Giải pháp phát triển tài khoản tiền gửi cá nhân nhằm tăng cường huy động vốn tại chi nhánh nhno và ptnt láng thượng

  • 74 trang
  • file .docx
Chuyên đề tốt nghiệp
LỜI MỞ ĐẦU
Trong xã hội hiện đại ngày nay, một trong những vấn đề mà các ngân
hàng quan tâm là làm thế nào để mọi người dân biết đến ngân hàng và sử dụng
các dịch vụ do ngân hàng cung cấp để phục vụ chính cuộc sống của họ và cũng
để góp phần phát triển làm thay đổi bộ mặt kinh tế của đất nước.
Một trong những biện pháp tiếp cận khu vực dân cư và kết nối họ với
ngân hàng là phát triển tài khoản cá nhân để tạo ra những dịch vụ đơn giản, tiện
lợi cho họ, đó cũng nhằm mục đích khác tiềm năng khách hàng đông đảo từ mọi
tầng lớp dân cư. Việc phát triển tài khoản tiền gửi cá nhân cho khu vực dân cư là
biện pháp tích cực tạo ra lợi ích cho các bên, thúc đẩy ngân hàng phát triển các
dịch vụ mới đáp ứng nhu cầu của mọi tầng lớp nhân dân đồng thời giúp cho
ngân hàng kinh doanh hiệu quả hơn.
Tuy nhiên tình hình mở và sử dụng tài khoản tiền gửi cá nhân hiện nay ở
nước ta còn nhiều hạn chế và tỷ lệ còn thấp. Điều đó chứng tỏ chúng ta chưa
huy động hết tiềm lực về vốn trong dân cư. Do đó việc phát triển các tài khoản
tiền gửi cá nhân nhằm thu hút ngồn vốn nhàn rỗi trong xã hội, tạo cho người dân
có thói quen sử dụng tiền và thanh toán qua ngân hàng là nhiệm vụ có tầm quan
trọng cần phải thực hiện rộng rãi nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế.
Đặc biệt trong xu thế nền kinh tế toàn cầu hoá hiện nay, hệ thống ngân hàng
đang từng bước đổi mới và hiện đại hoá trong quản lý và hoạt động nghiệp vụ để
thực hiện mục tiêu kinh tế – xã hội của Đảng và Nhà nước, bắt kịp với kinh tế
trong khu vực và trên thế giới.
Để giúp cho ngân hàng thực hiện tốt mục tiêu trên thì việc đưa ra các biện
pháp mở rộng và phát triển tài khoản tiền gửi cá nhân nhằm tăng cường huy
động vốn cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng đang là vấn đề cấp thiết
trong điều kiện cơ chế thị trường hiện nay. Vì vậy trong quá trình thực tập, được
khảo sát thực tế tại chi nhánh NHNo&PTNT Láng Thượng em đã mạnh dạn
chọn đề tài :
Chuyên đề tốt nghiệp
“ Giải pháp phát triển tài khoản tiền gửi cá nhân nhằm tăng cường huy
động vốn tại chi nhánh NHNo&PTNT Láng Thượng"
Ngoài phần mở đầu và kết luận chuyên đề được kết cấu gồm ba chương:
Chương I: Tổng quan về NHTM và các nghiệp vụ huy động vốn thông
qua tài khoản tiền gửi cá nhân.
Chương II: Thực trạng mở và sử dụng tài khoản tiền gửi cá nhân tại chi
nhánh NHNo&PTNT Láng Thượng.
Chương III: Giải pháp phát triển tài khoản tiền gửi cá nhân nhằm tăng
cường huy động vốn tại chi nhánh NHNo&PTNT Láng Thượng.
Do điều kiện và khả năng có hạn nên bài viết của em không tránh khỏi
những thiếu sót. Vì vậy em rất mong được sự chỉ bảo, góp ý của các thầy cô
giáo, ban lãnh đạo và các anh chị trong chi nhánh NHNo&PTNT Láng Thượng
để chuyên đề tốt nghiệp của em được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn !
