Giải pháp tín dụng ngân hàng nhằm phát triển dnv&n tại vp bank”

  • 85 trang
  • file .doc
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNV&N) là một loại hình doanh nghiệp không
những thích hợp đối với nền kinh tế của những nước công nghiệp phát triển mà
còn đặc biệt thích hợp với nền kinh tế của những nước đang phát triển. Ở nước
ta trước đây, việc phát triển các DNV&N cũng đã được quan tâm, song chỉ từ
khi có đường lối đổi mới kinh tế do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng thì các
doanh nghịêp này mới thực sự phát triển nhanh cả về số và chất lượng.
Trong điều kiện của những bước đi ban đầu thực hiện công nghiệp hoá hiện
đại hoá đất nước, có thể khẳng định việc đẩy mạnh phát triển DNV&N là bước
đi hợp quy luật đối với nước ta. DNV&N là công cụ góp phần khai thác toàn
diện mọi nguồn lực kinh tế đặc biệt là những nguồn tiềm tàng sẵn có ở mỗi
người, mỗi miền đất nước. Các DNV&N ngày càng khẳng định vai trò to lớn
của mình trong việc giải quyết các mối quan hệ mà quốc gia nào cũng phải quan
tâm chú ý đến đó là: Tăng trưởng kinh tế - giải quyết việc làm - hạn chế lạm
pháp.
Nhưng để thúc đẩy phát triển DNV&N ở nước ta đòi hỏi phải giải quyết
hàng loạt các khó khăn mà các doanh nghiệp này đang gặp phải liên quan đến
nhiều vấn đề. Trong đó khó khăn lớn nhất, cơ bản nhất, phổ biến nhất, làm tiền
đề cho các khó khăn nhất đó là thiếu vốn sản xuất và đổi mới công nghệ. Vậy
doanh nghiệp này phải tìm vốn ở đâu trong điều kiện thị trường vốn ở Việt Nam
chưa phát triển và bản thân các doanh nghiệp này khó đáp ứng đủ điều kiện
tham gia, chúng ta cũng chưa có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp này một
các hợp lý. Vì vậy phải giải quyết khó khăn về vốn cho các DNV&N đã và đang
là một vấn đề cấp bách mà Đảng, Nhà nước, bản thân các doanh nghiệp, các tổ
chức tín dụng cũng phải quan tâm giải quyết.
2
Thực tế hiện nay cho thấy nguồn vốn tín dụng ngân hàng đầu tư cho phát
triển DNV&N còn rất hạn chế vì các DNV&N khó đáp ứng đầy đủ điều kiện
vay vốn ngân hàng và khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng thì các doanh nghiệp lại
sử dụng vốn chưa hợp lý và hiệu quả. Vì thế việc tìm ra giải pháp tín dụng nhằm
phát triển DNV&N đang là một vấn đề bức xúc hiện nay của các NHTM. Xuất
phát từ quan điểm đó và thực trạng hoạt động của các DNV&N hiện nay, sau
một thời gian thực tập tại VP Bank (Ngân hàng thương mại cổ phần các doanh
nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam ) em đã chọn đề tài : “Giải pháp tín dụng
ngân hàng nhằm phát triển DNV&N tại VP Bank”
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Xem xét một cách tổng quát và có hệ thống thực trạng hoạt động sản xuất kinh
doanh của các DNV&N và việc đầu tư tín dụng của VP Bank cho các doanh nghiệp
này. Đồng thời đề tài cũng đưa ra một số giải pháp tín dụng nhằm góp phần phát
triển DNV&N trên phạm vi hoạt động của VP Bank.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài chọn hoạt động tín dụng cho các DNV&N tại VP Bank trong những
năm gần đây làm đối tượng nghiên cứu
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên
cứu khoa học để phân tích lý luận giải thực tiễn : Phương pháp duy vật biện
chứng, phương pháp duy vật lịch sử, phương pháp phân tích hoạt động kinh tế,
phương pháp tổng hợp thống kê…
5. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn gồm ba chương:
Chương I : Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với sự phát triển
của DNV&N trong nền kinh tế thị trường
Chương II : Thực trạng hoạt động tín dụng ngân hàng đối với DNV&N
tại VP Bank
Chương III : Giải pháp và kiến nghị về hoạt động tín
dụng nhằm phát triển DNV&N tại VP Bank
3
CHƯƠNG 1
VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI VIỆC
PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG
NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1.1. Khái niệm và đặc trưng của Tín dụng ngân hàng trong nền
kinh tế thị trường
1.1.1.1 Khái niệm Tín dụng ngân hàng
Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa một bên là ngân hàng với một
bên là các tổ chức kinh tế, cá nhân, hộ gia đình trong xã hội trong đó ngân hàng
giữ vai trò vừa là người đi vay, vừa là người cho vay.
1.1.1.2 Đặc trưng của tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế thị trường
- Tín dụng là quan hệ vay mượn dựa trên cơ sở lòng tin.
- Tín dụng là quan hệ vay mượn có thời hạn.
- Tín dụng là quan hệ vay mượn có hoàn trả.
1.1.2 Phân loại tín dụng ngân hàng
1.1.3. Các hình thức tín dụng ngân hàng
Theo điều 49 Luật các tổ chức tín dụng thì các tổ chức tín dụng được cấp
tín dụng cho tổ chức cá nhân dưới các hình thức cho vay, chiết khấu thương
phiếu và giấy tờ có giá khác, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác
theo quy định của ngân hàng nhà nước.
