Luận văn nghiên cứu quy trình sản xuất sợi từ nguyên liệu xơ tre tạo ra sản phẩm phục vụ ngành dệt may

  • 49 trang
  • file .pdf
BỘ CÔNG THƯƠNG
VIỆN DỆT MAY
Đề tài :
NGHIÊN CƯỨ QUY TRÌNH SẢN XUẤT SỢI TỪ NGUYÊN LIỆU XƠ
TRE TẠO RA SẢN PHẨM PHỤC VỤ NGÀNH DỆT MAY
Chủ nhiệm đề tài
Nguyễn Kim Thanh
9079
Hà Nội – Tháng 11/2011
BỘ CÔNG THƯƠNG
VIỆN DỆT MAY
Dự án
HOÀN THIỆN CÔNG NGHỆ VÀ SẢN XUẤT THỬ NGHIỆM SẢN PHẨM DỆT
MAY TỪ XƠ TRE VÀ TRE PHA
Chuyên đề :
Hoàn thiện và xác điịnh các thông số công nghệ nhuộm cho sản phẩm
từ sợi tre và tre pha
Chủ dự án : Nguyễn Kim Thanh
Hà Nội
Tháng 11 – 2011
MỞ ĐẦU
Ngày nay vải may mặc đang đưa ra các yêu cầu liên quan đến tính dễ chịu khi mặc,
chăm sóc sức khoẻ, cảm giác sờ tay và dễ chăm sóc, cũng như một số công năng
khác. Các loại xơ tự nhiên như xơ bông, lanh, đay, gai ... chỉ đáp ứng được phần nào
đòi hỏi của người tiêu dùng. Hơn nữa việc trồng các loại xơ này để kéo sợi cho
ngành dệt đã tiêu tốn rất nhiều nước, thuốc sâu ... điều này ảnh hưởng rất lớn tới môi
trường cũng như cuộc sống của con người. Các loại xơ tổng hợp được lấy từ nguyên
liệu dầu mỏ thì ngày càng cạn kiệt. Việc sản xuất xơ nhân tạo từ xenlulo tái sinh
phải cần đến những cây gỗ có tuổi đời từ 25-70 năm mới có thể khai thác. Điều này
đã giúp cho các nhà nghiên cứu phát triển các nguyên liệu mới, cung cấp cho các
nhà sản xuất nhằm tạo ra các mặt hàng đáp ứng được yêu cầu khắc khe của người
tiêu dùng.
Xơ tre là một loại nguyên liệu mới được phát triển vào đầu thế kỷ 21. Nó đã nhận
được sự chú ý đáng kể của các nhà khoa học từ khắp nơi trên thế giới. Với ưu điểm
tốc độ phát triển lớn hơn 1m trên ngày thì tre được ghi nhận là loại cây có tốc độ
phát triển nhanh nhất. Cây tre trưởng thành chỉ cần 3-4 năm là có thể khai thác. Tre
không cần phải trồng lại, các măng non liên tục được hình thành và phát triển. Tre
phát triển rất nhanh và khỏe, quá trình phát triển của cây tre rất ít khi bị sâu bệnh.
Các nhà khoa học đã nhận thấy rằng cây tre được thừa nhận có kháng khuẩn duy
nhất và tác nhân sinh học kìm hãm vi khuẩn có tên “Bamboo Kun”. Chất này kết
hợp chặt chẽ với phân tử xenlulô của cây tre trong suốt qui trình tạo thành sợi tre.
Chính vì điều này đã hạn chế được việc sử dụng thuốc trừ sâu dùng cho tre, giảm
thiểu tác hại của môi trường đến đời sống con người. Với các tính chất trên nên tre
được coi là nguồn nguyên liệu dồi dào nhất để cung cấp cho ngành dệt.
Trung Quốc là một nước đi đầu tiên trong việc nghiên cứu và đưa xơ tre vào làm
nguyên liệu cho ngành dệt. Do những ưu điểm nổi trội như mền mại, khả năng hút
ẩm tốt, có khả năng kháng khuẩn, khử mùi và chống được tia UV, thân thiện với môi
trường đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng vì vậy cho tới nay sợi tre đã và đang
dần hội nhập với thị trường quốc tế. Sợi tre có thể được sản xuất từ 100% tre hoặc
sợi tre pha với các nguyên liệu khác như bông, polyster...
