Hoàn thiện pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu ở việt nam hiện nay

  • 95 trang
  • file .pdf
LUẬN VĂN:
Hoàn thiện pháp luật trong quản lý nhà nước
về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh
xuất nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay
Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cách mạng tháng Tám thành công, ngày 02 tháng 9 năm 1945 đã dẫn đến sự ra đời
của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Ngày 10 tháng 9 năm 1945, thay mặt Chủ tịch
nước, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp đã ký Sắc lệnh số 27/SL thành lập Sở Thuế
quan và Thuế gián thu, tên gọi đầu tiên của Hải quan Việt Nam ngày nay, với nhiệm vụ
"đảm bảo công việc của Sở Tổng Thanh tra độc quyền muối và thuốc phiện và các Sở
Thương chính Bắc, Trung và Nam Bộ".
Đã 60 năm trôi qua, cùng với những thành tựu đã giành được trong xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc, trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, vị thế và vai trò của nước ta
trên trường quốc tế ngày càng được củng cố và phát triển. Cùng với cả nước, Hải quan
Việt Nam đã có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng vẻ vang của dân
tộc, luôn là lực lượng "gác cửa đất nước trên mặt trận kinh tế, chính trị, an ninh và đối
ngoại" [39]. Trong thời kỳ đổi mới từ năm 1986 đến nay pháp luật hải quan đã góp phần
tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu phát
triển, tăng thu cho ngân sách nhà nước, từng bước hiện đại hóa và hội nhập kinh tế khu
vực và thế giới.
Pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh
xuất nhập khẩu được điều chỉnh bởi Pháp lệnh Hải quan năm 1990, chủ yếu dựa vào kinh
nghiệm quản lý từ những năm 1985 trở về trước. Nhiều nội dung quy định của Pháp lệnh
không còn phù hợp với các văn bản pháp luật được ban hành từ những năm 1990, đặc
biệt là với Hiến pháp năm 1992. Pháp lệnh chưa thể chế hóa kịp thời quan điểm đổi mới
của Đảng về chính sách phát triển kinh tế - xã hội liên quan đến yêu cầu quản lý nhà
nước về hải quan, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của hội nhập khu vực và quốc tế mà Việt
Nam đã tham gia hoặc có nghĩa vụ phải thực hiện.
Trong bối cảnh trên đòi hỏi cần phải hoàn thiện hơn nữa pháp luật hải quan nói
chung, pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh
xuất nhập khẩu nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, hiện đại hóa, hội
nhập của ngành Hải quan để phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước. Ngày 29
tháng 6 năm 2001 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (khóa X, kỳ họp
thứ 9) thông qua Luật Hải quan, trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm thực tiễn 11 năm thực
hiện Pháp lệnh Hải quan đồng thời tham khảo Luật Hải quan của một số nước trong khu
vực Châu á - Thái Bình Dương và thế giới (Philippin, Indonesia, Trung Quốc, úc, Pháp,
Hoa kỳ). Việc ban hành Luật Hải quan có ý nghĩa quan trọng, góp phần hoàn thiện một
bước hệ thống pháp luật Luật Hải quan trên nguyên tắc thể chế hóa đường lối, chính sách
của Đảng, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 1992 về xây dựng và phát triển
kinh tế, xã hội trong lĩnh vực hải quan. Luật đã nội luật hóa quy định của các điều ước
quốc tế mà Việt Nam đã ký kết và tham gia, nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý thống nhất,
đồng bộ, điều chỉnh các quan hệ kinh tế - xã hội liên quan đến hoạt động hải quan, phù hợp
với cơ chế quản lý trong giai đoạn mới.
Pháp luật hải quan nói chung và pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan
đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu nói riêng cùng với Luật Doanh nghiệp,
Luật Thương mại đã tạo động lực mạnh mẽ, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu hàng
hóa, dịch vụ thương mại phát triển nhanh chóng, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát
triển kinh tế của đất nước, tác động mạnh mẽ, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nói chung và các doanh
nghiệp có hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu nói riêng phát triển, thu hút rộng rãi các
nhà đầu tư trong nước và nước ngoài đầu tư vào Việt Nam, góp phần giữ vững ổn định về
chính trị, bảo vệ lợi ích chủ quyền và an ninh quốc gia. Bên cạnh đó, pháp luật trong
quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu vẫn còn
nhiều vấn đề cần khắc phục nhằm theo kịp với yêu cầu cải cách hành chính nói chung và
cải cách thủ tục hải quan nói riêng, đồng thời đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa, hội nhập hải
quan khu vực và thế giới. Vì lý do đó, ngày 25/5/2005 kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XI đã
thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Tuy vậy, việc quản lý
nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu Luật cũng chỉ quy
định những vấn đề chung, có tính nguyên tắc, đòi hỏi phải có nhiều văn bản quy định cụ
thể, hướng dẫn thi hành.
Từ những yêu cầu đòi hỏi và thực trạng trên của pháp luật trong quản lý nhà
nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, qua thời gian học tập,
nghiên cứu theo chương trình đào tạo cao học thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử
nhà nước và pháp luật tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, là một cán bộ
đang công tác trong ngành Hải quan tôi nhận thấy cần tiếp tục nghiên cứu, góp phần
hoàn thiện bộ phận pháp luật quan trọng này. Chính vì vậy tôi chọn đề tài: "Hoàn thiện
pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất
nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay" để làm Luận văn thạc sĩ luật học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong thời kỳ đổi mới đã có nhiều công trình nghiên cứu về pháp luật hải quan,
quản lý nhà nước bằng pháp luật về hải quan nhằm đáp ứng yêu cầu đẩy nhanh tiến trình hội
nhập kinh tế quốc tế, hiện đại hóa thủ tục hải quan, thực hiện cải cách mạnh mẽ hơn nữa thủ
tục hành chính nhà nước về hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu,
xuất nhập cảnh, quá cảnh, du lịch, tăng cường thu hút đầu tư nước ngoài, góp phần bảo đảm
thực hiện chính sách của nhà nước về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học và công
nghệ, hợp tác và giao lưu quốc tế, bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia, quyền và lợi ích hợp
pháp của nhà nước, doanh nghiệp, cá nhân. Có thể kể một số công trình quan trọng sau:
- Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về hải quan trong điều kiện hiện nay ở nước
ta, Luận án tiến sĩ Luật học của Vũ Ngọc Anh, năm 1999.
