nghiên cứu các văn bản, chính sách của Nhà nước đã ban hành liên quan đến
phát triển công nghệ cao, sản phẩm công nghệ cao.
- Điều tra khảo sát hiện trạng phát triển công nghệ cao và các khu công nghệ cao
tại Việt Nam. Phân tích, đánh giá khả năng phát triển công nghệ cao và công
nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
- Nghiên cứu tình hình, kinh nghiệm phát triển công nghệ cao và phương pháp
luận xác định danh mục sản phẩm công nghệ cao của một số nước trong khu vực
và trên thế giới. Những bài học đối với Việt Nam.
- Đề xuất danh mục các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam giai
đoạn đến năm 2020.
4. Phương pháp nghiên cứu
Nhóm thực hiện đề tài tiến hành nghiên cứu, phân tích, đánh giá một cách có hệ
thống kết quả điều tra, khảo sát và các tài liệu, dữ liệu thu được từ các nguồn thông
tin liên quan đến các hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ cao tại Việt Nam
cũng như tình hình, kinh nghiệm phát triển công nghệ cao và phương pháp luận xây
dựng danh mục sản phẩm công nghệ cao của một số nước trong khu vực và trên thế
giới. Từ đó xây dựng danh mục sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Việt
Nam trong giai đoạn đến năm 2020.
Bằng phương pháp chuyên gia, sau khi có ý kiến góp ý tại hội thảo khoa học,
nhóm thực hiện đề tài sẽ tiến hành sửa đổi, hiệu chỉnh, bổ sung và hoàn thiện Danh
mục các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam giai đoạn đến năm
2020 làm cơ sở cho việc xây dựng chiến lược phát triển các ngành công nghiệp áp
dụng công nghệ cao của Việt Nam.
8
CHƯƠNG I
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CAO TẠI VIỆT NAM
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1. Khái niệm về công nghệ cao
Công nghệ là một tập hợp gồm lý luận (logic) trên nền tảng tri thức về tự nhiên
(science) và sự thành thạo (skill) sử dụng các công cụ (tools) do con người tạo ra.
Tập hợp này thể hiện qua các phương cách (methods) con người tác động, liên hệ
với tự nhiên, với xã hội để đạt được mục đích tạo ra sản phẩm phục vụ nhu cầu của
con người trong quá trình tồn tại và tiến hóa.
Theo các nhà khoa học tại trường đại học công nghệ Massachusets - Hoa Kỳ,
công nghệ được cấu thành bởi 4 thành phần, đó là:
- Thành phần kỹ thuật T (Technoware) là tri thức lý luận về cách tác động, xử lý,
chế biến và các công cụ, thiết bị để tiến hành quy trình cho ra sản phẩm.
- Thành phần tổ chức quản lý O (Orgaware) là bộ máy điều hành đề ra phương
cách tổ chức sản xuất và vận hành lãnh đạo, nhân lực để đạt sản phẩm công nghệ
hay dịch vụ hoàn hảo.
- Thành phần thông tin I (Infoware) là thành phần quyết định sự sống còn của một
công nghệ, vì các thông tin thu được khi tiến hành công nghệ hoặc các thông tin
từ ngoài vào là cơ sở để thực hiện điều khiển thích nghi chất lượng sản phẩm.
- Thành phần con người H (Humanware) là thành phần trực tiếp sản xuất trên dây
chuyền công nghệ, trực tiếp xử lý số liệu và các thao tác điều khiển thiết bị.
Khác với khoa học là thành tựu của tri thức loài người và khi được phổ biến
thường không mang tính chất hàng hóa, công nghệ sau khi được phát minh đa phần
nếu được chuyển giao sẽ có điều kiện kèm theo, nói cách khác, công nghệ là hàng
hóa, có thể mua bán được.
Công nghệ cao là một khái niệm tương đối. Do cách tiếp cận khác nhau, nên có
các quan niệm khác nhau về công nghệ cao. Có thể dẫn ra một số quan niệm như
sau:
Một số nhà khoa học cho rằng, khi tạo ra một công nghệ hoàn thiện hơn thì công
nghệ ban đầu lập tức trở thành công nghệ cũ và công nghệ hoàn thiện so với công
nghệ ban đầu mới tạo ra này được gọi là công nghệ cao. Chẳng hạn, khi mọi người
còn sử dụng in ấn bằng bản khắc gỗ, thì sáng chế in ấn bằng đánh máy là công
nghệ mới hơn thay thế công nghệ cũ và lúc đương thời, in ấn bằng đánh máy được
gọi là công nghệ cao.
9
Một số các nhà khoa học khác lại cho rằng, công nghệ cao là những công nghệ
cho phép sản xuất với năng suất cao và sản phẩm có chất lượng cao, nghĩa là có thể
mang lại nhiều giá trị gia tăng hơn với cùng lượng vốn đầu tư và lao động. Bản
thân công nghệ cao đă bao hàm ba “cao”, đó là hiệu quả cao, giá trị gia tăng cao và
độ thâm nhập cao.