Ở nước ta, việc ứng dụng nguyên liệu tre cho ngành dệt còn rất mới. Sản phẩm của
ngành dệt chưa đưa nguyên liệu này vào sử dụng bởi một số nguyên nhân sau :
1
- Việc nhập sợi từ xơ tre về với giá rất cao, khó khăn trong tiến độ sản xuất và
kiểm soát chất lượng.
- Phải nhập khẩu với số lượng lớn, không hiệu quả kinh tế ...
Chúng ta đã có 02 đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực này và đã đưa ra các sản phẩm
như khăn tắm, áo T- shirt, bít tất... có những đặc tính ưu việt của xơ tre. Tuy nhiên,
các đề tài này đều bắt đầu từ sợi và chủ yếu cho sản phẩm dệt kim nên chưa giải
quyết được những vấn đề khó khăn cho các nhà sản xuất ngành dệt trong nước áp
dụng nguyên liệu này.
Với sự giúp đỡ của Bộ Công thương và được sự ủng hộ của ban lãnh dạo Viện Dệt
may. Năm 2010, chúng tôi đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu quy trình sản xuất sợi
từ nguyên liệu xơ tre tạo ra sản phẩm phục vụ ngành dệt may” với nội dung :
- Nghiên cứu xây dựng quy trình kéo sợi từ xơ tre ( Thực hiện năm 2010 )
- Nghiên cứu xây dựng quy trình dệt vải ( Thực hiện năm 2011 )
- Nghiên cứu xây dựng quy trình xử lý hoàn tất ( Thực hiện năm 2011 )
- Triển khai sản xuất thử ( Thực hiện 2 năm )
2
PHẦN I
TỔNG QUAN VỀ XƠ SỢI TRE
1.1 SƠ LƯỢC VỀ TRE VÀ XƠ TRE TỰ NHIÊN
1.1.1 Tre
Tre là cây lưu niên thuộc nhóm cây cỏ, là một trong những nguồn nguyên liệu dồi
dào trên thế giới. Với tốc độ phát triển tới lớn hơn hoặc bằng 1 m trên 1 ngày thì tre
được ghi nhận là loại cây trồng có tốc độ phát triển nhanh nhất. Chiều cao cây tre
dao động trong khoảng từ 1 m (3 ft) tới 50 m (164 ft) và đường kính khoảng 30 cm
(12 in). Hầu hết các loại tre đều thẳng, nhưng có một số loại nhỏ và có gai. Những
loài tre có gai này là một trong số những loại hữu ích nhất ở châu á do các cọng dầy
của nó rất lý tưởng cho xây dựng nhà và làm công cụ cho nông trại.
Thực chất tre không phải là một loại gỗ mà là một loại cỏ, các măng non mới liên
tục hình thành mà không cần phải trồng lại. Không giống như các loại gỗ cứng khác
phải mất 25- 70 năm mới trưởng thành và còn cần phải trồng lại, tre chỉ cần 4-5 năm
có thể được sử dụng được. Tre có thể được tìm thấy ở các nước nhiệt đới và cận
nhiệt đới tới, các vùng có khí hậu ôn hoà, nơi có nhiều loại tre và mật độ dầy nhất là
ở Đông Nam Á và ở các hòn đảo của ấn Độ và Thái Bình Dương. Một số loài tre có
ở châu Mỹ và châu Phi, ở châu Úc không có tre .
Hiện nay có khoảng 115 giống tre và 1020 đến 1070 loài trên thế giới. Thân cây
tre được gọi là “cọng” hầu hết chúng đều rỗng chỉ có một số loại không rỗng. Các
thân rễ được coi là rễ của cây tre. Các thân rễ của tre hình thành các lùm cây và có
sự lan toả rễ cây.
