Luận văn lễ cưới người việt ở vĩnh long truyền thống và biến đổi

  • 21 trang
  • file .pdf
TÓM TẮT
Lễ cưới của người Việt ở Vĩnh Long vào những năm đầu thế kỷ XX, đã tổ
chức lễ cưới theo những nghi thức mang đậm tính bản sắc vùng, miền của mình, họ
không nhất thiết theo Lục lễ nhưng có ba lễ chính không thể thiếu là:
Thứ nhất: Coi mắt (vấn danh)
Thứ hai: Đám hỏi (đại đăng khoa)
Thứ ba: Đám cưới (nhà trai gọi là lễ Thành Hôn, nhà gái gọi là lễ Vu Quy)
Thứ nhất: Lễ coi mắt (vấn danh)
Vấn danh là lễ hai bên họ gặp nhau bàn bạc và thống nhất chuyện cưới xin, và
bàn kỹ về tuổi tác của con trai và con gái kể cả thống nhất nhau về chuyện lễ vật, nữ
trang cho cô dâu như thế nào?
Thứ hai: Đám hỏi (đại đăng khoa)
Người Việt ở Vĩnh Long, họ nhà gái thường xem đám hỏi là quan trọng hơn
đám cưới. Vì đối với cô gái, đám hỏi là đã khẳng định cô gái ấy, là dâu của họ nhà
trai, và kể từ hôm nay đôi trai gái có quyền xưng hô cha mẹ hai bên là cha mẹ chung.
Thứ ba: Đám cưới (nhà trai gọi là lễ Thành Hôn, nhà gái gọi là lễ Vu Quy)
Trước đám cưới (giai đoạn chuẩn bị)
Ở nhà gái lễ cưới được tổ chức trong ba ngày, ngày thứ nhất là nhóm họ chuẩn
bị mọi việc, ngày thứ hai đãi họ (tiệc tùng), ngày thứ ba là đưa con gái về nhà chồng
Ở nhà trai diễn ra trong hai ngày, ngày thứ nhất nhóm họ, ngày thứ hai đãi tiệc,
và rước dâu về nhà. Đó là những ngày chính căn bản nhưng lệ thường thì cả họ nhà
trai và nhà gái phải chuẩn bị trước đó rất nhiều ngày.
Trước khi đưa cô gái về nhà chồng thì có một lễ rất quan trong với cô gái là:
Lễ lạy xuất giá
-iii-
Lễ xuất giá là nghi lễ báo cáo tổ tiên và trả ơn Ông Bà Cha Mẹ những người
có công dưỡng dục, nuôi dạy cô dâu khôn lớn nên người
Nghi thức hành lễ đưa con gái về nhà chồng
Trong lễ này, nhà gái, nhà trai thực hiện 6 lễ trước khi nhà trai được đón dâu;
(1), Lễ nhập gia, (2) Lễ lên đèn, trình phẩm vật, (3) Lễ hiệp cẩn: Chú rể vào phòng
dẫn cô dâu ra, (4) Lễ bái đường, trai gái ra bái đường (bàn thờ), (5) Lễ dở mâm trầu,
(6) Lễ thỉnh họ và rước dâu.
Nghi thức hành lễ khi rước dâu về nhà chồng.
Trong lễ rước dâu gồm các lễ : (1) Lễ tơ hồng, (2) Lễ nhập gia, (3) Lễ lên đèn
(4) Lễ cô dâu ra mắt họ hàng nhà trai và họ hàng nhà gái nhập tiệc, (5 )Lễ tống hôn,
(6) Lễ lạy ba mẹ nhà chồng, dâng rượu, trà;
Lễ dỡ mâm trầu (lễ phản bái)
Sau khi cưới ba ngày, cô dâu chú rể cùng người thân họ hàng trong gia đình
của nhà trai thực hiện nghi thức trở về nhà gái còn gọi là lễ phản bái.
Tóm lại, lễ cưới truyền thống của người Việt ở Vĩnh Long ngày nay đã có sự
thay đổi đáng kể so với truyền thống. Sự biến đổi này đã làm mất đi một phần nào đó
đặc tính truyền thống và nét đẹp văn hóa đặc sắc của lễ cưới. Sự phát triển của xã hội,
lễ cưới của người Việt ở Vĩnh Long càng được tổ chức đơn giản, các nghi thức trong
lễ cưới không còn đầy đủ như lễ cưới truyền thống, vì vậy ý nghĩa văn hóa của nó
cũng bị mai một ít nhiều.
