Luận văn - giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh

  • 65 trang
  • file .doc
Phần mở đầu
Khi nói đến sản xuất kinh doanh thì cho dù dưới hình thức kinh tế xã hội
nào vấn đề được nêu ra trước tiên cũng là hiệu quả. Hiệu quả kinh doanh là
mục tiêu phấn đấu của một nền sản xuất, là thước đo về mọi mặt của nền kinh
tế quốc dân cũng như từng đơn vị sản xuất.
Lợi nhuận kinh doanh trong nền kinh tế thị trường là mục tiêu lớn nhất
của mọi doanh nghiệp. Để đạt được điều đó mà vẫn đảm bảo chất lượng tốt,
gía thành hợp lí, doanh nghiệp vẫn vững vàng trong cạnh tranh thì các doanh
nghiệp phải không ngừng nâng cao trình độ sản xuất kinh doanh, trong đó quản
lí và sử dụng vốn là vấn đề quan trọng có ý nghĩa quyết định kết quả và hiệu
quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong cơ chế bao cấp trước đây vốn sản xuất kinh doanh của các doanh
nghiệp Nhà nước hầu hết được Nhà nước tài trợ thông qua cấp phát vốn, đồng
thời Nhà nước quản lí về giá cả sản xuất theo chỉ tiêu kế hoạch lãi Nhà nước
thu - lỗ Nhà nước bù, do vậy các doanh nghiệp Nhà nước hầu như không quan
tâm đến hiệu quả sử dụng của đồng vốn. Nhiều doanh nghiệp đã không bảo
toàn và phát triển được vốn, hiệu quả sử dụng vốn thấp, tình trạng lãi giả lỗ thật
ăn mòn vào vốn xảy ra phổ biến trong các doanh nghiệp Nhà nước. Bước sang
nền kinh tế thị trường có sự quản lí và điều tiết vĩ mô của Nhà nước, nhiều
thành phần kinh tế song song tồn tại, cạnh tranh lẫn nhau gay gắt. Bên cạnh
những doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, đứng vững trong cơ chế mới là những
doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả dẫn đến phá sản hàng loạt.
Trước tình hình đó, Nghị quyết đại hội lần thứ VI BCH Trung ương Đảng
cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh " Các xí nghiệp quốc doanh không còn được
bao cấp về giá và vốn, phải chủ động kinh doanh, phải bảo đảm tự bù đắp chi
phí, nộp đủ thuế và có lãi...". Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phải gắn
với thị trường, bám sát thị trường, tự chủ về vốn và tự chủ trong sản xuất kinh
doanh.
Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh, nhất là trong kinh doanh
đường biển không phải là vấn đề mới mẻ. Nó được hình thành ngay sau khi
tài chính ra đời, nó là lĩnh vực rất rộng và muốn nghiên cứu một cách toàn
1
_____________________________________________________________________
__________________
diện thì phải có sự đầu tư rất công phu. Trong thời gian thực tập tại Xí Nghiệp
Vận Tải Biển Vinafco, em chọn đề tài: "Giải pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng vốn kinh doanh ở Xí Nghiệp Vận Tải Biển Vinafco" làm nội dung
nghiên cứu cho chuyên đề tốt nghiệp của mình.
Hướng nghiên cứu là kết hợp giữa lí luận và thực tiễn. Từ việc khảo sát
tình hình thực tế của Xí nghiệp qua các năm, kết hợp với lí luận kinh tế mà cụ
thể là lí luận về quản lí, về vốn, về cạnh tranh... để tiến hành phân tích tình hình
thực tế của Xí nghiệp , qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu
quả sử dụng vốn ở Xí Nghiệp Vận Tải Biển Vinafco .
Nội dung chuyên đề tốt nghiệp bao gồm:
- Mở đầu.
- Chương I: Những vấn đề cơ bản về vốn và hiệu quả sử dụng vốn trong
doanh nghiệp.
- Chương II: Thực trạng về hiệu quả sử dụng vốn ở Xí Nghiệp Vận Tải
Biển Vinafco .
Chương III: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý,sử dụng
vốn sản xuất kinh doanh ở Xí Nghiệp Vận Tải Biển Vinafco .
- Kết luận:
Trước sự thay đổi về chất trong hoạt động của các công ty Việt Nam,
cùng với việc áp dụng đầy đủ chế độ kế toán mới ở doanh nghiệp, vấn đề quản
lí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đã thay đổi sâu sắc cả về phương pháp
luận và chỉ tiêu đánh giá. Do đó, tạo nên khó khăn rất lớn trong quá trình
nghiên cứu đề tài và những sai sót không thể tránh khỏi. Vì vậy, rất mong sự
đóng góp của các thầy, cô giáo.
Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo Đàm Văn
Huệ và các cô chú cán bộ ở Xí Nghiệp Vận Tải Biển Vinafco đã giúp em hoàn
thành chuyên đề tốt nghiệp này.
2
_____________________________________________________________________
__________________
CHƯƠNG I
Nhứng vấn đề cơ bản về vốn và hiệu quả sử dụng vốn trong doanh
nghiệp.
1.1.KHáI NIệM Và PHÂN LOạI VốN KINH DOANH CủA DOANH NGHIệP.
1.1.1. Khái niệm về vốn sản xuất kinh doanh.
Bất cứ một doanh nghiệp nào lúc đầu cũng phải có một lượng tiền vốn
nhất định để thực hiện những khoản đầu tư ban đầu cần thiết cho việc xây
dựng và khởi động doanh nghiệp. Vốn là yếu tố vật chất cần thiết nhất và cần
được sử dụng có hiệu quả. Doanh nghiệp cần có vốn để dự trữ vật tư, để đầu
tư mua sắm máy móc thiết bị, để chi phí cho quá trình sản xuất kinh doanh và
được thể hiện ở nhiều hình thái vật chất khác nhau. Do có sự tác động của lao
động vào đối tượng lao động thông qua tư liệu lao động thì hàng hoá và dịch
vụ được tạo ra nhằm tiêu thụ trên thị trường. Sau cùng các hình thái vật chất
khác nhau sẽ lại được chuyển hoá về hình thái tiền tệ ban đầu. Quá trình trao
đổi đó đảm bảo cho sự ra đời, vận hành và phát triển của doanh nghiệp có thể
diễn tả như sau:
Tài sản thực tế
Tiền Tài sản thực tế - Tài sản có tài chính Tiền
Tài sản có tài chính
Sự thay đổi trên làm thay đổi số dư ban đầu (đầu kỳ) của ngân quỹ và sẽ
dẫn đến số dư cuối kỳ lớn hơn số dư đầu kỳ - tạo ra giá trị thặng dư. Điều đó có
nghĩa là số tiền thu được do tiêu thụ hàng hoá và dịch vụ phải đảm bảo bù đắp
toàn bộ chi phí và có lãi. Như vậy số tiền đã ứng ra ban đầu không những chỉ
được bảo tồn mà còn được tăng thêm do hoạt động kinh doanh đem lại. Toàn
bộ giá trị ứng ra cho sản xuất kinh doanh đó được gọi là vốn. Tuy nhiên giá trị
ứng trước đó không đơn thuần là vật chất hữu hình, mà một số tài sản không có
hình thái vật chất cụ thể nhưng nó chứa đựng một giá trị đầu tư nhất định như:
Tên doanh nghiệp, nhãn hiệu sản phẩm, lợi thế thương mại, đặc quyền kinh
3
_____________________________________________________________________
__________________
doanh... cũng có giá trị như vốn. Những phân tích khái quát trên đây cho ta
quan điểm toàn diện về vốn: "Vốn là một phạm trù kinh tế cơ bản. Trong doanh
nghiệp vốn là biểu hiện bằng tiền của tất cả các loại tài sản và các nguồn lực
mà doanh nghiệp sử dụng trong sản xuất kinh doanh. Vốn là giá trị đem lại giá
trị thặng dư".
