Luận văn nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc trừ bệnh tilt super trong sản xuất lúa của nông dân huyện cầu kè, tỉnh trà vinh

  • 15 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Đề tài được thực hiện nhằm phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến
quyết định chọn mua thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) trong sản xuất lúa của người
nông dân tại huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Do có sự đa dạng về chủng loại sản phẩm
thuốc BVTV nên đề tài đã chọn ra một loại thuốc có tên thương hiệu là Tilt super 300
EC (Tilt) làm đối tượng nghiên cứu.
Mô hình hồi quy logistic được áp dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến
quyết định sử dụng thuốc Tilt của người nông dân. Kết quả phân tích cho thấy hầu
hết những người nông dân sản xuất lúa đều có trình độ học vấn thấp, cao tuổi, diện
tích canh tác nhỏ, và nguồn thu nhập từ lúa là nguồn thu chính của gia đình. Trong
tổng số 14 biến được đưa vào mô hình phân tích thì có 07 biến có ý nghĩa thống kê,
có ảnh hưởng lớn đến quyết định sử dụng thuốc Tilt của người nông dân, các biến
bao gồm: trình độ học vấn; hình thức thanh toán khi mua; hoạt động kiểm tra/đối
chiếu khi mua; hiệu lực thuốc; khuyến cáo của đại lý; bạn bè, người thân giới thiệu
và không có thuốc thay thế.
Căn cứ vào kết quả phân tích, các hàm ý chính sách cũng được đề xuất nhằm
giúp người nông dân có giải pháp tốt hơn trong quyết định sử dụng thuốc Tilt nói
riêng và các loại thuốc BVTV khác nói chung; các hàm ý chính sách cũng được đề
xuất đối với đơn vị sản xuất và phân phối thuốc BVTV nhằm giúp các đơn vị này có
những chiến lược và giải pháp tốt hơn trong việc phân phối các loại thuốc BVTV nói
chung và thuốc Tilt nói riêng đến tay người nông dân.
-iii-
ABSTRACT
The purpose of this study was to analyse farmers’ behavior in decision of
usage pesticides in their rice farms. A sample of 215 farmers in Cau Ke district, Tra
Vinh province was interviewed by using a structured questionare. An econometric
model called “Binary Logistic Regression” was carried out to explore the factors that
effect to the farmers’ behavior in decision of usage pesticide. Tilt super 300EC is the
one kind of among 2.700 pesticide label that is selected for this studying.
The results show that most of farmers have high year old; low level of
education. Most of them strongly rely on the income from rice farms. The finance
condition of farmers has limited, therefore they have to depend on the assistance of
dealers. The dealers not only supply the agri-inputs but also play the important role
in consulting about the pesticides. It shows that 07 variables namely: the advice from
dealers; introduction of friends or neigbours; level of education; finance condition;
efficiency of Tilt; checking label of Tilt when farmers buy and alternative of
pesticides have the big influence in the decision of farmers.
Based on the results, a few policy relevant implications for both AGPPS and
farmers were introduced, which will be the basic to develop strategic solutions in
distributing (for AGPPS) and purchasing (for rice farmers) in the future.
-iv-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ............................................................................................................. iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... ix
DANH SÁCH CÁC HÌNH........................................................................................x
DANH SÁCH CÁC BẢNG .................................................................................... xii
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ..........................................1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................2
2.1 Mục tiêu chung ...............................................................................................2
2.2. Mục tiêu cụ thể ..............................................................................................2
3. Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................2
3.1 Phương pháp thu thập số liệu .........................................................................2
3.2 Phương pháp phân tích số liệu ...........................................................................3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................3
4.1. Đối tượng nghiên cứu ....................................................................................3
4.2. Phạm vi không gian và thời gian ...................................................................4
5. Lược khảo tài liệu ................................................................................................4
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.................10
2.1. Hành vi tiêu dùng ............................................................................................10
2.1.1 Khái niệm hành vi người tiêu dùng ...........................................................10
2.1.2. Mô hình nghiên cứu hành vi người tiêu dùng ..........................................10
2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng thuốc BVTV nói chung và thuốc trừ bệnh
lem lép hạt lúa Tilt Super qua các nghiên cứu trước đây ......................................15
-v-
2.2.1 Thuốc trừ bệnh Tilt Super .........................................................................15
2.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng thuốc Tilt Super ...............................18
2.2.2.1. Đặc điểm người mua ..........................................................................18