Trong nền kinh tế thị trường, hiện nay các ngân hàng thương mại đang cung
cấp cho doanh nghiệp những hình thức tín dụng sau:
4
 Tín dụng ngắn hạn gồm: Chiết khấu thương phiếu, cho vay thấu chi, cho
vay từng lần
 Tín dụng trung và dài hạn gồm : Cho vay theo dự án, cho vay hợp vốn
 Các hình thức tài trợ tín dụng chuyên biệt gồm: Cho thuê tài chính, bảo
lãnh ngân hàng
1.2- VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN
CỦA DNV&N
1.2.1- Những vấn đề chung về DNV&N trong nền kinh tế thị
trường
1.2.1.1- Khái niệm và đặc điểm DNV&N
1.2.1.1.1- Khái niệm
- Khái niệm doanh nghiệp:
- Phân loại doanh nghiệp:
Khái niệm chung DNV&N
DNV&N là những cơ sở sản xuất kinh doanh có tư cách pháp nhân kinh
doanh vì mục đích lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp trong những giới hạn
nhất định tính theo các tiêu thức vốn, lao động, doanh thu, giá trị gia tăng thu
được trong từng thời kì theo quy định của từng quốc gia.
Khái niệm DNV&N ở Việt Nam như sau: Là những cơ sở sản
xuất kinh doanh có tư cách pháp nhân, không phân biệt thành phần kinh tế, có
quy mô về vốn hoặc lao động thoả mãn các quy định của Chính phủ đối với từng
ngành nghề tương ứng với từng thời phát triển của nền kinh tế.
1.2.1.1.2. Đặc điểm của DNV&N
- DNV&N tồn tại và phát triển ở mọi thành phần kinh tế.
- DNV&N có tính năng động và linh hoạt cao
- DNV&N có bộ máy tổ chức sản xuất và quản lý gọn nhẹ, có hiệu quả.
- Vốn đầu tư ban đầu thấp, khả năng thu hồi vốn nhanh
- Cạnh tranh giữa những DNV&N là cạnh tranh hoàn hảo
5
- Bên cạnh những đặc điểm thể hiện ưu điểm của DNV&N thì còn có một
số điểm còn hạn chế.
 Vị thế trên thị trường thấp, tiềm lực tài chính nhỏ nên khả năng cạnh
tranh thấp.
 Ít có khả năng huy động vốn để đầu tư đổi mới công nghệ giá trị cao.
 Ít có điều kiện để đào tạo nhân công, đầu tư cho nghiên cứu, thiết kế
cải tiến công nghệ, đổi mới sản phẩm.
 Trong nhiều trường hợp thường bị động vì phụ thuộc vào hướng phát
triển của các doanh nghiệp lớn và tồn tại như một bộ phận của doanh nghiệplớn.
1.2.1.2. Vị trí và vai trò của DNV&N trong nền kinh tế thị trường
- Về số lượng các DNV&N chiếm ưu thế tuyệt đối.
- DNV&N có mặt trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực và tồn tại như một bộ
phận không thể thiếu được của nền kinh tế mỗi nước.
- Sự phát triển của DNV&N góp phần quan trọng trong việc giải quyết
những mục tiêu kinh tế - xã hội
1.2.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển DNV&N
- Trình độ phát triển kinh tế - xã hội
- Chính sách và cơ chế quản lý
- Đội ngũ các nhà sáng lập và quản lý doanh nghiệp
- Sự phát triển và khả năng ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ
- Tình hình thị trường
1.2.2. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với việc phát triển
DNV&N
- Tín dụng ngân hàng góp phần nâmg cao hiệu quả sủ dụng vốn, tránh
tình trạng sử dụng vốn sai mục đích.
- Tín dụng ngân hàng góp phần bảo đảm cho hoạt động của doanh nghiệp
được liên tục thuận lợi.
- Tín dụng ngân hàng góp phần nâng cao khẳ năng cạnh tranh của
DNV&N.
6
- Tín dụng ngân hàng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro.
- Tín dụng ngân hàng góp phần hình thành cơ cấu vốn tối ưu cho DNV&N.
1.3 - KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRONG VIỆC HỖ TRỢ VỐN TÍN
DỤNG CHO DNV&N
1.3.1. Kinh nghiệm một số nước
1.3.1.1- Kinh nghiệm của Đài Loan
Nền công nghiệp Đài Loan được đặc trưng chủ yếu bởi các DNV&N. Ở
Đài Loan, loại DNV&N phải có từ 5 - 10 công nhân, vốn trung bình là 1,6 triệu
USD là rất phổ biến. Chúng chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp, tạo ra
khoảng 40% sản lượng công nghiệp, hơn 50% giá trị xuất khẩu và chiếm hơn
70% chỗ làm việc. Để đạt được thành tựu to lớn này, Đài Loan đã dành những
nỗ lực trong việc xây dựng và thực thi các chính sách hỗ trợ các DNV&N như
chính sách hỗ trợ công nghệ, chính sách về nghiên cứu và phát triển, chính sách
quản lí, đào tạo...và chính sách hỗ trợ tài chính tín dụng.
Chính sách hỗ trợ tài chính tín dụng cho DNV&N được cụ thể:
- Khuyến khích các ngân hàng cho DNV&N vay vốn như điều chỉnh mức
lãi suất thấp hơn lãi suất thường của ngân hàng, thành lập quĩ bảo lãnh tín dụng,
qui định tỉ lệ cung cấp tài chính cho DNV&N phải tăng lên hàng năm...Ngân
hàng trung ương Đài Loan yêu cầu các NHTM thành lập riêng phòng tín dụng
cho DNV&N, tạo điều kiện để cho DNV&N tiếp cận được với ngân hàng.
NHTW cũng sử dụng các chuyên gia tư vấn cho DNV&N về cách củng cố cơ sở
tài chính, tăng khả năng nhận tài trợ của mình.
- Thành lập Quĩ phát triển cho DNV&N: các quĩ được thành lập như Quĩ
phát triển, Quĩ Sino-US, Quĩ phát triển DNV&N để cung cấp vốn cho DNV&N
qua hệ thống ngân hàng, nhằm tài trợ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh các
DNV&N.