Như vậy việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp là hết
sức quan trọng, vừa đem lại hiệu quả kinh tế vừa đem lại hiệu quả xã hội.
1.1.2.Phân loại vốn trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp bao gồm: Vốn cố định và vốn lưu động
Có nhiều giác độ khác nhau để xem xét vốn sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp. Đôi khi nó được khắc hoạ trong luật kinh tế như là vốn pháp
định và vốn điều lệ. Một số khác theo nhu cầu nghiên cứu đứng trên giác độ
hình thành vốn lại thể hiện vốn gồm có vốn đầu tư ban đầu, vốn bổ sung, vốn
liên doanh và vốn đi vay. Sở dĩ tồn tại nhiều cách tiếp cận khác nhau là xuất
phát từ sự khác nhau về triển vọng hay quan điểm sử dụng. Với bài luận văn
này, chúng ta sử dụng quan điểm làm quyết định về vốn qua con mắt quản trị
vốn ở công ty sản xuất. Với quan điểm đó, vốn được xem xét trên giác độ chu
chuyển. Quan tâm đến vấn đề này chúng ta cần chú ý đến vốn cố định và vốn
lưu động.
1.1.2.1- Vốn cố định:
a) Khái niệm và đặc điểm vốn cố định:
Vốn cố định là biểu hiện bằng tiền của tài sản cố định, đó chính là số vốn
doanh nghiệp đầu tư mua sắm, trang bị cơ sở vật chất. Để là tài sản cố định
phải đạt được cả hai tiêu chuẩn. Một là, phải đạt được về mặt giá trị đến một
mức độ nhất định (ví dụ hiện nay giá trị của nó phải lớn hơn hoặc bằng
5.000.000đồng). Hai là, thời gian sử dụng phải từ trên 1 năm trở lên. Với
những tiêu chuẩn như vậy thì hoàn toàn bình thường với đặc điểm hình thái vật
chất của tài sản cố định giữ nguyên trong thời gian dài. Tài sản cố định thường
được sử dụng nhiều lần, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất và chỉ tăng lên khi
có xây dựng cơ bản mới hoặc mua sắm. Qua quá trình sử dụng, tài sản cố định
hao mòn dần dưới hai dạng là hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình. Hao mòn
vô hình chủ yếu do tiến bộ khoa học công nghệ mới và năng suất lao động xã
4
_____________________________________________________________________
__________________
hội tăng lên quyết định. Hao mòn hữu hình phụ thuộc vào mức độ sử dụng
khẩn trương tài sản cố định và các điều kiện ảnh hưởng tới độ bền lâu của tài
sản cố định như chế độ quản lý sử dụng, bảo dưỡng, điều kiện môi trường...
Những chỉ dẫn trên đưa ra tới một góc nhìn về đặc tính chuyển đổi thành tiền
chậm chạp của tài sản cố định. Tuy thế, các tài sản cố định có giá trị cao có thể
có giá trị thế chấp đối với ngân hàng khi vay vốn.
b) Hình thái biểu hiện của vốn cố định:
Cơ cấu vốn cố định là tỉ lệ phần trăm của từng nhóm vốn cố định chiếm
trong tổng số vốn cố định. Nghiên cứu cơ cấu vốn cố định có một ý nghĩa quan
trọng là cho phép đánh giá việc đầu tư có đúng đắn hay không và cho phép xác
định hướng đầu tư vốn cố định trong thời gian tới. Để đạt được ý nghĩa đúng
đắn đó, khi nghiên cứu cơ cấu vốn cố định phải nghiên cứu trên hai giác độ:
Nội dung cấu thành và mối quan hệ tỉ lệ trong mỗi bộ phận so với toàn bộ. Vấn
đề cơ bản trong việc nghiên cứu này phải là xây dựng được một cơ cấu hợp lý
phù hợp với trình độ phát triển khoa học kỹ thuật, đặc điểm kinh tế kỹ thuật của
sản xuất, trình độ quản lý, để các nguồn vốn được sử dụng hợp lý và có hiệu
quả nhất. Cần lưu ý rằng quan hệ tỷ trọng trong cơ cấu vốn là chỉ tiêu động.
Điều này đòi hỏi cán bộ quản lý phải không ngừng nghiên cứu tìm tòi để có
được cơ cấu tối ưu.
Theo chế độ hiện hành Vốn cố định của doanh nghiệp được biểu hiện
thành hình thái giá trị của các loại tài sản cố định sau đây đang dùng trong quá
trình sản xuất:
1) Nhà cửa được xây dựng cho các phân xưởng sản xuất và quản lý
2) Vật kiến trúc để phục vụ sản xuất và quản lý
3) Thiết bị động lực
4) Hệ thống truyền dẫn
5) Máy móc, thiết bị sản xuất
6) Dụng cụ làm việc, đo lường, thí nghiệm
7) Thiết bị và phương tiện vận tải
8) Dụng cụ quản lý
5
_____________________________________________________________________
__________________
9) Tài sản cố định khác dùng vào sản xuất công nghiệp
Trên cơ sở các hình thái giá trị của tài sản cố định như trên chỉ ra rõ ràng
cơ cấu vốn cố định chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố. Quan tâm nhất là đặc
điểm về kỹ thuật sản xuất của doanh nghiệp, sự tiến bộ kỹ thuật, mức độ hoàn
thiện của tổ chức sản xuất, điều kiện địa lý tự nhiên, sự phân bổ sản xuất. Vì
vậy khi nghiên cứu để xây dựng và cải tiến cơ cấu Vốn cố định hợp lý cần
chú ý xem xét tác động ảnh hưởng của các nhân tố này. Trong kết quả của sự
phân tích, đặc biệt chú ý tới mối quan hệ giữa các bộ phận Vốn cố định được
biểu hiện bằng máy móc thiết bị và bộ phận Vốn cố định được biểu hiện bằng
nhà xưởng vật kiến trúc phục vụ sản xuất.