Văn hóa là động lực phát triển kinh tế, xã hội. Vì vậy, cần phải bảo tồn và phát
huy những giá trị văn hóa trong đời sống hiện nay, trong đó có lễ của cưới người Việt
ở Vĩnh Long.
-iv-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT................................................................... viii
DANH SÁCH CÁC HÌNH...................................................................................... ix
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. ..................................................................................3
3. Mục đích nghiên cứu ...........................................................................................6
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................7
4.1 Đối tượng nghiên cứu ....................................................................................7
4.2 Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................7
5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu ..........................................................7
5.1 Phương pháp ..................................................................................................7
5.2 Nguồn tư liệu .................................................................................................8
6. Đóng góp của luận văn ........................................................................................8
7. Bố cục của luận văn .............................................................................................9
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN ................................10
1.1. Cơ sở lý luận ...................................................................................................10
1.1.1. Khái niệm phong tục và phong tục hôn nhân ..........................................10
1.1.2 Khái niệm hôn nhân và hôn nhân truyền thống của người Việt ...............11
1.2. Các lý thuyết tiếp cận .....................................................................................14
1.2.1. Lý thuyết về nghi lễ chuyển đổi của Arnold van Gennep .......................14
1.2.2. Lý thuyết chức năng ................................................................................16
1.2.3. Lý thuyết biến đổi văn hóa ......................................................................17
-v-
1.2.4. Lý thuyết giao lưu tiếp biến văn hóa .......................................................18
1.3. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................19
1.3.1. Vĩnh Long đất và người ...........................................................................19
1.3.2. Người Việt ở Vĩnh Long ..........................................................................21
1.3.3. Hôn nhân truyền thống của người Việt ở Vĩnh Long ..............................24
CHƯƠNG 2: DIỄN TRÌNH LỄ CƯỚI TRUYỀN THỐNG NGƯỜI VIỆT Ở
VĨNH LONG............................................................................................................33
2.1. Trước đám cưới (giai đoạn chuẩn bị) .............................................................33
2.1.1. Về phía nhà trai ........................................................................................33
2.1.2. Về phía nhà gái ........................................................................................38
2.2. Trong ngày cưới .............................................................................................42
2.2.1. Nhà trai chuẩn bị đi đón dâu ....................................................................42
2.2.2. Nhà gái chuẩn bị đưa con gái về nhà chồng ............................................43
2.2.3 Nghi thức hành lễ đưa con gái về nhà chồng............................................45
2.2.4. Nghi thức hành lễ khi rước dâu về nhà chồng .........................................48
2.3. Sau lễ cưới ......................................................................................................52
2.4. Một số nét tương đồng và khác biệt của lễ cưới người Việt ở Vĩnh Long với
Đồng Tháp, Tiền Giang .........................................................................................54
2.5. So sánh lễ cưới truyền thống của người Việtvới người Hoa, người Khmer trong
cộng đồng cư dân Vĩnh Long ................................................................................57
CHƯƠNG 3: NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG LỄ CƯỚI NGƯỜI VIỆT Ở VĨNH
