Luận văn - đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều tỉnh bình phước giai đoạn 2011 - 2015

  • 100 trang
  • file .pdf
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ Tp.HCM
MAI THÀNH TRUNG
ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HẠT ĐIỀU
TỈNH BÌNH PHƢỚC
(GIAI ĐOẠN 2011 – 2015)
CHUYÊN NGÀNH: KTCT
MÃ SỐ: 60.31.01
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN VĂN CHIỂN
TP. Hồ Chí Minh - năm 2011
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, Các số liệu
và nội dung trong luận văn là trung thực. Kết quả của luận văn chưa được ai
công bố trong bất kì công trình nào.
Tác giả
Mai Thành Trung
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT
KHẨU ................................................................................... 5
1.1. Quan niệm chung về hoạt động xuất khẩu .................... 5
1.1.1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu ..................................... 5
1.1.2. Vai trò của xuất khẩu trong nền kinh tế ............................. 5
1.2. Các lý thuyết chủ yếu về hoạt động xuất khẩu ............... 7
1.2.1. Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith.................. 7
1.2.2. Lý thuyết về lợi thế so sánh của D.Ricardo ........................ 8
1.2.3. Lý thuyết về tỷ lệ cân đối các yếu tố sản xuất (H-O) ...... 10
1.2.4. Các lý thuyết mới về thương mại quốc tế ........................ 10
1.2.5. Kết luận rút ra từ nghiên cứu các lý thuyết TMQT ......... 11
1.3. Quan điểm của Đảng ta về hội nhập kinh tế quốc tế ... 12
1.4. Các nhân tố tác động đến hoạt động xuất khẩu ........... 13
1.4.1. Chi phí sản xuất kinh doanh ............................................ 14
1.4.2. Thị trường tiêu thụ ........................................................... 18
1.4.3. Chính sách vĩ mô của nhà nước ....................................... 19
1.5. Vai trò của hoạt động xuất khẩu đối với sự phát triển
kinh tế - xã hội tỉnh Bình Phƣớc: ..................................... 22
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG NGÀNH CHẾ BIẾN XUẤT
KHẨU HẠT ĐIỀU TỈNH BÌNH PHƢỚC. ....................... 26
2.1. Các nhân tố kinh tế tự nhiên xã hội ảnh hƣởng đến hoạt
động xuất khẩu điều ở tỉnh Bình Phƣớc ........................ 26
2.1.1. Những đặc điểm tự nhiên................................................. 26
2.1.2. Những đặc điểm kinh tế xã hội ........................................ 29
2.1.2.1. Các yếu tố nhân văn........................................................ 29
2.1.2.2. Tổng quan về kinh tế - xã hội của tỉnh giai đoạn 2000-
2010 ......................................................................................... 31
2.2. Thực trạng hoạt động sản xuất hạt điều trong thời gian
qua ...................................................................................... 35
2.2.1. Sản lượng và sự phân bổ .................................................. 35
2.2.2. Thực trạng hoạt động thu mua hạt điều ........................... 40
2.2.3. Thực trạng hoạt động chế biến hạt điều tỉnh BP ............. 43
2.3. Thực trạng tổ chức xuất khẩu sản phẩm hạt điều ....... 45
2.3.1. Công nghệ sản xuất hạt điều xuất khẩu ........................... 45
2.3.2. Chất lượng hàng hóa và dịch vụ ...................................... 47
2.3.3. Chủng loại sản phẩm ....................................................... 49
2.3.4. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp ..................... 51
2.4. Đánh giá chung về tình hình xuất khẩu điều tỉnh Bình
Phƣớc ................................................................................. 54
2.4.1. Những thành tựu và hạn chế xuất khẩu điều BP ............. 54
2.4.2. Những nguyên nhân, thách thức ...................................... 58
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM ĐẨY MẠNH
XUẤT KHẨU HẠT ĐIỀU TỈNH BÌNH PHƢỚC. ........... 61
3.1. Định hƣớng của tỉnh Bình Phƣớc đối với ngành xuất
khẩu hạt điều ..................................................................... 61
3.1.1. Mục tiêu phát triển ........................................................... 61
3.1.2. Định hướng phát triển ...................................................... 62
3.2. Các giải pháp cơ bản để đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều
tỉnh Bình Phƣớc ................................................................ 64
3.2.1. Chiến lược phát triển, quy hoạch vùng trọng điểm đối với
cây điều trong toàn tỉnh .............................................................. 64
3.2.2. Chính sách khuyến khích đầu tư, tái đầu tư đối với các
doanh nghiệp .............................................................................. 66
3.2.3. Nâng cao vai trò của hiệp hội ngành điều ........................ 68
3.2.4. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho ngành điều ..... 69
3.2.5. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp ....... 72
3.2.5.1. Thu mua và xây dựng vùng nguyên liệu đầu vào........... 72
3.2.5.2. Giải pháp mở rộng thị trường ......................................... 75
3.2.5.3. Giải pháp Marketing ....................................................... 79
3.2.5.4. Giải pháp cải tiến công nghệ .......................................... 80
3.2.5.5. Giải pháp tối đa hóa nội lực............................................ 81
3.3. Những kiến nghị ............................................................... 82
KẾT LUẬN ......................................................................... 84
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
GDP: Tổng sản phẩm quốc nội
EU: Liên minh Châu Âu.
FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài.
WTO: Tổ chức thương mại thế giới.
ISO: Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa.
GMP: Tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt.
HACCP: Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á.
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1: Bảng so sánh giá trị công nghiệp xuất khẩu điều với các ngành công
nghiệp khác tỉnh Bình Phước ............................................................................... 24
Bảng 2: Tổng sản phẩm trong tỉnh tính theo giá so sánh năm 1994 ................... 31
Bảng 3: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế .................................................................... 32
Bảng 4: Bảng thống kê diện tích trồng điều tỉnh Bình Phước giai đoạn 2000 -
2010 ...................................................................................................................... 36
Bảng 5: Bảng số liệu tổng hợp sản lượng điều trong toàn tỉnh giai đoạn 2000-
2010 ...................................................................................................... 37
Bảng 6: Bảng so sánh giá trị sản xuất ngành điều trên toàn tỉnh Bình Phước ..... 39
Bảng 7: Bảng so sánh tỷ lệ sản phẩm sau nhân điều xuất khẩu ........................... 54
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo
hướng mở. Việc phát triển mạnh mẽ các lĩnh vực kinh tế đối ngoại nhất là hoạt
động xuất nhập khẩu có tầm quan trọng đặc biệt. Thực tiễn những năm qua đã
khẳng định vai trò cực kỳ to lớn, với tư cách là một trong những nhân tố có tính
quyết định đến nhịp độ tăng trưởng kinh tế, đóng góp có hiệu quả cao đối với sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân.
Bình Phước là một tỉnh miền núi thuộc Nam tây nguyên, là một tỉnh
nghèo, còn nhiều khó khăn như cơ sở vật chất thiếu thốn, thu ngân sách còn
nhiều hạn chế… từ xuất phát điểm thấp, con đường đi lên là phát triển các ngành
có lợi thế để đẩy mạnh xuất khẩu tạo được giá trị cao, tạo ra động lực thúc đẩy
kinh tế - xã hội phát triển. Nhận thức được điều đó, tỉnh đã lựa chọn những sản
phẩm mà địa phương có tiềm năng và tập trung phát triển, trong đó có ngành sản
xuất và xuất khẩu điều.