- "Tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động hải quan ở Việt
Nam hiện nay", Luận văn thạc sĩ Luật học của Trần Văn Dũng, năm 2001.
- "Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về kiểm tra và giám sát hải quan ở Việt Nam hiện
nay", Luận văn thạc sĩ Luật học của Hoàng Anh Công, năm 2001.
- "Tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực hải quan ở Việt
Nam hiện nay", Luật văn thạc sĩ Luật học của Bùi Văn Thịnh, năm 2003.
- "Đấu tranh chống buôn lậu của Cục Hải quan Bình Định - thực trạng và giải
pháp", Luận văn thạc sĩ Luật học của Trần Tấn Linh, năm 2004.
- "Vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan và giải pháp xử lý",
Luận văn thạc sĩ Luật học của Lê Nguyễn Nam Ninh, năm 2004.
- Ngoài ra, còn có nhiều đề tài khoa học của ngành hải quan, nhiều bài viết của
các cán bộ chuyên gia trong và ngoài ngành Hải quan liên quan đến đề tài luận văn đã
được đăng trên các tạp chí chuyên ngành.
Các đề tài nêu trên đã đề cập đến những vấn đề chung liên quan đến pháp luật hải
quan, quản lý nhà nước bằng pháp luật về hải quan, một số lĩnh vực công tác cụ thể của
ngành Hải quan, chưa có đề tài nào trực tiếp nghiên cứu những vấn đề mà đề tài luận văn
của tác giả nghiên cứu.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Mục đích: Luận văn có mục đích làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn để đề xuất và
luận chứng các giải pháp hoàn thiện pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với
doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu.
Phù hợp mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:
- Phân tích những cơ sở lý luận liên quan đến việc hoàn thiện pháp luật trong
quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, như
doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, khái niệm, đặc điểm, nội dung, vai trò của
pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập
khẩu, tiêu chí hoàn thiện bộ phận pháp luật này.
- Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối
với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu; yêu cầu khách quan hoàn thiện pháp luật
này.
- Đề xuất và luận chứng các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật trong quản lý
nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu hiện nay.
Về phạm vi nghiên cứu: Pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với
doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu có nội dung phong phú, bao gồm nhiều vấn đề
thuộc nội dung quản lý nhà nước về hải quan. Trong khuôn khổ của luận văn thạc sĩ, tác
giả luận văn chỉ tập trung nghiên cứu các quy phạm trực tiếp điều chỉnh hoạt động kinh
doanh xuất nhập khẩu của doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý nhà nước của cơ quan hải
quan Việt Nam.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh về nhà nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện hệ thống
pháp luật nói chung và pháp luật hải quan nói riêng đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất
nhập khẩu.
Về phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp của triết học
duy vật biện chứng và duy vật lịch sử mác xít, chủ yếu là các phương pháp kết hợp lý
luận với thực tiễn, phân tích và tổng hợp, lịch sử cụ thể.
5. Những đóng góp mới của luận văn
- Luận văn đã tập trung nghiên cứu một cách tương đối toàn diện, có hệ thống về
những vấn đề lý luận của pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh
nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, đặc biệt là về khái niệm, đặc điểm, vai trò và tiêu chí
hoàn thiện pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh
doanh xuất nhập khẩu.
- Về mặt thực tiễn, luận văn đã phân tích yêu cầu khách quan đề xuất và luận
chứng một số giải pháp hoàn thiện pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với
doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính, hiện
đại hóa thủ tục hải quan, hội nhập khu vực và quốc tế trong điều kiện mới.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung
của luận văn gồm 3 chương, 7 tiết.
Chương 1
Cơ sở lý luận về hoàn thiện pháp luật
trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu ở Việt
Nam
1.1. Doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu và pháp luật trong quản lý nhà
nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu
1.1.1. Doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu
Theo Luật Doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung (năm 2003), doanh nghiệp là một tổ
chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh
doanh theo quy định của pháp luật, nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.
Cũng theo Luật này hoạt động kinh doanh được hiểu là "việc thực hiện một, một số hoặc
toàn bộ các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm trên thị
trường, thực hiện các dịch vụ nhằm mục đích sinh lợi" [23]. Điều 4, Điều 14 của Luật
quy định trình tự thành lập doanh nghiệp và đăng ký kinh doanh; các Điều 9, Điều 10 quy
định quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, trong đó tại khoản 5 Điều 9 quy định doanh
nghiệp có quyền kinh doanh xuất khẩu và nhập khẩu. Như vậy, doanh nghiệp kinh doanh
xuất nhập khẩu theo Luật Doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung (năm 2003) là đối tượng áp
dụng của Luật Doanh nghiệp, được tổ chức theo các loại hình kinh doanh mà Luật quy
định (doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty Cổ phần, Công ty
trách nhiệm hữu hạn một thành viên), có các quyền và nghĩa vụ như các doanh nghiệp
khác. Phù hợp với yêu cầu của kinh tế thị trường, Luật Doanh nghiệp đã quy định một
khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp dù thuộc bất kỳ thành phần
nào, dù kinh doanh theo loại hình tổ chức kinh doanh nào, quy mô và ngành nghề kinh
doanh cho dù khác nhau ra sao song cũng đều bình đẳng với nhau trong kinh doanh, đều
có các quyền tự do kinh doanh, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong kinh doanh, có quyền tự
do sở hữu không hạn chế về quy mô và được nhà nước bảo hộ, không quốc hữu hóa [23].