1.1.2 Cấu trúc sinh học
3
* Thân nổi và thân chìm
* Cấu trúc ống rỗng: Đốt và mấu nằm xen kẽ
* Các bó xõ nằm dọc theo ống tre
Hình 1.1. Mặt cắt dọc xơ tre
Mặt cắt chia làm ba phần rõ rệt
Các bó xơ tập trung lớp ngoài cùng
Hình 1.2. Mặt cắt ngang
4
Hình 1.3. Sự chuyển hướng của các bó mạch tại mấu
1.1.3 Cấu trúc phân tử của tre
+ Nguyên tử: có độ dài 10-9-10-10m, đây là mức nguyên tử giữ nguyên mức đồng hóa
trị, có nghĩa là chúng có thể chung nhau một cặp electron, liên kết này rất chặt, khỏe
và vững chắc. Liên kết đồng hóa trị cho kết quả lực cùng hướng trong không gian
cấu trúc phân tử
+ Phân tử: Phân tử có độ dài10-8-10-9m: Ví dụ một chuỗi lớn các phân tử giống như
xenlulo được liên kết với nhau bằng liên kết hidro
+ Microscopic: có độ dài >10-7m ví dụ xenlulo là thành xenlulo
+ Macroscopic: có độ dài >10-4m ví dụ như xơ và các mạch trong tre
Cấu trúc tre bao gồm các Polyme có trọng lượng phân tử lớn. Chúng được gọi là
mạch đại phân tử được tạo thành từ các đơn phân tử bằng phản ứng trùng hợp. Các
đơn phân tử này phải có hai hay nhiều chức năng có nghĩa rằng các đơn phân tử này
phải trải qua hai hay nhiều phản ứng trùng hợp, hoặc nhiều nhóm hợp lại. Dựa trên
các chức năng của các đơn phân tử có hai loại cấu trúc chính: Polyme dạng thẳng
hoặc polyme dạng mắt xích giống như xenlulo bông xem hình 1.1
5
Hình 1.4. Cấu trúc xenlulo tre
1.1.4 Thành phần hóa học xơ tre tự nhiên
Giống như gỗ, thành phần cơ bản của tre là các Ligno Xenlulo bao gồm 3
thành phần chính sau : anpha- xenlulo, Hemi - xenlulo, và Lignin. Ba thành phần
này chiếm đến 90% tổng khối lượng của tre. Các thành phần còn lại là nhựa, tanin,
muối khoáng. So sánh với gỗ thì tre có lượng kiềm, tro và silicat cao hơn.
+ Anpha Xenlulo: Là thành phần chính của tre, nó chiếm 40% - 50% khối lượng
Xenlulo tre, nó là sự kết hợp của các chuỗi monome (C6H10O5)n với n ≈ 10000, nó là
nguồn gốc chính tạo ra tính chất chủ yếu của tre.
+ Hemi Xenlulo: Là các đường Saclozơ, cũng giống như Xenlulo nó cũng có nhiệm
vụ nâng đỡ trong tường xenlulo của tre, nhưng yếu hơn do số nhóm đường chỉ có
khoảng 150-200 đơn vị. Theo nhiều nghiên cứu cho thấy thành phần này không thay
đổi nhiều giữa các cây trưởng thành và cây mới phát triển, hoặc giữa các lớp của mặt
cắt ngang tre.
+ Lignin: Là các polyme của Phenyl propan, chiếm 18%-22% khối lượng của
Xenlulo tre. Trên tre lượng Lignin là không hề thay đổi, toàn bộ lượng Lignin của
tre được hoàn thiện trong 1 mùa sinh trưởng, sang các năm phát triển tiếp theo thì
lượng Lignin này sẽ phân bố giãn ra. Cấu trúc và tính chất của lignin rất khó xác
định vì cấu trúc hóa học của chúng rất phức tạp. lignin cung cấp sự vững chắc cho
6
cây, làm cho cây có khả năng đứng thẳng, cải thiện tính bền vững, liên kết các tổ
chức của tre
Ngoài các thành phần trên, trong Xenlulo còn có thêm 2-6% tinh bột, 2% đường
(C12H22O11), 0,8-6% Protein.