Thực tiễn những năm vừa qua chứng minh, cây điều vẫn khẳng định là cây
trồng chủ lực, sản phẩm ngành điều luôn mang lại giá trị xuất khẩu cao và đã tìm
kiếm được nhiều thị trường đầu ra, tăng thu cho ngân sách của tỉnh, giải quyết
việc làm cho nhiều lao động, nâng cao thu nhập cho dân cư, góp phần không nhỏ
vào việc thay đổi bộ mặt đời sống kinh tế- xã hội của tỉnh.… Tuy nhiên, bên
cạnh những thành tựu đã đạt được, ngành điều cũng bộc lộ nhiều hạn chế, thách
thức như: khả năng mở rộng thị trường, chất lượng sản phẩm, mẫu mã thương
phẩm, sự quan tâm của nhà nước nói chung và tỉnh nói riêng …, thực tế trên,
đang đặt ra đòi hỏi tháo gỡ những khó khăn mà ngành điều tại địa phương đang
gặp phải. Xuất phát từ đòi trên, tác giả chọn đề tài “Đẩy mạnh xuất khẩu hạt
điều tỉnh Bình Phƣớc giai đoạn 2011-2015” làm đề tài luận văn thạc sỹ kinh tế
chuyên ngành Kinh tế Chính trị nhằm góp phần tạo cơ sở khoa học giúp ngành
xuất khẩu hạt điều có thể phát triển bền vững, ổn định, hiệu quả hơn, tương xứng
với tiềm năng sẵn có.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
- Làm rõ cơ sở lý luận về đẩy mạnh xuất khẩu.
- Nghiên cứu thực trạng xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước trong bối
cảnh chung của thế giới.
- Phân tích hiệu quả xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước trong thời gian
qua từ đó rút ra được những mặt được và chưa được.
- Trên cơ sở đó đề ra những giải pháp để đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều
trong giai đoạn 2011-2015.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đối tƣợng nghiên cứu: Đề tài lấy hoạt động xuất khẩu hạt điều trên địa
bàn tỉnh Bình Phước làm đối tượng nghiên cứu.
- Phạm vi nghiên cứu: Không gian nghiên cứu của đề tài được giới hạn
trong phạm vi của tỉnh, trên cơ sở sử dụng nguồn lực của địa phương là chính để
đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sản phẩm điều.
o Thời gian: Đề tài nghiên cứu tình hình hoạt động xuất khẩu hạt điều
giai đoạn 1997-2010, chủ yếu là giai đoạn 2005-2010.
o Đề xuất sản xuất các sản phẩm hạt điều có tiềm năng phát triển
trong tương lai, cụ thể là đến năm 2015.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Trong quá trình nghiên cứu, đề tài đã vận dụng các phương pháp: duy
vật biện chứng, lịch sử và lôgíc; thống kê; đối chiếu so sánh. Vận dụng quan
điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế đối ngoại nói chung, xuất nhập
khẩu nói riêng trong quá trình nghiên cứu, Đề tài cũng đã sử dụng các phương
pháp khác như: phân tích, tổng hợp; phương pháp chuyên gia để thu thập thông
tin và phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu…
- Trong quá trình thu thập thông tin để hoàn thành đề tài thì việc tham
khảo các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương, địa phương như Chỉ thị,
Nghị quyết, Quyết định… thu thập các báo cáo của Sở Công thương, Sở Lao
động thương binh và Xã hội, Ủy Ban nhân dân tỉnh, các trang Web của Vinacas,
địa phương, trung ương, trong nước, thế giới.
5. Những công trình nghiên cứu liên quan
Để nghiên cứu và hoàn chỉnh đề tài này tác giả đã nghiên cứu một số đề
tài của các tác giả như:
Nguyễn Thế Nghiêm ( 2001) Một số giải pháp nâng cao hiệu quả xuất
khẩu điều ở nước ta.
- Nghiên cứu thực trạng sản xuất và xuất khẩu điều Việt Nam trong bối
cảnh chung của ngành điều thế giới.
- Phân tich hiệu quả xuất khẩu điều của Việt Nam trước năm 2001, từ đó
rút ra được những mặt được và chưa được.
Lê Thành An ( 2008 ) giải pháp chiến lược phát triển ngành chế biến xuất
khẩu điều của Việt Nam từ nay cho đến 2020.
- Phân tích ảnh hưởng của môi trường đến ngành chế biến điều xuất
khẩu Việt Nam.
- Những thành tựu và tồn tại của ngành chế biến điều xuất khẩu Việt
Nam trong thời gian qua.