Bên cạnh những đặc điểm phổ biến trên, doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu
có những đặc trưng riêng, thể hiện đậm nét ở hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của
doanh nghiệp. Hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu ở đây được hiểu là việc doanh nghiệp
thực hiện trao đổi hàng hóa dịch vụ với các doanh nghiệp thuộc các quốc gia khác theo các
hợp đồng kinh tế và hiệp định ký kết, phù hợp với tập quán thương mại và pháp luật của
từng quốc gia. Sự trao đổi hàng hóa này là biểu hiện của mối quan hệ kinh tế - xã hội giữa
những người sản xuất hàng hóa riêng biệt ở mỗi nước trên thị trường thương mại thế giới
[24].
Như vậy, hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu có đối tượng là hàng hóa, là hoạt
động buôn bán hàng hóa ở phạm vi quốc tế, cũng không phải là hoạt động riêng lẻ mà là
cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức nhằm mục
đích đẩy mạnh sản xuất hàng hóa, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và nâng cao đời
sống nhân dân. Điều đó có nghĩa hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu mà hiệu quả của
nó không chỉ quyết định sự sống còn của doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng lớn đến sự
phát triển của quốc gia khác và quốc tế. Có thể thấy rõ điều này qua vai trò của nó.
- Về xuất khẩu, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có vai trò:
+ Xuất khẩu mang lại nguồn thu nhập ngoại tệ quan trọng cho các nước nói
chung và nước ta nói riêng, góp phần đáng kể trong việc cải thiện cán cân ngoại thương
và cán cân thanh toán, tăng dự trữ ngoại hối, đẩy mạnh việc nhập khẩu máy móc, thiết bị
công nghệ tiên tiến và nhiên liệu cho phát triển công nghiệp.
+ Xuất khẩu cho phép nước ta phát huy được lợi thế so sánh của mình, sử dụng
có hiệu quả nguồn lao động và tài nguyên thiên nhiên phong phú trong chính sách
"hướng về xuất khẩu" [2].
+ Cùng với sự gia tăng của xuất khẩu, nền kinh tế sẽ phát triển mạnh mẽ trong
lĩnh vực sản xuất chế tạo hàng hóa cho xuất khẩu từ đó thu hút được một lượng lớn người
lao động, đồng thời do yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế về chất lượng, mẫu mã,
chủng loại... của hàng hóa nên tay nghề của người lao động sẽ được nâng cao, tạo ra đội
ngũ lao động lành nghề cho nền kinh tế. Đây là một tiền đề quan trọng giúp cho việc
chuyển về chất từ cơ cấu nông, công nghiệp sang cơ cấu công, nông nghiệp.
+ Tăng cường xuất khẩu sẽ thúc đẩy đổi mới công nghệ, trang bị các loại máy
móc thiết bị hiện đại hơn để có thể cung cấp ngày càng nhiều các loại sản phẩm hàng hóa
dịch vụ có chất lượng ngày càng cao, đáp ứng được nhu cầu khắt khe và điều kiện cạnh
tranh gay gắt của thị trường quốc tế.
+ Xuất khẩu đóng vai trò quyết định trong việc tăng cường sự hợp tác phân công
lao động và chuyên môn hóa quốc tế, đưa nền kinh tế nước ta hòa nhập vào sự phát triển
chung của kinh tế khu vực và thế giới, trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình
phân công lao động quốc tế, từ đó góp phần nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường
quốc tế, phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa của kinh tế thế giới hiện nay.
- Về nhập khẩu, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có vai trò:
+ Nhập khẩu tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại,
thực hiện việc cung cấp 60% đến 90% nguyên nhiên, vật liệu sản xuất trong nước.
+ Nhập khẩu tác động mạnh đến việc đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản
xuất nhờ đó mà công nghệ sản xuất được nâng cao và năng suất lao động tăng nhanh.
Trong giai đoạn hiện nay của nền kinh tế đất nước, để đảm bảo phát triển kinh tế với tốc
độ nhanh thì nhu cầu về nhập khẩu cũng gia tăng, nhất là máy móc thiết bị và công nghệ
mới, nguyên vật liệu mà trong nước chưa thể sản xuất được hoặc không thể đáp ứng được
đầy đủ.
+ Nhập khẩu làm cho thị trường hàng hóa trong nước dồi dào, phong phú hơn,
giải quyết được tình trạng khan hiếm hàng hóa trên thị trường, điều hòa quan hệ cung
cầu, tạo môi trường cạnh tranh kích thích người sản xuất trong nước phải cải tiến, hoàn
thiện chất lượng, mẫu mã, bao bì của sản phẩm đáp ứng được nhu cầu cao của người tiêu
dùng, sau đó là xuất khẩu sản phẩm.
Tóm lại, hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của doanh nghiệp đóng vai trò hết
sức to lớn và cần thiết, làm cho nền kinh tế nước ta gắn liền, hòa nhập với nền kinh tế thế
giới, không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho đất nước, tránh nguy cơ tụt hậu so với các
nước trong khu vực và trên thế giới mà còn tạo ra lợi thế về chính trị, kinh tế, xã hội cho
đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Do vai trò quan trọng trên của hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu nên việc tổ
chức và hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của doanh nghiệp hết sức quan trọng và có
nội dung hết sức phức tạp, không như hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp kinh
doanh trong nước. Đó là hoạt động bao gồm nhiều khâu có quan hệ chặt chẽ với nhau,
quy định lẫn nhau và cùng quy định hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, gồm khâu
nghiên cứu tiếp cận thị trường trong và ngoài nước để lựa chọn được mặt hàng xuất nhập
khẩu, cũng như đối tác kinh doanh, tiến hành giao dịch ký kết hợp đồng và cuối cùng là
hoàn thành các thủ tục thanh toán và thanh lý hợp đồng. Các hoạt động đó có thể khái
quát như sau:
Một là: Nghiên cứu thị trường.