Cũng có một số nhà khoa học cho rằng, công nghệ cao là công nghệ lấy phát
hiện khoa học làm cơ sở, có tác dụng mở đường, tác dụng chủ đạo và đồng thời
thúc đẩy kinh tế nhanh chóng phát triển và văn hoá, xã hội đạt được tiến bộ to lớn,
thực hiện phát triển bền vững xã hội, kinh tế, môi trường, văn hoá, là tên gọi chung
của các lĩnh vực công nghệ tập trung cao độ về tri thức, công nghệ, nhân tài và
nguồn vốn đầu tư.
Theo Nghị định số 99/2003/NĐ - CP ngày 28/8/2003 của Chính phủ về quy chế
khu công nghệ cao thì công nghệ cao được định nghĩa là công nghệ được tích hợp
từ các thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến, có khả năng tạo ra sự tăng đột
biến về năng suất lao động, tính năng, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm
hàng hoá, hình thành các ngành sản xuất hoặc dịch vụ mới có hiệu quả kinh tế - xã
hội cao, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội và an ninh - quốc
phòng.
Theo Luật chuyển giao công nghệ Việt Nam (tháng 11 năm 2006), công nghệ
cao là công nghệ có hàm lượng về nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ,
cho phép tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có chất lượng và giá trị gia tăng cao, đồng
thời có khả năng hình thành các ngành sản xuất, dịch vụ mới hoặc hiện đại hoá
ngành sản xuất, dịch vụ hiện có.
Tóm lại, cũng như quá trình tìm kiếm quan niệm thống nhất về công nghệ, một
quan niệm có tính thống nhất về công nghệ cao cho đến nay vẫn chưa được hình
thành. Nhìn chung, mọi người đều cho rằng, công nghệ cao là công nghệ được sản
sinh ra trên cơ sở phát hiện khoa học và đổi mới, có đặc tính dung hợp các khoa
học và công nghệ hiện đại, lấy thành tựu khoa học mới nhất làm cơ sở, tập trung
nhiều tri thức và chủ đạo phương hướng phát triển lực lượng sản xuất xã hội của
một quốc gia. Hay nói một cách khác, công nghệ cao là công nghệ có khả năng mở
rộng phạm vi, hiệu quả của các loại hình công nghệ khác nhờ tích hợp các thành
tựu khoa học và công nghệ tiên tiến.
Từ những khái niệm nêu trên có thể thấy công nghệ cao có những đặc trưng nổi
bật sau đây:
- Tạo ra các sản phẩm có hàm lượng trí tuệ cao và giá trị gia tăng cao.
- Có ý nghĩa chiến lược đối với mỗi quốc gia;
10
- Tạo ra đa phần các sản phẩm có chu kỳ sống rất ngắn, đặc biệt là các sản phẩm
công nghệ cao trong các lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông, điện tử, tự
động hóa,...
- Cần vốn đầu tư lớn, mức độ rủi ro cao, nhưng khi thành công sẽ đem lại lợi
nhuận to lớn;
- Có khả năng thúc đẩy năng lực cạnh tranh và hợp tác trong nghiên cứu - phát
triển, sản xuất và tìm kiếm thị trường trên quy mô toàn cầu.
1.1.2. Khái niệm về công nghiệp công nghệ cao
Theo Nghị định số 99/2003/NĐ - CP ngày 28/8/2003 của Chính phủ về quy chế
khu công nghệ cao thì công nghiệp công nghệ cao là ngành công nghiệp sản xuất
các sản phẩm công nghệ cao. Công nghiệp công nghệ cao được đặc trưng bởi
những đặc điểm chủ yếu sau đây:
- Trong ngành công nghiệp công nghệ cao có sự tích hợp hoặc giao thoa các
thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến thuộc nhiều lĩnh vực công nghệ cao
khác nhau. Do vậy, các ngành công nghiệp công nghệ cao gắn liền với nhau và
liên quan mật thiết với nhau. Chẳng hạn, ngành công nghiệp sản xuất vật liệu
mới liên quan nhiều đến các ngành công nghiệp điện tử, tin học, cơ - điện tử,
sinh học và năng lượng mới.
- Công nghiệp công nghệ cao đòi hỏi luôn đổi mới công nghệ và luôn tạo ra các
sản phẩm mới. Vì vậy các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong
công nghiệp công nghệ cao cũng phải là những hoạt động liên tục và đòi hỏi
chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) cao hơn so với các công nghệ hiện có.
- Trong công nghiệp công nghệ cao năng suất lao động tương đối cao do sử dụng
hàm lượng trí tuệ, kỹ thuật, kỹ năng và thông tin cao hơn hẳn các ngành công
nghiệp thông thường.