- Thành lập Quĩ bảo lãnh tín dụng
Từ việc nhận thức được sự khó khăn của DNV&N trong việc thế chấp tài
sản vay vốn NH, năm 1974 Đài Loan đã thành lập Quĩ bảo lãnh tín dụng.
7
Nguyên tắc hoạt động của quĩ này là cùng chia sẻ rủi ro với các tổ chức tín
dụng. Từ đó tạo lòng tin đối với TCTD khi cấp tín dụng cho DNV&N. Kể từ khi
thành lập đến nay quĩ đã bảo lãnh cho 1,5 triệu trường hợp với tổng số tiền
tương đối lớn.
Nói chung, với sự quan tâm của Chính phủ bằng các chính sách
khuyến khích hữu hiệu, các DNV&N ở Đài Loan phát triển mạnh mẽ, ổn định
làm cho Đài Loan trở thành quốc gia của các DNV&N về mặt kinh tế.
1.3.1.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản
Từ sau chiến tranh thế giới thứ II, Nhật Bản đặc biệt quan tâm đến phát
triển các DNV&N vì đây là khu vực đem lại hiệu quả kinh tế cao và giải quyết
được nạn thất nghiệp. Chương trình "hiện đại hoá" các DNV&N trở thành một
nhiệm vụ và Nhật Bản đã có hàng loạt các chính sách về nhiều mặt được ban
hành. Chi phí cho chương trình "hiện đại hoá" các DNV&N chủ yếu tập trung
trên 4 lĩnh vực:
. Xúc tiến hiện đại hoá DNV&N
. Hiện đại hoá các thể chế quản lý DNV&N
. Các hoạt động tư vấn cho DNV&N
. Các giải pháp tài chính cho DNV&N
Trong đó dành một sự chú ý đặc biệt đối với việc hỗ trợ tài chính nhằm
giúp các DNV&N tháo gỡ những khó khăn, cản trở việc tăng vốn trong quá trình
sản xuất kinh doanh như khả năng tiếp cận tín dụng thấp, thiếu sự bảo đảm về
vốn vay...
Các biện pháp hỗ trợ này đã được thực hiện thông qua hệ thống hỗ trợ tín
dụng và các tổ chức tài chính tín dụng công cộng phục vụ DNV&N. Hệ thống
hỗ trợ tín dụng giúp các DNV&N tiếp cận được với nguồn vốn tín dụng, tạo
điều kiện cho họ vay vốn của các tổ chức tín dụng tư nhân thông qua sự bảo
lãnh của hiệp hội bảo lãnh tín dụng trên cơ sở hợp đồng bảo lãnh.
Ngoài ra còn có ba tổ chức tài chính công cộng là Công ty Tài chính
DNV&N, Công ty tài chính nhân dân và ngân hàng Shoko Chukin do Chính phủ
8
đầu tư thành lập toàn bộ hoặc một phần nhằm tài trợ vốn cho các DNV&N đổi
mới máy móc thiết bị và hỗ trợ vốn lưu động dài hạn để mở rộng sản xuất kinh
doanh.
1.3.1.3- Kinh nghiệm của Đức
Đức là một quốc gia có số lượng DNV&N tương đối lớn. Nó đóng một
vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo ra gần 50% GDP, chiếm hơn 1/2 doanh
thu chịu thuế của các doanh nghiệp, cung cấp các loại hàng hoá và dịch vụ đáp
ứng nhu cầu đa dạng của nguời tiêu dùng trong và ngoài nước. Để đạt được
những thành tựu đó, Chính phủ Đức đã áp dụng hàng loạt các chính sách và
chương trình thúc đẩy DNV&N trong việc huy động vốn.
Công cụ chính để thực hiện các chính sách và chương trình này là thông
qua các khoản tín dụng ưư đãi, có sự bảo lãnh của Nhà nước. Các khoản tín
dụng này được phân bố ưu tiên đặc biệt cho các dự án đầu tư thành lập doanh
nghiệp, đổi mới công nghệ, đầu tư vào những khu vực kém phát triển của đất
nước.
Do phần lớn các DNV&N không đủ tài sản thế chấp để có thể nhận được
khoản tín dụng lớn bên cạnh các khoản tín dụng ưu đãi nên còn phát triển khá
phổ biến tổ chức bảo lãnh tín dụng. Những tổ chức này được thành lập và bắt
đầu hoạt động từ những năm 50 với sự hợp tác chặt chẽ cuả các phòng Thương
mại, Hiệp hội doanh nghiệp, Hiệp hội Ngân hàng và Chính quyền liên bang.
Nguyên tắc hoạt động cơ bản là vì khách hàng. DNV&N nhận được khoản vay
từ ngân hàng với sự bảo lãnh của một số tổ chức bảo lãnh tín dụng. Khi doanh
nghiệp làm ăn thua lỗ tổ chức này có trách nhiệm trả khoản vay đó cho ngân
hàng. Ngoài ra, các khoản vay này còn có thể được Chinh phủ bảo lãnh.
Với các cơ chế và chính sách hỗ trợ như vậy các DNV&N ở Đức đã khắc
phục được rất nhiều khó khăn trong quá trình huy động vốn, từ đó đóng góp to
lớn trong việc phát triển DNV&N ở Đức.
9
1.3.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt nam
Từ việc phân tích các biện pháp hỗ trợ vốn tín dụng đối với các
DNV&N của một số nước trên thế giới, trong đó có Nhật bản một nước láng
giềng của ta đã có những chính sách khuyến khích phát triển DNV&N rất hiệu
quả. Thực tế đã chứng minh sự thành công của các chính sách hỗ trợ này. Vì
vậy, đây có thể là những bài học kinh nghiệm mà Việt Nam có thể tham khảo và
vận dụng.