1.1.2.2 - Vốn lưu động:
a) Khái niệm và đặc điểm của vốn lưu động:
Vốn lưu động và biểu hiện bằng tiền của tài sản lưu động và vốn lưu
thông. Đó là số vốn doanh nghiệp đầu tư để dự trữ vật tư, để chi phí cho quá
trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, chi phí cho hoạt động quản lý của doanh
nghiệp. Hoàn toàn khách quan không như vốn cố định, Vốn lưu động tham gia
hoàn toàn vào quá trình sản xuất kinh doanh, chuyển qua nhiều hình thái giá trị
khác nhau như tiền tệ, đối tượng lao động, sản phẩm dở dang, bán thành phẩm,
thành phẩm và trở lại hình thái tiền tệ ban đầu sau khi tiêu thụ sản phẩm. Như
vậy vốn lưu động chu chuyển nhanh hơn vốn cố định, quá trình vận động của
Vốn lưu động thể hiện dưới hai hình thái:
- Hình thái hiện vật: Đó là toàn bộ nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, bán
thành phẩm, thành phẩm.
- Hình thái giá trị: Là toàn bộ giá trị bằng tiền của nguyên vật liệu, bán
thành phẩm, thành phẩm, giá trị tăng thêm do việc sử dụng lao động sống trong
quá trình sản xuất và những chi phí bằng tiền trong lĩnh vực lưu thông.
Sự lưu thông về mặt hiện vật và giá trị của Vốn lưu động ở các doanh
nghiệp sản xuất có thể biểu diễn bằng công thức chung:
T - H - SX - H' - T'
Trong quá trình vận động, đầu tiên Vốn lưu động biểu hiện dưới hình thức
tiền tệ và khi kết thúc cũng lại bằng hình thức tiền tệ. Một vòng khép kín đó
6
_____________________________________________________________________
__________________
gợi mở cho chúng ta thấy hàng hoá được mua vào để doanh nghiệp sản xuất
sau đó đem bán ra, việc bán được hàng tức là được khách hàng chấp nhận và
doanh nghiệp nhận được tiền doanh thu bán hàng và dịch vụ cuối cùng. Từ các
kết quả đó giúp ta sáng taọ ra một cách thức quản lý vốn lưu động tối ưu và
đánh giá được hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.
b) Hình thái biểu hiện của vốn lưu động:
Xác định cơ cấu Vốn lưu động hợp lý có ý nghĩa tích cực trong công tác
sử dụng hiệu quả vốn lưu động. Nó đáp ứng yêu cầu vốn cho từng khâu, từng
bộ phận, đảm bảo việc sử dụng tiết kiệm hợp lý Vốn lưu động. Trên cơ sở đó
đáp ứng được phần nào yêu cầu của sản xuất kinh doanh trong điều kiện thiếu
vốn cho sản xuất.
Cơ cấu Vốn lưu động là quan hệ tỉ lệ giữa giá trị mỗi loại và nhóm đó so
với toàn bộ giá trị Vốn lưu động. Tỉ lệ giữa giá trị mỗi loại và nhóm trong toàn
bộ Vốn lưu động hợp lý thì chỉ hợp lý tại mỗi thời điểm naò đó và tính hợp lý
chỉ mang tính nhất thời. Vì vậy trong quản lý phải thường xuyên nghiên cứu
xây dựng một cơ cấu hợp lý đảm bảo độ "khoẻ mạnh" đáp ứng yêu cầu sản
xuất kinh doanh từng thời kỳ. Để thuận lợi cho việc quản lý và xây dựng cơ
cấu vốn như thế, người ta thường có sự phân loại theo các quan điểm tiếp cận
khác nhau:
- Tiếp cận theo quá trình tuần hoàn và luân chuyển, Vốn lưu động chia
thành 3 loại:
+ Vốn trong dự trữ: Là bộ phận vốn dùng để mua nguyên vật liệu, phụ
tùng thay thế, dự trữ... chuẩn bị đưa vào sản xuất.
+ Vốn trong sản xuất: Là bộ phận trực tiếp phục vụ cho giai đoạn sản xuất
như: sản phẩm dở dang, chi phí phân bổ, bán thành phẩm, tự chế tự dùng.
+ Vốn trong lưu thông: Là bộ phận trực tiếp phục vụ cho giai đoạn lưu
thông như tiền mặt, thành phẩm.
- Tiếp cận về mặt kế hoạch hoá, Vốn lưu động được chia thành Vốn lưu
động không định mức và Vốn lưu động định mức.
7
_____________________________________________________________________
__________________
+ Vốn lưu động định mức là số vốn tối thiểu cần thiết cho hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp trong kỳ, nó bao gồm vốn dự trữ vật tư hàng hoá và
vốn phi hàng hoá.
+ Vốn lưu động không định mức là số vốn lưu động có thể phát sinh trong
quá trình kinh doanh và trong sản xuất, dịch vụ phụ thuộc nhưng không đủ căn
cứ để tính toán được.
1.2.nguồn vốn,chi phí vốn và cơ cấu vốn của doanh nghiệp
a) Nguồn vốn lưu động của doanh nghiệp gồm có vốn tự có, vốn coi như
tự có và vốn đi vay. Từ các nguồn vốn khác nhau này doanh nghiệp có phương
cách huy động trên nhiều nguồn, hỗ trợ lẫn nhau đảm bảo cho yêu cầu của
doanh nghiệp.
- Vốn tự có bao gồm:
+ Nguồn vốn pháp định: Chính là vốn lưu động do ngân sách hoặc cấp
trên cấp cho đơn vị thuộc khối nhà nước; nguồn vốn cổ phần nghĩa vụ do xã
viên hợp tác xã và các cổ đông đóng góp hoặc vốn pháp định của chủ doanh
nghiệp tư nhân.
+ Nguồn vốn tự bổ sung: Nguồn này hình thành từ kết quả sản xuất kinh
doanh của đơn vị thông qua quỹ khuyến khích phát triển sản xuất và các khoản
chênh lệch hàng hoá tồn kho theo cơ chế bảo toàn giá trị vốn.
+ Nguồn vốn lưu động liên doanh: Gồm có các khoản vốn của các đơn vị
tham gia liên doanh, liên kết góp bằng tiền, hàng hoá, sản phẩm, nguyên vật
liệu, công cụ lao động nhỏ v.v...
- Vốn coi như tự có: Được hình thành do phương pháp kết toán hiện
hành, có một số khoản tiền tuy không phải của doanh nghiệp nhưng có thể sử
dụng trong thời gian rỗi để bổ sung vốn lưu động. Thuộc khoản này có:Tiền
thuế, tiền lương, bảo hiểm xã hội, phí trích trước chưa đến hạn phải chi trả có
thể sử dụng và các khoản nợ khác.