- Cấu trúc sản phẩm công nghệ cao khá phức tạp và đòi hỏi sự hỗ trợ của nhiều
ngành công nghiệp nhằm đáp ứng tính đa dạng của công nghệ và các yếu tố
đầu vào. Các ngành công nghiệp hỗ trợ không chỉ bao hàm việc sản xuất hàng
hóa, mà còn cả những dịch vụ khác nhau như thiết kế, kỹ thuật, tư vấn, sản xuất
thử, thử nghiệm, kiểm tra và đánh giá chất lượng sản phẩm, chuyển giao công
nghệ.
- Do tạo được nhanh các sản phẩm mới, công nghiệp công nghệ cao có tiềm
năng lớn về thị trường và cạnh tranh toàn cầu để xuất khẩu các sản phẩm công
nghệ cao trở thành nhiệm vụ rất quan trọng đối với mỗi quốc gia.
- Quá trình sản xuất đa phần các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao thường sử
dụng rất ít nguyên liệu, năng lượng, bởi lẽ các sản phẩm này đuợc phát triển
với mục tiêu hạn chế chi phí các nguồn nguyên liệu và năng lượng không tái
tạo, cũng như nhằm bảo vệ môi trường. Cũng chính vì vậy mà quá trình sản
xuất sản phẩm công nghiệp công nghệ cao đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu khá lớn.
- Về góc độ quản lý kinh doanh, công nghiệp công nghệ cao là ngành kinh doanh
"mạo hiểm cao và được bù đắp cao".
11
Với các đặc điểm nêu trên có thể phát biểu một cách khái quát công nghiệp công
nghệ cao là công nghiệp tập trung nhiều tri thức và công nghệ, tiêu hao tài nguyên
và năng lượng thấp, ít ô nhiễm môi trường, giá trị gia tăng cao, sức thẩm thấu
mạnh, ứng dụng rộng rãi, nhưng đòi hỏi đầu tư nghiên cứu cao, phụ thuộc nhiều
hơn vào tri thức và sức sáng tạo của con người.
Do có đặc điểm tính mở đường mạnh, mức độ liên kết cao, giá trị gia tăng cao,
nên mỗi đột phá đổi mới trong bất kỳ một lĩnh vực nào của công nghệ cao đều có
thể dẫn đến phát triển nhiều ngành công nghiệp mới, hình thành điểm tăng trưởng
kinh tế mới, tạo ra nhu cầu mới, cung cấp nhiều cơ hội công ăn việc làm hơn.
1.1.3. Các ngành công nghiệp công nghệ cao
Các ngành công nghiệp công nghệ cao là những ngành đang phát triển rất mạnh
trong thương mại quốc tế. Các ngành này đóng vai trò động lực, thúc đẩy và nâng
cao chất lượng, năng lực hoạt động cũng như sự phát triển của nhiều ngành công
nghiệp khác.
Ở các nước công nghiệp phát triển, các ngành công nghiệp công nghệ cao là
những ngành thu hút việc làm và thuê mướn nhân công có năng lực, có trình độ
cao nhiều nhất. Người lao động trong các ngành này được các doanh nghiệp trả
lương cao hơn so với mức trung bình. Kết quả hoạt động cũng cho thấy các ngành
công nghiệp công nghệ cao có tỷ lệ tăng trưởng cao hơn so với mức tăng trưởng
của nền kinh tế nói chung và chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong thương mại nội
địa và quốc tế, đóng góp một phần rất lớn cho xuất khẩu các sản phẩm hàng hóa
công nghiệp ở hầu hết các nước. Các ngành này đầu tư lớn cho công tác nghiên
cứu và phát triển, do đó trong các sản phẩm công nghệ cao hàm lượng nghiên cứu
và phát triển chiếm tỷ trọng lớn và mang lại hiệu quả to lớn trong việc sáng tạo ra
tri thức và công nghệ mới. Các ngành công nghiệp công nghệ cao hoạt động dựa
trên nền tảng phát triển với tốc độ rất nhanh của công tác nghiên cứu và phát triển,
liên tục và thường xuyên cung cấp ra thị trường các sản phẩm hàng hoá công nghệ
cao và dịch vụ công nghệ cao mới, hiện đại và tiện lợi.
Công nghiệp công nghệ cao còn được gọi là công nghiệp dựa trên khoa học và
công nghệ, ở đó khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, sản
phẩm có hàm lượng khoa học cao và năng suất lao động cũng rất cao.
Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đã xác định 10 ngành công nghiệp có hàm
lượng khoa học cao nhất là:
- Hoá chất y học và sản phẩm thực vật;
- Sản phẩm sinh học;
- Thiết bị bán dẫn ;
- Các gói phần mềm;
12
- Điện thoại và thiết bị truyền thông;
- Dược phẩm;
- Vật liệu mới;
- Thiết bị điện dùng trong y học;
- Thiết bị truyền thông và máy tính ;
- Các dụng cụ phân tích trong phòng thí nghiệm.
