Hoạt động bảo đảm tiền vay bằng tài sản cầm cố, thế chấp tại sở giao dịch i ngân hàng công thương việt nam

  • 111 trang
  • file .doc
Lêi nãi ®Çu
Trong bÊt kú mét nÒn kinh tÕ nµo, ngµnh Ng©n hµng
lu«n cã mét vÞ trÝ quan träng, vµ vai trß cña nã cµng v«
cïng to lín h¬n trong mét nÒn kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh
híng x· héi chñ nghÜa nh ë níc ta hiÖn nay. Trong ®ã ph¶i
kÓ ®Õn ho¹t ®éng cho vay cña ng©n hµng. Bëi v× níc ta
ph¶i tr¶i qua 2 cuéc kh¸ng chiÕn, sau khi giµnh ®îc th¾ng
lîi, ®Êt níc ®îc ®éc lËp lóc ®ã ta míi cã ®iÒu kiÖn x©y
dùng kinh tÕ. C¸c doanh nghiÖp phÇn lín ®Òu bíc vµo th-
¬ng trêng víi kiÕn thøc kinh doanh Ýt ái, c«ng nghÖ nghÌo
nµn l¹c hËu, h¬n n÷a ®Êt níc ta duy tr× chÕ ®é bao cÊp
qu¸ l©u cµng khiÕn cho c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng tr×
trÖ kÐm hiÖu qu¶. §iÒu ®ã ®¬ng nhiªn còng dÉn tíi hiÖu
qu¶ cho vay cña ng©n hµng lµ kÐm, g©y thÊt tho¸t cho
ng©n s¸ch Nhµ níc. Tõ n¨m 1986 níc ta chuyÓn sang nÒn
kinh tÕ thÞ trêng, c¸c doanh nghiÖp ph¶i tù b¬n ch¶i lµm
¨n, nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn h¬n lªn vµ ho¹t ®éng cho vay
cña ng©n hµng thùc sù ph¸t huy ®îc hiÖu qu¶. Ho¹t ®éng
cho vay cña ng©n hµng gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt
níc, t¹o ra nh÷ng ®éng lùc míi cho c¶i c¸ch kinh tÕ, dÉn
®Õn sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ®a d¹ng nhiÒu lo¹i
ngµnh nghÒ, h×nh thøc kinh doanh. §Æc biÖt trong nh÷ng
n¨m gÇn ®©y theo chñ tr¬ng cña ChÝnh phñ, ng©n hµng
®· m¹nh d¹n cho vay c¸c thµnh phÇn kinh tÕ míi nh C«ng
ty cæ phÇn, C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, doanh nghiÖp
t nh©n... t¹o ®iÒu kiÖn cho hä ph¸t triÓn, gi¶i quyÕt
thªm nhiÒu c«ng ¨n viÖc lµm cho ngêi lao ®éng. C¸c h×nh
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 1
thøc b¶o ®¶m tiÒn vay ®· ®a d¹ng h¬n xa: ngêi vay cã
thÓ b¶o ®¶m tiÒn vay b»ng tµi s¶n cÇm cè, thÕ chÊp
hoÆc b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n h×nh thµnh tõ vèn vay, b¶o
l·nh b»ng tµi s¶n cña bªn thø 3; kÓ c¶ b¶o ®¶m tiÒn vay
trong trêng hîp cho vay kh«ng cã b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n.
VÒ phÝa ng©n hµng bao giê vÊn ®Ò hiÖu qu¶ ho¹t ®éng
b¶o ®¶m tiÒn vay còng ph¶i ®îc ®a lªn hµng ®Çu. Cã nh
thÕ ng©n hµng míi thu håi ®îc vèn vµ cã l·i, trang tr¶i chi
phÝ; råi l¹i tiÕp tôc sö dông vèn quay vßng ph¸t huy ®îc
hiÖu qu¶. Nhng trong thùc tÕ kh«ng ph¶i lóc nµo tiÒn vay
còng thu håi l¹i ®îc ®Çy ®ñ vµ cã l·i, v× cã rÊt nhiÒu
nguyªn nh©n tõ m«i trêng kinh tÕ, m«i trêng ph¸p lý cña
Nhµ níc, … vµ mét phÇn kh«ng nhá vÒ phÝa c¸n bé ng©n
hµng ®· kh«ng xem xÐt thÈm ®Þnh tèt dù ¸n tríc khi cho
vay, vÊn ®Ò n¾m b¾t th«ng tin thÞ trêng. Ngêi ®i vay
nhiÒu khi khai b¸o kh«ng ®óng sù thËt, khai khèng, lµm
nhiÒu hå s¬ gi¶ ®Ó vay nhiÒu h¬n, xem xÐt ph¬ng ¸n
kinh doanh cña m×nh cha kü cµng …
B¶o ®¶m tiÒn vay b»ng tµi s¶n cÇm cè, thÕ chÊp lµ
nh÷ng vÝ dô ®iÓn h×nh cho hiÖu qu¶ ho¹t ®éng b¶o
®¶m tiÒn vay cña ng©n hµng. Ngµy nay nã cµng trë thµnh
thêi sù h¬n trong giai ®o¹n ph¸t triÓn kinh tÕ m¹nh mÏ
cña ®Êt níc. Môc ®Ých cña ®Ò tµi nµy ngêi nghiªn cøu
muèn ®Ò cËp ®Õn ho¹t ®éng b¶o ®¶m tiÒn vay b»ng
tµi s¶n cÇm cè, thÕ chÊp t¹i Së giao dÞch I - Ng©n
hµng C«ng th¬ng ViÖt Nam, thùc tr¹ng vµ hiÖu qu¶
ho¹t ®éng nµy t¹i Së ®ang diÔn ra nh thÕ nµo, nghiªn cøu
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 2
vµ ®Ò xuÊt kh¾c phôc, nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ c«ng t¸c
nµy t¹i Së nãi riªng vµ ho¹t ®éng ng©n hµng c¶ níc nãi
chung.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 3
Ch¬ng I
Lý luËn chung vÒ b¶o ®¶m tiÒn vay trong
ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng th-
¬ng m¹i
1 Ho¹t ®éng cho vay cña ng©n hµng th¬ng m¹i.
1.1Ng©n hµng th¬ng m¹i:
1.1.1 §Þnh nghÜa:
NHTM lµ mét tæ chøc kinh doanh mµ ho¹t ®éng chñ
yÕu vµ thêng xuyªn cña nã lµ nhËn tiÒn göi cña kh¸ch
hµng (kh«ng kú h¹n, cã kú h¹n, ph¸t hµnh sÐc), vÒ tr¸ch
nhiÖm lµ ph¶i hoµn tr¶ sè tiÒn ®ã vµ sö dông sè tiÒn ®ã
®Ó: ®Çu t, cho vay, chiÕt khÊu vµ lµm ph¬ng tiÖn thanh
to¸n.