LONG HIỆN NAY ..................................................................................................60
3.1. Nguyên nhân của biến đổi trong lễ cưới người Việt ở Vĩnh Long ................60
3.1.1. Điều kiện kinh tế ......................................................................................60
3.1.2. Sự giao lưu văn hóa của các dân tộc ........................................................61
3.1.3. Trình độ dân trí ngày càng nâng cao .......................................................63
3.1.4. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay ở Vĩnh Long .............65
3.2. Những biến đổi trong lễ cưới ở Vĩnh Long hiện nay .....................................67
KẾT LUẬN ..............................................................................................................76
-vi-
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................81
PHỤ LỤC .................................................................................................................84
PHỤ LỤC 1: BẢNG HỎI VỀ LỄ CƯỚI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜÌ VIỆT
Ở VĨNH LONG .....................................................................................................84
PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH CÁC NHÂN VẬT PHỎNG VẤN SÂU PHỎNG VẤN
HỒI CỐ .................................................................................................................88
PHỤ LỤC 3: BẢNG HỎI VỀ LỄ CƯỚI TRUYỀN THỐNG ..............................89
PHỤ LỤC 4: BẢNG TRẢ LỜI VỀ LỄ CƯỚI Ở ĐỒNG THÁP, TIỀN GIANG ... 108
PHỤ LỤC 5: HÌNH ẢNH ...................................................................................122
-vii-
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long
NXB : Nhà xuất bản
TX : Thị xã
TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh
Tr : Trang
-viii-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 1.1 Bản đồ hành chính tỉnh Vĩnh Long 122
Hình 2.1 Họ nhà trai chuẩn bị đi rước dâu 123
Hình 2.2 Họ nhà trai đến cổng họ nhà gái 123
Hình 2.3 Chú rể bưng đôi đèn chuẩn bị vào nhà gái 123
Hình 2.4 Chú rể, cô dâu làm lễ nhà từ đường 123
Hình 2.5 Chú rể, cô dâu chuẩn bị lạy hai họ 124
Hình 2.6 Chú rể, cô dâu lạy hai họ 124
Hình 2.7 Ông Chánh Bố Lục ký xác nhận vào tờ hôn thú 124
Hình 2.8 Chú rể, ký vào tờ hôn thú 124
Hình 2.9 Chú rể, cô dâu dâng rượu họ nhà trai 124
Hình 2.10 Họ nhà trai chuẩn bị nhập tiệc 124
Hình 2.11 Chú rể, cô dâu đi từng bàn đãi tiệc tại họ nhà trai 125
Hình 2.12 Lễ lên đèn tại họ nhà trai 125
Hình 2.13 Hai họ chứng kiến cô dâu, chú rể hành lễ từ đường tại họ nhà trai 125
Hình 2.14 Khách mời dự tiệc cưới tại họ nhà trai 125
Hình 2.15 Chuẩn bị lễ tơ hồng năm 1940 125
Hình 3.1 Cửa ngõ họ nhà trai 126
Hình 3.2 Mâm lễ vật 126
Hình 3.3 Nhà gái nhận mâm lễ vật từ họ nhà trai 126
Hình 3.4 Cửa ngõ họ nhà gái 127
Hình 3.5 Làm lễ trước bàn thờ gia tiên 127
Hình 3.6 Bàn thờ gia tiên được trang trí trong ngày cưới 127
Hình 3.7 Đoàn họ nhà gái đưa dâu về họ nhà trai 128
Hình 3.8 Cô dâu rót rượu cho ông, bà cô bác đêm lạy xuất giá 128
Hình 3.9 Tiệc tại đãi họ tại nhà trai 128
-ix-
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Vĩnh Long nằm ở trung tâm ĐBSCL, giữa hai nhánh sông Tiền và sông Hậu.
Địa hình Vĩnh Long qua gần ba thế kỷ đã biến động và xê dịch chút ít do sự lấn dần
ra phía Đông, sự bồi đắp phù sa dần dần tạo nên các cồn giữa sông Tiền và sông Hậu
mà người dân quen gọi là các Cù lao.
So với các địa phương khác ở vùng ĐBSCL, Vĩnh Long là một vùng đất có
lưu dân người Việt đến khai phá sớm, nhiều địa phương, xã, thôn được thành lập từ
thế kỷ XVII, XVIII. Năm 1732, Dinh Long Hồ - đơn vị hành chánh đầu tiên của Vĩnh
Long được thành lập; đến nay tỉnh Vĩnh Long đã trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi,
thay đổi địa giới hành chánh, nhưng Thành phố Vĩnh Long vẫn là nơi trung tâm hành
chánh, nơi hội tụ các giá trị nhân văn, nơi có một diện mạo văn hóa khá đặc sắc.
Vĩnh Long, là một tỉnh có cơ cấu đa tộc người cùng sinh sống và định cư. Mỗi
một tộc người đều có một nguồn gốc về lịch sử, về ngôn ngữ và những phong tục tập
quán khác nhau. Ở Vĩnh Long người Việt chiếm đa số người kế đến người Khmer,
người Hoa còn các tộc khác chiếm tỷ lệ không đáng kể. Các tộc người này đã có quá
trình cộng cư chung sống lâu dài trên vùng đất Vĩnh Long nói riêng và Nam Bộ nói
chung, quá trình giao lưu văn hóa đã góp phần tạo nên một diện mạo văn hóa đặc sắc
và phong phú mà địa bàn nghiên cứu là một điển hình.