+ Tro: Là một thuật ngữ hay dùng để chỉ các chất vô cơ như Silicat, các muối
sunfat, carbonat, hay các ion kim loại. Thành phần của tro thay đổi theo độ tuổi cũng
như vị trí của các lớp. Tro tập trung gần như toàn bộ ở phần biểu bì, tre càng rắn thì
hàm lượng tro càng
Bảng 1.1 : Thành phần hóa học của xơ tre
Ethanol - toluene Tro Lignin Cellulozo Pentosan
Loại tre
(%) (%) (%) (%) (%)
Phyllostachy
4.6 1.3 26.1 40.1 27.7
heterocycla
Phyllostachys
3.4 2.0 23.8 42.3 24.1
Nigra
Phyllostachys
3.4 1.9 25.3 25.3 26.5
Reticulata
1.2. XƠ TRE DÙNG TRONG NGÀNH DỆT
Như chúng ta đã biết, tre được ứng dụng rộng khắp, tre có thể dùng làm nhà, dùng
làm các vật dụng trong gia đình, làm đồ thủ công mỹ nghệ…Tuy nhiên trong lĩnh
vực dệt, tre là nguyên liệu mới, nó mới được nghiên cứu, phát triển ứng dụng vào
ngành dệt từ những năm đầu thế kỷ 21. Sản phẩm chủ yếu sản xuất từ xơ tre là vải
dệt kim, tất, khăn tắm, ga trải gường ...Xơ tre được sản xuất từ xenlulo tre và có thể
phân chia thành ba loại:
- Xơ tre tự nhiên ( Natural bamboo fiber hoặc orginal bamboo fiber)
- Xơ tre nhân tạo ( Bamboo viscose fiber )
- Một trong những thành phần trong các xơ nhân tạo khác thường sản
xuất dưới dạng than tre
7
1.2.1 Xơ tre tự nhiên
Xơ tre tự nhiên là một loại xơ thiên nhiên, xanh, có lợi cho sức khỏe, thân thiện
với môi trường mà có được từ cây tre có trong tự nhiên, được sản xuất bằng phương
pháp cơ học và hóa học để xơ chế thành xơ tre tinh khiết mà không cần bất cứ hóa
chất nào. Hình dạng và chức năng của xơ tre này tương tự như xơ gai dầu hay xơ
libe và xơ có nguồn gốc lá cây khác, nhưng xơ tre mảnh hơn và mỏng hơn xơ gai
dầu, có tính kháng khuẩn, khử mùi và chống lại tia UV tốt hơn ngay cả xơ sản xuất
từ bột tre (xơ tre dạng visco).
1.2.1.1.Quá trình sản xuất như sau( xem hình 1.2):
Nguyên liệu tre thô thanh tre xông hơi nước tách và phân ly
Tách xơ bằng enzyme Xơ tre cho máy chải Xơ dệt
Hình 1.5. Sơ đồ quy trình sản xuất xơ tre tự nhiên
Trên hình 1.6; hình 1.7 mô tả mặt cắt ngang và cắt dọc của xơ tre tự nhiên
bằng kính hiển vi điện tử quét. Qua ảnh chụp mặt cắt ngang của xơ tre tự nhiên ta
thấy sự phân bố bề dày của xơ rất thất thường, nhiều xơ trên bề mặt có rãnh, các
hình ovan nằm ngang không theo quy luật, các vòng tròn thắt lại, các lỗ hổng lấp
đầy chu vi và các lỗ nhỏ gãy và có rãnh.Với cấu trúc như vậy nên xơ tre có tính
mao dẫn cao, nó có khả năng thấm hút và nhả ẩm tốt
8
Hình 1.6. Mặt cắt ngang của xơ tre tự nhiên
Hình 1.7. Mặt cắt dọc của xơ tre tự nhiên
1.2.1.2 Tính chất của xơ tre tự nhiên:
Quá trình sản xuất ra xơ chỉ nhờ phương pháp vật lý và cơ học nên vẫn còn giữ
được các tính chất hữu ích tự nhiên của tre :
a/ Khả năng kháng khuẩn.
Xơ tre tự nhiên có khả năng kháng khuẩn và khử khuẩn cao. Bảng 1.2 cho ta sự so
sánh khả năng kháng khuẩn của xơ tre tự nhiên so với các xơ thông thường được đánh
giá theo tiêu chuẩn AATCC6538.