1.1.2 C¸c nghiÖp vô chñ yÕu cña NHTM:
Bao gåm 3 lÜnh vùc nghiÖp vô: NghiÖp vô nî, nghiÖp vô
cã vµ nghiÖp vô m«i giíi trung gian. §ã lµ c¸c nghiÖp vô
n»m trong b¶ng tæng kÕt tµi s¶n, ngoµi ra cßn cã c¸c dÞch
vô kh¸c kh«ng tæng kÕt trªn b¶ng tµi s¶n nh b¶o l·nh, cho
thuª kÐt s¾t, t vÊn …
Ba nghiÖp vô trªn cã quan hÖ chÆt chÏ víi nhau, hç trî
lÉn nhau ®Ó h×nh thµnh ho¹t ®éng kinh doanh cña NHTM
trong nÒn kinh tÕ. Khi NHTM ®i vµo ho¹t ®éng æn ®Þnh,
c¸c nghiÖp vô ®îc xen kÏ lÉn nhau trong suèt qu¸ tr×nh
ho¹t ®éng, t¹o thµnh mét chØnh thÓ thèng nhÊt.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 4
*NghiÖp vô nî (nghiÖp vô t¹o lËp vèn): §©y lµ nghiÖp
vô khëi ®Çu t¹o ®iÒu kiÖn cho sù ho¹t ®éng cña ng©n
hµng. VÒ sau khi NHTM ®· æn ®Þnh c¸c nghiÖp vô cña nã
®îc xen kÏ lÉn nhau trong suèt qu¸ tr×nh ho¹t ®éng. Huy
®éng c¸c nguån vèn kh¸c nhau (tµi s¶n nî) trong ho¹t
®éng lµ lÏ sèng quan träng nhÊt cña c¸c NHTM. Mét ng©n
hµng kh«ng thÓ h×nh thµnh, lín m¹nh vµ ph¸t triÓn mµ l¹i
kh«ng ®Æt vÊn ®Ò huy ®éng vèn lªn hµng ®Çu. NHTM lµ
ngêi ®i vay, tµi s¶n nî bao gåm nh÷ng kho¶n mµ nh©n
d©n göi vµo (ký th¸c) cho ng©n hµng, hay ng©n hµng ®i
vay c¸c ®èi tîng trong nÒn kinh tÕ nh ng©n hµng trung -
¬ng(NHTW), c¸c ng©n hµng hay tæ chøc tµi chÝnh kh¸c,
chÝnh quyÒn, níc ngoµi, c¸c doanh nghiÖp …
- Tµi s¶n nî cña NHTM tËp trung vµo 5 nhãm phæ biÕn:
1) Vèn ph¸p ®Þnh hay vèn ®iÒu lÖ, 2) TiÒn göi kh«ng kú
h¹n, 3) TiÒn göi cã kú h¹n vµ tiÕt kiÖm, 4) C¸c kho¶n vay
trªn thÞ trêng tiÒn tÖ, 5) C¸c kho¶n vay cña c¸c ng©n
hµng kh¸c hoÆc NHTW. Vèn ph¸p ®Þnh lµ ®iÒu kiÖn b¾t
buéc ban ®Çu tríc khi ng©n hµng ®îc phÐp khai tr¬ng
(hay cßn gäi lµ vèn ®iÒu lÖ) vµ ®îc ghi râ trong ®iÒu lÖ
ho¹t ®éng cña NHTM. Vèn ®iÒu lÖ Ýt nhÊt ph¶i b»ng møc
vèn ph¸p ®Þnh do ng©n hµng Nhµ níc c«ng bè vµo ®Çu
mçi n¨m tµi chÝnh. Vèn ®iÒu lÖ quy ®Þnh cho mét ng©n
hµng nhiÒu hay Ýt tuú thuéc vµo quy m« vµ ph¹m vi ho¹t
®éng. Vèn ®iÒu lÖ sÏ ®îc bæ sung vµ t¨ng dÇn díi c¸c
h×nh thøc: huy ®éng thªm vèn tõ c¸c cæ ®«ng, ng©n
s¸ch cÊp lîi nhuËn bæ sung … Vèn nµy chñ yÕu ®îc dïng
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 5
®Ó mua s¾m bÊt ®éng s¶n, ®éng s¶n, trang thiÕt bÞ …
cho ho¹t ®éng ng©n hµng, ngoµi ra cßn ®îc dïng ®Ó gãp
vèn liªn doanh, cho vay, mua cæ phÇn cña c¸c C«ng ty
kh¸c. Kh«ng ®îc dïng vèn ®iÒu lÖ ®Ó chia lîi tøc, lËp quü
phóc lîi khen thëng. Nh vËy ®Õn khi ho¹t ®éng, vèn ®iÒu
lÖ cña ng©n hµng cã thÓ ®· n»m díi d¹ng trô së, v¨n
phßng, kho b·i, xe cé, trang thiÕt bÞ, dù tr÷ hay ký quü t¹i
NHTW, hoÆc ®· ®Çu t vµo mét th¬ng vô nµo ®ã.