Sinh viên thực hiện
LÊ THANH HÀ
Chuyên đề tốt nghiệp
Chương I
TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ NGHIỆP VỤ HUY
ĐỘNG VỐN THÔNG QUA TÀI KHOẢN TIỀN GỬI CÁ NHÂN.
1.1 NHTM và hoạt động kinh doanh của NHTM trong nền kinh
tế thị trường.
1.1.1. Khái niệm NHTM.
Như chúng ta đã biết, ngân hàng xuất hiện rất sớm trong lịch sử nhân loại.
Ban đầu chỉ là việc đổi tiền của các thương nhân cho các nhà buôn, dần dần có
uy tín các thương nhân này giữ hộ tiền, thanh toán nội bộ và do tích luỹ được
nhiều tiền nên họ kiêm luôn cả cho vay. Cuối thế kỷ XVIII ở các nước Tây Âu
các ngân hàng dần dần được thành lập mới hoặc chuyển từ các ngân hàng cho
vay nặng lãi. Với sự phát triển kinh tế hàng hoá đã thúc đẩy sự hình thành ngân
hàng phát hành tiền thống nhất các tổ chức chuyên kinh doanh tiền tệ. NHTM
còn được gọi là ngân hàng ký thác là hình thái ngân hàng ra đời sớm nhất, một
sản phẩm tất yếu của nền kinh tế hàng hoá và tồn tại tất yếu trong đời sống kinh
tế-xã hội. Có rất nhiều cách định nghĩa về NHTM:
Theo Luật ngân hàng Pháp năm 1941 định nghĩa: “ Được coi là ngân hàng
là những xí nghiệp hay cơ sở nào hành nghề thường xuyên nhận của công chúng
dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ
vào các nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính” . Hay như Luật
ngân hàng của Ấn Độ năm 1950 đã nêu: “Ngân hàng là cơ sở nhận các khoản
tiền ký thác để cho vay hay tài trợ, đầu tư”….Còn theo Luật các tổ chức tín dụng
ở Việt Nam thì “NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu
là thường xuyên nhận tiền gửi với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó
cho vay thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. Mặc dù
có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng các NHTM đều có chung mục đích hoạt
động nhằm thu lợi nhuận thông qua các khoản vốn ngắn hạn.
Chuyên đề tốt nghiệp
Qua quá trình phát triển lâu dài cùng với thời gian, hoạt động của các
NHTM ngày càng hoàn thiện, phong phú và đa dạng hơn. Là tổ chức trung gian
tài chính, NHTM vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò là người cho
vay trong quan hệ tín dụng với các chủ thể của nền kinh tế. Trong nền kinh tế thị
trường việc thừa vốn ở nơi này và thiếu vốn ở nơi khác thường xuyên xảy ra và
với tư cách là trung gian tài chính, NHTM thu hút mọi khoản vốn nhàn rỗi trong
xã hội để cung cấp vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu vốn, làm cho luồng tiền luôn ở
trạng thái vận động mang lại lợi nhuận đồng thời góp phần điều hoà vốn trong
nền kinh tế. Qua đó cũng thể hiện bản chất của NHTM chính là một tổ chức
chuyên kinh doanh tiền tệ.
1.1.2 Vai trò của NHTM.
Có thể khẳng định ngân hàng là mạch máu quan trọng của của nền kinh
tế, không thể có một nền kinh tế mạnh mà hệ thống ngân hàng lại yếu kém.
Ngược lại một nền kinh tế trì trệ và chậm phát triển thì khó có thể tồn tại một hệ
thống ngân hàng vững mạnh. Vai trò của ngân hàng được thể hiện cụ thể như
sau:
Thứ nhất NHTM là trung gian tài chính cung cấp vốn cho nền kinh tế.