- Vốn đi vay: Nhằm đảm bảo nhu cầu thanh toán bức thiết trong khi hàng
chưa bán đã mua hoặc sự không khớp trong thanh toán. Nguồn vốn đi vay là
nguồn vốn cần thiết, song cần chú ý tới các hình thức vay khác nhau với tỉ lệ
lãi suất khác nhau và phải trả kịp thời cả vốn và lãi vay.
8
_____________________________________________________________________
__________________
Bằng cách nghiên cứu các nguồn của cả vốn lưu động và vốn cố định như
trên, người kinh doanh có thể đạt được sự tổng hợp về các nguồn vốn theo các
chỉ dẫn của kế toán tài chính. Nguồn vốn ở các doanh nghiệp giờ đây trở thành
nguồn vốn chủ sở hữu và nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu thể hiện ở khoản
"có"; nợ phải trả chính là khoản vay, nợ của doanh nghiệp đối với các tổ chức,
cá nhân... để đầu tư, hình thành tài sản của doanh nghiệp, được sử dụng trong
một thời gian nhất định và sau đó phải hoàn trả cả vốn lẫn lãi như đã cam kết. ý
nghĩa của việc nghiên cứu này cho ta tạo quan hệ giữa vốn và nguồn vốn về
phương diện giá trị đầu tư như sau:
Giá trị TSCĐ + Giá trị TSLĐ = Nguồn vốn chủ sở hữu + Nợ phải trả
b) Cơ cấu vốn:
Sức mạnh tiềm ẩn của một doanh nghiệp nhiều khi được thể hiện thông
qua cơ cấu vốn. Chứng minh cho luận điểm này chúng ta thấy rằng trình độ sử
dụng vốn của ban lãnh đạo doanh nghiệp và tình hình sản xuất kinh doanh là
những yếu tố quan trọng khắc hoạ nên sức mạnh của doanh nghiệp. Đồng thời
chính những yếu tố đó tạo nên một cơ cấu vốn đặc trưng cho doanh nghiệp,
không giống các doanh nghiệp cùng loại khác. Như vậy tỉ số cơ cấu vốn không
phải là một con số ngẫu nhiên mà là con số thể hiện ý chí của doanh nghiệp. Về
mặt giá trị, tỉ số đó cho ta biết trong tổng số vốn ở doanh nghiệp đang sử dụng
có bao nhiêu đầu tư vào vốn lưu động, có bao nhiêu đầu tư vào tài sản cố định.
Vấn đề đặt ra là phải xây dựng được cơ cấu vốn khoẻ, hợp lý.
Cơ cấu cho từng loại vốn được tính như sau:
Tỉ trọng VCĐ TSCĐ và đầu tư dài hạn
=
(Tỉ trọng TSCĐ)
Tổng vốn
Tỉ trọng VLĐ
= 1- Tỉ trọng vốn cố định
(Tỉ trọng TSLĐ và vốn
lưu thông)
1.3. Nội dung hoạt động quản lý vốn cố định và vốn lưu động
1.3.1. Hoạt động quản lý vốn cố định :
9
_____________________________________________________________________
__________________
Quản lý vốn cố định (VCĐ) nghĩa là phải đi đến các quyết định. Giống
như việc quản lý hoạt động kinh doanh của công ty, việc quản lý VCĐ ảnh
hưởng quan trọng đến sự tồn tại và hiệu quả sử dụng vốn. Quản lý VCĐ thành
công đòi hỏi các nhà quản lý phải gắn liền sự vận động của VCĐ với các hình
thái biểu hiện vật chất của nó. Hơn thế nữa, để quản lý có hiệu quả VCĐ trước
hết cần nghiên cứu những tính chất và đặc điểm của tài sản cố định trong doanh
nghiệp. Trong khoa học quản lý VCĐ thường đi vào những nội dung cụ thể
sau:
1.3.1.1 Khấu hao tài sản cố định
- Khái niệm về khấu hao Tài sản cố định:
- Trong quá trình sử dụng, các tài sản cố định dần dần bị xuống cấp hoăch hư
hỏng – gọi là sự hao mòn.Sự hao mòn đó làm giảm giá trị của chúng một
cách tương đối. Do đó, Xí nghiệp phải xác định giá trị hao mòn trong từng
kỳ kế toán ( năm ,quý, tháng....) và hạch toán vàogiá thành sản phẩm. Trong
đó sía trị khấu hao đã được cộng dồn lại ( luỹ kế ) phản ánh lượng tiền (giá
trị) đã hao mòn của tài sản cố định.
- Quá trình hao mòn gồm hai hình thái:
+ Hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình. Hao mòn hữu hình là sự suy giảm
giá trị của tài sản cố định do sự hao mòn, xúng cấp về mặt hiện vật gây ra. Các
hao mòn hữu hình có thể quan sát, nhận biết được bằng trực quan như sự han
gỉ, hư hỏng các chi tiết, hiệu suất hoạt động giảm,vv...Hao mòn hữu hình phụ
thuộc vào điều kiện hoạt động , cường đọ khai thác, chế độ vận hành, bảo
dưỡng và tuổi thọ của tài sản cố định.
+ Hao mồn vô hình là sự mất giá tương đối và tuyệt đối của tài sản cố định do
tiến bộ khoa học kỹ thuật,do thị hiếu hoặc do một số nhân tố khác.Sự giảm sút
giá trị không trực tiếp biểu hiện qua bề ngoài của máy móc.Do đó, có những
thiết bị chỉ còn lại 30% - 40% giá trị ban đầu; điều đó thể hiện sự lạc hậu về
công nghệ. Trong mua sắm đầu tư máy móc thiết bị cần lưu ý.
+ Các phương pháp xác định chi phí khấu hao có thể được lựa chọn để áp
dụng phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp.
a) Khấu hao đều theo thời gian:
Phương pháp này tính chi phí khấu hao phân chia đều cho các năm, tức mỗi
năm tài sản cố định được khấu hao một lượng nhất định và không thay đổi cho
đến khi thu hồi hoàn toàn giá trị nguyên của nó.
Chi phí khấu hao là số tiền xác định mức độ hao mòn hàng năm hay từng thời
kỳ của tài sản cố định. Tỷ lệ khấu hao cỏ bản ( K ) xác định theo công thức sau:
Ng+ Ctl - Gth
- K = -------------------  100%
Ng T
Trong đó:
. K : Tỷ lệ khấu hao tính bằng bằng %
10
_____________________________________________________________________
__________________
. Ng: Nguyên giá của tài sản cố định.
. Clt: Chi phí thanh lý thaó dỡ ,vv...khi bán thanh lý hoặc khi thải loại tài sản cố
định ( dự tính ).
. Gth: Giá trị thu hồi ( dự tính của ) phế liệu hoặc giá trị thải loại của TSCĐ.