ë ViÖt Nam ®Ó thµnh lËp mét NHTM tríc hÕt ph¶i cã ®ñ
vèn ph¸p ®Þnh theo møc quy ®Þnh cña ng©n hµng Nhµ
níc. Nguån vèn ph¸p ®Þnh cña mçi ng©n hµng do tÝnh
chÊt së h÷u cña ng©n hµng quyÕt ®Þnh, nghÜa lµ nguån
vèn nµy cã thÓ do Nhµ níc cÊp hoÆc cã thÓ do huy ®éng
trong x· héi. ViÖt Nam ta quy ®Þnh nh sau:
* NÕu lµ NHTM thuéc së h÷u Nhµ níc, vèn ph¸p ®Þnh
do ng©n s¸ch Nhµ níc cÊp 100% vèn ban ®Çu.
* NÕu lµ NHTM cæ phÇn, vèn ph¸p ®Þnh (vèn ®iÒu lÖ)
do sù ®ãng gãp cña c¸c cæ ®«ng díi h×nh thøc ph¸t hµnh
cæ phiÕu.
* NÕu lµ NHTM liªn doanh, vèn ph¸p ®Þnh lµ vèn ®ãng
gãp cæ phÇn cña c¸c ng©n hµng tham gia liªn doanh.
Ngoµi vèn ph¸p ®Þnh (vèn ®iÒu lÖ), NHTM cßn cã c¸c
quü dù tr÷ buéc ph¶i trÝch lËp trong qu¸ tr×nh tån t¹i vµ
ho¹t ®éng cña ng©n hµng: Quü ph¸t triÓn kü thuËt, quü
khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh, quü b¶o toµn vèn, quü phóc lîi
… Toµn bé c¸c nguån vèn nµy ®îc gäi vèn tù cã cña ng©n
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 6
hµng, nhng nã l¹i v« cïng quan träng v× qua ®ã mäi ngêi
cã thÓ thÊy ®îc thùc lùc, quy m« cña ng©n hµng vµ v× nã
l¹i lµ c¬ së ®Ó thu hót c¸c nguån vèn kh¸c, lµ vèn khëi
®Çu t¹o uy tÝn cña ng©n hµng ®èi víi kh¸ch hµng.
Theo ®µ ph¸t triÓn, vèn nµy sÏ ®îc gia t¨ng vÒ sè lîng
tuyÖt ®èi, song nã vÉn lu«n lu«n chiÕm tû träng nhá trong
kÕt cÊu nguån vèn. Vèn tù cã chØ lµ ®iÓm xuÊt ph¸t ®Ó
tæ chøc ho¹t ®éng ng©n hµng. Ngµy nay c¸c nghiÖp vô
kinh doanh ng©n hµng dùa trªn c¬ së vèn vay mîn (nghiÖp
vô kü th¸c, vay c¸c ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh
kh¸c, ph¸t hµnh c¸c giÊy tê cã gi¸ …) tû lÖ gi÷a vèn vay
mîn vµ vèn tù cã cã thÓ tõ 1/10 ®Õn 1/100. Vèn tù cã lµ
®iÒu kiÖn ph¸p lý c¬ b¶n, ®ång thêi lµ yÕu tè tµi chÝnh
quan träng nhÊt trong viÖc ®¶m b¶o c¸c kho¶n nî ®èi víi
kh¸ch hµng. ChÝnh v× vËy quy m« vèn lµ yÕu tè quyÕt
®Þnh quy m« huy ®éng vèn vµ quy m« tµi s¶n cã. Vèn tù
cã cµng lín, søc chÞu ®ùng cña ng©n hµng cµng m¹nh khi
mµ t×nh h×nh kinh tÕ vµ t×nh h×nh ho¹t ®éng ng©n
hµng tr¶i qua giai ®o¹n khã kh¨n. Vèn tù cã cµng lín, kh¶
n¨ng t¹o lîi nhuËn cµng lín v× cã thÓ ®a d¹ng ho¸ c¸c
nghiÖp vô ng©n hµng cã nhiÒu c¬ héi lµm ra tiÒn h¬n.
Vèn tù cã cã 3 chøc n¨ng: Chøc n¨ng b¶o vÖ (sù b¶o ®¶m
thanh to¸n cho ngêi ký th¸c khi vì nî, gãp phÇn duy tr×
kh¶ n¨ng tr¶ nî, b»ng c¸ch cung cÊp mét kho¶n tµi s¶n dù
tr÷ ®Ó ng©n hµng khái bÞ ®e däa bëi sù thua lç ®Ó cã
thÓ tiÕp tôc ho¹t ®éng); chøc n¨ng ho¹t ®éng (x©y dùng
trô së, trang thiÕt bÞ phôc vô cho ho¹t ®éng kinh doanh
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 7
cña ng©n hµng); chøc n¨ng ®iÒu chØnh (tho¶ m·n c¸c c¬
quan qu¶n lý ng©n hµng: xem xÐt cÊp giÊy phÐp ho¹t
®éng, thiÕt lËp c¸c chi nh¸nh, giíi h¹n tÝn dông ®Çu t vµ
mua s¾m tµi s¶n cña ng©n hµng).
- NghiÖp vô ký th¸c: Do kh¸ch hµng göi vµo vµ ®Ó l¹i
trong tµi kho¶n cña hä t¹i ng©n hµng; theo 2 môc ®Ých:
hëng c¸c lîi Ých cña c¸c ph¬ng tiÖn mµ ng©n hµng cã thÓ
cung cÊp cho hä, thø hai lµ lÊy l·i suÊt nh c¸c sè tiÒn göi
vµo sæ tiÕt kiÖm hay vµo c¸c tµi kho¶n ®Þnh kú (trong tr-
êng hîp nµy th× kh¸ch hµng kh«ng cßn quyÒn sö dông c¸c
dÞch vô cña ng©n hµng nh dïng sÐc ®Ó thanh to¸n ch¼ng
h¹n).