Mặc dù 10 ngành công nghiệp này là các ngành có hàm lượng khoa học cao,
nhưng không phải tất cả chúng đều có tác động lớn đến nền kinh tế. Chỉ có một số
ít các ngành trong số đó như dược phẩm; điện thoại và thiết bị truyền thông; sản
phẩm sinh học (ngoại trừ sản phẩm dùng cho chẩn đoán); thiết bị bán dẫn và các
thiết bị có liên quan và các gói phần mềm là có tác động mạnh đến sự tăng trưởng
của nền kinh tế quốc dân. Các ngành này có cường độ nghiên cứu cao, chi phí cho
nghiên cứu và phát triển lớn và có tăng trưởng doanh thu cao hơn tăng trưởng
doanh thu bình quân của nền kinh tế.
1.1.4. Khái niệm về sản phẩm công nghệ cao và doanh nghiệp công nghệ cao
Sản phẩm công nghệ cao là sản phẩm được tạo ra nhờ áp dụng công nghệ cao
thông qua quá trình thiết kế hoặc sản xuất sản phẩm. Sản phẩm công nghệ cao có
kích thước gọn, nhẹ và cấu trúc sản phẩm khá phức tạp, thường sử dụng ít năng
lượng và ít tài nguyên, luôn luôn được đổi mới và thường được hình thành bằng sự
tích hợp hoặc giao thoa của một số lĩnh vực công nghệ cao.
Doanh nghiệp công nghệ cao là doanh nghiệp có chi phí hàng năm dành cho
nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ cao và sản phẩm công nghệ cao không
dưới mức quy định của Chính phủ, có lực lượng khoa học và công nghệ có trình độ
đại học trở lên làm công tác nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ cao, sản
phẩm công nghệ cao chiếm không dưới 10% lực lượng lao động và thu nhập từ các
hoạt động khoa học và công nghệ của doanh nghiệp và thu nhập từ giá trị sản phẩm
công nghệ cao phải chiếm trên 60% tổng thu nhập của doanh nghiệp trong năm.
1.1.5. Khái niệm về khu công nghệ cao
Theo Nghị định số 99/2003/NĐ - CP ngày 28/8/2003 của Chính phủ về quy chế
khu công nghệ cao thì “khu công nghệ cao” là khu kinh tế - kỹ thuật đa chức năng,
có ranh giới xác định, do Thủ tướng quyết định thành lập, nhằm nghiên cứu - phát
triển và ứng dụng công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao, đào tạo
nhân lực công nghệ cao và sản xuất, kinh doanh sản phẩm công nghệ cao. Trong
khu công nghệ cao có thể có khu chế xuất, kho ngoại quan, khu bảo thuế và khu
nhà ở.
Ngoài khu công nghệ cao, ở các nước trong khu vực và trên thế giới còn có các
khu công nghiệp, đặc khu công nghiệp, khu chế xuất, v.v... có các chức năng hoạt
13
động như các khu công nghệ cao. Sau đây là khái niệm về các khu công nghiệp,
khu chế xuất, khu công nghệ cao,... đã được hình thành và đang hoạt động có hiệu
quả trong khu vực và trên thế giới:
a) Khu công nghiệp (Industrial Zone, Industrial Park) là một quần thể liên hoàn
các xí nghiệp công nghiệp xây dựng trên một vùng đất có thuận lợi về các yếu
tố địa lý, tự nhiên, về kết cấu hạ tầng, về xã hội và nhân văn để thu hút đầu tư
và hoạt động theo một cơ cấu hợp lý các doanh nghiệp công nghiệp và các
doanh nghiệp dịch vụ nhằm đạt hiệu quả cao trong hoạt động sản xuất công
nghiệp và kinh doanh.
b) Khu chế xuất (Export Processing Zone) là một đặc khu công nghiệp và dịch vụ
đặt trên một diện tích được khép kín, thường ở trong cảng hoặc gần cảng để
nhập các nguyên liệu miễn thuế, chế biến các nguyên liệu này nhằm mục đích
xuất khẩu. Khu chế xuất nhằm thu hút các nhà đầu tư nước ngoài thực hiện
những hoạt động sản xuất và dịch vụ xuất khẩu, được hưởng những ưu đăi nhất
định của Nhà nước (thuế, điều kiện thương mại) liên quan đến tận dụng các
nguồn lực trong nước để tiến hành các hoạt động sản xuất và dịch vụ xuất
khẩu.
c) Khu công nghiệp công nghệ cao (Hi-Tech Industrial Zone) là khu công nghiệp
tập trung chuyên sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ về các sản phẩm có
sử dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao. Mục đích của khu này là sử dụng
tối ưu các cơ sở hạ tầng và các điều kiện tốt của môi trường, mà nếu để rải rác
sẽ phải đầu tư quá lớn, để có thể tạo ra các sản phẩm của một số lĩnh vực công
nghệ cao.
d) Công viên khoa học (Science Park) là một khu vực tập trung các phòng thí
nghiệm, nơi thử nghiệm, kiểm chứng các ý tưởng khoa học.