Tuy nhiên, quy mô của nền kinh tế cũng như của các DNV&N ở Việt
Nam còn nhỏ bé hơn nhiều so với các nước trên. Hơn nữa, Việt Nam lấy kinh tế
Nhà nước làm vai trò chủ đạo, các DNNN còn được hưởng đặc quyền so với các
doanh ngiệp ngoài quốc doanh mà chủ yếu là DNV&N. Do đó, khi thực hiện
những chính sách hỗ trợ nói chung cũng như chính sách hỗ trợ vốn tín dụng noi
riêng đối với những DNV&N, chúng ta cần phải thực hiện sao cho vừa có hiệu
quả, vừa tạo ra sự bình đẳng giữa các loại hinh doanh nghiệp. Chúng ta có thể
tổng kết trên các nội dung sau:
Thứ nhất: Chính phủ có vai trò quan trọng trong việc xây dựng một môi
trường pháp lí ổn định, có những chính sách hỗ trợ cụ thể đối với sự phát triển
của DNV&N. Vì vậy Chính phủ cần sớm xúc tiến thành lập cục phát triển
DNV&N để tạo điều kiện đưa ra các chương trình trợ giúp, điều phối, hướng
dẫn tình hình phát triển DNV&N.
Thứ hai: Về mặt pháp lý, cần đảm bảo thật sự bình đẳng trong quan hệ
tín dụng ngân hàng giữa DNV&N ngoài quốc doanh với doanh nghiệp quốc
doanh. NHNN cần khuyến khích các ngân hàng có ưu đãi nhất định cho
DNV&N vay vốn, hoặc ít nhất cũng có sự bình đẳng về mặt thủ tục, thời hạn
vay, lượng vốn vay...các NHTM nên thành lập những kênh tài chính riêng cho
các DNV&N nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp này tiếp cận
với các hoạt động tín dụng của ngân hàng.
Thứ ba: Cần nhanh chóng triển khai mô hình Quĩ bảo lãnh tín dụng cho
các DNV&N. Quĩ này là người trung gian đắc lực giữa ngân hàng và DNV&N
10
trong việc thẩm định dự án của doanh nghiệp để kiến nghị cho ngân hàng cho
vay. Quĩ đứng ra bảo lãnh cho các khoản vay còn thiếu thế chấp và trả nợ thay
cho doanh nghiệp nếu doanh nghiệp chưa có khả năng trả nợ. Nguồn vốn của
các quĩ có thể do ngân sách cấp hoặc kết hợp với sự đóng góp của các ngân
hàng, các tổ chức tài chính và cá nhân khác.
Thứ tư: NHTM nên mở rộng hình thức tín dụng thuê mua. Đây là biện
pháp tài trợ vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp đặc biệt là đối với các
DNV&N ở trong tình trạng thiếu vốn rất hiệu quả. Với hình thức tín dụng này
NHTM giảm bớt được rủi ro vì tránh được tình trạng đóng băng vốn. Tuy nhiên
cần phải hoàn thiện hệ thống văn bản phát huy qui định chặt chẽ quyền và nghĩa
vụ giữa hai bên: ngân hàng và DNV&N.
Thứ năm: Thành lập Quỹ hỗ trợ đầu tư cho các DNV&N nhằm giúp các
doanh nghiệp này vay vốn trung và dài hạn bằng chính nguồn vốn của Nhà nước
hoặc kết hợp với các tổ chức, cá nhân khác. Để thực hiện có hiệu quả cần có cơ
chế điều hành quĩ thật rõ ràng, minh bạch, xác định đúng đối tượng hỗ trợ và
đưa ra những điều kiện cụ thể, thống nhất kèm theo. Ngoài ra, Chính phủ cần có
các biện pháp nhằm tạo điều kiện về mặt tài chính cho các DNV&N như trợ cấp
vốn không hoàn lại cho các dự án ở vùng sâu, vùng xa, các lĩnh vực độc hại...
Thông qua việc phân tích lý giải những cơ sở lý luận về DNV&N và tín
dụng ngân hàng trong nền kinh tế thị trường cũng như thực tế chứng minh
những vai trò quan trọng của DNV&N trong nền kinh tế thị trường ta thấy cần
thiết phát triển DNV&N để phát triển nền kinh tế xã hội. Từ những khó khoăn
cũng như những điều kiện kinh tế - xã hội cho sự phát triển DNV&N ta thấy tầm
quan trọng của nguồn vốn cho sự hình thành phát triển bất cứ một tổ chức kinh
tế xã hội nào nói chung cũng như DNV&N nói riêng. Để tạo nguồn vốn cho
doanh nghiệp có rất nhiều nguồn vốn như vốn tự có, vốn liên doanh liên kết, vốn
do Nhà nước cấp, vốn cổ phần, vốn vay từ những nguồn không chính thức…
trong đó có vốn vay từ các tài chính tín dụng. Vốn tín dụng ngân hàng có vai trò
11
vô cùng quan trọng đối với sự hình thành và phát triển DNV&N ở một số nước
trên thế giới ta rút ra bài hoc kinh nghiệm cho Việt Nam.
Xuất phát từ những lý luận đó ta soi rọi vào thực tế đầu tư tín dụng cho
DNV&N ở nước ta, để thấy được những gì còn tồn tại, tìm ra những nguyên
nhân tồn tại để tìm ra nguyên nhân của tồn tại để từ đó tìm biện pháp khắc phục.