Bảng 1.2: Khả năng kháng khuẩn của tre tự nhiên so với các xơ thông thường
Xơ tre tự nhiên Xơ lanh Xơ gai dầu Xơ bông
Staphylococcus 99.0 93.9 98.7
Aurous
Bacillus Bacteria 99.7 99.8 98.3
Monilia Albican 94.1 99.6 99.8 40.1
/Canidia Albicans
Black Aspergillus 83.0 51.15
“Nguồn: Suzhou Lifei Textile Co., Ltd 2007”
9
b/ Khả năng khử mùi
Xơ tre tự nhiên có chứa sodium copper chlorophyll nên khử mùi tốt. Những thí
nghiệm đã cho thấy vải từ nguyên liệu này có thể khử mùi amôniăc từ 70 – 72% so
với chất khử mùi Suanchou được 93 – 95%.
Bảng 1.3: Khả năng khử mùi của xơ tre tự nhiên
( Nồng độ ban đầu của amoniăc 40 PPM ) – Đon vị đo : PPM
Thời gian 0 phút Sau 2 giờ Sau 24 giờ
Nồng độ amoniăc 40.0 4,4 0,6
( PPM)
“Nguồn: Suzhou Lifei Textile Co., Ltd 2007”
c/ Khả năng chống tia UV
Hệ số truyền UV phụ thuộc vào một vài yếu tố, như cấu trúc , hệ số bao phủ, màu
sắc, quá trình xử lý chất hóa học và quá trình sản xuất vải : Ta lấy 2 mẫu vải tre từ xơ
tự nhiên và vải gai dầu tương có cùng các điều kiện trên, quét từ đầu đến cuối một số
điểm trên mẫu vải tre và vải gai dầu, đo các điểm ở dải bước sóng hệ số truyền ánh
sáng cực tím 290nm-400nm.
Bảng 1.4: Khả năng chống tia UV của vải từ xơ tre tự nhiên so với vải từ xơ gai dầu
(A-hệ số truyền dải(%), B-sự truyền dải(%), giá trị UPF trung bình )
Kết quả đo UPF T- UVA (%) T- UVB(%)
Vải xơ tre 22,152 2,746 4,377
Vải gai dầu 12,033 6,205 8,092
“Nguồn: Suzhou Lifei Textile Co., Ltd 2007”
d/ Các tính chất cơ lý của xơ tre tự nhiên
Chiều dài cơ bản của xơ tre tự nhiên là 90mm, nó có thể cắt ngắn từ 38 – 40 mm
khi gia công trên dây chuyền kéo sợi bông hoặc các chiều dài khác tùy theo mục
đích sử dụng. Xơ tre tự nhiên có độ mảnh trung bình Nm 1686 (≈ 6dtex) tùy theo
quá trình phương pháp sơ chế. Chúng ta có thể sản xuất ra sợi từ 100% xơ tre tự
nhiên và pha với các nguyên liệu khác trên các dây chuyền kéo sợi khác nhau như :
kéo sợi đay, len, bông … tùy theo mục đích sử dụng.Xơ tre tự nhiên kéo được chi
10
số cao nhất là Ne 28.Sợi từ 100% xơ tre tự nhiên có thể dệt vải, nhưng đối với vải
dệt kim tỉ lệ pha xơ tre phải dưới 50% nếu không sản phẩm sẽ có cảm giác cứng. Xơ
tre có khả năng hút ẩm cao.
Bảng 1.3: Các chỉ tiêu cơ lý của xơ tre tự nhiên
Độ mảnh Độ mảnh trung Độ bền tương Độ giãn đứt Khả năng hút
(dtex) bình (dtex) đối (CN/dtex) (%) nước
5,0 - 8,33 6 3,49 5,1 34,93
“Nguồn: Suzhou Lifei Textile Co., Ltd 2007”
e/ / Xanh và dễ dàng bị phân huỷ
Do xơ tre tự nhiên được sơ chế bằng phương pháp vật lý và cơ học không sử dụng
bất kỳ hóa chất nào nên xơ tre có thể gọi là xơ sạch, thân thiện môi trường và an
toàn sức khỏe con người.
Xơ tre tự nhiên là loại xơ phân hủy tự nhiên. Ở điều kiện thường, xơ tre và sản
phẩm của nó hoàn toàn ổn định, nhưng dưới điều kiện môi trường cho phép, xơ tre
tự phân hủy trong môi trường CO2 và H2O
1.2.2 Than tre:
Đó là loại xơ được tạo ra từ những hạt than tre kích thước nano. Những hạt nano
này được trộn lẫn vào trong dung dịch các loại xơ như xơ Polyeste để tận dụng các
tính chất nổi trội của than tre cho xơ. Công nghệ kéo sợi này giống như công nghệ
kéo sợi từ xơ tổng hợp thông thường để tạo ra xơ than tre.