e) Khu công nghệ cao (Hi - Tech Park) là khu vực tập trung các tổ chức nghiên
cứu khoa học và phát triển công nghệ, các phòng thí nghiệm, các tổ chức đào
tạo, các xí nghiệp công nghệ cao và các tổ chức dịch vụ nội bộ khu và các đối
tượng nằm ngoài khu. Khu công nghệ cao là trung tâm ươm tạo công nghệ, gắn
khoa học và công nghệ hiện đại với sản xuất các sản phẩm công nghệ cao. Khu
công nghệ cao định hướng hoạt động của mình vào việc thu hút các nhà đầu tư
nước ngoài và trong nước để tiến hành các hoạt động chuyển giao công nghệ,
nghiên cứu nhằm phát triển các công nghệ cao, không chỉ nhằm phục vụ mục
đích xuất khẩu, mà chủ yếu nhằm tạo ra năng lực công nghệ trong nước, biến
đổi cơ cấu công nghiệp và dịch vụ trong nước. Do vậy, khu công nghệ cao phải
có một môi trường thuận lợi để sáng tạo ra công nghệ mới trong lĩnh vực công
nghệ mũi nhọn, luôn luôn được đổi mới bằng những thành tựu khoa học và
công nghệ tiên tiến nhất.
14
1.2. Vai trò của công nghệ cao đối với phát triển kinh tế ở Việt Nam
Trong kỷ nguyên nền kinh tế tri thức, thực lực của một quốc gia được đo bằng
tài sản trí tuệ, bằng tiềm lực khoa học và công nghệ, trong đó công nghệ cao là lực
lượng nòng cốt. Do vậy phát triển công nghệ cao là con đường tất yếu để tăng
cường tiềm lực khoa học và công nghệ, tiềm lực kinh tế và sức mạnh cạnh tranh
của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới trong xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu hiện
nay. Kinh nghiệm phát triển của nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới đã
chỉ rõ, chỉ có phát triển công nghệ cao, dùng công nghệ cao để cải tạo công nghiệp
truyền thống mới có thể giảm thiểu tỷ trọng công nghiệp sơ chế trong nền kinh tế,
giảm thiểu tương ứng tiêu hao tài nguyên trên một đơn vị sản xuất, giảm bớt áp lực
đối với môi trường, đưa nhanh đất nước thoát ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu, bước vào
hàng ngũ các nước phát triển có sức cạnh tranh mạnh về kinh tế, có tiềm lực mạnh
về khoa học và công nghệ.
Công nghiệp công nghệ cao đã trở thành trụ cột và là động lực chủ yếu để thúc
đẩy tăng trưởng nền kinh tế của nhiều nước công nghiệp phát triển trong khu vực
và trên thế giới. Đối với Việt Nam, một nước đang phát triển có quy mô dân số
trên 80 triệu dân, có nhiều tiềm năng về nguồn lực con người, tài nguyên, việc phát
triển công nghiệp công nghệ cao càng là giải pháp quan trọng để thúc đẩy chuyển
dịch và thực hiện tối ưu hóa cơ cấu nền kinh tế cũng như thay đổi phương thức
tăng trưởng kinh tế. Phát triển công nghiệp công nghệ cao sẽ nâng cao được hàm
lượng công nghệ và trình độ phát triển theo chiều sâu nền kinh tế quốc dân, giảm
thiểu tỷ trọng các công nghiệp sơ chế, tiêu hao tài nguyên và áp lực đối với môi
trường, thúc đẩy và nâng cao chất lượng, hiệu quả nền kinh tế quốc dân. Ngoài ra,
phát triển công nghiệp công nghệ cao và sử dụng công nghệ cao còn cho phép
thâm nhập vào các ngành công nghiệp truyền thống, cải tạo, nâng cấp các ngành
công nghiệp truyền thống trên cơ sở thực hiện hiện đại hóa, tự động hóa và thay
đổi các thế hệ công nghiệp truyền thống.
Như vậy, công nghiệp công nghệ cao có vai trò là công nghiệp dẫn đầu mang
tính chiến lược của nền kinh tế quốc dân, có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình
điều chỉnh cơ cấu kinh tế và thay đổi phương thức tăng trưởng kinh tế, tạo sức
mạnh cạnh tranh tổng hợp cho nước ta trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay.