Vì đối tượng nghiên cứ của đề tài là hoạt động tín dụng cho DNV&N ở VP
Bank ta có thể cùng nhau phân tích thực trạng của hoạt động này của VP Bank
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DNV&N
TẠI VP BANK
2.1 THỰC TRẠNG DNV&N Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Như đã nêu ra ở chương I theo công và số 681/CP - KTN ngày 20/ 6/
1998.Chính phủ đã tạm thời quy định thống nhất việc xác định DNV&N ở Việt
Nam trong giai đoạn hiện nay là những doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 5 tỷ
đồng và có số lao động bình quân dưới 200 người. Trong quá trình thực hiện,
các bộ ngành, địa phương có thể căn cứ vào tình hình kinh tế xã hội cụ thể mà
áp dụng đồng thời cả hai tiêu chí vốn và lao động, hoặc một trong hai tiêu chí
này. Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính đến cuối năm 1999, tình hình
DNV&N theo tiêu chí trên là (xem bảng 3)
Bảng 3: TÌNH HÌNH DNV&N VIỆT NAM
Doanh nghiệp(số lượng) Tỷ lệ
DN quốc (So với số
Loại tiêu chí Tổng số
DNNN doanh nghiệp
doanh hiện có)
Vốn dưới 5 tỷ
đồng 3670 40100 43770 91%
Lao động dưới
200 người 5420 41590 46830 97%
12
Nguồn: Báo cáo của bộ Kế hoạch và Đầu tư
- Xét về hình thức sở hữu:
Do đường lối phát triển kinh tế nhiều thành phần của Đảng và Nhà nước
nên các DNV&N cùng đa hình thức sở hữu đó là sở hữu Nhà nước , sở hữu tập
thể, sở hữu tư nhân,…tập chung chủ yếu là doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
Nếu xết theo tiêu chí về vốn thì DNNN chiếm 64,42% và theo tiêu chí về lao
động thì chiếm 91,7% tổng số doanh nghiệp hiện có ( 5718 DN ). Tỷ lệ tương
ứng với DNV&N ngoài quốc doanh (doanh nghiệp tư nhân, các loại công ty cổ
phần, hợp tác xã) là 95,4% và 98% tổng số doanh nghiệp ngoài quốc doanh hiện
có (42.415 DN)
- Về lĩnh vực hoạt động: Hầu hết các DNV&N hoạt động trong ngành
công nghiệp (công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến thực phẩm ) thương mại
dịch vụ đòi hỏi ít vốn, quay vòng vốn nhanh. Đến năm 1998, số lượng DNV&N
trong công nghiệp đạt 5620 DN chiếm 28% trong tổng số các DNV&N ngoài
quốc doanh. Các doanh nghiệp này thường tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía
Nam chiếm đến 81% tổng số các DNV&N, các tỉnh phía Bắc chỉ chiếm có
12,6% tổng số các DNV&N đang hoạt động ở các vùng ven đô thị và nông thôn.
- Vốn tài chính:
Trong quá trình phát triển DNV&N đang trong giai đoạn khởi đầu, tích luỹ
vốn còn hạn chế và gặp khó khăn rất lớn. Sự thiếu vốn diễn ra trên bình diện
rộng. Bởi vì quy mô vốn tự có của chúng đều rất nhỏ, hạn hẹp, không đủ sức tài
trợ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh có chất lượng và hiệu quả, đặc biệt là
đối với các doanh nghiệp muốn mở rộng, phát triển quy mô và đổi mới nâng cao
thiết bị công nghệ sản phẩm. Mặt khác thị trường vốn dài hạn, thị trường chứng
khoán chưa phát triển, điều kiện tham gia khó khăn. Đồng thời khả năng và điều
kiện vốn tín dụng còn hạn chế. Đây là khó khăn lớn nhất mà các DNV&N Việt
Nam đang gặp phải cần tháo gỡ.
- Về thiết bị công nghệ và thị trường:
13
Trình độ công nghệ, trang thiết bị, máy móc của DNV&N Việt Nam phần
lớn sử dụng công nghệ lạc hậu, máy móc cũ kỹ ( có doanh nghiệp sản xuấtt công
nghiệp vẫn phải sử dụng các thiết bị được sản xuất từ những năm 1960). Đã hạn
chế rất lớn khả năng cạnh tranh của các DNV&N. Điều nay có nhiều nguyên
nhân, song chủ yếu là nguyên nhân khách quan. Phần lớn các DNV&N được
thành lập trong những năm gần đây, tuy mới thành lập nhưng do thiếu vốn, thiếu
kỹ năng quản lý cần thiết nên các nhà đầu tư chưa thể mua sắm được trang thiết
bị máy móc hiện đại để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm sản xuất ra. Phần
lớn máy móc thiết bị cũ, được mua lại từ các doanh nghiệp Nhà nước bị giải thể,
thanh lý để đáp ứng nhu cầu trước mắt mà chưa có chiến lược đầu tư trung và
dài hạn. Gần đây đã có chuyển biến nhiều doanh nghiệp đã đổi mới thiết bị công
nghệ. Mặc dù vậy, công nghệ thiết bị ở nhiều doanh nghiệp liên doanh có vốn
nước ngoài cũng không sử dụng thiết bị hoàn toàn mới. Chính vì vậy mà sản
phẩm làm ra chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.. Gần đây, có một số
mặt hàng như may mặc, đồ uống, thuỷ hải sản đã có chỗ đứng trên thị trường
quốc tế nhưng số lượng còn rất nhỏ.
- Lao động của các DNV&N
Khu vực DNV&N vốn được xem như một khu vực thu hút nhiều lao động,
góp phần quan trọng trong giải quyết việc làm, nhất là nước đông dân sống chủ
yếu bằng nghề nông, dư thừa lao động và có thu nhập thấp như ở nước ta. Theo
thống kê thì DNV&N thu hút khoảng 90% lực lượng lao động trong nước. Tuy
nhiên về tri thức, trình độ tay nghề của lực lượng lao động còn hạn chế .
Đội ngũ lao động hiện nay có trong các DNV&N, phần đông có trình độ
văn hoá cấp II (40-45%) , số có trình độ văn hoá phổ thông trung học cũng
chiếm một tỷ trọng khá (20-30%) và số có trình độ tiểu học và chưa biết chữ còn
chiếm tỷ trọng khá lớn (25-30%). Song, về trình độ tay nghề, kỹ thuật của người
lao động trong các DNV&N hiện nay rất thấp đặc biệt ở khu vực nông thôn. Số
lao động có tính chất phổ thông, có trình độ tay nghề giản đơn, chưa được đào
14
tạo, bình quân chiếm khoảng (60-70%). Ở một số vùng nông thôn, số được đào
tạo nghề chính quy chỉ chiếm khoảng 10%.