. T: Tuổi thọ kinh tế ( số năm tính khấu hao ) của tài sản cố định.
Trên thực tế, các yếu tố Ctl và Gth chỉ là số ước tính, kém chính xác. Do đó
công thức này được đơn giản hoá :
1
K =----  100 %.
T
Trong một năm, tính chi phí khấu hao cho từng nhóm tài sản cố định sau đó
cộng dồn lại. Cũng có thể tính chung cho tất cả các tài sản cố định khi xác định
được tỷ lệ khấu hao bình quân. Tiền khấu hao một năm tính như sau:
____
T = K  NG
Trong đó :
NG: Nguyên giá TSCĐ sử dụng bình quân trong năm.
- Tuy nhiên cũng có thể tính toán đơn giản hơn bằng cách sau:
+ Lập riêng các bảng theo dõi tình hình mua sắm, bàn giao đưa vào sử dụng
của tài sản cố định, tách riêng bảng theo dõi tình hình thanh lý,ngừng khai thác
tài sản cố định.
+ Việc tính toán chi tiết nguyên giá tài sản cố định tăng giảm bình quân cần
tuân thủ quy định của cơ quan có thẩm quyền(Bộ tài chính, cơ quan chủ quản ).
+ Cáh tính toán nói trên áp dụng cho các nhóm tài sản cố định khác nhau, sau
đó tính tổng chi phí khấu hao của các nhóm đó.Có thể áp dụng tỷ lệ khấu hao
bình quân.
- Tỷ lệ khấu hao bình quân.
Thông thường, trong một doanh nghiệp có rất nhiều nhóm tài sản cố định
khác nhau. Mức độ hao mòn và tốc độ khấu hao của các tài sản cố định đó
thường khác nhau. Nếu tính toán riêng cho từng tài sản cố định hoặc từng
nhóm tài sản cố định thì khối lượng tính toán có thể rất lớn. Do vậy trong một
số trường hợp như lập kế hoạch khấu hao, dự tính luồng tiền, có thể áp dụng
cách tính tỷ lệ khấu hao bình quân ( K ).
__
K=Kd
Trong công thức này :
. K: Tỷ lệ khấu hao riêng của một nhóm tài sản cố định.
. d : Tỷ trọng về nguyên giá tài sản cố định
11
_____________________________________________________________________
__________________
Ngoài ra doanh nghiệp cũng có thể tính khấu hao bình quân trong đó tách
riêng khấu hao cơ bẩn và khấu hao sữa chữa lớn. Tuy nhiên, có thể tính gộp lại
thành một tỷ lệ khấu hao bình quân chung và hiện nay hầu như không tính
riêng khấu hao sữa chữa lớn.
b) Phương pháp khấu hao gia tăng:
Dựa trên tỷ lệ khấu hao thông thường (K) , ban quản lý Công ty hoặc phòng tài
chính -kế toán có thể xây dưng phương án khấu hao nhanh nhằm đẩy mạnh tốc
độ thu hồi vốn và đổi mới công nghệ. Cần tìm ra một hệ số khấu hao phù hợp
(H*).Dùng phương pháp này làm tăng tốc độ thu hồi khấu hao cao hơn so với
tốc độ hao mòn hữu hình thực tế của tài sản cố định.
c) Phương pháp khấu hao tổng số:
Phương pháp này có thể hạn chế sự tổn thất vốn cố định do hao mòn vô hình
và tương đối dễ tính toán. Nó phù hợp với doanh nghiệp có tỷ lệ chi phí khấu
hao trong giá thành nhỏ ( chẳng hạn ở mức 1%-2% trong giá thành ) và phản
ánh cách tính toán tiền khấu hao. Số tiền khấu hao mỗi kỳ năm được tính trên
giá trị còn lại của tài sản cố định ở đầu kỳ đó ( chứ không tính trên nguyên giá
như trong phương pháp khấu hao đều ). Giá trị còn lại của tài sản cố định ( số
dư ) giảm dần qua các năm, do đó chi phí khấu hao càng về sau càng giảm.Đôi
khi, người ta nâng tỷ lệ khấu hao của các năm cuối lên gấp đôi nhằm rút ngắn
thời hạn thu hồi vốn đầu tư. Tuy nhiên phương pháp này được áp dụng rất hạn
chế, không phổ biến. Nó chỉ tương đối phù hợp với các nhóm tài sản cố định có
tuổi thọ kinh tế khoảng 8- 10 năm và để bán dưới dạng “ second- hand “ khi
chưa thu hồi hết khấu hao.
d ) Phương pháp khấu hao theo sản lượng :
Trong một số lĩnh vực kinh doanh ( như vận tải , xây dựng, nông nghiệp vv...)
có thể dựa vào sản lượng hay khối lượng hoạt động thực tế của tài sản cố định
để xác định chi phí khấu hao. Điều kiện để áp dụng có hiệu quả phương pháp
này là:
- Việc xác định, thống kê theo dõi sản lượng tương đối dễ dàng và không tốn
kém.
- Sự thay đổi mức độ hoạt động của tài sản cố định không gây đột biến lớn
trong giá thành bình quân của sản phẩm hay dịch vụ.
- Có thể kết hợp theo dõi sản lượng thực tế với mức tiêu hao một số vật tư ,
nhiên liệu, phụ liệu.
- Trước hết, cần biết mức khấu hao trên một đơn vị sản lượng ( m ):
Nguyên giá TSCĐ ( hay giá trị phải thu hồi )
m = ______________________________________
Tổng khối lượng định mức của đồi thiết bị
Trong đó mẫu số là tổng khối lượng mà tài sản cố định ( hay một thiết bị nào
đó ) có thể thực hiện trong suốt đời hoạt động của nó.
1.3.2.1 Quản lý quỹ khấu hao:
12
_____________________________________________________________________
__________________
Ngoài việc quản lý thuần tuý về mặt giá trị, rất cần lưu ý quản lý tài sản cố
định về mặt hiện vật nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.Tuỳ theo đặc điểm
quy mô và khả năng quản lý, có thể xây dựng chế độ quản lý tài sản cố định
một cách thích hợp với điều kiện cụ thể của công ty.Sau đây là một số điểm
cơ bản:
a) Doanh nghiệp cần hoàn thiện hệ thống theo dõi và kiểm soát toàn bộ tài
sản cố định. Việc theo dõi tài sản cố định không tốn kém nhưng có khả
năng tăng hiệu quả sử dụng các trang thiết bị hiện có.Đơn giản nhất là
lập các sổ theo dõi tổng hợp và chi tiết. Sổ tổng hợp phản ánh khái quát
tình hình quản lý sử dụng các nhóm tài sản cố định, các chủng loại thiết
bị, nhưng chỉ ghi các thông tin cơ bản nhất.