NHTM là chủ thể chính đáp ứng nhu cầu về vốn cho sản xuất kinh doanh.
Xuất phát là một trung gian tài chính, NHTM đứng ra huy động các nguồn vốn
nhàn rỗi và tạm thời ở mọi tổ chức, cá nhân, mọi thành phần kinh tế trong xã hội
và thông qua nghiệp vụ tín dụng, NHTM cung cấp vốn cho mọi hoạt động kinh
tế, đáp ứng mọi nhu cầu về vốn kịp thời cho quá trình tái sản xuất. Như vậy với
khả năng cung ứng vốn NHTM đã trở thành một trong những điểm khởi đầu cho
sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.
Thứ hai: NHTM là cầu nối giữa doanh nghiệp với thị trường.
Hoạt động trong nền kinh tế thị trường đồng nghĩa với việc các doanh
nghiệp sẽ phải đối mặt với một môi trường năng động và cạnh tranh rất gay gắt.
Để có thể tồn tại và phát triển thì doanh nghiệp phải không ngừng đổi mới trang
thiết bị, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật…tuy nhiên không phải doanh
Chuyên đề tốt nghiệp
nghiệp nào cũng có vốn để thực hiện được các yêu cầu trên…Lúc này nguồn
vốn tín dụng của NHTM sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết những khó khăn đó.
Thứ ba: NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách
tiền tệ của Quốc gia.
Phần lớn các công cụ thực hiện chính sách tiền tệ của NHTW chỉ được thực
thi có hiệu quả khi có sự hợp tác tích cực của các NHTM, từ việc chấp hành qui
chế dự trữ bắt buộc, qui chế thanh toán không dùng tiền mặt, đến việc nâng cao
hiệu quả đầu tư. NHTM góp phần ổn định giá cả khi có hiện tượng lạm phát xảy ra.
Để kiềm chế lạm phát ngân hàng sẽ ngừng phát hành tiền vào lưu thông và tăng lãi
suất tiền gửi đặc biệt là tiền gửi tiết kiệm. Biện pháp này đã thu hút được một lượng
tiền mặt khá lớn từ lưu thông vào ngân hàng.
Thứ tư : NHTM là cầu nối tài chính quốc gia với nền tài chính quốc tế
Trong xu thế khu vực hoá, toàn cầu hoá như hiện nay thì vai trò của ngân
hàng ngày càng quan trọng hơn. Áp lực cạnh tranh buộc các quốc gia khi mở
cửa phải có tiềm lực lớn về mọi mặt, đặc biệt là tiềm lực về tài chính. Thông qua
các loại hình dịch vụ như thanh toán quốc tế, nghiệp vụ hối đoái, cho vay uỷ
thác đầu tư … đã giúp cho luồng vốn vào, ra một cách hợp lý, đưa nền tài chính
nước nhà bắt kịp với nền tài chính quốc tế. Đây là một trong những điều kiện
tiên quyết cho tiến trình hội nhập kinh tế ở mỗi quốc gia trên thế giới.
1.1.3 Các chức năng cơ bản của NHTM
NHTM là một loại hình NH trung gian mà hoạt động chủ yếu là nhận tiền
gửi ngắn hạn và cho vay ngắn hạn trong nền kinh tế nhằm mục đích thu lợi
nhuận. Tuy nhiên hiện nay khái niệm về NHTM đang thay đổi vì sự pha trộn
của các hoạt động truyền thống của NHTM với các loại hình trung gian tài
chính khác. Hệ thống các NHTM hiện đại đã không chỉ kinh doanh các khoản
vốn ngắn hạn mà còn kinh doanh các khoản vốn trung và dài hạn khác. Việc
phân biệt NHTM với các ngân hàng và tổ chức tài chính khác hiện nay chủ yếu
dựa trên tài sản Có. NTHM có tỷ lệ vốn cho vay vào mục đích thương mại và
Chuyên đề tốt nghiệp
công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản có của nó. Và bản chất của
NHTM được bộc lộ ra thông qua các chức năng cơ bản của nó. Trong điều kiện của
hệ thống ngân hàng phát triển các NHTM thực hiện 3 chức năng sau:
1.1.3.1 Chức năng làm thủ quỹ của xã hội và làm trung gian thanh toán
Cùng với quá trình phát triển của nền kinh tế, quy mô thanh toán qua ngân
hàng ngày càng được mở rộng, vai trò trung gian thanh toán ngày càng được
khẳng định bởi ngân hàng luôn áp dụng những thành tựu của khoa học công
nghệ mới vào hoạt động thanh toán và thật khó tưởng tượng được một nền kinh
tế phát triển mà lại không có ngân hàng tham gia với tư cách là trung gian thanh
toán.