Mỗi dân tộc thì lại có một nền văn hóa riêng, đó là bản sắc của dân tộc điều
này thể hiện rõ nhất qua những nghi thức, phong tục, tập quán truyền thống văn hóa
của mỗi dân tộc như: Các hình thức tín ngưỡng và nghi lễ cá nhân, vòng đời người từ
khi sinh ra cho đến chết, trong đó lễ cưới là nghi lễ quan trọng trong đời sống của
một con người với tư cách là một thành viên của cộng đồng.
Lễ cưới đánh dấu sự chuyển đổi vai trò, vị thế của con người, một trong những
nghi lễ quan trọng và linh thiêng đối với một con người. Nhiều nhà nghiên cứu vẫn
-1-
xem lễ cưới là một sinh hoạt thuộc lĩnh vực văn hóa dân gian, gắn liền với phong tục
tập quán của cộng đồng, liên quan đến những nội dung của văn hóa dân tộc, với đủ
cả các nghi thức, nghi vật…đặc trưng của nó.
Lễ cưới là một hiện tượng sinh hoạt xã hội đặc biệt, và thậm chí có cả sự phức
tạp, biến đổi vì nó vừa mang bản chất văn hóa, bao gồm các giá trị truyền thống và
hiện đại, sự đan xen đó đã chi phối khá rõ rệt từ các khía cạnh kinh tế - xã hội trong
cuộc sống con người. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã làm cho xã hội thay
đổi, môi trường sống của con người cũng thay đổi theo. Nhưng trong xã hội ngày
nay, lễ cưới vẫn được người Việt xem là một trong những nghi lễ quan trọng của đời
sống tinh thần của con người.
Lễ cưới mang một hình thái văn hóa – xã hội, phản ảnh nét đặc trưng trong
văn hóa của tộc người và đồng thời có mối quan hệ gần gũi với xã hội. Nghiên cứu
lễ cưới của người Việt ở Vĩnh Long, là nghiên cứu những giá trị văn hóa – xã hội
truyền thống, trên cơ sở những biến đổi trong quá trình giao lưu, tiếp xúc văn hóa với
nhiều tộc người cùng sinh sống trên một vùng đất.
Việc nghiên cứu lễ cưới của người Việt ở Vĩnh Long góp phần làm sáng tỏ
những yếu tố văn hóa truyền thống trong lễ cưới truyền thống của người Việt ở Vĩnh
Long. Những giá trị tốt đẹp đó cần được giữ gìn, và phát huy tốt hơn nữa trong đời
sống văn hóa tinh thần của người Việt ở Vĩnh Long hiện nay.
Những luận chứng, luận cứ mà luận văn nghiên cứu kết luận, gợi ý, tư vấn
cho các cơ quan quản lý, các chức sắc và cộng đồng dân cưgóp phần vào việc giữ gìn
và phát huy những nét đẹp văn hóa cổ truyền của người Việt trong thời kỳ hội nhập
với các nền văn hóa trên thế giới nói chung việc xây dựng, chương trình nông thôn
mới gắn liền với đời sống dân cư, tại địa phương hiện nay ở Vĩnh Long nói riêng.
Chính những điều kiện và thực tiễn bên trên, tôi chọn đề tài “Lễ cưới của người
Việt ở Vĩnh Long truyền thống và biến đổi” làm luận văn tốt nghiệp chương trình
Thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học. Luận văn chọn hướng nghiên cứu trường hợp là
lễ cưới của người Việt, tại một địa bàn cụ thể là Vĩnh Long, một tỉnh có truyền thống
-2-
văn hóa lâu đời và hiện là tỉnh có chiều hướng phát triển kinh tế triển vọng nhất khu
vực Nam bộ.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Những nghiên cứu về hôn nhân và lễ cưới của người việt nói chung, người
Việt nam bộ nói riêng đã được các học giả trong và ngoài nước quan tâm, cụ thể
Trước 1975, có các quyển công trình đáng chú ý sau đây:
Gia Lễ (Dọn Bốn Lễ Đầu, Công Tư Thông Dụng), Huỳnh Tịnh Của, Đốc Phủ
Sứ (1904), Sài Gòn Im primerie Commerclale menard & Rey. Trong cuốn sách này
tác giả đã phân tích rất chi tiết về những tục lệ liên quan đến lễ cưới, trong đó có 6 lễ
là: Nạp thế, vấn danh, nạp kiết, nạp trưng, thỉnh kỳ, nghinh thân, trong 6 lễ đó có
những tục lệ gì nên không nên thực hiện và tránh trong ngày cưới được tác giả phân
giải rất cụ thể, có lễ tơ hồng… Tác giả cũng nói đến là qui định về tuổi của trai gái
được phép lấy nhau như trong phần lễ dạy con: Con trai từ 16 tuổi, con gái từ 14 tuổi
sắp lên, đều được cưới hỏi nhau.