Ký th¸c cña ng©n hµng chñ yÕu tõ 2 nguån: Tõ doanh
nh©n vµ tõ d©n c. LuËt ph¸p quy ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm vµ
quyÒn lîi cña ng©n hµng khi nhËn ký th¸c vµ chÝnh
nghiÖp vô ký th¸c cßn cung cÊp mét tiªu chuÈn ®Ó ph©n
biÖt gi÷a ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tµi chÝnh trung gian
kh¸c. VÒ ph¬ng diÖn ph¸p lý, NHTM trë thµnh ngêi b¶o
qu¶n c¸c sè tiÒn göi díi bÊt kú h×nh thøc nµo vµ ®îc
quyÒn sö dông c¸c sè tiÒn ®ã trong c¸c nhu cÇu ho¹t
®éng chuyªn m«n cña m×nh, nhng ®ång thêi còng cã
tr¸ch nhiÖm hoµn l¹i vèn trong c¸c ®iÒu kiÖn ®· ®îc quy
®Þnh.
C¸c kho¶n tiÒn ký th¸c ®îc ph©n lo¹i thµnh: TiÒn göi
cã kú h¹n vµ tiÕt kiÖm, tiÒn göi kh«ng kú h¹n.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 8
- NghiÖp vô ®i vay: Sau khi ®· sö dông hÕt vèn nhng
vÉn cha ®¸p øng nhu cÇu vay vèn cña kh¸ch hµng hoÆc
ph¶i ®¸p øng nhu cÇu thanh to¸n vµ chi cña kh¸ch hµng,
c¸c NHTM cã thÓ vay ë NHTW, ë c¸c NHTM kh¸c, vay ë thÞ
trêng tiÒn tÖ, vay c¸c tæ chøc níc ngoµi … Vèn ®i vay chØ
chiÕm mét tû träng cã thÓ chÊp nhËn ®îc trong kÕt cÊu
nguån vèn, nhng nã rÊt cÇn thiÕt vµ cã vÞ trÝ quan träng
®Ó b¶o ®¶m cho ng©n hµng ho¹t ®éng kinh doanh mét
c¸ch b×nh thêng.
* NghiÖp vô cã: Huy ®éng ®îc vèn råi th× NHTM ph¶i
t×m c¸ch ®Ó hiÖu qu¶ ho¸ nh÷ng tµi s¶n nµy. HÇu nh tÊt
c¶ c¸c kho¶n môc bªn tµi s¶n nî cña ng©n hµng ®Òu lµ
vèn vay, nghÜa lµ ng©n hµng ph¶i tr¶ l·i suÊt cho nã ®Õn
tõng giê. Do ®ã ®Ó khái bÞ thiÖt h¹i, ng©n hµng lu«n
lu«n ph¶i cho vay hoÆc ®Çu t ngay sè tµi s¶n Êy vµo
nh÷ng dÞch vô sinh lêi, cã thu ®îc l·i ng©n hµng sÏ tr¶ l·i
cho vèn ®· vay, thanh to¸n cho c¸c chi phÝ trong ho¹t
®éng, phÇn cßn l¹i sÏ lµ lîi nhuËn cña ng©n hµng.
Tµi s¶n cã cho biÕt nh÷ng kho¶n nî mµ thÞ trêng nî
ng©n hµng hoÆc lµ nh÷ng kho¶n mµ ng©n hµng cho thÞ
trêng vay. Ng©n hµng lµ chñ nî vµ c¸c ®èi tîng vay tiÒn
cña nã lµ con nî. Ng©n hµng cã rÊt nhiÒu c¸ch ®Ó ®Çu t
tiÒn cña nã. Sù kh¸c nhau gi÷a c¸c lo¹i ®Çu t nµy h×nh
thµnh nªn sù kh¸c nhau trong tµi s¶n cã cña NHTM vµ th-
êng ®îc quy vÒ c¸c nhãm sau:
- Dù tr÷ tiÒn mÆt bao gåm tiÒn mÆt t¹i kho cña ng©n
hµng vµ tiÒn mÆt ký göi t¹i NHTW.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 9
- §Çu t vµo chøng kho¸n (tr¸i phiÕu, cæ phiÕu, hèi
phiÕu)
- Cho vay
- §Çu t vµo c¸c lo¹i tµi s¶n (nh bÊt ®éng s¶n, c¬ së h¹
tÇng trang thiÕt bÞ …)
* NghiÖp vô m«i giíi trung gian: NÒn kinh tÕ cµng ph¸t
triÓn, c¸c dÞch vô ng©n hµng theo ®ã còng ph¸t triÓn
theo ®Ó ®¸p øng yªu cÇu ngµy cµng ®a d¹ng cña c«ng
chóng. Thùc hiÖn nghiÖp vô trung gian mang tÝnh dÞch vô
sÏ ®em l¹i cho c¸c ng©n hµng nh÷ng chøng kho¶n thu
nhËp kh¸ quan träng. C¸c dÞch vô ng©n hµng sÏ gióp
ng©n hµng ph¸t triÓn toµn diÖn. HiÖn nay, ®Ó c¹nh tranh
víi nhau c¸c NHTM kh«ng ngõng t×m tßi, nghiªn cøu, cung
cÊp tiÖn nghi cho kh¸ch hµng, t¹o thªm nh÷ng h×nh thøc
dÞch vô míi, t¹o sù phong phó ®a d¹ng ho¹t ®éng kinh
doanh.DÞch vô ng©n hµng cµng ph¸t triÓn thÓ hiÖn x· héi
cµng v¨n minh, nÒn c«ng nghiÖp cµng ph¸t triÓn.
NghiÖp vô trung gian gåm rÊt nhiÒu lo¹i dÞch vô ng©n
hµng kh¸c nhau, chñ yÕu lµ c¸c c«ng cô thanh to¸n kh«ng
dïng tiÒn mÆt nh sau:
- DÞch vô chuyÓn kho¶n tõ tµi kho¶n nµy sang tµi
kho¶n kh¸c cïng ë mét ng©n hµng hay ë 2 ng©n hµng
kh¸c nhau, th«ng qua c¸c c«ng cô nh sÐc, lÖnh chi, thÎ chi
tr¶.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 10
- DÞch vô thu hé vµ chi hé cho kh¸ch hµng cã tµi kho¶n
tiÒn göi thanh to¸n t¹i ng©n hµng. ViÖc chi hé ng©n hµng
chØ tiÕn hµnh khi cã lÖnh cña chñ tµi kho¶n.