NHTM làm trung gian thanh toán khi thực hiện chi trả theo yêu cầu của
khách hàng trích tiền từ tài khoản để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ hoặc
nhập vào tài khoản của khách hàng và các khoản thu khác…ở đây ngân hàng
đóng vai trò là người “thủ quỹ” của xã hội vì ngân hàng giữ tài khoản và thực
hiện thu - chi hộ khách hàng.
Đây cũng là một chức năng quan trọng của NHTM không những thể hiện
khá rõ bản chất của NHTM mà còn cho thấy tính chất “đặc biệt” trong hoạt động
kinh doanh của NHTM. Khi trong nền kinh tế chưa có hoạt dộng của ngân hàng
hoặc mới có những hoạt động sơ khai nhận bảo quản tiền đúc thì những khoản
nhận thanh toán giữa những người sản xuất kinh doanh và các đối tượng khác
đều được thực hiện một cách trực tiếp người trả tiền và người thụ hưởng tự kiểm
soát các giao dịch thanh toán đồng thời sử dụng tiền mặt để chi trả trực tiếp.
Phương thức thanh toán này có nhược điểm là tốn chi phí vận chuyển, chi phí
kho quỹ, bảo quản, tốn nhiều công sức và thời gian đồng thời gây sự lãng phí do
vốn bị tồn đọng trước khi thanh toán.
NHTM thực hiện tốt chức năng này có ý nghĩa to lớn đối với nền kinh tế.
Phương thức thanh toán qua ngân hàng tiết kiệm được chi phí, thời gian và đảm
Chuyên đề tốt nghiệp
bảo an toàn. Qua đó thúc đẩy lưu thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển
vốn góp phần tăng trưởng kinh tế.
Chuyên đề tốt nghiệp
1.1.3.2 Chức năng làm trung gian tín dụng:
Trung gian tín dụng là chức năng quan trọng và cơ bản nhất của NHTM
nó không những cho thấy bản chất của NHTM mà còn cho thấy nhiệm vụ chính
yếu của NHTM. NHTM làm trung gian tín dụng khi nó là cầu nối giữa người
thừa vốn và người có nhu cầu về vốn. Thông qua việc huy động các nguồn vốn
tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế, NHTM hình thành nên quỹ cho vay
rồi nó đem cho vay với nền kinh tế mà chủ yếu là cho vay ngắn hạn đáp ứng vốn
nhu cầu kinh doanh và vốn đầu tư cho các ngành kinh tế và nhu cầu vốn tiêu
dùng của xã hội, góp phần đảm bảo sự vận động liên tục của guồng máy kinh tế
– xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
1.1.2.3 Chức năng tạo tiền
Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng với nhiệm vụ cụ thể và tập
trung của mình là huy động vốn dưói nhiều hình thức và cấp tín dụng cho nền
kinh tế. Khi cho vay đối với nền kinh tế hệ thống NHTM có khả năng tạo ra một
khối lượng tiền mới- tiền trên tài khoản, người ta gọi là khả năng tạo tiền chứ
không phải là chức năng vốn có của NHTM. Trong thực tế hoạt động cho vay
của ngân hàng tuy có tạo ra một lượng tiền ghi sổ mới nhưng người ta chỉ nhìn