Trước làn sóng đầu tư lớn và rất nhộn nhịp đang đến sau khi Việt Nam gia nhập
WTO, việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho phát triển công nghiệp công nghệ cao,
trong đó đặc biệt chú trọng là xây dựng các khu công nghệ cao đã trở thành nhiệm
vụ bức bách và là bước đi quan trọng để thúc đẩy sự phát triển khoa học và công
nghệ mới, đồng thời đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
15
1.3. Thực trạng phát triển công nghệ cao tại Việt Nam
1.3.1. Một số cơ chế, chính sách phát triển công nghệ cao ở Việt Nam
Nhận thức về vai trò của công nghệ cao và phát triển công nghệ cao đối với phát
triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam có từ rất sớm, nhưng do trình độ phát triển của
nền kinh tế còn thấp, tiềm lực khoa học và công nghệ còn hạn chế, nên các hoạt
động nhằm phát triển công nghệ cao ở Việt Nam đã không tận dụng được nhiều lợi
thế và bỏ qua nhiều cơ hội để phát triển. Mãi đến thập kỷ những năm 80, khi mà
quy mô công nghiệp công nghệ cao toàn cầu đã đạt 7,6% sản lượng sản phẩm công
nghiệp chế tạo của thế giới thì Nhà nước ta mới thực sự quan tâm đến hoạt động
nghiên cứu và phát triển công nghệ cao. Trong thời gian này Nhà nước đã ban
hành một số cơ chế và chính sách nhằm ưu tiên phát triển một số lĩnh vực công
nghệ và đặc biệt là công nghệ cao như công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu,
công nghệ sinh học, công nghệ tự động hóa…. Có thể điểm qua một số chủ trương,
chính sách, quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển các lĩnh vực công nghệ
cao ở Việt Nam thông qua các Chỉ thị, Nghị quyết, Quyết định trong thời gian qua
như sau:
- Từ giữa những năm 80, Nhà nước đã tập trung đầu tư cho nghiên cứu và phát
triển bốn lĩnh vực công nghệ cao là công nghệ thông tin (bao gồm cả điện tử, tin
học, viễn thông), công nghệ sinh học, công nghệ tự động hoá và công nghệ vật
liệu mới. Bốn chương trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cho
bốn lĩnh vực này đã được triển khai trong bốn kế hoạch phát triển kinh tế - xã
hội 5 năm từ năm 1985 đến 2005 và hiện nay vẫn đang được triển khai tiếp trong
kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006 - 2010. Đến thập kỷ những năm
90, Chính phủ đã ban hành 04 Nghị quyết về phát triển các lĩnh vực này, đó là
Nghị quyết số 49/CP ngày 04 tháng 8 năm 1993 về phát triển Công nghệ Thông
tin, Nghị quyết số 18/CP ngày 11 tháng 3 năm 1994 về phát triển Công nghệ
Sinh học, Nghị quyết số 88/CP ngày 31 tháng 12 năm 1996 về phát triển khoa
học và Công nghệ Vật liệu và Nghị quyết số 27/CP ngày 28 tháng 3 năm 1997
về ứng dụng và phát triển Công nghệ Tự động hoá phục vụ công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước.
- Song song với 4 chương trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ,
Chính phủ đã phê duyệt 4 chương trình kinh tế - kỹ thuật về các lĩnh vực công
nghệ cao nêu trên và ngày 03 tháng 03 năm 1998 Thủ tướng Chính phủ đã ban
hành Quyết định Số: 54/1998/QĐ-TTg về Quy chế quản lý và điều hành các
Chương trình kỹ thuật - kinh tế về Công nghệ Thông tin, Công nghệ Sinh học,
Công nghệ Vật liệu và Công nghệ Tự động hoá
- Ngày 06 tháng 02 năm 1998 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
28/1998/QĐ - TTg về việc giao nhiệm vụ tiến hành chuẩn bị thành lập khu công
nghệ cao Hòa Lạc.
- Ngày 13 tháng 5 năm 2003 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
95/2003/QĐ - TTg phê duyệt quy hoạch tổng thể và Dự án đầu tư xây dựng giai
đoạn I khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh.
16
- Ngày 28 tháng 8 năm 2003 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 99/2003/NĐ-
CP về quy chế khu công nghệ cao.
- Ngày 05 tháng 4 năm 2004 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
53/2004/QĐ - TTg về một số chính sách khuyến khích đầu tư tại khu công nghệ
cao.
- Ngày 18 tháng 12 năm 2006 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ra Quyết
định số 27/2006/QĐ - BKHCN về việc ban hành quy định về tiêu chuẩn xác
định dự án sản xuất sản phẩm công nghệ cao.
- Hiện tại, theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, Bộ Khoa học
và Công nghệ đang khẩn trương hoàn thành Dự thảo Pháp lệnh công nghệ cao
để trình Quốc hội thông qua.
- Ngoài hai khu công nghệ cao ở Hòa Lạc và ở Tp. Hồ Chí Minh do Thủ tuớng
Chính phủ quyết định thành lập, hiện nay cả nước còn có 8 Công viên phần mềm
do UBND các tỉnh, thành phố quyết định thành lập và quản lý, tập trung chủ yếu
ở các thành phố lớn như Tp.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội, Hải Phòng, Cần
Thơ và Thừa Thiên - Huế. Hầu hết các Công viên phần mềm này đều mới được
xây dựng và đưa vào hoạt động trong những năm 2003 - 2005. Một số Công
viên phần mềm đã khai thác có hiệu quả công suất thiết bị và cơ sở hạ tầng, nổi
bật nhất là Công viên phần mềm Quang Trung, Công viên phần mềm Sài Gòn và
E-Tower của Tp. Hồ Chí Minh.