Hôn lễ, lễ tục cưới gả của soạn giả Viên tài Hà Tấn Phát (1972), Nhà xuất bản
Hồng Dân, Sài Gòn. Trong quyển sách này tác giả đã viết rất rõ về sáu lễ của người
Việt, với nội dung: nên biết con người có liên quan với Vũ –Trụ, Thái – Cực là gì?
Vòng Hoàng – Đạo là gì? Giải trình đầy đủ, sáu lễ (lục lễ) cưới hỏi, lễ hôn phối và
làm phép giao ở nước ta. Thể thức mới để làm hôn thú, có nhiều bài rất hữu ích về
luân lý, đạo nghĩa như cha mẹ đối với con cái, con đối với cha mẹ, con gái trước khi
về nhà chồng. Mười điều người vợ nên biết nghĩa vụ người chồng, đối với vợ và
người vợ đối với người chồng. Bài viết liên quan đến nghi lễ làm hôn - thú, thường
thì làm hôn thú tại nhà gái sau khi làm lễ từ đường và lễ bà con cô bác bên nhà gái,
xem tướng kén vợ, và 10 điều mà người vợ nên biết để cầm chơn chồng vvv..
Giai đoạn sau năm 1975 tới nay, những nghiên cứu về đến lễ cưới người Việt
được quan tâm, đẩy mạnh thể hiện qua nhiều công trình của nhiều Nhà nghiên cứu,
học giả như:
-3-
Bùi Xuân Mỹ- Phạm Minh Thảo (1994) Tục cưới hỏi Nhà xuất bản Văn Hóa
- Thông tin. Tác giả đã trình bày những tục cưới hỏi của người Việt và quan niệm
trong hôn nhân của hơn 20 dân tộc sống trên đất nước Việt Nam, về những quan niệm
và nghi lễ, trong tục cưới hỏi khách nhau của các dân tộc, giúp cho người đọc nhận
thấy sự phong phú và đặc sắc trong quan niệm hôn nhân của con người cũng như của
mỗi dân tộc.
Gia đình Việt Nam ngày nay (1996). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, đã đề cập
đến những vấn đề về nếp sống và văn hóa gia đình, chức năng quan trọng của người
phụ nữ trong gia đình, vấn đề hôn nhân, quan niệm về hôn nhân và gia đình qua một
số chỉ báo xã hội học và vấn đề thực trạng hôn nhân trong thời kỳ hội nhập hiện nay.
Lê Trung Vũ (1999), Nghi lễ vòng đời người, Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc,
đã đề cập đến hình thức tín ngưỡng đều xuất phát từ quan niệm của con người.Trong
các nghi lễ kể từ khi cuộc sống phôi thai, từ hài nhi đến lúc đi học, hôn lễ, lên lão,
tiễn đưa và lễ tiết. Đều xuất phát từ linh hồn và đời sống của con người.
Phạm Côn Sơn (1999), Gia lễ xưa và nay, Nhà xuất bản Thanh Niên, TP. Hồ
Chí Minh. Tác giả đã đề cặp những vấn đề liên quan đến gia lễ trong gia đình người
Việt với những quan niệm xưa và nay.
Ngô Đức Thịnh (2001), Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Namđã đề
cập đến hình thức tín ngưỡng và các nghi lễ cá nhân (vòng đời người), từ khi sinh ra
đến khi chết. Toàn bộ những nghi lễ và tín ngưỡng đều xuất phát từ quan niệm linh
hồn và đời sống của con người.
Phan Kế Bính (2003), Việt Nam phong tục, Nhà xuất bản Văn Hóa - Thông
tin Hà Nội (tái bản) trình bày, liệt kê những phong tục của người Việt, trong đó một
phần nói về phong tục trong gia tộc, phần này có đề cập đến vấn đề “giá thú” liên
quan đến tục cưới hỏi của người Việt xưa.