1.2.3 Xơ tre nhân tạo
Đây là xơ tre có công nghệ và quy trình sản xuất gần giống với quy trình sản xuất
xenlulo tái sinh từ bột gỗ (xem hình 1.8)
11
Hình 1.8. Sơ đồ quy trình sản xuất xơ tre tái sinh
Trên hình 1.9 và 1.10 mặt cắt ngang và cắt dọc của xơ tre visco bằng kính hiển vi
điện tử quét
Hình 1.9. Mặt cắt ngang của xơ tre visco
Hình 1.10. Mặt cắt dọc của xơ tre visco
1.2.3.1.Các phương pháp sản xuất xơ tre dạng xenlulo tái sinh
Cũng như xơ xenlulo tái sinh sản xuất từ gỗ, xơ tre dạng xenlulo tái sinh nhờ quá
trình sử lý hóa học khác nhau có thể tạo ra nhiều loại xơ tre khác nhau như: visco,
12
amoniac đồng, lyocel, axetat. Trong báo cáo này, chúng tôi chỉ đưa ra sản xuất xơ tre
theo phương pháp visco
a, Quá trình chuẩn bị bột tre
Nguyên liệu để sản xuất ra xơ xenlulo tái sinh là cọng tre được lấy từ các cây tre
có tuổi trưởng thành từ 4-5 năm. Tre được thu hoạch và lấy phần vỏ tre (cọng tre).
Tiếp theo vỏ tre 10 được rửa bằng nước ở bước B - rửa trong nước để loại bỏ bùn và
bụi bám dính trên bề mặt. Trong công đoạn này sử dụng vòi hoa sen phun nước vào
để rửa, tuy nhiên, qui trình rửa này có thể được thực hiện nhờ ngâm vỏ tre trong bình
nước hoặc sử dụng máy giặt. Tiếp đó, vỏ tre 10 được rửa sạch lại bằng nước rồi đến
bước sấy C. Sấy vỏ tre 10 nhằm làm cho vỏ tre 10 dễ được tạo sợi ở bước D. Trong
công đoạn này, máy sấy 14 sử dụng gió nóng với nhiệt độ sấy tương đối thấp (ví dụ
nhiệt độ 50 đến 1000C). Ngoài ra, có thể sấy tự nhiên bằng cách để vỏ tre trong
không khí hoặc sử dụng chân không cho quá trình sấy.
Tiếp đó, vỏ tre 10 đã sấy được đưa tới bước D. Vỏ tre 10, xơ của nó được xếp
song song theo chiều dọc từ đó được tạo sợi bằng cách mài mòn của thiết bị
shotblast 15. Ngoài shotblast 15, vỏ tre 10 có thể được tạo sợi một cách dễ dàng
bằng cách sử dụng một thanh gỗ để đập hoặc một máy nghiền hoặc máy đập như
máy đập Hollander. Vỏ tre 10 đã được tạo sợi chuyển tới bước E để rây thành xơ tre
16 và bột mịn 18 (loại bột có chứa xơ) nhờ sử dụng một cái giần 17. Mặc dù giần
được sử dụng trong công đoạn này, tuy nhiên qui trình rây có thể được thực hiện nhờ
gió thổi hết bột mịn 18 chứa các tạp chất ra. Ngoài ra, cũng có thể sử dụng nước để
giần sàng. Xơ tre 16 đã rây có chiều dài và độ dầy biến đổi theo kích cỡ của vỏ tre
10 sử dụng, ví dụ, có thể có được xơ tre có độ dầy khoảng 0,1 tới 0,2 mm và dài
khoảng 3-30 cm. Xơ tre 16 gỡ ra ở trên được giữ trong bình chứa 19 ở bước lưu kho
F.