nhận và xem xét nó trong trạng thái “tĩnh” trạng thái sự vật đứng im không vận
động. nhưng nếu ở trạng thái “động” nghĩa là tài khoản đang hoạt động thì số
tiền được “tạo ra” trên tài khoản nói trên không thể tồn tại lâu hơn bởi vì người
chủ tài khoản rút ra để sử dụng. Tiền “bút tệ” do các NHTM tạo ra bằng khả
năng biến mức tiền gửi ban đầu hoặc một khoản nhận được từ NHTW thông qua
việc cấp tín dụng cho các khách hàng là tổ chức phi ngân hàng. Từ một khoản
tiền gửi ban đầu khoản tiền này do NHTW mới đưa vào lưu thông thông qua cho
vay bằng chuyển khoản trong hệ thống NHTM số tiền gửi đã tăng lên gấp bội so
với tiền gửi ban đầu. Khả năng tạo tiền phụ thuộc vào lượng tiền mà NHTW
bơm thêm vào và hệ số mở rộng tiền gửi của NHTM, hệ số mở rộng tiền gửi lại
Chuyên đề tốt nghiệp
phụ thuộc vào tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ dự trữ dư thừa, tỷ lệ tiền mặt so với
tiền gửi thanh toán.
1.1.3 Các nghiệp vụ chủ yếu của NHTM.
Nghiệp vụ của ngân hàng hình thành rất sớm nhất vào thế kỷ XIV nhưng
từ cuối thế kỷ XIX cùng với cuộc cách mạng khoa học công nghệ và sự phát
triển như vũ bão về kinh tế mà hệ thống ngân hàng ngày càng phát triển mạnh
mẽ, các ngân hàng đáp ứng mọi nhu cầu của sản xuất kinh doanh trực tiếp đối
với doanh nghiệp và cá nhân thông qua thực hiện các nghiệp vụ:
1.1.3.1 Nghiệp vụ nguồn vốn:
Nghiệp vụ nguồn vốn hay còn gọi là nghiệp vụ Nợ và là nghiệp vụ tiền đề,
nghiệp vụ cơ bản. Bao gồm tất cả các nghiệp vụ tạo lập nguồn vốn taọ cơ sở vật
chất cho hoạt động của ngân hàng, chủ yếu là nhận tiền gửi từ các tổ phiếu,
chứng khoán có giá. Nghiệp vụ nguồn vốn của NHTM bao gồm:
- Nghiệp vụ tiền gửi: Đây là nghiệp vụ phản ánh các khoản tiền gửi của
doanh nghiệp vào ngân hàng với mục đích bảo quản tài sản. Ngoài ra ngân hàng
còn huy động các khoản tiền nhàn rỗi của các cá nhân hay hộ gia đình gửi với
mục đích hưởng lãi. Tiền gửi là nền tảng của sự thịnh vượng, sự phát triển của
ngân hàng vì đây là nguồn vốn chính trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
- Nghiệp vụ đi vay: Khi nguồn vốn tiền gửi không đáp ứng đủ cho hoạt
động kinh doanh, hoặc khi ngân hàng gặp tình trạng thiếu khả năng thanh toán,
lúc đó các NHTM tiến hành tạo vốn cho mình bằng việc đi vay tại ngân hàng
nhà nước, vay các tổ chức tín dụng hoặc vay của các NHTM khác dưới các hình
thức tái chiết khấu hay vay có bảo đảm.
- Nghiệp vụ phát hành giấy tờ có giá: Các giấy tờ có giá là các công cụ
nợ do ngân hàng phát hành để huy động vốn trên thị trường. Nguồn vốn này
tương đối ổn định, có thời hạn dài nhằm đảm bảo khả năng đầu tư các khoản
vốn dài hạn của ngân hàng vào nền kinh tế.