2.2.2.2. Hoạt động kiểm soát khi mua của chủ hộ ..........................................20
2.2.2.3. Sự tác động từ bên ngoài đến quyết định sử dụng của nông dân.......21
2.2.2.4 Tính sẵn có của các loại thuốc BVTV ................................................23
2.3 Mô hình nghiên cứu .........................................................................................23
CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ............................................................25
3.1. Nghiên cứu định tính ......................................................................................25
3.1.1 Thiết kế bảng câu hỏi ................................................................................25
3.1.2 Chọn mẫu khảo sát ....................................................................................27
3.1.2.1. Kích thước mẫu trong nghiên cứu .....................................................27
3.1.2.2. Phương pháp chọn mẫu......................................................................27
3.1.2.2. Các bước chọn mẫu............................................................................28
3.2 Nghiên cứu định lượng ...................................................................................28
3.2.1. Mô hình hồi quy Logistic .........................................................................28
3.2.2 Các biến trong mô hình .............................................................................29
3.2.2.1 Nhóm biến thuộc yếu tố đặc điểm của chủ hộ ....................................29
3.2.2.2 Các biến thuộc thành phần chức năng của thương hiệu .....................32
3.2.2.3 Nhóm yếu tố về tiếp cận thuốc ...........................................................33
3.2.2.4 Nhóm yếu tố hậu mãi ..........................................................................35
3.3. Phương pháp phân tích dữ liệu .......................................................................38
3.3.1 Phương pháp thống kê mô tả .....................................................................38
3.3.2 Phân tích hồi quy Logistic .........................................................................38
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN..............................40
4.1 Tổng quan sản xuất lúa và nhu cầu thuốc Tilt Super tại huyện Cầu Kè..........40
4.1.1 Tổng quan về sản xuất lúa của huyện .......................................................40
4.1.1.1 Diện tích, năng suất và sản lượng .......................................................40
4.1.1.2 Diện tích lúa chia theo khu vực ..........................................................40
-vi-
4.2 Nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất lúa tại Cầu Kè ...........41
4.2.1 Các loại thuốc BVTV và nhu cầu trong sản xuất lúa tại Cầu Kè ..............41
4.2.2 Thị phần thuốc Tilt Super và các loại thuốc thay thế Tilt Super tại Cầu Kè ....43
4.2.3. Số lượng các đại lý phân phối thuốc Tilt Super .......................................44
4.2.4 Kênh phân phối thuốc Tilt Super trong sản xuất lúa tại Cầu Kè...............44
4.3 Đặc điểm chủ thể nghiên cứu ..........................................................................46
4.3.1 Độ tuổi .......................................................................................................46
4.3.2 Diện tích sản xuất lúa ................................................................................46
4.3.3 Thâm niên sản xuất lúa ..............................................................................47
4.3.4 Trình độ văn hóa........................................................................................48
4.3.5 Tỷ lệ thu nhập từ sản xuất lúa ...................................................................48
4.3.6 Nơi mua thuốc Tilt Super ..........................................................................49
4.3.7 Hình thức thanh toán .................................................................................50
4.3.8 Nguồn thông tin tiếp cận về thuốc Tilt Super và các loại VTNNo khác ..50
4.3.9 Kết quả sản xuất lúa ..................................................................................51
4.4. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua thuốc Tilt Super của chủ hộ....52
4.4.1. Diện tích sản xuất .....................................................................................52
4.4.3. Trình độ ....................................................................................................53
4.4.4. Tỷ lệ thu nhập từ lúa.................................................................................53
4.4.5. Có kiểm tra/ đối chiếu chai thuốc khi mua...............................................54
4.4.6. Đánh giá về hiệu lực thuốc Tilt Super ......................................................55
4.4.7. Hình thức thanh toán khi mua ..................................................................56
4.4.8. Đánh giá tính dễ sử dụng của thuốc Tilt Super ........................................56
4.4.9. Quảng cáo .................................................................................................57
4.4.10. Được giới thiệu .......................................................................................58
4.4.11. Đại lý khuyến cáo ...................................................................................59
4.4.12. Thuốc thay thế khác cùng công dụng với thuốc Tilt Super ...................60
4.4.13. Nhân viên kỹ thuật hướng dẫn ...............................................................61