Nguyên tắc hoạt động thương mại là bán những gì mà thị trường cần chứ không
phải bán những gì mà người bán có. Chính vì thế trong hoạt động kinh doanh xuất nhập
khẩu Doanh nghiệp phải tiến hành nghiên cứu thị trường để biết được những thông tin
cần thiết về thị trường như khách hàng, hàng hóa, đối thủ cạnh tranh và các yếu tố trong
mỗi luồng thông tin đó nhằm phục vụ cho việc ra quyết định về hoạt động kinh doanh
xuất nhập khẩu của doanh nghiệp được đúng đắn.
Nghiên cứu thị trường gồm nhiều công việc khác nhau, mỗi công việc có tính
phức tạp riêng, có mục đích và yêu cầu riêng, mức độ đạt được các yêu cầu đó trực tiếp
chi phối hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, trước hết là để lựa chọn ra mặt hàng kinh
doanh thích hợp mang lại hiệu quả lớn nhất, nắm được mặt hàng mà thị trường đang cần;
nắm được tình hình tiêu thụ hiện tại của các mặt hàng; xác định được thời gian và tình
trạng mà sản phẩm đang tồn tại và tình hình sản xuất các mặt hàng, như tình hình cung
cấp mặt hàng mà doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu định xuất khẩu hoặc nhập
khẩu. Muốn vậy doanh nghiệp phải làm rõ được khả năng sản xuất, tập quán sản xuất,
thời vụ sản xuất, tốc độ phát triển sản xuất, mức độ tiến bộ khoa học kỹ thuật của sản
xuất... để có cơ sở đảm bảo cho việc thu mua hàng hóa và có được nguồn hàng ổn định
cho xuất khẩu và nhập khẩu.
Hai là: Nghiên cứu xác định rõ cụ thể thị trường trong và ngoài nước, nhằm trả
lời câu hỏi xuất khẩu cái gì, nhập khẩu mặt hàng nào, nhu cầu của thị trường hàng hóa đó
ra sao, sự biến động của thị trường hàng hóa đó như thế nào, ai là bạn hàng, phương thức
giao dịch như thế nào... Cụ thể là:
+ Nắm được các thông tin về thị trường hàng hóa theo nhóm hàng, để hiểu rõ qui
luật vận động của các mặt hàng; nắm bắt các yếu tố làm nhu cầu thị trường thay đổi có
tính chất chu kỳ, như sự vận động của tình hình kinh tế các nước xuất khẩu mặt hàng đó,
tính thời vụ trong sản xuất lưu thông và phân phối hàng hóa, nghiên cứu những ảnh
hưởng của sự vận động này có ý nghĩa rất quan trọng quyết định việc định thời gian và
đối tác giao dịch; nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng lâu dài đến sự biến đổi dung lượng thị
trường, như những thành tựu của khoa học kỹ thuật, các biện pháp, các chính sách của
Chính phủ hoặc chiến lược phát triển của các tập đoàn lớn cũng có ảnh hưởng lớn đến sự
thay đổi nhu cầu của thị trường, thị hiếu và tập quán tiêu dùng của thị trường cũng là
nhân tố ảnh hưởng quan trọng tới sự biến đổi nhu cầu thị trường... nắm bắt các yếu tố ảnh
hưởng có tính chất tạm thời đến dung lượng của thị trường đó là việc đầu cơ gây đột biến
về cung cầu, sự thay đổi tình hình chính trị xã hội, các biến động của thời tiết, thiên nhiên,
đặc biệt là yếu tố giá cả thị trường.
Ba là: Lựa chọn đối tác kinh doanh xuất nhập khẩu.
Trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu doanh nghiệp kinh doanh luôn có rất
nhiều bạn hàng, tuy nhiên để kinh doanh có hiệu quả đồng thời tránh được các rủi ro
trong kinh doanh, doanh nghiệp phải biết lựa chọn trong số các bạn hàng để chọn ra một
số đối tác tốt nhất cho hoạt động kinh doanh của mình. Đây là một vấn đề rất khó khăn và
tế nhị, các chủ thể kinh doanh có thể lựa chọn đối tác kinh doanh theo nhiều cách khác
nhau trong các trường hợp khác nhau. Song các căn cứ thông thường được dùng để lựa
chọn đó là:
- Quan điểm kinh doanh của đối tác.
- Lĩnh vực kinh doanh của đối tác.
- Khả năng về tài chính (vốn lưu động và tài sản cố định) của đối tác.
- Uy tín cùng các mối quan hệ trong kinh doanh của đối tác.
- Con người (xét về mọi mặt: tư cách đạo đức, tài năng...) đại diện cho đối tác
trong khi kinh doanh và phạm vi trách nhiệm của họ.
Bốn là: Lập phương án kinh doanh.
Sau khi đã có kết quả của công việc nghiên cứu thị trường và phân tích giá cả
cũng như xác định được đối tác làm ăn buôn bán, doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập
khẩu tiến hành lập phương án kinh doanh. Đây là kế hoạch hoạt động cụ thể trong tương
lai của đơn vị kinh doanh nhằm đạt được các mục tiêu đã đặt ra.
Việc xác định phương án kinh doanh phải theo một quy trình chặt chẽ, phức tạp,
gồm đánh giá tổng quát về thị trường và các bạn hàng, lựa chọn mặt hàng xuất nhập khẩu
cụ thể và điều kiện giá cả, phương thức kinh doanh thời gian kinh doanh xuất nhập khẩu,
đề ra các mục tiêu cụ thể cần đạt được trong kinh doanh, xây dựng các biện pháp, phương
thức thực hiện đây chính là công cụ để thực hiện các mục tiêu đặt ra từ trước, sơ bộ đánh
giá hiệu quả kinh tế của quá trình kinh doanh.