Các đề tài trên đã nghiên cứu và đưa ra được nhiều ý tưởng cho xuất nhập
khẩu Việt Nam, tuy nhiên không đề cập đến việc đẩy mạnh xuất khẩu điều trên
địa phương tỉnh Bình Phước giai đoạn 2011 – 2015. Vì thế luận văn sẽ thông qua
việc phân tích tất cả các mặt từ thuận lợi, khó khăn của ngành điều trong thời
gian qua, nhìn nhận được thách thức mà ngành xuất khẩu điều gặp phải qua đó
đưa ra những giải pháp cụ thể về vốn, lao động, trang thiết bị công nghệ, nguyên
liệu, thương hiệu, chi phí sản xuất, chính sách… từ đó có một số kiến nghị đối
với các ngành chức năng tại địa phương, Chính phủ…
6. Kết cấu của đề tài
- Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu.
- Chương 2: Thực trạng ngành chế biến xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình
Phước.
- Chương 3: Giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều tỉnh
Bình Phước.
Chƣơng 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU
1.1. Quan niệm chung về hoạt động xuất khẩu
1.1.1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu
Hoạt động xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ là một hoạt động cơ bản trong
kinh tế đối ngoại của một quốc gia và là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế của
quốc gia đó phát triển. Bởi vì, hoạt động xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ có liên
quan đến tất cả các hoạt động kinh tế khác của nền kinh tế như: Sản xuất, trao
đổi, tiêu thụ… Việc mở rộng và gia tăng xuất khẩu sẽ làm gia tăng thu ngoại tệ,
giúp duy trì cán cân thanh toán quốc tế, đảm bảo có đầy đủ ngoại tệ cho nhu cầu
nhập khẩu, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ còn có tác động
tạo thêm công ăn việc làm, đây chính là mục tiêu quan trọng của chính sách
thương mại quốc tế của tất cả các nước.
Xuất khẩu thường được thể hiện dưới các hoạt động chủ yếu như: Xuất
khẩu hàng hóa hữu hình, xuất khẩu hàng hóa vô hình ( xuất khẩu dịch vụ), tạm
nhập tái xuất và xuất khẩu tại chỗ.
1.1.2. Vai trò của xuất khẩu trong nền kinh tế
Xuất khẩu có một vai trò cực kỳ quan trọng cho sự tăng trưởng và phát
triển của nền kinh tế. Điều này được thể hiện ở một số đặc điểm cụ thể sau đây:
Thứ nhất, xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu. Để phục vụ
cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải có một nguồn
vốn lớn nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại.
Nguồn vốn ngoại tệ có thể có từ các nguồn sau: Xuất khẩu, đầu tư nước ngoài,
vay nợ, viện trợ, thu từ hoạt động du lịch, dịch vụ có thu ngoại tệ, xuất khẩu lao
động… trong các nguồn trên thì xuất khẩu là nguồn vốn quan trọng nhất để nhập
khẩu. Xuất khẩu quyết định tốc độ và quy mô nhập khẩu. Ở Việt Nam, trong thời
kỳ 1986-1990 nguồn thu xuất khẩu đã đảm bảo trên 55% nhu cầu ngoại tệ cho
nhập khẩu, tương tự giai đoạn 1991-1995 là 75,3% và 1996-2000 là 84,5% giai
đoạn 2001-2010 khoảng 85,17%.
Thứ hai, xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc
đẩy sản xuất phát triển. có hai cách nhìn đối với tác động của xuất khẩu đến sản
xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế: 1) Quan điểm thứ nhất cho rằng xuất khẩu
chỉ là việc tiêu thụ những hàng hóa thừa trong nước do vượt quá nhu cầu nội địa;
2) Quan điểm thứ hai coi thị trường thế giới là hướng quan trọng để tổ chức sản
xuất. Chính quan điểm này làm cho xuất khẩu có tác dụng tích cực đến chuyển
dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển. Thể hiện ở các mặt sau:
Một là: Xuất khẩu tạo điều kiện cho sự phát triển của các ngành khác.