13
Quy trình công nghệ chuẩn bị bột tre được thể hiện trên hình 1.9
Hình 1.11. Quy trình chuẩn bị bột tre
10. Vỏ tre (Cọng tre) A. thu thập vỏ tre
11. Măng tre B. Làm sạch vỏ tre
12. Vỏ cây tre (cọng cây tre) C. Sấy nóng vỏ tre
13. Vòi hoa sen D. Tạo thớ từ vỏ tre
14. Máy sấy E. Nghiền và giần bột tre
b, Quá trình sản xuất xơ tre theo phương pháp visco
Xơ tre được chuẩn bị theo các bước công nghệ trên được ngâm trong dung
dịch NaOH ở nồng độ thích hợp (15-20% trong công đoạn này) ở nhiệt độ trong
khoảng 20-250C trong vòng từ 1-3 giờ để tạo thành xenlulô kiềm sau đó được ép để
loại bỏ dung dịch NaOH còn dư. Xenlulô kiềm được nghiền nhờ sử dụng một máy
nghiền và để khoảng 1 ngày.
14
Hình 1.12. Quy trình sản xuất xơ tre visco
Tiếp đó xenlulô kiềm được sunfua hoá nhờ thêm cacbonđisunfua (chiếm 35%
trọng lượng xenlulô kiềm) ở nhiệt độ 20-250C (nhiệt độ phòng). Cùng với thời gian,
xenlulô kiềm được đông cứng lại do xông lưu huỳnh. Sau khi hoàn thành qui trình
xử lí này mất khoảng từ 5 đến 6 giờ hoặc hơn nữa, cacbon đisunfua còn dư bị loại bỏ
bằng cách bay hơi và thu được xenlulô natri xanthogenat.
Dung dịch NaOH đã pha loãng được để trong bình chứa 24 trong hình 1.10 và
xenlulô natri xanthogenat được thêm vào. Vì vậy, xenlulô natri xanthogenat hoà tan
trong dung dịch NaOH và tạo thành dung dịch vixco 25. Đối với dung dịch vixco 25
có chứa 3-8% NaOH và 7-15% xenlulô của xơ tre 16, cần điều chỉnh trước dung
dịch NaOH và xenlulô natri xanthogenat cho vào .
Tiếp theo, dung dịch vixco 25 được đưa tới bình chứa có nắp vặn kín 28 nhờ bơm
26 và van kiểm tra 27. Phần lớn các vòi phun 29 được đặt ở cuối bình chứa có nắp
đậy chặt 28. Mỗi miệng vòi 29 có nhiều các lỗ phun nhỏ (5-20 lỗ) sao cho dung dịch
vixco 25 trong bình chứa có nắp chặt 28 có thể được phun ra các filament. Hơn nữa,
15
khí nén được cung cấp tới đường cấp trên của bình chứa có nắp kín 28 để dung dịch
vixco 25 bên trong được ép và phun ra khỏi vòi phun 29.
Dung dịch vixco 25 được phun ra từ các vòi phun 29 vào một cái bồn sâu 30.
Bồn sâu này được rót đầy dung dịch axit sunfuric loãng đóng vai trò như một bể làm
đông cứng, ở đó dung dịch vixco 25 (xenlulô natri xanthogenat) bị thuỷ phân bằng
axit sunfuric loãng biến đổi lại thành xenlulô và trở thành một loại sợi xenlulô tái
sinh dài và mịn 31 (tơ nhân tạo vixco). Hơn nữa, trong hình 2, 32 và 33 là những van
đóng ngắt điện nhờ bơm 26 chuyển dung dịch vixco 25 từ bình chứa 24 tới bình
chứa kín 28, 34 đường ống dẫn cho khí nén, 35 màng lọc để loại bỏ tạp chất trong
dung dịch vixco 25, 36 phần chia đầu của bình chứa 24, và 37 nắp đậy. Sau khi sấy
khô ta thu được xơ visco tre.
1.2.3.2 Tính chất của xơ tre visco
Tre nguyên liệu thô được lựa chọn là loại tre mới 3-4 năm tuổi. Xơ tre có thiết diện
hình tròn và bề mặt trơn phẳng. Tỉ lệ xơ tre trong sợi pha ảnh hưởng tới khả năng
kháng khuẩn của sản phẩm cuối cùng. Tỉ lệ xơ tre cao hơn sẽ cho các tính chất
kháng khuẩn tự nhiên cao hơn. Để phát huy được tính uu việt của xơ tre, nên duy trì
tỉ lể pha ở mức 70% xơ tre để đạt được hiệu quả kháng khuẩn như mong muốn. Hiện
nay thị trường sản xuất xơ tre visco đang được sử dụng rộng rãi và giá rẻ hơn nhiều
so với xơ tre tự nhiên.
a/ Khả năng kháng khuẩn và khử mùi
Tre lớn lên tự nhiên không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nó ít khi bị sâu
bệnh. Các nhà khoa học đã tìm thấy chất kháng khuẩn từ tre có tên : "bamboo kun".