Tóm lại, việc lập phương án kinh doanh xuất khẩu khẩu là rất quan trọng và cần
thiết vì một phương án kinh doanh được lập ra một cách khoa học dựa trên cơ sở của sự
phân tích tỉ mỉ đúng đắn và chính xác về thị trường, bạn hàng và về bản thân chủ thể kinh
doanh có ý nghĩa quyết định đến sự thành hay bại của hoạt động kinh doanh nói chung và
của hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu nói riêng.
Năm là: Giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng xuất nhập khẩu.
Đảm bảo cho hợp đồng ký kết có đầy đủ các nội dung và mức độ thống nhất cần
thiết, tránh những sai sót đáng tiếc có thể xảy ra. Sau khi ký kết hợp đồng cần xác định rõ
trách nhiệm nội dung và trình tự công việc phải làm và cố gắng không để xảy ra sai sót vì
những sai sót sẽ gây ra thiệt hại cho các bên. Điều quan trọng trong hợp đồng kinh doanh
xuất nhập khẩu là việc thực hiện hợp đồng luôn có việc chuyên chở hàng qua biên giới
cửa khẩu và do đó doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục hải quan theo quy định của
pháp luật hải quan.
Thủ tục hải quan là công cụ của nhà nước để quản lý hành vi buôn bán theo pháp
luật, để kiểm tra giấy tờ, hàng hóa có sai sót, gian lận, giả mạo hay không để thống kê số
liệu về hàng xuất nhập khẩu. Vì vậy, hàng hóa xuất nhập khẩu khi qua biên giới phải
thông qua sự kiểm tra của cơ quan hải quan.
Doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu hay nhập khẩu hàng hóa phải làm các thủ
tục hải quan sau:
+ Khai báo chi tiết về hàng hóa vào tờ khai hải quan, việc kê khai phải chính xác;
Nộp, xuất trình chứng từ thuộc hồ sơ hải quan;
+ Xuất trình các thủ tục giấy tờ của việc xuất nhập khẩu hàng hóa để hải quan
kiểm tra.
+ Xuất trình hàng hóa: hàng hóa phải được sắp xếp thuận tiện cho việc kiểm tra
hải quan (trừ trường hợp thuộc diện miễn kiểm tra).
+ Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác.
Sau khi kiểm tra giấy tờ và hàng hóa hải quan sẽ ra một trong các quyết định sau:
+ Cho hàng qua cửa khẩu (thông quan).
+ Cho hàng hóa qua biên giới sau khi chủ hàng đã nộp thuế xuất nhập khẩu (nếu
có).
+ Không cho phép xuất khẩu hoặc nhập khẩu khi phát hiện hàng hóa vi phạm
pháp luật hải quan. Chủ hàng hóa xuất nhập khẩu phải có trách nhiệm thực hiện nghiêm
túc các quyết định của cơ quan hải quan, nếu vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp
luật.
Liên quan đến việc thực hiện hợp đồng còn có rất nhiều việc phức tạp, như thuê
tàu, mua bảo hiểm, kiểm tra chất lượng hàng hóa, giao nhận hàng hóa với tàu, với người
nhập khẩu, thanh toán theo các phương thức khác nhau, giải quyết các khiếu nại nếu có.
Trong điều kiện quốc tế hóa, hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của doanh
nghiệp càng trở nên phức tạp, trong đó vấn đề xây dựng chiến lược kinh doanh xuất nhập
khẩu là yếu tố quyết định.
Chiến lược xuất khẩu là định hướng và kế hoạch tổng thể nhằm huy động các
nguồn lực của doanh nghiệp để sản xuất hoặc huy động hàng xuất khẩu, bán và tiêu thụ
hàng hóa tại thị trường nước ngoài nhằm mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra là mở rộng
thị trường, tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng tỷ suất lợi nhuận. Chiến lược xuất khẩu
thường bao gồm các thành phần chủ yếu sau:
+ Hàng hóa, thị trường: Phần này xác định đối tượng khách hàng phải đáp ứng và
những nhiệm vụ đặt ra cho doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định.
+ Định hướng cho doanh nghiệp: Đưa sản phẩm hiện có vào thị trường; đưa sản
phẩm đang ở thị trường này sang thị trường khác; phát triển sản phẩm và cung cấp sản
phẩm mới cho thị trường hiện tại; đa dạng hóa sản phẩm dùng công nghệ mới, sản xuất ra
những hàng hóa mới, dịch vụ hoàn hảo. Lợi thế cạnh tranh: Tương quan cạnh tranh so với
đối thủ cạnh tranh trong ngành, lĩnh vực.
+ Thế năng: Nhằm có thể tạo ra ưu thế trong cạnh tranh hơn hẳn đối thủ, doanh
nghiệp phải tạo ra thế năng được tận hưởng về các yếu tố có liên quan đó là: Lợi thế so
sánh quốc gia, lợi thế so sánh của doanh nghiệp, khả năng chủ yếu của doanh nghiệp để
tạo ra lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu.
Chiến lược kinh doanh xuất khẩu có những đặc trưng sau:
+ Chiến lược xuất khẩu là chiến lược kinh doanh nếu căn cứ vào kim tự tháp
phân cấp chiến lược. Chiến lược xuất khẩu thực chất là chiến lược cấp kinh doanh nhằm
thực hiện việc tiêu thụ hàng hóa ra thị trường nước ngoài. Bao gồm các hoạt động: 1- sản
xuất và huy động hàng hóa ở trong nước. 2- vận chuyển hàng hóa ra thị trường nước ngoài.
3- tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa ở nước khác.
+ Chiến lược xuất khẩu có đặc trưng quốc tế. Thực chất hoạt động xuất khẩu
chính là hình thức đơn giản nhất, thể thức ban đầu của quá trình quốc tế hóa, toàn cầu hóa
các hoạt động kinh doanh. Vì vậy doanh nghiệp có thể đứng ra tiến hành các hoạt động
xuất khẩu nếu xét thấy hiệu quả và đủ các điều kiện cần thiết.
+ Chiến lược xuất khẩu có tính chất kinh tế, yếu tố đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến
hiệu quả của việc xây dựng và thực hiện chiến lược doanh nghiệp, tiếp đến là ảnh hưởng
đến sự thành công của doanh nghiệp mà doanh nghiệp định hướng tới.