4.4.14. Khuyến mãi ............................................................................................61
-vii-
4.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc Tilt Super ...................62
4.5.1 Kết quả các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng ............................62
4.5.2 Kiểm định mức độ phù hợp và mức độ giải thích của mô hình ................66
4.5.3 Mức độ dự báo của mô hình ......................................................................66
4.5.4 Thảo luận kết quả hồi quy .........................................................................67
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ......................................70
5.1 Kết luận ............................................................................................................70
5.2 Hàm ý chính sách .............................................................................................71
5.2.1 Hàm ý chính sách về xây dựng nhóm tham khảo cho nông dân ...............71
5.2.2 Hàm ý chính sách về chất lượng ...............................................................71
5.2.3 Hàm ý về hoạt động quảng cáo .................................................................72
5.2.4 Hàm ý về giá bán .......................................................................................72
5.2.5 Hàm ý về hoạt động phân phối..................................................................73
5.2.6 Hàm ý về hoạt động kiểm soát khi mua đối với nông dân ........................73
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................74
PHỤ LỤC .................................................................................................................77
PHỤ LỤC 1: KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ VÀ KẾT QUẢ HỒI QUY .........77
PHỤ LỤC 2: BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN NÔNG DÂN SẢN XUẤT LÚA .... 80
PHỤ LỤC 4: CÁCH GHI SỔ VTNNO CỦA CÁC ĐẠI LÝ ................................89
-viii-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
AGPPS : Công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang
BVTV : Bảo vệ thực vật
Bộ Nno & PTNT : Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
ĐBSCL : Đồng bằng Sông Cửu Long
ĐL : Đại lý
HTX : Hợp tác xã
IPM : Biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp
PTNT : Phát triển nông thôn
VietGap : Tiêu chuẩn Vietgap
VTNNo : Vật tư nông nghiệp
-ix-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 2.1 Mô hình hành vi người mua sắm 11
Mô hình các giai đoạn của quá trình thông qua quyết định
Hình 2.2 11
mua sắm
Hình 2.3 Các bước đánh giá các lựa chọn đến quyết định mua sắm 14
Hình 2.4 Mô hình hành vi mua các yếu tố đầu vào của Kool 1994 18
Hình 2.5 Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc Tilt 24
Hình 4.1 Tỷ lệ các nhóm thuốc BVTV sử dụng trong sản xuất lúa 42
Hình 4.2 Thị phần thuốc trừ bệnh lem lép hạt lúa tại Cầu Kè 43
Hình 4.3 Kênh phân phối thuốc Tilt tại Cầu Kè 45
Hình 4.4 Độ tuổi trung bình những người tham gia làm ruộng 46
Hình 4.5 Trình độ trung bình của các hộ nông dân 48
Hình 4.6 Tỷ lệ thu nhập từ trồng lúa của các hộ nông dân 49
Diện tích sản xuất lúa ảnh hưởng đến quyết định sử dụng
Hình 4.7 52
thuốc Tilt
Hình 4.8 Quyết định sử dụng thuốc Tilt theo thâm niên sản xuất lúa 52
Hình 4.9 Quyết định sử dụng thuốc Tilt theo trình độ của nông dân 53
Hình 4.10 Quyết định sử dụng thuốc Tilt theo tỷ lệ thu nhập từ lúa 54
Hình 4.11 Hoạt động kiểm tra khi mua ảnh hưởng đến sử dụng thuốc Tilt 55
Hình 4.12 Đánh giá của nông dân về hiệu lực của thuốc 55
Hình 4.13 Hình thức thanh toán ảnh hưởng đến quyết định sử dụng 56
Hình 4.14 Đánh giá của chủ hộ về tính dễ sử dụng của thuốc Tilt 57
Hình 4.15 Ảnh hưởng của quảng cáo đến quyết định sử dụng thuốc Tilt 58
Hình 4.16 Ảnh hưởng của quyết định sử dụng thuốc Tilt khi được giới thiệu 59
Hình 4.17 Ảnh hưởng của đại lý đến quyết định sử dụng thuốc Tilt 60
-x-
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 4. 18 Ảnh hưởng của thuốc thay thế đến quyết định sử dụng thuốc Tilt 60
Hình 4.19 Ảnh hưởng của hướng dẫn kỹ thuật đến sử dụng thuốc Tilt 61
Hình 4.20 Ảnh hưởng của khuyến mãi đến quyết định sử dụng thuốc Tilt 62
-xi-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 2.1 Đặc tính của thuốc trừ bệnh Tilt super 16
Bảng 2.2 Liều lượng và cách dùng thuốc trừ bệnh Tilt super 17
Bảng 3.1 Bảng tóm tắt các biến của mô hình 36
Bảng 3.2 Cấu trúc dữ liệu trong mô hình Logit 38
Bảng 4.1 Diện tích sản xuất lúa chia theo khu vực trong huyện 40
Bảng 4.2 Diện tích lúa chia theo khu vực của huyện 41
Bảng 4.3 Số lượng đại lý phân phối thuốc BVTV phân chia theo khu vực 44
Bảng 4.4 Quy mô diện tích ruộng trung bình/hộ 47
Bảng 4.5 Thâm niên sản xuất lúa của chủ hộ 47
Bảng 4.6 Nơi mua thuốc Tilt và các loại VTNNo khác 49
Bảng 4.7 Hình thức thanh toán khi mua VTNNo 50
Bảng 4.8 Nguồn tiếp cận thông tin của chủ hộ 50
Bảng 4.9 Kết quả sản xuất lúa vụ Đông Xuân năm 2015 51
Bảng 4.10 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc Tilt 63
Bảng 4.11 Tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc 65
Bảng 4.12 Kiểm định Omnibus của mô hình 66
Bảng 4.13 Hệ số mức độ giải thích của mô hình 66
Bảng 4.14 Dự báo về kết quả sử dụng và không sử dụng thuốc Tilt 66
Bảng 4.15 Phần trăm xác suất quyết định sử dụng thuốc Tilt thay đổi 67
-xii-
CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1. Lý do chọn đề tài
Trong quá trình thâm canh sản xuất lúa, để đảm bảo mùa vụ, người nông dân
đã phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) nhằm đảm bảo và duy trì năng suất.