Tìm hiểu văn hóa Vĩnh Long (1732-2000), Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Vĩnh Long
(2003) nêu bật cụ thể những vấn đề về tiến trình văn hóa tỉnh Vĩnh Long, về môi
trường tự nhiên và xã hội, văn hóa tỉnh Vĩnh Long, vấn đề hôn lễ của người Việt ở
-4-
Vĩnh Long, nói đến trang phục, sính lễ cô dâu trong ngày cưới, là nét văn hóa đặc
trưng trong vật lễ của đám cưới người Việt ở Vĩnh Long xưa.
Đoàn Văn Chúc (2004), Văn hóa học, Nhà xuất Bản Lao động, đã đề cập đến
những hiểu biết về cấu trúc, chức năng của một số biểu thị văn hóa chính yếu và một
số khái niệm căn bản trong khảo cứu văn hóa, và tác giả đã nói đến “Giá thú” những
quan niệm, được thực thi lâu đời trở thành luật tục trong hôn nhân của người xưa và
hiện nay dưới góc nhìn văn hóa học.
Túy Lang, Nguyễn Văn Toàn (2007) Thọ Mai Gia Lễ, (tái bản) Túy Lang,
Nguyễn Văn Toàn. Nhà xuất Bản Lao Động. Cuốn sách này tác giả trình bày với nội
dung là nghi thức trong phong tục cổ truyền. Thọ Mai Gia Lễ dẫn giải rõ ràng về cách
áp dụng ngày, giờ cũng như những điểm liên quan đến tất cả những quan niệm của
người xưa về những điều nên, không nên trong các nghi lễ của người sống cũng như
người khuất, tác giả cùng trình bày quan niệm về các ngày giờ tốt tính theo ngày,
tháng, bốn mùa năm trong phong tục cưới hỏi của người Việt…
Nam Sơn (2007), Thuần phong mỹ tục Việt Nam, đã đề cập đến phần thuần
phong mỹ tục trong đó có nói đến hôn lễ của người Việt những quy tắc, quan niệm
của người xưa và ngày nay về hôn nhân của một số vùng quê ở Nam Bộ.
Vũ Ngọc Khánh (2007), Nghiên cứu Văn hóa cổ truyền Việt Nam, Nhà xuất
bản Giáo dục. Tác giả đã trình bày những nghi lễ truyền thống của người Việt, trong
đó văn hóa gia đình của Người Việt được tác giả phân tích rất cụ thể và sâu sắc.
Phạm Công Sơn, Nguyễn Minh Tiến (2008), Dựng vợ gả chồng hôn lễ và nghi
thức. Nhà xuất bản tổng hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, tác giả đã trình bày những nội
dung chính tổng quát về vấn đề hôn nhân như: Hôn lễ có bao nhiêu nghi thức? và tam
thư lục lễ là gì?, muốn có một lễ cưới ý nghĩa chu đáo phải tổ chức như thế nào?,vợ
chồng mới sau ngày hợp hôn cần phải làm gì, để tạo dựng hạnh phúc lâu dài cho cuộc
sống lứa đôi? Hình thức hôn lễ có thể xem là thích hợp với nếp sống mới cởi mở và
hướng thượng như thời nay…
-5-
Nguyễn Trọng Báu (2012), Phong tục tập quán lễ hội, Nhà xuất bản Văn hóa
Thông tin.Trong quyển sách này, tác giả đã dành một chương trình bày về phong tục
cưới hỏi của người Việt xưa như, làm mối, chạm ngõ, lễ ăn hỏi, lễ cưới, dẫn cưới,đám
cưới, lễ đón dâu, lễ đưa dâu, lễ tơ hồng, lễ động phòng, lễ lại mặt và những tình huống
bất thường trong cưới hỏi, tục kiêng kỵ của người Việt trong lễ cưới, tác giả cũng đã
trình bày phong tục cưới hỏi đối với người tái giá.
Thuận Phước (2010), Phong tục nhân gian – Nghi lễ ma chay cưới hỏi, Nhà
xuất bản Thời Đại, quyển sách này đề cập đến nghi lễ ma chay, cưới hỏi, về phong
tục nghi lễ, truyền thống dân tộc. Từ phong tục cưới hỏi, tang ma nghi lễ sinh để, đạo
làm người, một nền văn hóa được cấu thành bởi 54 nền văn hóa rực rỡ của dân tộc
Việt Nam.