Khía cạnh kinh tế của chiến lược là các nhân tố tạo nên khả năng đạt được mục
tiêu kinh tế của doanh nghiệp. Tính tổ chức của chiến lược xuất khẩu thể hiện khả năng
huy động các nguồn lực để thực hiện chiến lược xuất khẩu đã đề ra đó là: Đạt kim ngạch
nào đó trong một khoảng thời gian nhất định, đạt tới vị trí nào đó trên thị trường nước
ngoài, chiếm bao nhiêu thị phần trên thị trường đối tượng. Để có được chiến lược kinh
doanh có hiệu quả các nhà quản lý doanh nghiệp phải tiến hành xây dựng chiến lược một
cách thường xuyên, khoa học. Các bước xây dựng chiến lược xuất khẩu bao gồm: Tùy
từng chiến lược kinh doanh mà nội dung và trình tự của việc xây dựng có những điểm
khác nhau, song nhìn chung các chiến lược kinh doanh xuất khẩu thường bao gồm các
nội dung như: Xác định mục tiêu, định hướng, tìm ra ưu thế, điểm mạnh và điểm yếu của
doanh nghiệp, nghiên cứu môi trường trong nước và nước ngoài, hình thành và lực chọn
chiến lược, phân bổ nguồn lực để phân bổ chiến lược. Việc xây dựng có thể theo những
phương pháp khác nhau xuất phát từ mục tiêu đặt ra cho từng khâu, từng bộ phận rồi từ
đó xây dựng cho từng doanh nghiệp. ở đây những nội dung, mục tiêu của chiến lược kinh
doanh xuất khẩu hình thành rồi triển khai tới các đơn vị, các bộ phận, thậm chí từng con
người cụ thể. Có thể nói rằng đây là phương pháp có hiệu quả cao bảo đảm xây dựng một
chiến lược khả thi nhất đáp ứng mục tiêu đề ra, thích hợp với điều kiện từng đơn vị, bộ
phận đồng thời phát huy tính tích cực, tự giác và chủ động của doanh nghiệp nhằm thực
hiện có hiệu quả mục tiêu đã đề ra.
1.1.2. Pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp
kinh doanh xuất nhập khẩu
1.1.2.1. Khái niệm
Pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh
xuất nhập khẩu là tổng thể các quy phạm pháp luật mà nguồn của chúng ở rất nhiều các
văn bản khác nhau, chủ yếu là các văn bản do Quốc hội, Chính phủ, các Bộ liên quan,
đặc biệt là Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan hướng dẫn ban hành nhằm điều chỉnh, tổ
chức và hoạt động của chủ thể quản lý doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu là các cơ
quan hải quan, điều chỉnh tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập
khẩu, quản lý nhà nước của các cơ quan hải quan đối với hoạt động xuất nhập khẩu của
loại doanh nghiệp này. Có thể kể các nguồn chủ yếu của pháp luật trong quản lý nhà
nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu như sau:
- Luật Doanh nghiệp.
- Luật Thương mại.
- Luật Hải quan.
- Luật Hàng hải.
- Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
- Các Luật thuế, trong đó có Luật Thuế xuất nhập khẩu, Luật Thuế tiêu thụ đặc
biệt.
- Các văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể, hướng dẫn thực hiện các văn
bản luật trên, chủ yếu do Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan ban hành.
- Ngoài ra, các quan hệ kinh doanh xuất nhập khẩu là các quan hệ có yếu tố nước
ngoài, vì thế nguồn quan trọng của pháp luật kinh doanh xuất nhập khẩu là các điều ước
quốc tế song phương và đa phương mà Việt Nam ký kết, tham gia với tư cách là thành
viên; các tập quán, thông lệ thương mại quốc tế.
ở góc độ quản lý, pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh
nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu điều chỉnh các quan hệ là đối tượng điều chỉnh của
Luật Hành chính, tức là những quan hệ trong quản lý hành chính nhà nước về hải quan
nói chung, đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu nói riêng. Nói cách khác,
pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan chính là nguồn của ngành Luật Hành chính
[50].
Như vậy, từ khái niệm trên, pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với
doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu là một bộ phận của pháp luật thực định, với nội
dung phong phú. Trong khuôn khổ có hạn của luận văn thạc sĩ, tác giả chỉ tập trung
nghiên cứu các quy phạm trực tiếp điều chỉnh hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
xuất nhập khẩu trong phạm vi quản lý nhà nước của cơ quan hải quan, do đó chỉ tập trung
nghiên cứu Luật Hải quan và các văn bản liên quan đến Luật này.
1.1.2.2. Đặc điểm của pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với
doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu
Từ khái niệm được trình bày như trên có thể rút ra những đặc điểm của pháp luật
trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu như
sau:
Một là: Pháp luật trong quản lý nhà nước về hải quan đối với doanh nghiệp kinh
doanh xuất nhập khẩu là một bộ phận của Luật Hải quan, Luật này ra đời từ rất sớm,
cùng với sự xuất hiện nền sản xuất hàng hóa và hoạt động giao lưu thương mại quốc tế,
với sự xuất hiện một tầng lớp chỉ làm công việc trao đổi hàng hóa là tầng lớp thương gia.
Sự xuất hiện của tầng lớp thương gia đã làm cho các quan hệ thương mại vượt ra khỏi
phạm vi của các địa bàn gần nhất mà việc thực hiện nó phụ thuộc vào các phương tiện
giao thông hiện có, vào tình trạng an toàn xã hội và các nhu cầu ít hay nhiều, tùy thuộc
vào mức độ phát triển tại các vùng mà các quan hệ đó có thể tới được. Thương mại dần
dần vượt ra khỏi giới hạn một vùng, quốc gia, châu lục, đến nay hoạt động thương mại đã
mang tính toàn cầu.