- Sổ chi tiết dùng để lưu trữ đầy đủ các thông tin về từng nhóm nhỏ hoặc
từng đối tượng thiết bị. Sổ này phải thường xuyên được cập nhật, tức là ghi
ngay khi có những thay đổi về tài sản cố định. Các sổ này thường được sử
dụng nhằm mục đích quản lý chặt chẽ tài sản cố định trong từng doanh
nghiệp nên có thể thiết kế linh hoạt về khuôn mẫu của sổ.
- Biện pháp tốt nhất là áp dụng máy tính để theo dõi các sổ nói trên. Các
thông tin về tài sản cố định liên tục được cập nhật vào cơ sở dữ liệu trong
máy tính, khi cần biết chỉ cần dùng một lẹnh đơn giản để gọi ra màn hình
hoặc in ra giấy.
b) Phân định trách nhiệm.
Các nhóm máy móc thiết bị hoặc các tổ hợp dây truyền thiết bị nên được
giao cho từng nhóm hoặc cá nhân quản lý. Phải căn cứ vào quy trình công
nghệ, sự sáp xếp ca kíp và cách thức tổ chức phân xưởng để phân định
trách nhiệm. Không có mô hình nào chung cho mọi công ty, mọi doanh
nghiệp mà chỉ nên áp dụng sự phân cấp hoặc giao trách nhiệm quản lý vận
hành sao cho phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp.
Chế độ phân định trách nhiệm nên gắn với chế độ bàn giao, theo dõi và
thưởng phạt nhằm khuyến khích mọi người có ý thức tốt hơn trong quản lý
tài sản. Nên quy định chế độ báo cáo định kỳ đối với các quản đốc phân
xưởng, trưởng ca, tổ trưởng, hoặc kỹ sư phụ trách dây truyền về tình hình
sử dụng tài sản cố định của từng bộ phận.
c) Quản lý tài sản cố định về mặt kỹ thuật.
Quản lý tài sản cố định về mặt kỹ thuật vô cùng quan trọng do vậy phần
lớn các thiết bị máy móc, hệ thống dây truyền công nghệ yêu cầu phải bảo
đảm nghiêm ngặt về mặt kỹ thuật.Cần lưu ý các điểm sau:
- Quy trình kỹ thuật, chế độ vận hành cần dược duy trì nghiêm ngặt với kỷ
luật chạt chẽ để hạn chế tổn thất về người và tài sản.
- Phải lập lịch trình vận hành và theo dõi cho từng hệ thống , thiết bị, có phân
định trách nhiệm rõ ràng.Lịch kiểm tra định kỳ, bảo dưỡng, duy tu máy móc
thiết bị là rất cần thiết. Khuyến khích cán bộ công nhân tích cực tham gia
giữ gìn máy móc, thông báo ngay các sự cố cho người quản lý để khắc phục
kịp thời.
13
_____________________________________________________________________
__________________
- Đối với các loại thiết bị mới, hiện đại nên thực hiện học tập và nghiên cứu
để có thể bắt tay ngay vào sử dụng.
1.3.2 Quản lý vốn lưu động :
1.3.2.1 Quản lý dự trữ
Trong việc này quản lý dự trữ nguyên liệu, vật liệu, phụ tùng (gọi chung là vật
tư) không phù hợp với yêu cầu sản xuất kinh doanh thì có thể xảy ra hai trường
hợp :
Mức dự trữ quá lớn, dư thừa gây ứ đọng, lãng phí vốn và hiệu quả thấp.
Mức dự trữ quá nhỏ, thiếu vật tư, gây ra tình trạng căng thẳng hoặc thậm trí
phải tạm ngừng sản xuất do thiếu nguyên vật liệu.
Rõ ràng, cả hai thái cực nói trên đều không tốt, do đó người ta muốn xác
định mức dự trữ thích hợp nhất với công ty trong từng điều kiện cụ thể.
Phương pháp điều chỉnh : đơn giản theo phương pháp này, có thể dựa
vào tình hình tiêu hao vật tư của năm trước (hoặc kỳ trước) để ước tính số vật
tư cần thiết cho kỳ này. Tỷ lệ điều chỉnh dựa trên một số dữ liệu và thông tin
như : Mức độ giảm tiêu hao vật tư, sản lượng dự kiến, giá vật tư vv.. Phương
pháp này có tính chất kinh nghiệm nhưng dễ áp dụng tuy nhiên có thể sai số
đáng kể. Phương pháp định mức : Đây là phương pháp cũng được sử dụng
rộng rãi, trong đó dựa trên các định mức hay các tiêu chuẩn chi phí để xác định
số vốn lưu động cần thiết
1.3.2.2 Quản lý tiền mặt :
Quản lý tiền mặt trong công ty là vô cùng quan trọng, tất cả tiền mặt tại
quỹ, tiền trên các tài khoản ngân hàng và tiền đang chuyển (kể cả nội tệ và
ngoại tệ) đều là thuộc nhóm tài sản bằng tiền. Do vậy cần phải tăng lượng tiền
bằng cách đi vay hoặc bổ sung. Việc đi vay để tăng thêm vốn bằng tiền trong
những thời điểm nào đó là một việc khá phổ biến. Khi vay tiền, điều cơ bản
nhất là tính đến chi phí lãi vay và tính hiệu quả của đồng vốn. Phần này liên hệ
với phần lãi xuất và phần giá trị hiện tại của tiền.
1.3.2.3 Quản lý phải thu :
Quản lý việc thu tiền của công ty cho thấy rằng số tiền được phản ánh trên
các tài khoản mà công ty đang theo dõi không phải bao giờ cũng bằng số dư có
trên tài khoản tại ngân hàng. Vì vậy sẽ đề cập đến nguyên nhân sau :
a. Tiền nổi
14
_____________________________________________________________________
__________________
Các công ty kinh doanh rất chú ý đến ảnh hưởng của tiền nổi trong hoạt động
thanh toán. Tiền nổi là số chênh lệch giữa số dư tiền tài khoản tại ngân hàng và
số dư trên tài khoản của công ty. Tiền nổi phản ánh sự chênh lệch tạm thời
(trong một thời gian ngắn) giữa hai hệ thống theo dõi tài chính nói trên. Tuy
nhiên, do các nghiệp vụ thanh toán lẫn nhau liên tục làm xuất hiện tiền nổi, nên
trị số của tiền nổi có thể trở nên khá lớn. Tiền nổi được tính như sau :
F = Số dư tài khoản tiền gửi tại NH – Số dư tài khoản tiền gửi tại công ty
Tiền nổi do việc thu tiền từ một người khác gây ra được gọi là tiền nổi thu nợ;
nếu do việc phát hành séc để chi trả thì gọi là tiền nổi chi ra. Trong cùng một
khoảng thời gian công ty có thể đồng thời được lợi nhờ tiền nổi chi ra và vừa bị
thiệt thòi do có tiền nổi thu nợ. Số tiền nổi ròng là tổng của tiền nổi chi ra và
tiền nổi thu nợ.