Thiệu Á Đông (2010) Phong tục dân gian – cưới hỏi, nhà xuất bản Thời Đại
Đã đề cập những vấn đề truyền thống lịch sử, đặc trưng văn hóa trong hôn nhân của
hai dân tộc Việt Nam và Trung Hoa có rất nhiều nét tương đồng về phong tục và tập
quán giữa hai dân tộc trong vấn đề về hôn lễ.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về người Việt ở Nam Bộ nói chung,
Vĩnh Long nói riêng tuy đã được quan tâm và công bố trong các công trình, hội thảo
trong và ngoài nước nhưng việc nghiên cứu trường hợp cụ thể ( case study) tại một
địa bàn cụ thể là Vĩnh Long còn thiếu và yếu; Vì vậy, tôi chọn đề tài về lễ cưới của
người Việt ở tỉnh Vĩnh Long để thực hiện như một đòi hỏi bức bách từ thực tiễn và
khoa học.
3. Mục đích nghiên cứu
Luận văn hướng đến việc nhận diện những giá trị đặc sắc, nhân văn cũng như
những biến đổi của lễ cưới truyền thống của người Việt ở Vĩnh Long xưa và nay,Bên
cạnh đó, cũng nhằm cung cấp các luận chứng, luận cứ chocác Cơ quan quản lý tại địa
phương trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị mang đậm bản sắc truyền thống
tốt đẹp trong lễ cưới bao đời của người Việt sống trên vùng đất Vĩnh Long nói riêng
và Nam Bộ nói chung.
-6-
Luận văn nhận diện vai trò của lễ cưới trong đời sống cộng đồng người Việt
ở Vĩnh Long xưa và nay, tìm hiểu những quan niệm, phong tục, tập quán và các bước
được tiến hành trong nghi lễ trong lễ cưới truyền thống của người Việt; đồng thời,
chỉ ra những biến đổi trong lễ cưới do chịu sự tác động của kinh tế - xã hội và giao
lưu văn hóa của các tộc người cùng định cư trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.
Qua nghiên cứu của mình, đề tài chỉ ra những đặc điểm mang tình bản sắc trong lễ
cưới của người Việt ở đồng bằng sông Cửu Long nói chung, Vĩnh Long nói riêng, để từ
đó có định hướng cho sự bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của người Việt ở Nam Bộ.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là lễ cưới người Việt ở Vĩnh Long,
và giới hạn trong nội tộc hôn: người Việt kết hôn với người Việt.
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, luận văn xác định rõ các vấn đề liên quan như sau:
- Chủ thể: Người Việt ở Vĩnh Long.
- Không gian: Tỉnh Vĩnh Long, tập trung chủ yếu Thành phố Vĩnh Long, huyện
Long Hồ, Huyện Trà Ôn. Tác giải chọn các địa phương này vì; (Thành phố Vĩnh
Long là nơi hội tựu, các giá trị tiêu biểu về kinh tế, văn hóa…của tỉnh Vĩnh Long,
Long Hồ là huyện vùng ven giáp thành phố Vĩnh Long, Trà Ôn, về mặt vị trí là nơi
tiếp giáp với, tỉnh Trà Vinh, Cần Thơ, là huyện có đủ cộng đồng ba dân tộc Việt, Hoa,
Khmer, cùng sinh sống).
- Thời gian: Nghiên cứu về phong tục, tập quán lễ cưới người Việt ở Vĩnh
Long trước 1975, và biến đổi trong lễ cưới hiện nay.
5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
5.1 Phương pháp
Luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành tổng hợp từ nhiều phương
pháp nghiên cứu khác như dân tộc học, lịch sử, phương pháp phân tích dựa trên tài liệu…
-7-
Ngoài ra luận văn còn áp dụng các phương pháp khác như: Phương pháp điền
dã đi, quan sát, tham dự, điều tra định tính kết hợp với định lượng và phỏng vấn hồi
cố, để thu thập các thông tin cần thiết liên quan đến đời sống sinh hoạt văn hóa của
người Việt nói chung, lễ cưới nói riêng trong giai đoạn hiện nay.