Chuyên đề tốt nghiệp
- Nghiệp vụ huy động vốn khác: Vốn phát sinh trong quá trình hoạt động
không thuộc các nguồn vốn nói trên như : vốn phát sinh trong khi làm đại lý
chuyển tiền, thanh toán, công nợ chưa đến hạn phải trả…
- Vốn chủ sở hữu: Là nguồn vốn ngân hàng tự tạo lập nên, tuỳ thuộc vào
từng loại ngân hàng mà chủ sở hữu đóng góp tương ứng. Sau khi tạo lập nguồn
vốn này có thể được bổ sung thêm từ lợi nhuận. Vốn này chiếm tỷ lệ nhỏ trong
tổng nguồn vốn của ngân hàng song là điều kiện pháp lý bắt buộc khi thành lập
ngân hàng.
Tạo nguồn vốn ổn định và ngày càng lớn với chi phí tối thiểu là một yêu
cầu quan trọng của kinh doanh ngân hàng. Chính qua nghiệp vụ này NHTM đã
thực hiện chức năng tạo tiền - một trong những chức năng cơ bản của mình.
1.1.3.2 Nghiệp sử dụng vốn:
Nghiệp vụ sử dụng vốn hay nghiệp vụ tài sản có, đây là nghiệp vụ phản
ánh việc sử dụng vốn của ngân hàng vào các mục đích khác nhau sao cho hiệu
quả tạo khả năng sinh lời cho nguồn vốn và đảm bảo an toàn cho hoạt động của
NHTM.
- Nghiệp vụ ngân quỹ: Phản ánh các khoản vốn của ngân hàng được dùng
vào với mục đích nhằm đảm bảo an toàn và khả năng thanh toán và thực hiện
qui định dự trữ bắt buộc do NHTW đề ra.
- Nghiệp vụ tín dụng: Đây là nghiệp vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các
nghiệp vụ của NHTM về mặt giá trị đồng thời là nghiệp vụ chủ yếu đem lại lợi
nhuận cho ngân hàng (chiếm 60-90 % tổng lợi nhuận). Tín dụng của NHTM rất
đa dạng bao gồm các khoản cho vay ngắn hạn và trung dài hạn đối với nền kinh
tế, các khoản bảo lãnh chiết khấu, cho thuê tài chính. Hoạt động này mang lại lợi
nhuận cơ bản cho ngân hàng nhưng đồng thời cũng chứa đựng rủi ro rất cao.
- Nghiệp vụ đầu tư tài chính: Các NHTM thực hiện quá trình đầu tư bằng
vốn của mình thông qua cấc hoạt động hùn vốn, góp vốn liên doanh, liên kết hay
đầu tư chứng khoán thậm chí có thể kinh doanh bất động sản và các hình thức
đầu tư khác…
Chuyên đề tốt nghiệp
1.1.3.3 Các nghiệp vụ trung gian và nghiệp vụ khác:
Theo xu hướng phát triển của nền kinh tế và nhất là trong giai đoạn phát
triển của nền kinh tế thị trường như hiện nay, NHTM không chỉ đơn thuần thực
hiện hai nghiệp vụ chính là huy động vốn và sử dụng vốn mà ngoài ra để đáp
ứng nhu cầu của nền kinh tế nó còn thực hiện các nghiệp vụ khác trên thị trường
như: kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc và kim khí, đá quí, thực hiện các dịch vụ tư
vấn, dịch vụ ngân quỹ, dịch vụ uỷ thác và đại lý, kinh doanh và dịch vụ bảo
hiểm các dịch vụ khác liên quan đến hoạt động của ngân hàng như: dịch vụ bảo
quản hiện vật quí, giấy tờ có giá, cho thuê két sắt….và các dịch vụ khác theo qui
định của pháp luật. Nhìn chung các hoạt động này cũng mang lợi nhuận đáng kể
cho ngân hàng.