Trong bối cảnh trên các quốc gia đã đặt ra một loại thuế đặc biệt đánh vào quá
trình trao đổi hàng hóa của các thương nhân, tiền thân của thuế hải quan. Lúc đầu thuế
hải quan phát sinh từ các khoản thu mà các lãnh chúa phong kiến thu của các thương
nhân đi qua lãnh địa của họ, để bằng cách đó thoát khỏi việc bị cướp bóc. Các khoản thu
này về sau cũng được các thành phố áp dụng, khi xuất hiện các nhà nước hiện đại thì thuế
hải quan trở thành phương tiện thuận tiện nhất để tăng thu cho ngân sách nhà nước, bảo
hộ sản xuất trong nước, phát triển và hội nhập thương mại quốc tế, góp phần quan trọng
vào việc củng cố địa vị của giai cấp thống trị nhà nước.
Cùng với sự xuất hiện và phát triển của thương mại quốc tế thì hoạt động hải
quan cũng xuất hiện.
Hoạt động hải quan bắt đầu phát triển ở Hy Lạp cổ đại do đặc điểm của đất nước
này không có nhiều đất đai màu mỡ, hơn nữa lại bị bao bọc bởi biển cả nên đa số dân
chúng sống nhờ vào buôn bán. Từ đầu thế kỷ VI trước công nguyên người A-ten đã nhập
lúa mì từ Ai Cập, Xi Xin và sau đó là vùng Hắc Hải. Ngay từ thời kỳ Hy Lạp cổ đại đã áp
dụng chính sách ưu đãi thuế quan đối với các thuộc địa của mình ở ven bờ biển Hắc Hải.
Tại đây suốt một thời gian dài không đánh thuế xuất nhập khẩu đối với hàng hóa xuất đi
hoặc nhập về từ Hy Lạp.
ở nhiều nước khác, như ở Ai Cập cổ đại (thế kỷ IV trước công nguyên) chính quyền
đã quy định nghiêm ngặt việc chở lương thực đến Alecxandria và xuất đi các sản phẩm
của các thợ thủ công Ai Cập. Việc thu thuế hải quan được tiến hành tại các trạm Hải quan
ở Alecxandria, Peluxi... thậm chí có cả một trạm Hải quan nội địa, tại Hermopol.
Đến thời kỳ các quốc gia Châu Âu và Châu á thực hiện quá trình chuyển từ chế
độ chiếm hữu nô lệ sang chế độ phong kiến thì đồng thời cũng diễn ra quá trình phát triển
chính sách thuế quan hết sức phức tạp và mâu thuẫn. Mặc dù vẫn là một phương tiện
quan trọng để tăng thu cho ngân sách, song thuế hải quan đã trở thành một công cụ cơ
bản để điều chỉnh thương mại và khuyến khích sản xuất hàng hóa phát triển nhằm trao
đổi, mua bán giao lưu giữa các vùng, miền, lãnh thổ, quốc gia. Luật Hải quan thời kỳ này
phản ảnh xu hướng chính quyền thành phố trung cổ ngày càng tìm cách dùng biện pháp
thuế quan để ngăn chặn sự tràn ngập của hàng hóa nước ngoài. Quy chế thành phố Parma
năm 1211 quy định tất cả đồ len dạ, vải vóc chở vào thành phố sẽ bị tịch thu.
Các quan hệ kinh tế giữa các thành phố, các quốc gia bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ
XII và XIII. Trong chính sách thuế quan cũng có xu hướng tạo ra một hệ thống thuế quan
chung trên biên giới phía ngoài của quốc gia. Tuy nhiên quá trình thống nhất hóa luật lệ
hải quan ở các quốc gia diễn ra trong một thời gian khá dài. Trong thời kỳ này các quốc
gia can thiệp rất tích cực vào ngoại thương, đặt ra các luật lệ thúc đẩy việc tích lũy tiền tệ
cho ngân khố. Hàng hóa chỉ được đi qua một điểm nhất định. Theo Quy chế Henrie IV
thế kỷ XV ở nước Anh thì các nhân viên Hải quan phải theo dõi nghiêm ngặt để không
cho người nước ngoài mang tiền ra khỏi lãnh thổ.
Cuối thế kỷ XVII xuất hiện chủ nghĩa bảo hộ, nhiều đạo luật được thông qua để hạn
chế việc nhập khẩu hàng hóa của các nước khác và khuyến khích xuất hàng hóa nội địa.
Năm 1650 nước Anh ban hành luật cấm người nước ngoài buôn bán tại các thuộc địa của
nước Anh nếu không được Chính phủ Anh cho phép. Nhìn chung, để bảo vệ lợi ích của
mình mỗi cộng đồng, quốc gia đã tự quy định trong Luật Hải quan những biện pháp có
ích nhất cho mình trong việc kiểm soát trao đổi hàng hóa để bảo vệ sản xuất, đồng thời
thu được lợi nhiều nhất trong quan hệ với các cộng đồng khác. Đó cũng chính là bản chất
của hoạt động hải quan. Có thể khẳng định không có trao đổi hàng hóa giữa các cộng
đồng dân cư, ngày nay là giữa các quốc gia thì cũng không có hoạt động hải quan. Qua
việc xem xét quá trình hình thành phát triển của hoạt động hải quan trên thế giới, có thể
thấy chính sách hải quan của các nhà nước, khu vực lãnh thổ được đặt ra rất sớm nhằm
phục vụ các yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia, cộng đồng và cùng với nó đã xuất hiện hiện
tượng vi phạm các chính sách hải quan nên quy định việc xử phạt chúng đã được đặt ra từ rất
sớm [22].