- DÞch vô tr¶ l¬ng cho c¸c doanh nghiÖp cã nhu cÇu.
§Õn th¸ng doanh nghiÖp chØ cÇn göi b¶ng l¬ng qua ng©n
hµng, theo ®ã ng©n hµng sÏ ghi nî vµo tµi kho¶n doanh
nghiÖp ®ã vµ tiÕn hµnh chi l¬ng cho nh÷ng ngêi cã tªn
trong danh s¸ch tiÒn l¬ng.
- DÞch vô chuyÓn tiÒn tù ®Þa ph¬ng nµy sang ®Þa ph-
¬ng kh¸c.
- DÞch vô khÊu trõ tù ®éng còng lµ dÞch vô víi kh¸ch
hµng lµ c¸ nh©n. Theo ®ã nÕu kh¸ch hµng cho phÐp,
ng©n hµng sÏ tù ®éng ghi nî tµi kho¶n cña kh¸ch hµng
®Ó thanh to¸n c¸c ho¸ ®¬n ®ßi tiÒn do c¸c ®¬n vÞ dÞch
vô göi ®Õn nh: tr¶ tiÒn ®iÖn, níc, ®iÖn tho¹i, thuª nhµ …
§©y lµ nh÷ng kho¶n chi thêng xuyªn trong th¸ng, nÕu
kh«ng cã dÞch vô nµy kh¸ch hµng sÏ tèn nhiÒu thêi gian vµ
phiÒn to¸i khi ®i thanh to¸n c¸c kho¶n nµy.
1.1.3 Ho¹t ®éng cho vay cña ng©n hµng th¬ng m¹i:
Lµ ho¹t ®éng kinh doanh chñ chèt cña NHTM ®Ó t¹o ra
lîi nhuËn. ChØ cã l·i suÊt thu ®îc tõ cho vay míi bï næi chi
phÝ tiÒn göi, chi phÝ dù tr÷, chi phÝ kinh doanh vµ qu¶n
lý, chi phÝ thuÕ c¸c lo¹i vµ chi phÝ rñi ro ®Çu t. Kinh tÕ
cµng ph¸t triÓn, lîng cho vay cña c¸c NHTM cµng t¨ng
nhanh vµ lo¹i h×nh cho vay còng trë nªn v« cïng ®a d¹ng.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 11
ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn (c¶ ViÖt Nam) khi cho vay ng¾n
h¹n chiÕm bé phËn lín h¬n cho vay dµi h¹n.
Cho vay cña NHTM, nãi réng ra lµ tÝn dông cña NHTM
xÐt vÒ mÆt ph¸p lý cã thÓ ph©n thµnh 3 lo¹i: Cho vay
øng tríc, Cho vay dùa trªn viÖc chuyÓn nhîng tr¸i quyÒn,
vµ cho vay qua ch÷ ký (cho vay qua viÖc cam kÕt b»ng
ch÷ ký).
Mçi lo¹i cho vay cã ®Æc thï riªng, thñ tôc ph¸p lý kh¸c
nhau, møc ®é an toµn kh¸c nhau.
+ Cho vay tiÒn: Lµ nghiÖp vô tÝn dông trong ®ã ngêi
cho vay cam kÕt giao cho ngêi ®i vay mét kho¶n tiÒn vµ
ngêi ®i vay cam kÕt sÏ hoµn tr¶ theo thêi h¹n nhÊt ®Þnh.
Gi¸ trÞ hoµn tr¶ lín h¬n gi¸ trÞ kho¶n vay, phÇn chªnh
lÖch ®ã lµ l·i cho vay. L·i cho vay tû lÖ víi sè lîng tiÒn vµ
thêi h¹n vay. Cho vay tiÒn còng ®îc gäi lµ lo¹i cho vay øng
tríc: th«ng qua sù tho¶ thuËn gi÷a ngêi ®i vay vµ ngêi cho
vay, dùa trªn c¸c ph¬ng ¸n kinh doanh ngêi ®i vay tr×nh
cho ngêi cho vay; bªn c¹nh ®ã kho¶n vay cßn ®îc ®¶m
b¶o b»ng tµi s¶n cña ngêi ®i vay. Lo¹i cho vay nµy chøa
®ùng rñi ro cao v× thiÕu c¬ së ®¶m b¶o b»ng nh÷ng
hµnh vi th¬ng m¹i ®· ®îc thùc hiÖn, nghÜa lµ kh¸ch hµng
nhËn tiÒn vay sau ®ã míi ®a tiÒn ®ã vµo sö dông. Kh¸ch
hµng trong trêng hîp nµy cã thÓ sö dông tiÒn tr¸i môc
®Ých ghi trªn khÕ íc vay do ®ã t¹o rñi ro cho ng©n hµng
(rñi ro ®¹o ®øc).
Lo¹i cho vay nµy dùa trªn 3 nguyªn t¾c c¬ b¶n:
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 12
- TiÒn vay ph¶i ®îc hoµn tr¶ ®óng h¹n c¶ vèn lÉn l·i: Lµ
nguyªn t¾c quan träng hµng ®Çu. Vµ ®Ó thùc hiÖn
nguyªn t¾c nµy mçi lÇn cho vay ng©n hµng ph¶i ®Þnh kú
h¹n nî phï hîp. Khi ®Õn k× h¹n nî ngêi ®i vay ph¶i lËp giÊy
tr¶ nî cho ng©n hµng, nÕu kh«ng ng©n hµng sÏ tù ®éng
trÝch tµi kho¶n tiÒn göi cña ngêi ®i vay ®Ó thu håi nî.
NÕu tµi kho¶n tiÒn göi kh«ng ®ñ sè d th× chuyÓn nî qu¸
h¹n. Sau mét thêi gian nÕu kh¸ch hµng vÉn kh«ng tr¶ nî,
ng©n hµng sÏ ph¸t m¹i tµi s¶n ®¶m b¶o. Nguyªn t¾c nµy
h¹n chÕ rñi ro vÒ thanh kho¶n.