Xuất khẩu không chỉ có tác động làm gia tăng nguồn thu ngoại tệ mà việc gia
tăng xuất khẩu một mặt hàng nào đó sẽ giúp tăng nhu cầu sản xuất, kinh doanh ở
những ngành khác có liên quan. Ví dụ: Việc xuất khẩu hàng dệt may phát triển
sẽ giúp phát triển các ngành nông nghiệp trồng bông, ngành sợi, các ngành nuôi
tơ tằm…
Hai là, Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ ra nước
ngoài, điều này sẽ giúp cho sản xuất ổn định, phát triển do thị trường rộng lớn
hơn thay vì chỉ có thị trường trong nước. Nếu một thị trường nào đó bị thu hẹp
thì sẽ còn thị trường khác để tiêu thụ hàng hóa do mình sản xuất ra. Nếu chỉ có
tiêu thụ trong nước thì khi thị trường trong nước bị thu hẹp do khủng hoảng kinh
tế hay suy thoái kinh tế trong nước thì doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn do không
tiêu thụ được hàng hóa.
Ba là, Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho
sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Thông qua cạnh tranh trong
xuất khẩu các doanh nghiệp sẽ buộc phải thích nghi bằng cách nâng cao chất
lượng hàng hóa để đáp ứng các yêu cầu của thị trường nước ngoài. Muốn đầu ra
chất lượng thì đòi hỏi đầu vào cũng phải chất lượng.
Bốn là, thông qua cạnh tranh trong xuất khẩu buộc các doanh nghiệp phải
không ngừng cải tiến sản xuất, tìm kiếm những cách thức kinh doanh sao cho
hiệu quả nhất để làm giảm chi phí, tăng năng suất. Sau một thời gian dài, các
doanh nghiệp xuất khẩu sẽ dần tạo được “ sức đề kháng” đối với sự cạnh tranh.
Điều này còn có ý nghĩa làm cho một nền kinh tế trở nên vững vàng hơn khi
những doanh nghiệp có sức cạnh tranh cao.
Thứ ba, xuất khẩu có tác dụng tích cực đến việc giải quyết việc làm và cải
thiện đời sống nhân dân, tác dụng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế-xã hội, thể
hiện ở các mặt sau:
- Xuất khẩu gia tăng GDP giúp tăng thu nhập quốc dân, từ đó tác dụng
làm tăng tiêu dùng nội địa. Tiêu dùng nội địa tăng lại là nhân tố kích thích sản
xuất mở rộng và đưa nền kinh tế tăng trưởng.
- Xuất khẩu gia tăng sẽ tạo thêm công ăn việc làm cho nền kinh tế nhất
là trong những ngành sản xuất hàng hóa và những ngành có liên quan đến ngành
hàng xuất khẩu.
- Xuất khẩu gia tăng sẽ làm tăng đầu tư trong các ngành sản xuất hàng
hóa, cũng như các ngành liên quan đến sản xuất hàng hóa xuất khẩu. Đầu tư gia
tăng cũng là nhân tố kích thích tăng trưởng của nền kinh tế.
1.2. Các lý thuyết chủ yếu về hoạt động xuất khẩu
1.2.1. Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith
Một số nét chính của học thuyết:
- Thương mại, đặc biệt là thương mại quốc tế có tác dụng thúc đẩy sự
tăng trưởng kinh tế của một quốc gia.
- Mỗi quốc gia chuyên môn hóa vào những ngành sản xuất mà họ có lợi
thế tuyệt đối chẳng hạn như tài nguyên thiên nhiên dễ khai thác, lao động dồi
dào, giá nhân công rẻ…. đồng thời chỉ xuất khẩu những hàng hóa mà họ có lợi
thế tuyệt đối.
- Thương mại không là quy luật trò chơi bằng không mà là luật chơi tích
cực theo đó các quốc gia đều có lợi trong thương mại quốc tế.
Lý thuyết tuyệt đối của Adam Smith có hạn chế nếu các quốc gia không có
lợi thế tuyệt đối, nghĩa là không có những ưu đãi của tự nhiên, điều kiện địa lý
không thuận lợi… thì không thể tham gia vào hoạt động ngoại thương. Nhưng
trong thực tế các nước vẫn có thể tham gia hoạt động thương mại quốc tế, trao
đổi hàng hóa với nhau.