Phương pháp nghiên cứu phân tích - tổng hợp: Được áp dụng sau khi lấy được
các số liệu thống kê, thông tin liên quan như dân số, quy trình tổ chức lễ cưới tại các
gia đình, nhà hàng... Sử dụng phương pháp thống kê, và phân tích nhằm đánh giá sự
ảnh hưởng của nghi lễ này đến đời sống văn hóa xã hội của người Việt ở Vĩnh Long.
Luận văn cũng vận dụng Phương pháp so sánh nhằm tìm ra một số nét tương
đồng và khác biệt lễ cưới truyền thống của người Việt ở Vĩnh Long, với lễ cưới truyền
thống của người Việt; ở Đồng Tháp và Tiền Giang.
Phương pháp thống kê: Nhằm hệ thống các số liệu, nguồn tư liệu thu thập được
để phân tích, đánh giá những biến đổi trong lễ cưới.
5.2 Nguồn tư liệu
Nguồn tư liệu từ những ghi chép về người Việt ở địa phương,
Tư liệu khảo sát, điền dã, phỏng vấn hồi cố.
Về mặt thời gian, đề tài nghiên cứu nghi lễ truyền thống khoảng thập niên đầu
những năm của thế kỷ XX. Đây là thời kỳ có sự biến đổi về những giá trị truyền thống
trong lễ cưới, bị ảnh hưởng nền văn hóa Phương Tây, trước sự giao thoa văn hóa giữa
các tộc người cùng sinh sống trên một khu vực nhất định, trước những biến đổi của
kinh tế - xã hội hiện nay dưới sự tác động của các văn hóa bên ngoài.
6. Đóng góp của luận văn
Đề tài sẽ góp phần tìm hiểu lễ cưới truyền thống của người Việt ở Vĩnh Long
tương đối toàn diện và hệ thống, từ quan niệm, việc miêu tả chi tiết về các nghi lễ
cướitrong đám cưới truyền thống, những quan niệm vấn đề kiêng kỵ, trước trong và sau
đám cưới … cùng những biến đổi trong lễ cưới hiện nay của người Việt ở Vĩnh Long.
-8-
Về thực tiễn, đề tài góp phần lý giải và cung cấp những vấn đề về lễ cưới của
người Việt ở Vĩnh Long ở cấp cơ sở. Từ đó, có thể định hướng phát triển và bảo tồn
giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Việt trên địa bàn Vĩnh Long nói
riêng, trong quá trình cộng cư với các tộc người anh em, ít nhiều cũng chịu sự tác
động qua lại của nền kinh tế - xã hội hiện nay. Đề tài cũng góp phần khẳng định giá
trị linh thiêng, tôn nghiêm và nhân văn trong văn hóa lễ cưới của người Việt đối với
đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Việt, sống trên vùng đất Vĩnh Long
nói riêng và Nam Bộ nói chung.
7. Bố cục của luận văn
Bố cục của luận văn được phân bố như sau, ngoài chương 1 xác lập cơ sở lý
luận và thực tiễn của vấn đề; luận văn có hai chương chính, chương 2 trình bày diễn
trình lễ cưới người Việt ở Vĩnh Long, chương 3 so sánh giữa lễ cưới hiện đại khác lễ
cưới truyền thống như; về quan niệm, các bước tổ chức trong hôn lễ, điều kiện kinh
tế, xã hội…tác động trực tiếp đến lễ cưới của người Việt hiện nay tại Vĩnh Long.
Trong hai chương này, người viết kết hợp khảo sát các vấn đề liên quan đến truyền
thống và biến đổi trong lễ cưới hiện nay. Đồng thời, so sánh với cộng đồng người
Hoa, người Khmer, và các địa phương ngoài Vĩnh Long, như Đồng Tháp, Tiền Giang.
Bố cục luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận, gồm ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương 2: Diễn trình lễ cưới truyền thống của người Việt ở Vĩnh Long.
Chương 3: Những biến đổi trong lễ cưới người Việt ở Vĩnh Long hiện nay.
Luận văn là kết quả nghiên cứu của bản thân, và có sự tham khảo, kế thừa
những công trình nghiên cứu trước đó liên quan đến đề tài. Luận văn và đi sâu phân
tích, những nghi lễ trong lễ cưới truyền thống, qua phỏng hồi cố để làm sáng tỏ những
vấn đề nổi bật trọng tâm mang tính truyền thống trong phong tục cưới hỏi của người
Việt ở Vĩnh Long.
-9-