Do vậy với một kỹ thuật quản lý chặt chẽ, có thể khai thác triệt để tiền nổi vào
mục tiêu đầu tư ngắn hạn và cải thiện hệ số khả năng thanh toán trên tài khoản
tại ngân hàng.
b)Thu tiền qua hộp thư (lockbox)
Một công ty có thể sử dụng một mạng lưới hộp thư được một ngân hàng quản
lý để giúp công ty thu nợ nhanh hơn. Ngân hàng này sẽ thu nhận các séc từ các
hộp thư đó trong vài lần trong một ngày. Sau đó, ngân hàng nhanh chóng
chuyển các séc đó vào tài khoản của công ty.
Hệ thống hộp thư rút ngắn thời gian gửi séc và thanh toán vì công ty lựa chọn
những địa điểm gần khu vực có nhiều khách hàng để đặt hộp thư. Nếu không
có hộp thư, khách hàng sẽ gửi séc và hoá đơn đến thẳng trụ sở hoặc chi nhánh
của công ty và như vậy thường chậm hơn nhiều so với hệ thống hộp thư.
Mặc dù công ty phải trả phí dịch vụ cho ngân hàng về việc quản lý hộp thư,
nhưng với số tiền lớn, các công ty vẫn có lợi khi sử dụng phương pháp hộp thư
(lockbox) để đẩy nhanh quá trình thu tiền.
1.4. hiệu quả sử dụng vốn và hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp
1.4.1. Quan điểm về hiệu quả:
Bất kỳ hoạt động nào của con người, hoạt động nói chung và hoạt động
kinh doanh nói riêng, đều mong muốn đạt được những kết quả hữu ích nào đó.
Kết quả đạt được trong kinh doanh mới chỉ đáp ứng được phần nào yêu cầu của
cá nhân và xã hội. Tuy nhiên kết quả đó được tạo ở mức nào với giá nào là vấn
đề cần được xem xét vì nó phản ánh chất lượng của hoạt động tạo ra kết quả
15
_____________________________________________________________________
__________________
đó. Mặt khác, nhu cầu của con người bao giờ cũng lớn hơn khả năng tạo ra sản
phẩm của họ. Bởi thế, con người cần phải quan tâm đến việc làm sao với khả
năng hiện có, có thể làm ra được nhiều sản phẩm nhất. Do đó nảy sinh vấn đề
là phải xem xét lựa chọn cách nào để đạt được hiệu quả lớn nhất. Chính vì thế
khi đánh giá hoạt động kinh tế người ta thường sử dụng hiệu quả kinh tế cùng
với các chỉ tiêu của nó.Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình
độ sử dụng các nguồn lực xã hội để đạt được kết quả cao nhất với chi phí
nguồn lực thấp nhất. Hiệu quả kinh tế có thể tính theo công thức sau:
Kết quả đầu vào
Hiệu quả kinh tế =
Yếu tố đầu ra
Xuất phát từ những nguyên lý chung như vậy, trong lĩnh vực vốn kinh doanh
định ra hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh. Hiệu quả sử dụng vốn chính là quan
hệ giữa đầu ra và đầu vào của quá trình kinh doanh, hay cụ thể là quan hệ giữa
toàn bộ kết quả kinh doanh và toàn bộ chi phí của quá trình kinh doanh đó
được xác định bằng thước đo tiền tệ. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn không
chỉ thể hiện đơn thuần ở kết quả kinh doanh và chi phí kinh doanh, mà còn thể
hiện ở nhiều chỉ tiêu liên quan khác.
1.4.2. - Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng VCĐ và VLĐ:
1.4.2.1 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng vốn cố định:
a) Sức sản xuất của TSCĐ:
Chỉ tiêu này phản ánh một đồng nguyên giá bình quân
TSCĐ đem lại mấy đồng giá trị sản lượng (hay doanh thu
thuần).
Sức sản xuất của tài sản Tổng doanh thu thuần (hay giá trị tổng sản lượng)
=
cố định Nguyên giá bình quân TSCĐ
b) Sức sinh lời của TSCĐ
Chỉ tiêu sức sinh lời của TSCĐ cho biết một đồng nguyên
giá bình quân TSCĐ đem lại mấy đồng lợi nhuận thuần hay lãi
gộp.
Sức sinh lợi của tài Lợi nhuận thuần (hay lãi gộp)
sản cố định =
Nguyên giá bình quân TSCĐ
16
_____________________________________________________________________
__________________
c) Suất hao phí tài sản cố định:
Chỉ tiêu này cho thấy để có một đồng doanh thu thuần
hoặc lợi nhuận thuần cần có bao nhiêu đồng nguyên giá TSCĐ
Nguyên giá bình quân TSCĐ
Suất hao phí tài sản =
cố định Giá trị tổng sản lượng (hay doanh thu thuần, lợi
nhuận thuần)
d) Hiệu quả sử dụng vốn cố định:
Hiệu quả sử dụng vốn Giá trị tổng sản lượng (hay DT thuần, lợi nhuận)
=
cố định Số vốn cố định
1.4.2.2 - Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động:
a) Sức sản xuất của vốn lưu động:
Sức sản xuất của vốn lưu động cho biết một đồng vốn lưu
động đem lại mấy đồng doanh thu thuần (giá trị tổng sản
lượng)
Sức sản xuất của vốn Tổng doanh thu thuần (hay giá trị tổng sản lượng)
=
lưu động
Vốn lưu động bình quân
b) Sức sinh lời của vốn lưu động
Sức sinh lời của vốn lưu động cho biết một đồng vốn lưu
động tạo ra mấy đồng lợi nhuận thuần hay lãi gộp trong kỳ.
Sức sinh lời của vốn Lợi nhuận thuần (hay lãi gộp)
=
lưu động
Vốn lưu động bình quân
c) Số vòng quay của vốn lưu động (hệ số luân chuyển)
Số vòng quay của vốn Tổng doanh thu thuần
=
lưu động
Vốn lưu động bình quân
Chỉ tiêu này cho biết vốn lưu động quay được mấy vòng trong kỳ. Nếu số
vòng quay tăng, chứng tỏ hiệu quả sử dụng vốn lưu động tăng và ngược lại.
d) Thời gian của một vòng luân chyyển
17
_____________________________________________________________________
__________________
Thời gian một vòng Thời gian của kỳ phân tích
=
luân chuyển
Số vòng quay của vốn lưu động trong kỳ
Chỉ tiêu này cho chúng ta biết số ngày cần thiết để vốn lưu động quay
được một vòng. Thời gian một vòng luân chuyển càng nhỏ thì tốc độ luân
chuyển càng lớn.
e) Hệ số đảm nhiệm vốn lưu động:
Hệ số đảm nhiệm Vốn lưu động bình quân
=
vốn lưu động
Tổng doanh thu thuần
Chỉ tiêu này cho biết để tạo ra một đồng doanh thu thì cần bao nhiêu vốn
lưu động bình quân.