Mặt dù, lý thuyết này chưa chỉ ra được tại sao mậu dịch quốc tế vẫn có thể
xảy ra giữa hai nước mà cả hai đều không có lợi thế tuyệt đối về sản phẩm nào
nhưng nó là nền tảng lý luận ban đầu cho thương mại quốc tế. Vận dụng học
thuyết này ta thấy Việt Nam nên tập trung vào phát triển sản xuất các ngành sử
dụng nguyên liệu từ nguồn tài nguyên dồi dào của quốc gia, chi phí lao động
thấp, đội ngũ công nhân lành nghề nhằm bảo đảm cung cấp thị trường nội địa và
đẩy mạnh xuất khẩu.
1.2.2. Lý thuyết về lợi thế so sánh của D.Ricardo
D.Ricardo là một học giả nổi tiếng người Anh, trên cơ sở nghiên cứu quy
luật giá trị, ông đã phát hiện ra lý thuyết lợi thế so sánh và giải thích được các
nước khi không có lợi thế tuyệt đối vẫn tham gia vào trao đổi quốc tế nếu biết
phát huy lợi thế so sánh các mặt hàng mà nước mình sản xuất. Lý thuyết này đã
khắc phục những hạn chế của lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith đã phát
hiện, một số nét chính của học thuyết lợi thế so sánh của D.Ricardo:
Một là, một nước luôn có thể và rất có lợi khi tham gia vào phân công lao
động quốc tế.
Hai là, thương mại quốc tế có thể xảy ra khi có lợi thế so sánh. Lợi thế so
sánh tồn tại bất cứ khi nào mà tương quan về lao động cho mỗi sản phẩm khác
nhau giữa hai hàng hóa.
Ba là, các quốc gia có thể chuyên môn hóa và xuất khẩu sản phẩm mà họ
không có lợi thế tuyệt đối so với nước khác, nhưng có lợi thế tuyệt đối giữa hai
sản phẩm trong nước, tức là sản phẩm có lợi thế tương đối (hay lợi thế so sánh)
và nhập khẩu sản phẩm mà lợi thế tuyệt đối nhỏ hơn giữa hai sản phẩm trong
nước (sản phẩm không có lợi thế so sánh).
Công thức tính lợi thế so sánh của một sản phẩm X giữa hai quốc gia, hay
giữa các nước trong cùng khu vực như sau:
RCA=E1/Ec/E2/Ew
Trong đó:
- RCA ( rate of comparative advantage) hệ số thể hiện lợi thế so sánh
- E1: Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm X của quốc gia trong một năm.
- Ec: Tổng kim ngạch xuất khẩu của quốc gia trong một năm.
- E2: Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm X của thế giới trong một năm
- Ew: Tổng kim ngạch xuất khẩu của thế giới trong một năm.
- Nếu RCA ≤ 1: sản phẩm không có lợi thế so sánh.
- Nếu 1≤ RCA ≤ 2,5 sản phẩm có lợi thế so sánh.
- Nếu RCA ≥ 2,5 sản phẩm có lợi thế so sánh rất cao.
Việc vận dụng học thuyết này ta thấy để đẩy mạnh thương mại quốc tế bên
cạnh khai thác, phát huy tốt các lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, còn phải tăng
cường việc cải tiến kỹ thuật công nghệ trong quá trình sản xuất, không ngừng
hoàn thiện các quy trình sản xuất, đổi mới thiết bị, cải tiến mẫu mã…
1.2.3. Lý thuyết về tỷ lệ cân đối các yếu tố sản xuất của Hecksher-
Ohlin ( H-O)
Hecksher – Ohlin là hai nhà kinh tế học Thụy Điển đã đưa ra cách lý giải
mới về nguồn quốc lợi thế so sánh. Theo hai ông lợi thế so sánh của một quốc
gia xuất phát từ sự khác biệt về mức độ sẵn có của các yếu tố sản xuất: Đất đai,
lao động và tư bản. Theo hai ông, nếu các yếu tố sản xuất càng dồi dào thì giá cả
của nó càng rẻ và ngược lại. Trong một nền kinh tế mở cửa, mỗi nước đều hướng
đến chuyên môn hóa các ngành sản xuất mà cho phép sử dụng nhiều yếu tố sản
xuất đối với các yếu tố đó là thuận lợi nhất. Nói cách khác, bằng cách thừa nhận
là mỗi sản phẩm đòi hỏi một sự liên kết khác nhau các yếu tố sản xuất ( vốn, lao
động, tài nguyên, đất đai…) và có sự chênh lệch giữa các nước về những yếu tố
này, mỗi nước sẽ chuyên môn hóa trong những ngành sản xuất cho phép sử dụng
các yếu tố với chi phí rẻ hơn, chất lượng tốt hơn so với nước khác. Như vậy, cơ
sở của sự trao đổi, buôn bán quốc tế theo H-O là lợi thế tương đối.