- Đội ngũ quản lý:
Nói đến đội ngũ quản lý của DNV&N là nói đến những kiến thức và năng
lực quản lý kinh doanh của các chủ doanh nghiệp. Thực tế đội ngũ các chủ
doanh nghiệp ở nước ta hiện nay cho thấy, họ có nhiều bất cập với đòi hỏi của
kinh doanh trong thương trường hiện đại. Đại đa số các chủ doanh nghiệp chỉ có
trình độ kiến thức văn hoá phổ thông cấp II (45-50%), một số không nhiều có
trình độ văn hoá phổ thông trung học, cao đẳng và đại học
( 30-35%). Còn một bộ phận đáng kể có trình độ văn hoá cấp tiểu học (10-15%),
thậm chí cá biệt có người chưa đọc thông viết thạo. Chỉ có rất ít chủ doanh
nghiệp (2-3%) của các DNV&N được đào tạo kiến thức quản lý chính quy, một
số ít (20-30%) được tập huấn, đào tạo ngắn hạn (dưới 6 tháng), còn đại bộ phận
chỉ quản lý doanh nghiệp mình bằng kinh nghiệm.
- Về nhà xưởng, mặt bằng sản xuất- kinh doanh và các kết cấu hạ tầng
khác
Điều kiện mặt bằng cho sản xuất-kinh doanh của các DNV&N nhìn chung
hiện đang rất chật hẹp và gặp nhiều khó khăn trong việc tạo lập và mở rộng mặt
bằng, do cơ chế chính sách chưa thích hợp và khả năng tài chính hạn chế của các
doanh nghiệp. Đa số các doanh nghiệp phải thuê mượn lại mặt bằng của các
DNNN, hoặc phải dùng nhà ở làm nơi sản xuất, kinh doanh, giao dịch, giới
thiệu, bán hàng. Hệ thống điện nước cung cấp cho các DNV&N nhiều nơi không
đảm bảo. Hệ thống xử lý nước thải và rác thải của các DNV&N hầu như không
có, gây tác hại rất lớn tới môi trường sống.
- Về khả năng tiếp cận thông tin và hệ thống thông tin:
Khả năng tiếp cận thông tin của các DNV&N ở nước ta hiện rất hạn chế và
gặp nhiều khó khăn do hệ thống thông tin chưa đáp ứng được những yêu cầu của
sản xuất-kinh doanh, chưa nhanh nhạy, kịp thời, chính xác và đầy đủ. Mặt khác,
các DNV&N không có bộ phận chuyên trách về thu thập và xử lý thông tin do
15
nguồn tài chính hạn hẹp, trình độ thu thập, xử lý thông tin của các chủ doanh
nghiệp còn rất hạn chế.
2.2. KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA VP BANK
2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển
Ngân hàng Thương mại Cổ phần các Doanh nghiệp ngoài quốc doanh Việt
Nam, tên quốc tế là Vietnam Joint-stock Commercial Bank for Private
Enterprises viết tắt là VP BANK là một ngân hàng Thương mại Cổ phần được
Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép hoạt động số 0042/NH-GP có hiệu lực từ
ngày 12 tháng 08 năm 1993 trong thời hạn 99 năm. Ngày 04 tháng 09 năm 1993
ngân hàng chính thức đi vào hoạt động.
Những năm từ 1994 đến 1996 là giai đoạn phát triển năng động của VP
Bank. Trong giai đoạn này VP Bank đã đạt được những kết quả khả quan. Tỷ
suất lợi nhuận trên vốn cổ phần đạt 36% năm trong năm 1995 và 1996; chất
lượng tín dụng đảm bảo và các hoạt động dịch vụ phát triển nhanh chóng. Tuy
nhiên, VP Bank đã gặp phải một số khó khăn nhất định, một phần do hậu quả
của cuộc khủng hoảng kinh tế châu Á, tình hình cạnh tranh với các ngân hàng
trên cùng một địa bàn ngày càng gay gắt, một phần do những sai lầm chủ quan
từ phía Ngân hàng. Vì thế thời gian tiếp theo từ 1997 đến 2001 là giai đoạn củng
cố và tạo tiền đề phát triển cho giai đoạn mới. Trong giai đoạn này VP Bank đã
nhận được sự hỗ trợ giúp đỡ nhiệt tình của các cơ quan thuộc Chính phủ và
Ngân hàng Nhà nước trong việc khắc phục những khó khăn trong hoạt động
kinh doanh, vì thế tình hình VP Bank đã có nhiều biến chuyển thuận lợi và tạo
đà phát triển bền vững.
Năm 2000 đánh dấu một bước chuyển biến quan trọng trong quá trình phát
triển của VP Bank. Đó là việc Hội đồng quản trị quyết định lựa chọn mục tiêu
chiến lược của VP Bank trong vòng mười năm tới là xây dựng VP Bank trở
thành Ngân hàng bán lẻ hàng đầu Việt Nam và trong khu vực.
16
Năm 2002, với định hướng đúng đắn của Ban Tổng giám đốc với tinh thần
năng động sáng tạo của cán bộ công nhân viên, kết hợp với các chính sách mở
rộng đầu tư tín dụng và hàng loạt các biện tích cực, hiệu quả để tháo gỡ khó
khăn, VP Bank đã thực sự chuyển mình, khẳng định sự năng động và nhạy bén
trong kinh doanh. Kết quả là đã từ lãi âm trở thành lãi dương và uy tín ngân
hàng đang dần được khôi phục.