Tuy nhiên tình trạng thuốc BVTV giả, nhái trong những năm gần đây đã trở thành
vấn đề nóng trong sản xuất nông nghiệp, tình trạng trên không những đang tạo ra
nguy cơ thất thu về năng suất lúa của người nông dân mà còn ảnh hưởng nghiêm
trọng uy tín nhà sản xuất thuốc BVTV.
Theo số liệu của Thanh tra Cục Bảo vệ thực vật, hằng năm lực lượng này đã
phát hiện và xử phạt gần 3000 trường hợp vi phạm về kinh doanh, sản xuất thuốc
BVTV bất hợp pháp với số tiền khoảng 4 tỷ đồng/năm, trong đó có đến 40% số vi
phạm về sản xuất thuốc bất hợp pháp, kinh doanh thuốc cấm, thuốc giả, thuốc BVTV
không đạt chất lượng [4]. Từ số liệu về kết quả thanh tra của các đơn vị chức năng
các tỉnh về các thuốc BVTV vi phạm, tính trung bình hằng năm có gần 100.000ha
diện tích sản xuất đã bị ảnh hưởng bởi thuốc BVTV không đảm bảo chất lượng. Ngoài
ra tình trạng thuốc BVTV có tên tương tự hoặc hình ảnh, bao bì gần giống nhau cũng
đã xuất hiện (Phụ lục 3). Điều đó đã gây không ít sự nhầm lẫn cho người nông dân
khi mua. Chắc chắn rằng không một người nông dân nào chấp nhận sử dụng thuốc
không đảm bảo chất lượng về sử dụng cho ruộng lúa, tuy nhiên câu hỏi đặt ra là tại
sao người dân vẫn sử dụng nhằm phải loại thuốc giả hoặc nhái đó. Để trả lời câu hỏi
trên, việc nghiên cứu tìm hiểu về hành vi và quyết định sử dụng thuốc BVTV của
người nông dân là điều cần thiết.
Cho đến nay, tại Trà Vinh và cả ĐBSCL chưa có nhiều nghiên cứu về sử dụng
thuốc BVTV của người nông dân. Vì thế, tác giả tiến hành nghiên cứu các nhân tố
ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc BVTV của người nông dân. Tuy nhiên do
giới hạn về thời gian, kinh phí và thuận tiện trong việc phỏng vấn nông dân nên tác
-1-
giả chỉ chọn một loại thuốc trừ bệnh lem lép hạt lúa Tilt super 300EC (thuốc Tilt) do
tập đoàn Syngenta Thụy sỹ sản xuất và được công ty Bảo vệ thực vật An Giang
(AGPPS) độc quyền phân phối tại Việt Nam làm đại diện nghiên cứu cho hành vi và
quyết định sử dụng thuốc BVTV của người nông dân. Tên đề tài nghiên cứu“Nghiên
cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc trừ bệnh Tilt Super
trong sản xuất lúa của nông dân huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu chung
Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc Tilt super
phun xịt cho lúa của người nông dân huyện Cầu Kè. Trên cơ sở đó đề xuất các hàm
ý nhằm giúp nhà sản xuất có những giải pháp phân phối phù hợp, giúp nông dân tiếp
cận và sử dụng được thuốc Tilt Super tốt hơn.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Phân tích thực trạng phân phối thuốc trừ bệnh và thuốc Tilt super trong sản
xuất lúa của nông dân tại huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ảnh hưởng đến quyết định sử dụng thuốc
Tilt Super trong sản xuất lúa của người nông dân huyện Cầu Kè;
- Từ phân tích trên các hàm ý cho đơn vị sản xuất, người nông dân và cơ quan
quản lý nhà nước được đề xuất nhằm giúp người nông dân có quyết định phù hợp
trong việc sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất lúa.
3. Phương pháp nghiên cứu
3.1 Phương pháp thu thập số liệu
- Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, các số liệu thống kê đã được
tổng hợp tại Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; Chi cục Thống Kê; Sở Công
thương; Chi cục Quản lý thị trường; Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật về diện
tích đất trồng lúa, số hộ trồng lúa, số đại lý phân phối thuốc BVTV của huyện từ năm
2013 đến năm 2015.
- Số liệu sơ cấp được thu thập từ người nông dân trồng lúa bằng bảng câu hỏi
được thiết kế sẵn. Bảng câu hỏi được thiết kế trãi qua hai giai đoạn:
-2-