Tóm lại, học thuyết H-O khuyến khích các quốc gia nên tham gia vào quá
trình thương mại quốc tế, ngay cả những quốc gia không có lợi thế tuyệt đối.
1.2.4. Các lý thuyết mới về thƣơng mại quốc tế
Đề hoàn thiện lý luận về thương mại quốc tế các nhà kinh tế học tân cổ
điển và hiện đại đã có những bổ sung cần thiết như sau:
- Lý thuyết mới cho rằng quy mô kinh tế và học tập kinh nghiệm đóng
vai trò chủ yếu trong việc xác định lợi thế cạnh tranh. Ngoài “ Bàn tay vô hình”
do thị trường điều tiết còn phải có “ Bàn tay hữu hình” là Chính phủ có những
can thiệp mang tính chiến lược để điều tiết sự phát triển của nền kinh tế.
- Các nhà kinh tế học còn đưa ra giả định về sự học tập công nghệ mới
thông qua việc khuyến khích thương mại tự do, thu hút đầu tư.
- Bên cạnh sự can thiệp của chính phủ cải thiện lợi thế cạnh tranh thông
qua quy mô kinh tế thích hợp nói trên, sự tác động của Chính phủ vào nền giáo
dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển toàn diện của
đất nước.
1.2.5. Kết luận rút ra từ nghiên cứu các lý thuyết thƣơng mại quốc tế
Nghiên cứu các lý thuyết về thương mại quốc tế, chúng ta rút ra những kết
luận cơ bản là trong tất cả các lý thuyết đều chỉ ra những lợi ích do thương mại
đem lại. Theo các cách lý giải khác nhau, các lý thuyết thương mại đã chỉ ra
được những cơ chế và lý do mà thương mại tạo ra lợi ích cho các quốc gia. Nhìn
chung, có thể rút ra những nhân xét như sau:
Thứ nhất, quá trình thương mại quốc tế mang tính chất tất yếu khách quan
vì kinh tế quốc tế là một tổng thể thống nhất và sự phân công lao động quốc tế là
một tất yếu khách quan.
Thứ hai, phát triển thương mại quốc tế mang lại lợi ích cho mọi quốc gia,
nước giàu cũng như nước nghèo, kém phát triển.Thứ ba, cơ sở xuất khẩu của mỗi
quốc gia là phải dựa vào lợi thế tương đối và tuyệt đối của mình và thực hiện
nhập khẩu những mặt hàng mà mình không có lợi thế để phát triển.
Qua hệ thống cơ sở lý luận hoàn chỉnh trên, ta thấy thương mại quốc tế có
một vai trò lớn trong sự tăng trưởng kinh tế, tạo nguồn thu ngoại tệ và tích lũy
vốn cho nhu cầu đầu tư, tiếp thu những công nghệ mới để nâng cao trình độ sản
xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường, tham gia ngày càng sâu
vào quá trình phân công lao động quốc tế. Muốn vậy cần phải xây dựng chiến
lược phát triển thương mại quốc tế đúng đắn nhằm khai thác tốt các lợi thế quốc
gia.
1.3. Quan điểm của Đảng ta về hội nhập kinh tế quốc tế
Ngày nay quốc gia nào tách khỏi dòng thác của hội nhập kinh tế quốc tế là
tự hủy diệt mình. Tất cả các quốc gia dù lớn hay nhỏ, mạnh hay yếu đều tìm cách
để hội nhập kinh tế quốc tế một cách hiệu quả nhất. Việt Nam đã và đang bước
vào nền kinh tế hội nhập với những lợi thế và thách thức, chúng ta hội nhập theo
những quan điểm riêng của mình, do đó nắm vững những quan điểm của Đảng ta
về hội nhập kinh tế quốc tế là rất quan trọng, sau đây là những quan điểm của
Đảng ta:
- Hội nhập kinh tế quốc tế là yêu cầu do nội sinh, yêu cầu xây dựng nền
kinh tế độc lập tự chủ, nền công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội
chủ nghĩa. Hội nhập kinh tế quốc tế là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.