- Vèn vay ph¶i ®îc sö dông ®óng môc ®Ých: Kh«ng
nh÷ng lµ nguyªn t¾c mµ cßn lµ ph¬ng ch©m ho¹t ®éng
cña ng©n hµng. HiÖu qu¶ cña nã tríc hÕt lµ ®Èy nhanh
nhÞp ®é ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ hµng ho¸, t¹o ra
nhiÒu khèi lîng s¶n phÈm, dÞch vô; ®ång thêi t¹o ra nhiÒu
tÝch luü ®Ó thùc hiÖn t¸i s¶n xuÊt më réng. Khi thùc hiÖn
nguyªn t¾c nµy ng©n hµng yªu cÇu kh¸ch hµng vay vèn
ph¶i sö dông ®óng môc ®Ých ®· ghi trong ®¬n xin vay,
bëi v× môc ®Ých ®ã ®· ®îc ng©n hµng thÈm ®Þnh. NÕu
ph¸t hiÖn kh¸ch hµng vi ph¹m nguyªn t¾c nµy, ng©n
hµng cã quyÒn thu håi nî tríc h¹n, nÕu kh¸ch hµng kh«ng
cã tiÒn th× chuyÓn nî qu¸ h¹n.
- Vèn vay ph¶i cã tµi s¶n t¬ng ®¬ng lµm ®¶m b¶o: Tµi
s¶n nµy cã thÓ lµ h×nh thµnh tõ vèn vay ng©n hµng, lµ tµi
s¶n cña ngêi ®i vay hoÆc cßn cã thÓ lµ tÝn chÊp hoÆc b¶o
l·nh cña ngêi thø 3.
Cã c¸c lo¹i ®¶m b¶o tÝn dông:
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 13
* §¶m b¶o ®èi nh©n: Lµ sù cam kÕt cña mét hay
nhiÒu ngêi vÒ viÖc ph¶i tr¶ nî thay cho ng©n hµng thay
cho mét kh¸ch hµng khi kh¸ch hµng nµy kh«ng hoµn tr¶
®îc nî cho ng©n hµng. Ngêi ®øng ra b¶o l·nh ph¶i tho¶
m·n c¸c ®iÒu kiÖn sau: cã ®ñ n¨ng lùc ph¸p lý, ®ñ n¨ng
lùc tµi chÝnh lµnh m¹nh, cã kh¶ n¨ng tr¶ nî thay cho ngêi
vay vèn, ph¶i cã tµi s¶n thÕ chÊp, cÇm cè.
ViÖc b¶o l·nh ph¶i ®îc lËp thµnh v¨n b¶n ph¸p lý gäi lµ
hîp ®ång b¶o l·nh. Hîp ®ång ®ã ph¶i cã chøng nhËn cña
c¬ quan c«ng chøng hoÆc chøng thùc cña Uû ban nh©n
d©n quËn, thÞ x· thuéc tØnh, thµnh phè.
* §¶m b¶o ®èi vËt: Cã 2 h×nh thøc lµ thÕ chÊp tµi s¶n
vµ cÇm cè tµi s¶n. ThÕ chÊp tµi s¶n lµ viÖc bªn vay dïng
tµi s¶n lµ bÊt ®éng s¶n thuéc së h÷u cña m×nh ®Ó ®¶m
b¶o thùc hiÖn nghÜa vô tr¶ nî ®èi víi bªn cho vay. Bªn ®i
vay vÉn tiÕp tôc sö dông tµi s¶n thÕ chÊp vµ chØ giao cho
bªn cho vay giÊy chñ quyÒn cña tµi s¶n ®ã. Cßn cÇm cè
tµi s¶n lµ viÖc bªn ®i vay cã nghÜa vô giao tµi s¶n lµ
®éng s¶n thuéc quyÒn së h÷u cu¶ m×nh cho bªn cho vay
®Ó ®¶m b¶o thùc hiÖn nghÜa vô tr¶ nî.
+ Cho vay dùa trªn viÖc chuyÓn nh îng tr¸i quyÒn: Chñ
yÕu dùa trªn c¬ së mua b¸n c¸c c«ng cô tµi chÝnh (hèi
phiÕu, lÖnh phiÕu, ký ho¸ phiÕu …) t¹o ra nghiÖp vô chiÕt
khÊu th¬ng phiÕu cña ng©n hµng, tøc lµ mua nî tÝnh trªn
kho¶ng thêi gian cßn l¹i cho ®Õn lóc ®¸o h¹n cña th¬ng
phiÕu. Ng©n hµng kh«ng ph¶i cho vay mµ lµ ®îc mua mét
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 14
tr¸i phiÕu vÒ ph¬ng diÖn ph¸p lý, viÖc thu nî cã c¬ së
v÷ng ch¾c.
ChiÕt khÊu th¬ng phiÕu ®em l¹i lîi nhuËn cao mµ t¬ng
®èi Ýt rñi ro so víi cho vay øng tríc.
Cho vay dùa trªn viÖc chuyÓn nhîng tr¸i quyÒn lµ kÕt
qu¶ cña viÖc thanh to¸n tríc h¹n mét kho¶n tr¸i quyÒn hay
1 chøng phiÕu mµ quyÒn së h÷u ®· ®îc chuyÓn giao cho
ng©n hµng, ®ã chñ yÕu lµ h×nh thøc chiÕt khÊu th¬ng
phiÕu vµ chuyÓn nhîng kho¶n cho vay nghÒ nghiÖp.
+ TÝn dông qua ch÷ ký (cho vay qua cam kÕt b»ng ch÷
ký): Ng©n hµng kh«ng øng tiÒn ra mµ chØ cam kÕt sÏ tr¶
mét kho¶n nî cña kh¸ch hµng trong trêng hîp kh¸ch hµng
kh«ng tr¶ ®îc. ChÝnh v× lý do b¶o l·nh cho kh¸ch hµng
b»ng uy tÝn cña m×nh mµ ngêi ta gäi lµ hµnh vi cam kÕt
b¶o l·nh cña ng©n hµng lµ tÝn dông qua ch÷ ký.