……
Tóm lại dịch vụ ngân hàng rất đa dạng và phong phú, bất kỳ một lĩnh vực
nào có liên quan đến hoạt động của ngân hàng các ngân hàng đều cung ứng cho
khách hàng theo yêu cầu của họ. Qua dịch vụ đó ngân hàng có thể thu phí,
hưởng hoa hồng hay miễn phí cho khách hàng … chứng tỏ một mặt dịch vụ của
ngân hàng là một mảng hoạt động kinh doanh có hiệu quả mặt khác góp phần
mở rộng và phát triển các mảng hoạt động kinh doanh cơ bản khác của NHTM.
1.2 Tài khoản tiền gửi cá nhân và vai trò của tài khoản tiền gửi cá
nhân trong hoạt động huy động vốn của NHTM.
1.2.1 Tài khoản và hệ thống tài khoản.
Để ghi chép các nghiệp vụ kinh tế phát sinh vào sổ sách kế toán một cách
có hệ thống thì nhất thiết phải có tài khoản kế toán. Mỗi tài khoản thực chất là
một chi tiêu hạch toán ứng với nội dung vật chất nhất định (thuộc nguồn vốn
hoặc sử dụng vốn) và quan hệ chặt chẽ với hệ thống chỉ tiêu hạch toán khác
trong mỗi đơn vị kế toán cũng như toàn bộ hệ thống quản lý.
Bảng danh mục các tài khoản kế toán được hình thành trên cơ sở phân
loại, hệ thống hoá, xắp sếp một cách khoa học thì được gọi là hệ thống kế toán.
Nó chính là bộ khung hay bộ sườn của công tác kế toán ngân hàng.
Chuyên đề tốt nghiệp
Kể từ khi thành lập tới nay ngân hàng nhà nước đã 14 lần thay đổi hệ
thống kế toán nhằm làm cho nó phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế, lần thay
đổi gần nhất có hiệu lực từ ngày1/1/2005 theo quyết định số 479/2004 QĐ -
NHNN 29/4/2004.
Hệ thống tài khoản kế toán hiện hành của NHNo&PTNT Việt Nam (theo
Quyết định số : 1161/ NHNo - TCKT ngày 03/08/2004 của Tổng Giám Đốc
NHNo&PTNT Việt Nam) bao gồm các tài khoản trong bảng cân đối kế toán và
các tài khoản ngoài bảng cân đối kế toán, được bố trí thành 9 loại:
Loại 1: Vốn khả dụng và các khoản đầu tư
Loại 2: Hoạt động tín dụng
Loại 3: Tài sản cố định và tài sản có khác
Loai 4: Các khoản phải trả
Loại 5: Hoạt động thanh toán
Loại 6: Nguồn vốn chủ sở hữu
Loại 7: Thu nhập
Loại 8: Chi phí
Loại 9: Các tài khoản ngoài bảng cân đối kế toán.
- Các tài khoản trong bảng cân đối kế toán gồm 8 loại (từ loại 1 đến loại 8).
- Các tài khoản ngoài bảng cân đối kế toán có 1 loại (loại 9)
- Các tài khoản trong bảng và ngoài bảng cân đối kế toán được bố trí theo
hệ thống số thập phân nhiều cấp từ tài khoản cấp I đến tài khoản cấp V, ký hiệu
từ 2 đến 6 chữ số.
- Tài khoản cấp I, II, III là những tài khoản tổng hợp do Thống đốc
NHNN quản lí, làm cơ sở để hạch toán và lập báo cáo gửi NHNN.
- Tài khoản cấp V trên cơ sở tài khoản cấp II, III của NHNN phù hợp với
yêu cầu hạch toán kế toán của NHNo&PTNT Việt Nam quyết định.