- Một số mô hình thử nghiệm "Ươm tạo doanh nghiệp công nghệ" đầu tiên ở Việt
Nam đã được hình thành như "Vườn ươm doanh nghiệp" của Trung tâm Tư vấn
và Nghiên cứu Đại học Bách khoa Hà Nội, “Vườn ươm doanh nghiêp công nghệ
Phú Thọ” đặt trong khuôn viên Đại học Bách khoa Tp. Hồ Chí Minh, “Vườn
ươm công nghệ và doanh nghiệp công nghệ cao” đặt trong khu công nghệ cao
Tp. Hồ Chí Minh.
- Nhà nước đã có chính sách khuyến khích các nhà đầu tư trong nước và ngoài
nước thực hiện các hoạt động đầu tư mạo hiểm, đóng góp thành lập quỹ đầu tư
mạo hiểm phát triển công nghệ cao ở Việt Nam.
Thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước, từ thập kỷ những năm 80,
công nghệ cao ở nước ta đã được ứng dụng và phát triển, góp phần quan trọng thúc
đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Thực tế, bằng việc thông tin, tuyên truyền các chủ trương chính sách của Đảng
và Nhà nước, trong thời gian qua nhận thức của toàn xã hội về vai trò và ý nghĩa
quan trọng của công nghệ cao đã được nâng lên một bước. Nguồn nhân lực về
công nghệ cao đã được chú trọng đào tạo và tăng lên đáng kể. Nhiều ngành công
nghiệp áp dụng công nghệ cao đang phát triển nhanh theo hướng hiện đại hoá. Các
Chỉ thị, Nghị quyết, Quyết định của Chính phủ về nghiên cứu và phát triển một số
lĩnh vực công nghệ cao trong các giai đoạn phát triển của đất nước đã, đang và sẽ
tiếp tục tạo ra môi trường thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước
đầu tư, kinh doanh, sản xuất và cung ứng dịch vụ.
17
1.3.2. Một số thành tựu nổi bật về nghiên cứu và phát triển 4 lĩnh vực công nghệ
cao ở Việt Nam thời gian qua
Mặc dù vào cuộc chậm so với các nước trong khu vực và trên thế giới và có
những hạn chế nhất định về phát triển công nghiệp công nghệ cao như đã nêu ở
trên, nhưng do có những quyết sách kịp thời nhằm tận dụng tối đa những lợi thế so
sánh về nguồn lực con người, về tài nguyên, tập trung đầu tư có trọng điểm và
ngày càng tăng cho khoa học và công nghệ, năm 2003 đạt 0,52% GDP, năm 2005
đạt 1% GDP và đang phấn đấu năm 2010 đạt 1,5% GDP, đồng thời triển khai thực
hiện nhiều giải pháp tích cực như thiết lập thị trường công nghệ, hình thành và đưa
vào hoạt động Quỹ đầu tư khoa học và công nghệ quốc gia, Quỹ đầu tư khoa học
và công nghệ các Bộ, ngành và địa phương, các lĩnh vực công nghệ cao của Việt
Nam, đặc biệt là tập trung đầu tư nghiên cứu và phát triển bốn lĩnh vực chủ chốt
của công nghệ cao là công nghệ thông tin và truyền thông, công nghệ vật liệu mới,
công nghệ tự động hóa và công nghệ sinh học, nên Việt Nam đã thu được những
thành quả đáng ghi nhận. Dưới đây là một số thành tựu KH&CN nổi bật mà các
lĩnh vực nêu trên đã đạt được trong những năm qua:
a) Về công nghệ thông tin và truyền thông của Việt Nam:
Trình độ KH&CN của nước ta trong lĩnh vực công nghệ điện tử, công nghệ
thông tin (CNTT) và truyền thông trong những năm qua đã có những bước tiến
đáng kể. Đã hoàn toàn làm chủ được công nghệ, thiết kế chế tạo thành công và đưa
vào ứng dụng hệ thống SPM, là hệ thiết bị thuộc loại công nghệ cao cấp hiện nay
trên thế giới. Đây là một kết quả đáng ghi nhận và đáng khích lệ, vì qua kết quả
này vị thế khoa học và công nghệ của Việt Nam đã được nâng cao. Với hệ thống
thiết bị SPM, hình ảnh bề mặt của mọi chất liệu được quan sát với độ phóng đại từ
hàng ngàn cho đến vài triệu lần và bước đầu đã được đưa vào ứng dụng có kết quả
cho hai lĩnh vực khoa học công nghệ rất hiện đại là công nghệ nano (chụp
topograhy cho các vật liệu đến cỡ nanomet) và sinh học phân tử (chụp ảnh virus để
nghiên cứu).