B¶o l·nh lµ ®a ra nh÷ng cam kÕt cña ng©n hµng díi
h×nh thøc cÊp chøng th vµ h¹ch to¸n theo dâi ë ngoµi
b¶ng, chø thùc tÕ lµ kh«ng (hoÆc cha) ph¶i sö dông ngay
vèn ®Ó cho vay nh c¸c lo¹i tÝn dông th«ng thêng. Cã 2
lo¹i: b¶o l·nh ng©n hµng vµ tÝn dông chÊp nhËn. B¶o l·nh
ng©n hµng lµ h×nh thøc rÊt quan träng trong thùc tiÔn bëi
v× nã lµ ®iÒu kiÖn rÊt hay ph¶i cã ®Ó mét sè ngêi thô
tr¸i ®îc tr¶ chËm hoÆc kh«ng ph¶i ký quü tiÒn ®Æt cäc.
Ch¼ng h¹n nh c¬ quan h¶i quan yªu cÇu ph¶i cã sù b¶o
l·nh cña ng©n hµng ®Ó cho phÐp chËm tr¶, hoÆc chÝnh
quyÒn c¸c cÊp ®ßi hái ph¶i cã b¶o l·nh ng©n hµng ®Ó
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 15
giao phã ®¬n hµng. Cßn tÝn dông chÊp nhËn, ng©n hµng
chÊp nhËn mét hèi phiÕu ®ßi tiÒn chÝnh ng©n hµng vµ
ngay tríc khi hèi phiÕu ®Õn h¹n, kh¸ch hµng ph¶i nép vµo
ng©n hµng sè tiÒn cÇn thiÕt ®Ó thanh to¸n. Nh vËy ng©n
hµng kh«ng ph¶i chi vèn ra vÒ nguyªn t¾c. ViÖc chÊp
nhËn nµy cho phÐp chñ nî cã ®îc mét chøng tõ ®¶m b¶o
®îc thanh to¸n bëi kh¶ n¨ng thanh to¸n cña ng©n hµng
®· ®øng ra chÊp nhËn.
Ngoµi 3 lo¹i cho vay trªn, NHTM cßn cã c¸c lo¹i cho vay
kh¸c nh cho vay kinh doanh bÊt ®éng s¶n, cho vay cÇm
cè, hïn vèn kinh doanh, c¸c nghiÖp vô liªn kÕt tÝn dông …
1.2Nguyªn t¾c b¶o ®¶m tiÒn vay, c¸c h×nh thøc
®¶m b¶o tiÒn vay:
1.2.1 Nguyªn t¾c b¶o ®¶m tiÒn vay:
+ TCTD cã quyÒn lùa chän, quyÕt ®Þnh viÖc cho vay cã
b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n, cho vay kh«ng cã b¶o ®¶m, chÞu
tr¸ch nhiÖm vÒ quyÕt ®Þnh cña m×nh. Trêng hîp TCTD
Nhµ níc cho vay kh«ng cã b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n theo chØ
®Þnh cña ChÝnh phñ th× tæn thÊt do nguyªn nh©n kh¸ch
quan cña c¸c kho¶n cho vay nµy ®îc chÝnh phñ xö lý.
+ Kh¸ch hµng vay ®îc TCTD lùa chän cho vay kh«ng cã
b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n, nÕu trong qu¸ tr×nh sö dông vèn
vay TCTD ph¸t hiÖn kh¸ch hµng vay vi ph¹m cam kÕt
trong hîp ®ång tÝn dông th× TCTD cã quyÒn ¸p dông c¸c
biÖn ph¸p b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n hoÆc thu håi nî tríc h¹n.
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 16
+ TCTD cã quyÒn xö lý tµi s¶n b¶o ®¶m tiÒn vay ®Ó
thu håi nî khi kh¸ch hµng vay hoÆc bªn b¶o l·nh kh«ng
thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn kh«ng ®óng nghÜa vô tr¶ nî ®·
cam kÕt.
+ Sau khi xö lý tµi s¶n b¶o ®¶m tiÒn vay nÕu kh¸ch
hµng vay hoÆc bªn b¶o l·nh vÉn cha thùc hiÖn ®óng
nghÜa vô tr¶ nî, th× kh¸ch hµng vay hoÆc bªn b¶o l·nh cã
tr¸ch nhiÖm tiÕp tôc thùc hiÖn ®óng nghÜa vô tr¶ nî ®·
cam kÕt.
1.2.2 H×nh thøc ®¶m b¶o tiÒn vay b»ng tµi s¶n:
Lµ viÖc TCTD ¸p dông c¸c biÖn ph¸p nh»m phßng ngõa
rñi ro, t¹o c¬ së kinh tÕ vµ ph¸p lý ®Ó thu håi ®îc c¸c
kho¶n nî ®· cho kh¸ch hµng vay.
+ CÇm cè, thÕ chÊp b»ng tµi s¶n cña kh¸ch hµng vay:
C¸c tµi s¶n cÇm cè, thÕ chÊp ph¶i héi tô ®ñ c¸c ®iÒu
kiÖn sau:
-Thuéc së h÷u cña kh¸ch hµng vay. Trêng hîp tµi s¶n
mµ ph¸p luËt quy ®Þnh ph¶i ®¨ng ký quyÒn së h÷u th×
kh¸ch hµng vay ph¶i cã giÊy chøng nhËn quyÒn së h÷u tµi
s¶n. §èi víi quyÒn sö dông ®Êt kh¸ch hµng vay ph¶i cã
giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt vµ ®îc thÕ chÊp theo
quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ ®Êt ®ai. §èi víi tµi s¶n mµ
Nhµ níc giao cho doanh nghiÖp Nhµ níc qu¶n lý, sö dông,
doanh nghiÖp ®îc cÇm cè, thÕ chÊp theo quy ®Þnh cña
ph¸p luËt vÒ doanh nghiÖp Nhµ níc vµ ph¸p luËt kh¸c cã
liªn quan .
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 17
-§îc phÐp giao dÞch: nghÜa lµ ph¸p luËt cho phÐp hoÆc
kh«ng cÊm mua, b¸n, tÆng, cho, chuyÓn nhîng, chuyÓn
®æi, cÇm cè, thÕ chÊp vµ c¸c giao dÞch kh¸c.