Hiện nay, hệ thống VP Bank gồm Hội Sở Chính Hà Nội, ba chi nhánh :
thành phố HCM,Hải Phòng,Đà Nẵng; hai phòng giao dịch ở Ha Nội . Hội sở
chính tại Hà Nội gồm có các phòng: Phòng tiếp thị và Quan hệ khách hàng;
Phòng tín dụng tiêu dùng và kinh doanh, Phòng đánh giá tài sản; Phòng pháp
chế Thu hồi nợ; Phòng TTQT và kiều hối; phòng ngân quĩ kho quĩ ; phòng kế
toán; Văn phòng VP Bank; Phòng tổng hợp và Quản lý công nghệ; Phòng Giao
dịch; Trung tâm tin học; Trung tâm Đào tạo.
2.2.2. Phạm vi và nội dung hoạt động của VP Bank
VP Bank là ngân hàng thương mại cổ phần, hoạt động kinh doanh tiền tệ,
tín dụng và dịch vụ ngân hàng vì mục tiêu lợi nhuận. Khách hàng quan trọng
nhất của VP Bank là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ kinh doanh cá thể và
phục vụ nhu cầu sinh hoạt tiêu dùng của dân cư. Phạm vi hoạt động là địa bàn
có trụ sở hoặc chi nhánh hoạt động. Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí
Minh là những thành phố lớn của Việt Nam, có dân cư đông đúc, kinh tế - xã hội
của vùng phát triển, tập trung đầy đủ các ngành nghề đặc biệt phát triển về du
lịch, thương mại, dịch vụ...
Nội dung hoạt động chủ yếu của Ngân hàng là:
- Nhận tiền gửi có kì hạn và không kì hạn bằng VND và ngoại tệ của đơn
vị, tổ chức kinh tế và cá nhân trong và ngoài nước.
- Cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn bằng tiền VND và ngoại tệ đối
với khách hàng thuộc mọi thành phần kinh tế và các tầng lớp dân cư.
- Thực hiện nghiệp vụ thuê mua, hùn vốn liên doanh và mua cổ phần theo
pháp luật hiện hành.
- Tiếp nhận vốn ủy thác đầu tư và phát triển của các tổ chức trong nước.
17
- Vay vốn của Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng khác.
- Chiết khấu thương phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá trị.
- Thực hiện Dịch vụ thanh toán giữa các khách hàng.
- Thực hiện kinh doanh ngoại tệ, thanh toán quốc tế, huy động các nguồn
Sơ đồ cơ cấu tổ chức của VP Bank
vốn từ nước ngoài và làm các dịch vụ thanh toán quốc tế khác.
Với phạm vi và nội dung hoạt động như trên VP Bank có vai trò to lớn
Đại hôi cổ
trong việc thu hút những khoản tiền nhàn rỗi trong dân cư để Ban
đáp Kiểm
ứng một khối
đông
soát
lượng lớn nhu cầu vốn tín dụng của nền kinh tế góp phần thúc đẩy nền kinh tế
Hộicông
phát triển, tăng thu ngân sách Nhà nước. Góp phần to lớn vào Tín công
đồng cuộc
Hội đồng Quản dụng
nghiệp hóa, hiện đạitrị
hóa đất nước nói chung và công cuộc hiện đại hóa công
nghệ Ngân hàng nói riêng. Các Ban Tín
dụng
2.2.3. Cơ cấu tổ chức của VP Bank
Hiện nay, bộ máy nhân sự của VP Bank gồm 258 ngườiP.KTKT trongnộiđóbộ 75% là
Ban Điều
các nhân viên có trình độ đại học và trên đại học và được phân bổ các phòng ban
hành Phòng phục vụ
được thể hiện trên sơ đồ sau: khách hàng
KD
Phòng thẩm
định tài sản
bảo đảm
Phòng thu hồi
nợ
Hội sở Hà Nội
Phòng TTQT&
Kiều hối
Phòng Ngân quỹ
Chi nhánh Phòng kế toán
HCM
Vă phòng
VPBank
Chi nhánh Hải Phòng tổng hợp
và Q/Lý CN
Phòng
Phòng Giao
dịch-Kho quỹ
Trung tâm Tin
Chi nhánh Đà học
Nẵng
Trung tâm Đào
tạo
Các phòng Giao Trung tâm dịch vụ
dịch kiều hối phát
chuyển tiền nhanh
18
2.2.4. Tình hình hoạt động kinh doanh của VP Bank
Trong những năm qua, nền kinh tế nước ta phải đối mặt với rất nhiều khó
khăn thử thách. Đó là do ảnh hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính
khu vực; sự suy giảm tốc độ tăng trưởng và phát triển nền kinh tế Mỹ và Thế
giới sau vụ khủng bố Mỹ ngày11/9 và cuộc chiến chống IRAQ của Mỹ thời gian
qua. Xu hướng hội nhập kinh tế khu vực và thế giới đang đến gần đã đồng thời
Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ bắt đầu có hiệu lực đã tạo ra những cơ hội và
thách thức đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Mặt khác trong nước còn có
những biến động không tích cực như thiên tai, lũ lụt, hỏa hoạn tác động trực tiếp
đến sản xuất nông nghiệp và đời sống nhân dân. Đặc biệt đầu năm 2003 hiện
tượng Viêm đường hô hấp cấp hay còn gọi là SARS đã ảnh hưởng không nhỏ
đến nền kinh tế Việt Nam. Đứng trước những khó khăn, Đảng và Chính phủ đã
có những quyết định đúng đắn, do đó nền kinh tế nước ta đã có nhiều chuyển
biến tích cực, năm 2002, tốc độ tăng trưởng GDP tăng 7% so với 2001. Kim
ngạch năm 2002, xuất khẩu 11 tháng đạt 14,96 tỉ USD bằng 99% cả năm 2001,
nhập khẩu đạt 17,2 triệu USD tăng 18,6% so cùng kỳ. Giá trị sản xuất nông
nghiệp 11 tháng tăng 14,4% nông nghiệp được mùa toàn diện và khởi sắc với
tổng sản lượng lương thực ước đạt 35,9 triệu tấn, tăng 1,58 triệu tấn so năm
2001 và là năm có sản lượng lương thực đạt mức cao nhất từ trước đến nay. Thu
NSNN vượt dự toán.