Trong khi phân tích để tìm ra một kết luận về tính hiệu quả hay không
hiệu quả, cần tính ra các chỉ tiêu trên rồi so sánh giữa kỳ phân tích với kỳ gốc.
Khi tính các chỉ tiêu cần chú ý các nhân tố sau:
+ Tổng doanh thu thuần = Tổng doanh thu bán hàng trong kỳ - (Thuế
VAT hoặc thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu+ chiết khấu hàng bán + giảm
giá hàng bán + doanh thu hàng đã bán bị trả lại).
+ Thời gian của kỳ phân tích: Quy định một tháng là 30 ngày, một quý là
90 ngày và một năm là 360 ngày.
Tổng vốn lưu động 4 quý
+ Vốn lưu động bình quân =
4
V1/2 + V2 + V3 ... + Vn/2
Hoặc =
n-1
Với V1, V2, V3... là vốn lưu động hiện có vào đầu các tháng,
n là số thứ tự các tháng.
1.4.2.3- Phân tích tình hình thanh toán và khả năng thanh toán:
a) Phân tích tình hình thanh toán:
18
_____________________________________________________________________
__________________
Như chúng ta đã biết, các giao dịch kinh tế tài chính trong kinh doanh ở
mọi doanh nghiệp thường xuyên phát sinh các khoản phải thu, phải trả và cần
một thời gian nhất định mới thanh toán được. Các quan hệ nợ nần lẫn nhau
giữa các doanh nghiệp về các khoản tiền mua bán hàng, giữa các doanh nghiệp
với ngân sách về các khoản phải nộp thuế theo luật định, giữa doanh nghiệp với
người lao động về tiền lương... là các quan hệ tất yếu khách quan. Tuy nhiên,
trong kinh doanh các doanh nghiệp phải ngăn ngừa và giảm tối đa các khoản
nợ đến hạn hoặc quá hạn vẫn chưa trả được hoặc chưa đòi được. Bởi vì, sự
chiếm dụng vốn quá hạn của khách hàng, một mặt gây khó khăn về vốn cho
doanh nghiệp, mặt khác do thiếu vốn, thiếu tiền mặt để thanh toán các khoản
phải trả, doanh nghiệp sẽ phải đi vay, chịu lãi suất tín dụng, điều đó làm giảm tỉ
suất lợi nhuận, làm chậm tốc độ luân chuyển vốn. Chính vì vậy, phân tích tình
hình thanh toán của doanh nghiệp trở lên tối cần thiết nhằm xem xét mức biến
động của các khoản phải thu, phải trả, tìm ra nguyên nhân của các khoản nợ
đến hạn chưa đòi được hoặc nguyên nhân của việc tăng các khỏan nợ đến hạn
chưa trả được.
b. Phân tích khả năng thanh toán của doanh nghiệp :Khả năng thanh
toán phản ánh tình trạng tài chính tốt hay xấu của doanh nghiệp và có ảnh
hưởng đến tình hình thanh toán. Khả năng thanh toán xác định như sau:
Số tiền có thể dùng để thanh toán
K=
Các khoản nợ phải trả
Trong đó: - K là hệ số khả năng thanh toán
- Số tiền có thể dùng thanh toán bao gồm toàn bộ số vốn bằng tiền và
những tài sản có thể chuyển hoá thành tiền một cách nhanh chóng.
- Các khoản nợ phải trả gồm phải trả người bán, người mua, nộp ngân
sách trả cho cán bộ CNV, vay ngắn hạn ngân hàng, phải trả khác.
Khi đã có được kết quả hệ số thanh toán.
- Nếu K  1, chứng tỏ doanh nghiệp có khả năng thanh toán và tình trạng
tài chính của doanh nghiệp bình thường hoặc tốt.
19
_____________________________________________________________________
__________________
- Nếu K < 1, chứng tỏ doanh nghiệp không có khả năng thanh toán công
nợ và tình trạng tài chính ở mức không bình thường hoặc xấu.
1.4.2.4 - Mức độ bảo toàn và phát triển vốn:
Chỉ tiêu mức độ bảo toàn vốn sử dụng trong điều kiện nền kinh tế có lạm
phát, giá cả biến động lớn nhằm quy định trách nhiệm của doanh nghiệp, buộc
doanh nghiệp phải quan tâm đến việc phản ánh đúng giá trị các loại vốn sản
xuất kinh doanh , tính đúng, tính đủ các chi phí vào giá thành sản phẩm để bảo
toàn được vốn.
Khi phân tích chỉ tiêu này cần so sánh giữa số vốn phải bảo toàn, đến cuối
năm và số vốn thực tế bảo toàn được trong năm để xác định mức độ bảo toàn
vốn của doanh nghiệp là bảo toàn cao hơn hay chưa bảo toàn đủ. Khi bảo toàn
được cao hơn có nghĩa doanh nghiệp đã có thành tích trong quản lý và sử dụng
vốn. Với kết quả khả quan này sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn để
dùng vào sản xuất kinh doanh, phát triển được vốn. Ngược lại, chưa bảo toàn
đủ so với số vốn phải bảo toàn phản ánh sự yếu kém của doanh nghiệp trong
việc quản lý, sử dụng vốn.
1.4.3. Các nhân tố ảnh hưởng:
1.4.3.1- Chu kì sản xuất:
Đây là một đặc điểm quan trọng gắn trực tiếp tới hiệu quả sử dụng vốn.
Nếu chu kì ngắn, doanh nghiệp sẽ thu hồi vốn nhanh nhằm tái tạo, mở rộng sản
xuất kinh doanh. Ngược lại, nếu chu kì dài doanh nghiệp sẽ có một gánh nặng
là ứ đọng vốn và trả lãi các khoản vay hay các khoản phải trả.
1.4.3.2 - Kĩ thuật sản xuất:
Các đặc điểm riêng có về kĩ thuật tác động liên tục với một số chỉ tiêu
quan trọng phản ánh hiệu quả sử dụng vốn cố định như hệ số đổi máy móc thiết
bị, hệ số sử dụng về thời gian, công suất.
Nếu kĩ thuật sản xuất đơn giản, doanh nghiệp dễ có điều kiện, máy móc,
thiết bị nhưng lại phải luôn đối phó với các đối thủ cạnh tranh và với yêu cầu
của khách hàng về chất lượng sản phẩm. Do vậy, doanh nghiệp dễ dàng tăng
doanh thu, lợi nhuận trên VCĐ nhưng khó giữ được chỉ tiêu này lâu dài. Nếu kĩ
thuật sản xuất phức tạp, trình độ trang bị máy móc thiết bị cao, doanh nghiệp
20
_____________________________________________________________________
__________________