-Kh«ng cã tranh chÊp: tµi s¶n kh«ng cã tranh chÊp vÒ
quyÒn vµ nghÜa vô hîp ph¸p trong quan hÖ ph¸p luËt
t¹i thêi ®iÓm ký kÕt hîp ®ång b¶o ®¶m. Kh¸ch hµng
vay ph¶i cam kÕt b»ng v¨n b¶n víi TCTD vÒ viÖc tµi s¶n
cÇm cè, thÕ chÊp kh«ng cã tranh chÊp t¹i thêi ®iÓm ký
kÕt hîp ®ång b¶o ®¶m vµ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm tríc
ph¸p luËt vÒ cam kÕt cña m×nh .
-NÕu ph¸p luËt quy ®Þnh tµi s¶n nµo ph¶i b¶o hiÓm
th× kh¸ch hµng vay ph¶i mua b¶o hiÓm tµi s¶n trong
thêi h¹n b¶o ®¶m tiÒn vay
+ B¶o l·nh b»ng tµi s¶n cña bªn thø 3:
§iÒu kiÖn tµi s¶n ®îc phÐp b¶o l·nh còng t¬ng tù nh
®èi víi tµi s¶n cÇm cè, thÕ chÊp
TCTD cã quyÒn lùa chän bªn thø ba b¶o l·nh b»ng tµi
s¶n (gäi lµ bªn b¶o l·nh) ®Ó b¶o l·nh cho kh¸ch hµng vay.
Bªn b¶o l·nh ph¶i cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn sau:
- Cã n¨ng lùc ph¸p luËt d©n sù ®èi víi bªn b¶o l·nh
lµ ph¸p nh©n; cã n¨ng lùc ph¸p luËt d©n sù vµ n¨ng
lùc hµnh vi d©n sù ®èi víi bªn b¶o l·nh lµ c¸ nh©n.
- Cã kh¶ n¨ng vÒ vèn, tµi s¶n ®Ó thùc hiÖn ®îc
nghÜa vô b¶o l·nh
+ B¶o ®¶m b»ng tµi s¶n h×nh thµnh tõ vèn vay:
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 18
Lµ viÖc kh¸ch hµng vay dïng tµi s¶n h×nh thµnh tõ vèn
vay ®Ó b¶o ®¶m thùc hiÖn nghÜa vô tr¶ nî cho chÝnh
kho¶n vay ®ã ®èi víi TCTD.
§iÒu kiÖn ®èi víi kh¸ch hµng vay vµ tµi s¶n h×nh thµnh
tõ vèn vay :
-§èi víi kh¸ch hµng vay:
 Cã tÝn nhiÖm ®èi víi tæ chøc tÝn dông
 Cã kh¶ n¨ng tµi chÝnh ®Ó thùc hiÖn nghÜa vô tr¶

 Cã dù ¸n ®Çu t ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh,
dÞch vô kh¶ thi; cã kh¶ n¨ng hoµn tr¶ nî hoÆc cã
dù ¸n phôc vô ®êi sèng kh¶ thi, phï hîp víi quy
®Þnh cña ph¸p luËt .
 Cã møc vèn tù cã tham gia vµo dù ¸n vµ gi¸ trÞ tµi
s¶n b¶o ®¶m tiÒn vay b»ng c¸c biÖn ph¸p cÇm
cè, thÕ chÊp tèi thiÓu b»ng 50% vèn ®Çu t cña dù
¸n
-§èi víi tµi s¶n :
 Ph¶i x¸c ®Þnh ®îc quyÒn së h÷u hoÆc ®îc giao
quyÒn sö dông; gi¸ trÞ, sè lîng vµ ®îc phÐp giao
dÞch. NÕu tµi s¶n lµ bÊt ®éng s¶n g¾n liÒn víi
®Êt th× ph¶i cã giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông
®Êt ®èi víi khu ®Êt mµ trªn ®ã tµi s¶n sÏ ®îc
h×nh thµnh vµ ph¶i hoµn thµnh c¸c thñ tôc vÒ
®Çu t, x©y dùng theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt .
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 19
 §èi víi tµi s¶n mµ ph¸p luËt cã quy ®Þnh ph¶i mua
b¶o hiÓm th× kh¸ch hµng vay ph¶i cam kÕt mua
b¶o hiÓm trong suèt thêi h¹n vay vèn khi tµi s¶n
®· ®îc h×nh thµnh, ®a vµo sö dông .
1.2.3 H×nh thøc ®¶m b¶o tiÒn vay trong tr êng hîp
cho vay kh«ng cã b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n:
+ TCTD chñ ®éng lùa chän kh¸ch hµng vay kh«ng cã
b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n:
-§iÒu kiÖn ®èi víi kh¸ch hµng vay kh«ng cã b¶o ®¶m
b»ng tµi s¶n :
 Cã tÝn nhiÖm ®èi víi TCTD cho vay trong viÖc sö
dông vèn vay vµ tr¶ nî ®Çy ®ñ, ®óng h¹n c¶ gèc
vµ l·i
 Cã dù ¸n ®Çu t hoÆc ph¬ng ¸n s¶n xuÊt kinh
doanh, dÞch vô kh¶ thi, cã kh¶ n¨ng hoµn tr¶ nî;
hoÆc cã dù ¸n phôc vô ®êi sèng kh¶ thi, phï hîp víi
quy ®Þnh cña ph¸p luËt
 Cã kh¶ n¨ng tµi chÝnh ®Ó thùc hiÖn nghÜa vô tr¶

 Cam kÕt thùc hiÖn biÖn ph¸p b¶o ®¶m b»ng tµi
s¶n theo yªu cÇu cña TCTD nÕu sö dông vèn vay
kh«ng ®óng cam kÕt trong hîp ®ång tÝn dông;
cam kÕt tr¶ nî tríc h¹n nÕu kh«ng thùc hiÖn ®îc
c¸c biÖn ph¸p b¶o ®¶m b»ng tµi s¶n quy ®Þnh t¹i
®iÓm nµy
Khoa Ng©n hµng-Tµi chÝnh 20