Chủ động hoàn toàn việc chế tạo hệ thống bộ đàm số tiêu chuẩn TDMA với
trạm gốc BTS và các máy bộ đàm cầm tay và bộ đàm di động trên cơ sở ứng dụng
công nghệ ASIC. Chế tạo trạm tách ghép kênh số nhằm xây dựng hệ thống thông
tin đa phương tiện phục vụ an ninh quốc phòng.
Đã làm chủ được công nghệ chế tạo thiết bị quang tích hợp là một hướng công
nghệ cao rất quan trọng vì nó có thể tạo nên những tiến bộ mang ý nghĩa đột phá
trong các ngành công nghệ thông tin và viễn thông, phục vụ quốc phòng theo
hướng hiện đại hoá vũ khí. Thiết kế được một số chủng loại linh kiện 32 bit, 64 bit
và 128 bit với tốc độ truyền 33MHZ, 66MHZ trên cơ sở các bán thành phẩm lập
trình FPGA với các phần mềm điều khiển và phát triển ứng dụng cho linh kiện.
18
Trên cơ sở kỹ thuật mô phỏng, kỹ thuật thời gian thực, đã tạo ra được một số
thiết bị, phòng thí nghiệm ảo để hỗ trợ hoặc thay thế các thiết bị thí nghiệm đắt tiền
trong các phòng thí nghiệm cơ sở và chuyên ngành khác nhau. Đã phát triển và
ứng dụng công nghệ mô phỏng phục vụ xử lý tín hiệu rađa và ứng dụng trong
ngành dầu khí; bổ sung tính năng 3D cho các phần mềm CAD/GIS thông dụng
phục vụ quy hoạch, thiết kế mô phỏng trong xây dựng, thuỷ lợi, quốc phòng.
Nghiên cứu và phát triển phần mềm hệ thống Softswitch và ứng dụng thử
nghiệm vào mạng viễn thông Việt Nam, tăng cường khả năng bảo mật thông tin
chủ động phát triển các dịch vụ gia tăng trên mạng viễn thông. Hệ thống là các sản
phẩm hoàn chỉnh sẽ có khả năng giao tiếp với các thành phần khác của các hãng
khác nhau và có thể ứng dụng trong các mạng doanh nghiệp nhỏ, các mạng nội bộ
chuyên dùng hay chia xẻ một phần mạng công cộng.
Làm chủ công nghệ, kỹ thuật phân biệt, nhận dạng các đối tượng thông qua
chân dung, thiết kế chế tạo thử mẫu bộ xử lý số chuyên dụng và máy tính công
nghiệp thay đổi hẳn chất lượng dòng tin đầu ra đối với một số hệ thống định vị vô
tuyến hiện có trong dân sự (vận tải hàng không, đường biển) và trong quân sự (hải
quân, phòng không - không quân).
Đã tiến hành nghiên cứu một số vấn đề về bảo mật và an toàn thông tin cho các
mạng dùng giao thức liên mạng máy tính (Internetworking Protocol - IP), đưa ra
được các giải pháp an toàn, an ninh cho các mạng IP được áp dụng trong nhiều
hoạt động kinh tế xã hội, đặc biệt là thương mại điện tử. Đã nghiên cứu phát triển
và ứng dụng công nghệ mới phục vụ phát triển mạng và dịch vụ viễn thông trên
các mạng sử dụng giao thức IP, công nghệ Internet phiên bản 6 (thế hệ 2) để định
hướng phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ mới trên mạng Internet. Lựa chọn công
nghệ phù hợp trên cơ sở công nghệ tiên tiến, tính toán hiệu quả kinh tế và tính khả
thi để mở rộng ứng dụng điện thoại di động từ hệ 2G lên 3G.
Công nghệ truyền thông đại chúng số hoá cũng là một nội dung được chú trọng
phát triển. Đã làm chủ được lĩnh vực thiết kế phần mềm trong các thiết bị thu hình
số và đã được sử dụng trong thực tế. Hệ thống phần mềm tính toán phân bố cường
độ trường điện từ của hệ thống phát sóng trong không gian, theo địa hình, đã được
thử nghiệm với các dữ liệu thực, đạt trình độ quốc tế. Đã thiết kế và chế thử máy
phát hình số DVB - T góp phần phát triển truyền hình số. Tiếp cận công nghệ chế
tạo máy thu thanh số, máy phát thanh số. Xây dựng lộ trình phát triển phát thanh số
tại Việt Nam, đưa nhanh công nghệ số hoá vào phát thanh và thu thanh, tiết kiệm
băng tần năng cao chất lượng âm thanh. Đây là một hướng ưu tiên của nước ta và
của cả thế giới.
Để chuẩn bị cho việc phóng vệ tinh đầu tiên của Việt Nam, đã tiến hành nghiên
cứu xây dựng cấu trúc hệ thống viễn thông mặt đất nhằm sử dụng có hiệu quả vệ
tinh VINASAT, góp phần đáng kể vào việc khai thác vệ tinh sau này.
19