Chất này được tồn tại trong cấu trúc phân tử của xenlulo tre nên rất bền, không bị
mất đi trong quá trình tái sinh xơ tre cũng như hoàn tất vải tre. Khả năng này đã
được Japan Textile Inspection Association kiểm tra sau 50 lần giặt có khả năng
kháng khuẩn tốt. Kết quả kiểm tra cho thấy hơn 70% vi khuẩn không sống được trên
vải tre. Khả năng kháng khuẩn của vải từ xơ tre visco gấp 3 lần so với bông (Nguồn:
Suzhou Lifei Textile Co., Ltd 2007). Khả năng tự kháng khuẩn của tre rất khác so
với loại hoá chất kháng khuẩn khác. Loại hoá chất kháng khuẩn thường gây ra dị
16
ứng cho da khi đưa chúng lên quần áo còn sợi tre visco thì không như vậy. “Bamboo
KUN” hiện nay được chưng cất từ cây tre và đưa lên các sản phẩm khác để tận dụng
đặc tính kháng khuẩn của nó.
Với tính năng tự kháng khuẩn nên vi khuẩn khó phát triển trên quần áo làm từ sợi
tre. Chính vì vậy quần áo sản xuất từ sợi tre không bị hôi khi mặc.
Khả năng khử mùi của tre gấp 30% so với bông. Mặt khác vải tre từ xơ tre visco
có thể nhuộm được nhiều màu tươi sáng, xếp nếp mềm mại hơn từ xơ tre tự nhiên.
b/ Xanh và dễ dàng bị phân huỷ
Tre lớn rất nhanh yêu cầu chăm sóc đơn giản và không cần thuốc trừ sâu.Bông
yêu cầu một lượng nước lớn và sử dụng nhiều thuốc trừ sâu- như vậy làm ô nhiễm
môi trường. Tre tăng thêm dưỡng khí cho con người và không phải trồng lại. Rễ của
nó có khả năng giữ đất rất tốt. Là xơ tự nhiên thân thiện với môi trường và không
cần bất cứ loại hoá chất nào. Quan trọng hơn xơ tre là vật liệu dệt dễ dàng bị phân
huỷ. Như các xơ xenlulo tự nhiên khác, xơ tre có thể phân huỷ 100% trong đất nhờ
vi khuẩn và ánh nắng mặt trời. Quá trình phân huỷ này không gây bất kỳ ô nhiễm
môi trường nào. “ Xơ tre đến từ tự nhiên và khi trở về cũng trở về tự nhiên”. Xơ tre
được ca ngợi là “xơ tự nhiên, xanh, thân thiện với môi trường, là vật liệu mới của thế
kỷ 21”
c/ Khả năng chống tia cực tím
Với tác động xấu của khí quyển, sự ô nhiễm và sự huỷ hoại của tầng ôzon, tia UV
tới mặt đất ngày càng nhiều hơn. Sự bức xạ của tia cực tím lên da thời gian dài là
nguyên nhân gây ung thư da. Những sản phẩm làm từ xơ tre visco có thể chống lại
được sự bức xạ các bước sóng dài làm giảm đi sự tác động có hại của tia UV đến cơ
thể người.
d/ Thoáng khí và mát mẻ
Vải tre có khả năng thoáng khí, nó mát và tiện lợi khó tin khi mặc. Nguyên nhân
này là do trên mặt cắt ngang của xơ tre visco có nhiều lỗ hổng và vi lỗ hổng có khả
năng hút ẩm và thoát khí tốt. Chính nhờ có cấu trúc như thế, trang phục làm từ sợi
tre visco có thể hấp thụ và thoát ẩm rất tốt. Giống như hít thở, các mặt hàng may
mặc từ tre làm cho người mặc cảm thấy dễ chịu và thoải mái trong mùa hè nóng bức.
17