Luật Hải quan ở mỗi quốc gia, ngoài những quy định có tính phổ biến chung đều
có những đặc thù do tính chất khác nhau của chế độ chính trị, sự chi phối của lợi ích dân
tộc, lợi ích quốc gia, đồng thời chịu ảnh hưởng một phần của yếu tố truyền thống lịch sử
pháp quyền, tập quán và bản sắc văn hóa dân tộc, thể hiện tập trung ở sự khác biệt trong
các quy định về địa vị pháp lý, thẩm quyền của Hải quan. Chẳng hạn:
- Luật Hải quan Cộng hòa Pháp
Bộ Luật Hải quan Cộng hòa Pháp quy định địa vị pháp lý, thẩm quyền của tổ
chức Hải quan. Theo Bộ luật này, Hải quan Pháp là Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu
trực thuộc Bộ Tài chính thành viên của Chính phủ Pháp. Hải quan Pháp được nhân làm
ba cấp: Hải quan Trung ương, Hải quan các khu vực và các đội Hải quan. Cũng như
nhiều quốc gia khác trừ Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu trực thuộc Bộ Tài chính, hai
cấp Hải quan còn lại là cấp trực thuộc Hải quan Trung ương và là các đơn vị hành chính
độc lập không nằm trong bộ máy của chính quyền Nhà nước các cấp ở địa phương [38].
Tương tự như nhiều nước trên thế giới có nền kinh tế thị trường phát triển sớm
và tương đối hoàn thiện, để đảm bảo việc kiểm soát các hoạt động kinh tế đối ngoại trên
đường biên giới quốc gia, Hải quan Pháp được trao thẩm quyền khá rộng, trong đó, ngoài
quyền hạn để thực thi 04 nhiệm vụ cơ bản như nhiều Hải quan của các nước trên thế giới,
đặc biệt đề cao thẩm quyền của cơ quan hải quan trong việc kiểm soát, giám sát, khám
xét, chống buôn lậu hàng hóa, nhất là việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội
phạm hải quan trước tòa án mà không nhất thiết phải qua cơ quan trung gian (cơ quan
Công tố, Viện kiểm soát). Đặc điểm quan trọng khác về thẩm quyền của Hải quan Pháp
là thẩm quyền quản lý nhà nước về hải quan được thực thi trên toàn lãnh thổ quốc gia,
điều đó có nghĩa là thẩm quyền Hải quan Pháp thực thi quản lý Nhà nước về Hải quan
không chỉ các khu vực biên giới, toàn bộ lãnh thổ nội địa nước Pháp. Theo Bộ luật này
"Lãnh thổ hải quan bao gồm lãnh thổ và lãnh hải của nước Pháp lục địa của đảo Corse,
của những hòn đảo của Pháp gần bờ biển và những tỉnh hải ngoại Guadeloupe, Guyanne,
Marinique và Re’union" (Điều 1); "Hoạt động của Hải quan bao trùm toàn bộ lãnh thổ
Hải quan trong những điều kiện quy định trong Bộ luật này" (Điều 34); "Nhân viên Hải
quan được sự ủy nhiệm của Tổng Giám đốc Hải quan và Thuế gián thu để làm việc này
có thể khám xét mọi nơi, ngay cả tư nhân mà các hàng hóa và tài liệu... và có thể tịch thu
chúng...", "được phép thực hiện tại bất cứ ở đâu những cuộc khám nhà theo những điều
kiện quy định tại Điều 64 của Bộ luật này", "Những nhân viên này có thể yêu cầu tất cả
các công sở cho biết những thông tin cần để cho họ hoàn thành nhiệm vụ và không ai
được đưa bí mật nghề nghiệp ra để từ chối họ" (Điều 454 và 455). Từ đây có thể thấy
rằng, tính tập trung thống nhất trong hoạt động của Hải quan Pháp rất được chú trọng,
đảm bảo thực thi thẩm quyền quản lý nhà nước về hải quan không bị chia cắt, thông suốt
từ biên giới đến nội địa và ngược lại từ nội địa đến biên giới quốc gia [22].
- Luật Hải quan ở Hoa Kỳ
Hải quan Hoa Kỳ được thành lập từ năm 1789 là một tổ chức Liên bang thuộc
phân ban ngân sách của Chính phủ trong vai trò đảm bảo nguồn thu quan trọng cho ngân
sách Liên bang, tuy nhiên địa vị pháp lý, thẩm quyền của Hải quan Hoa Kỳ được ghi
nhận và khẳng định rõ hơn vào năm 1913, khi Chính phủ Mỹ triển khai thi hành Luật
thuế thu nhập. Ngày nay địa vị pháp lý, thẩm quyền của Hải quan Mỹ được xác định tại
Sắc lệnh về các thỏa thuận mua bán ngoại thương năm 1979; Sắc luật thuế quan và mua
bán ngoại thương quốc tế Omibus năm 1984. Ngoài các văn bản pháp lý quan trọng kể
trên, các quyết định năm 1992 thực thi Bộ Luật ngân sách quốc gia (phần 482), quyết
định 1993, các nguyên tắc bổ sung việc xác định giá hải quan năm 1994, khẳng định một
bước nữa địa vị pháp lý, thẩm quyền của Hải quan Mỹ. Đặc điểm nổi bật về quá trình
phát triển thẩm quyền của Hải quan Mỹ không xuất phát từ hệ quả của quá trình thể chế
luật pháp mà chính là từ vị trí, vai trò quyết định của nó trong hoạt động thương mại quốc
tế. Cũng từ đó xảy ra sự kiện ngày 11/9/2001 ở Mỹ mà năm 2002 Chính phủ Mỹ đã thành
lập Bộ An ninh nội địa trong bộ phận cấu thành có Cục Hải quan Mỹ để thực hiện phối
hợp với các cơ quan khác ngăn chặn xâm nhập của hoạt động khủng bố từ bên ngoài vào
nước Mỹ. Đặc điểm về địa vị, thẩm quyền của Hải quan Mỹ, ngoài thẩm quyền như
nhiều tổ chức Hải quan của các quốc gia khác, còn đóng vai trò là một cơ quan tham gia
chống khủng bố, điều này cho thấy chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Hải quan nhằm
đảm bảo an ninh quốc gia được Nhà nước Mỹ rất coi trọng, đề cao [22].