Về phía ngành Ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục đổi mới mạnh mẽ
việc điều hành chính sách tiền tệ, cơ cấu lại hệ thống các Ngân hàng thương mại
theo chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Đối với VP Bank ngoài những khó khăn từ
những sai lầm chủ quan từ phía Ngân hàng trong những năm trước làm tỉ lệ nợ
quá hạn chiếm tới 41,8% vào năm 2000.
Với sự nỗ lực phấn đấu không ngừng của HĐQT, Ban kiểm soát, Ban cố
vấn, Ban điều hành và toàn thể nhân viên VP Bank đã đang từng bước khắc
phục những khó khăn, khôi phục lòng tin nơi khách hàng, nâng cao uy tín trên
thị trường. Với một hướng đi đúng đắn, liên tục trong những năm gần đây VP
19
Bank đã từ chỗ lợi nhuận âm, đến bằng không và bắt đầu có con số lợi nhuận
dương, tuy nhiên đó là một con số rất khiêm tốn. Kết quả hoạt động kinh doanh
của VP Bank trong các năm qua như sau:
Bảng 4: KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA VP BANK
Đơn vị: Triệu đồng
Chỉ tiêu 2000 2001 2002
Tổng thu 79.465 85.899 93.789
Tổng chi 70.978 83.895 74.243
Lãi 8.486 1.914 19.556
Nguồn: Báo cáo kết quả kinh doanh
Để đạt được kết quả trên là sự cố gắng nỗ lực của toàn thể cán bộ nhân viên
VP Bank trên tất cả các hoạt động nghiệp vụ. Ta có thể xem xét tình hình hoạt
động qua các nghiệp vụ sau:
2.2.4.1. Tình hình huy động vốn
Với đặc điểm của Ngân hàng là đi vay để cho vay nên huy động vốn là một
trong những nghiệp vụ chủ yếu, quan trọng của Ngân hàng, nó là tiền đề, là cơ
sở quyết định hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Khi nguồn vốn huy
động có cơ cấu hợp lý, chi phí huy động vốn thấp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả
hoạt động của ngân hàng. Từ đó Ngân hàng đã chủ động, tích cực khai thác các
nguồn vốn bằng nhiều biện pháp, hình thức thích hợp nên mặc dù quy mô nguồn
vốn còn nhỏ nhưng đã có sự tăng trưởng ổn định.
Theo số liệu bảng 5 ta thấy: nguồn vốn huy động năm 2000 là 818.553
triệu đồng, năm 2001 là 899.347 triệu đồng tăng 80.794 triệu đồng (9,9%) so với
năm 2000. Trong năm 2002 tổng nguồn vốn huy động là 1.076.238 triệu đồng,
tăng so với năm 2001 là 19,7%. Điều này cho thấy trong những năm qua VP
Bank ngày càng chú trọng đến công tác huy động vốn, uy tín của VP Bank ngày
càng nâng lên trên thị trường từ chỗ mất lòng tin nơi khách hàng nay đã dần có
quan hệ lại với VP Bank. Trong đó cơ cấu vốn của ngân hàng chủ yếu là các
20
khách hàng dân cư, tiền gửi của doanh nghiệp chiếm tỉ trọng rất nhỏ, và biến
động không liên tục. Đó là do công tác quản lý tiền gửi dân cư được VP Bank
thực hiện thường xuyên, nghiêm túc thông qua công tác kiểm tra với nhiều hình
thức. Qua đó, kịp thời chỉ đạo các quỹ tiết kiệm thực hiện đúng quy trình, chế độ
nghiệp vụ, khắc phục những sai sót, đảm bảo an toàn tuyệt đối nguồn tiền gửi
dân cư nâng cao uy tín của ngân hàng với khách hàng.
Mặt khác, trong tổng nguồn vốn huy động của ngân hàng, lượng tiền gửi
không kì hạn chiếm tỉ trọng rất nhỏ mà chủ yếu là lượng tiền gửi có kì hạn. Điều
này là hoàn toàn hợp lý vì đối tượng khách hàng là dân cư thì chủ yếu là tiền gửi
tiết kiệm có kì hạn. Như vậy ta cũng thấy được tính ổn định và chủ động của
nguồn tiền gửi ngân hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh
ngân hàng, tuy nhiên Ngân hàng lại không có lợi thế về chi phí huy động vốn.
Ngân hàng cần cân đối nguồn vốn, tăng tiền gửi không kỳ hạn để khai thác mọi
lợi thế.
Thấy được những bất hợp lý trong cơ cấu nguồn vốn VP Bank đã có những
cố gắng rất lớn trong công tác huy động vốn bằng cách đưa ra chính sách lãi suất
linh hoạt cho tiền gửi không kì hạn VP Bank đã áp dụng lãi suất bậc thang theo
số dư tiền gửi không kì hạn bằng VND.Theo đánh giá thì VP Banklà một trong
các ngân hàng có lãi suất tiền gửi cao. Bên cạnh đó ngân hàng thường xuyên coi
trọng chất lượng dịch vụ, kết hợp tốt chính sách khách hàng như thực hiện ưu
đãi lãi suất tiền gửi, thực hiện nghiệp vụ nhanh chóng bằng máy móc thiết bị
mới, hiện đại. Với trụ sở khang trang thuận tiện cho khách hàng giao dịch, thái
độ phục vụ của nhân viên tận tình, hòa nhã, lịch sự và có những biện pháp quảng
cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng và một số biện pháp khác. Do vậy,
nguồn vốn huy động của VP Bank không những tăng đều mà còn nhanh, đảm
bảo được cân đối cung cầu, tạo thế chủ động cho hoạt động kinh doanh tín dụng
của VP Bank.