- Hội nhập kinh tế phải gắn liền với độc lập, chủ quyền của đất nước, ở
đây chúng ta phải hiểu rõ, cần có tư duy về kinh tế độc lập tự chủ. Kinh tế độc
lập tự chủ khác với kinh tế tự cung tự cấp. Độc lập tự chủ về kinh tế trong hội
nhập kinh tế là khẳng định hội nhập để khai thác các mặt có lợi cho sự phát triển
kinh tế của ta từ nền kinh tế thế giới. Do đó, muốn đảm bảo tự chủ phải mở cửa
cả về cơ cấu kinh tế và cơ chế kinh tế, phải đa phương hóa không để cho một
nước nào, một tập đoàn nào giữ vị trí độc quyền, chi phối bất kỳ lĩnh vực nào,
sản phẩm thiết yếu nào của nền kinh tế chúng ta. Phải tìm ra mọi cách tạo ra sự
cạnh tranh giữa các đối tác và cũng đề phòng sự lợi dụng cạnh tranh của các tổ
chức kinh tế quốc tế với chúng ta. Muốn giữ độc lập tự chủ trong hội nhập phải
giữ ổn định kinh tế, đối phó kịp thời với những tác động từ bên ngoài. Bởi vậy
phải xây dựng những sợi dây an toàn cho nền kinh tế quốc gia; chẳng hạn như
xây dựng và thực hiện các mối quan hệ hợp lý trong tỷ lệ tích luỹ tối thiểu trong
GDP, tỷ lệ vốn vay, tỷ lệ trả nợ hàng năm, tỷ lệ vay ngắn hạn, trung hạn và dài
hạn, mức thâm hụt tối đa trong cán cân thương mại và cán cân thanh toán quốc
tế, tỷ lệ đầu tư trực tiếp và gián tiếp của nước ngoài đối với cổ phiếu, trái phiếu.
Muốn giữ vững độc lập tự chủ trong hội nhập còn phải ra sức nâng cao năng lực
làm chủ kỹ thuật, phải nhanh chóng đào tạo đội ngũ cán bộ giỏi thạo việc, điều
cốt lõi là chúng ta phải phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống
cho toàn dân, thực hiện công bằng xã hội… đây là nền tảng vững chắc cho chúng
ta vừa hội nhập vừa giữ được chủ quyền độc lập tự chủ.
- Chủ động hội nhập dựa vào nội lực là chính, đi đôi với tranh thủ tối đa
ngoại lực bên ngoài. Xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và quốc tế,
hướng mạnh về xuất khẩu đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm
trong nước sản xuất trong sản xuất.
- Nhanh chóng điều chỉnh cơ cấu thị trường, xây dựng đồng bộ thị
trường trong nước ( thị trường hàng hóa, nhân lực, tiền tệ, bất động sản) để đủ
sức hội nhập khu vực, toàn cầu, xử lý đúng đắn lợi ích giữa ta và đối tác.
- Song song với việc xây dựng sự phát triển đồng bộ của thị trường,
chúng ta nhanh chóng xây dựng các doanh nghiệp vững mạnh. Doanh nghiệp là
đội quân xung kích vô cùng quan trọng trong việc hội nhập kinh tế.
- Phải chủ động tham gia cộng đồng thương mại thế giới, tích cực tham
gia đàm phán thương mại, tham gia các diễn đàn, các tổ chức, các hiệp định,
định chế quốc tế một cách chọn lọc với những bước đi tỉnh táo và thích hợp.
1.4. Các nhân tố tác động đến hoạt động xuất khẩu
Để đẩy mạnh được hoạt động xuất khẩu bất kỳ một loại sản phẩm, lĩnh
vực, ngành nghề chúng ta phải xác định đúng đắn các nhân tố tác động lên giá trị