Chuyên đề tốt nghiệp
- Tài khoản cấp V ký hiệu bằng 6 chữ số, 3 số đầu (từ trái sang phải) là
số hiệu tài khoản cấp II, số thứ 4 là số thứ tự tài khoản cấp III trong tài khoản
cấp II, ký hiệu từ 1 đến 9 (những tài khoản NHNN chỉ mở đến cấp II thì số thứ
tư là số 0), 2 số thứ 5 và thứ 6 bắt đầu từ 01 đến 99 (chữ số cuối cùng khác 0) là
số thứ tự của tài khoản cấp V (NHNo không mở tài khoản cấp IV).
Trong hệ thống tài khoản của NHNo&PTNT còn qui định về định khoản
ký hiệu tài khoản chi tiết. Tài khoản chi tiết (tiểu khoản) dùng để theo dõi phản
ánh chi tiết các đối tượng hạch toán của tài khoản tổng hợp. vIệc mở tài khoản
chi tiết được qui định tại phần nội dung hạch toán các tài khoản.
1.2.2 Tài khoản tiền gửi cá nhân – Vai trò của tài khoản tiền gửi cá
nhân trong hoạt dộng huy động vốn của NHTM.
1.2.2.1 Khái niệm tài khoản tiền gửi cá nhân
Theo Quyết định số 1284/2002/QĐ-NHNN ngày 21/11/2002 của Thống
đốc Ngân hàng Nhà nước qui định tài khoản tiền gửi là tài khoản thanh toán do
người sử dụng dịch vụ thanh toán mở tại các ngân hàng với mục đích gửi, giữ
tiền hoăc thực hiện các giao dịch thanh toán qua ngân hàng bằng các phương
tiện thanh toán. Tuỳ theo từng đối tượng khách hàng tài khoản tiền gửi có thể
mở theo nhiều hình thức như:
- Tài khoản tiền gửi của tổ chức tín dụng
- Tài khoản tiền gửi của các đồng chủ tài khoản
- Tài khoản tiền gửi cá nhân
Trong đó tài khoản tiền gửi cá nhân là loại tài khoản mà chủ tài khoản là
một cá nhân độc lập đứng tên mở tài khoản. Đây là loại tài khoản thông dụng,
khách hàng mở tài khoản này chủ yếu nhằm mục tiêu chi trả, thanh toán bằng
những phương thức thanh toán qua ngân hàng.
1.2.2.2 Vai trò của tài khoản tiền gửi cá nhân trong hoạt động huy động
vốn của NHTM.
a: Hoạt động huy động vốn của NHTM
Chuyên đề tốt nghiệp
Nói tới “nấc thang” cho nền kinh tế phát triển là nói tới đầu tư vốn. Hoạt
động huy động vốn là tiền đề, là điểm tựa của sự phát triển.
Nước ta là một nước có nền kinh tế đang phát triển, cơ sở hạ tầng còn yếu
kém, nền kinh tế còn đi sau nhiều nước trong khu vực cũng như trên thế giới. Để
phát triển kinh tế giúp cho đất nước thoát khỏi tình trạng lạc hậu, nghèo nàn thì
nhất thiết chúng ta phải tiến hành công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước làm
tiền đề cho sự phát triển. Do vậy vấn đề đầu tư vốn là vấn đề quan trọng hàng
đầu, bằng mọi cách phải huy động vốn và cung cấp vốn cho nền kinh tế.
Hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp bắt đầu từ sản xuất, phải có
tư liệu sản xuất và công cụ sản xuất là yếu tố hàng đầu của sản xuất kinh doanh.
Cũng vậy, NHTM là tổ chức kinh tế chuyên kinh doanh tiền tệ nên trước tiên
phải có nguồn vốn để mua sắm TSCĐ và công cụ phục vụ cho hoạt động đồng
thời hoạt động tốt công tác huy động vốn là tạo hàng hoá cho ngân hàng hoạt
động. Vốn huy động là nguồn vốn không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh
của ngân hàng. Trong cơ cấu tổng nguồn vốn của ngân hàng thì vốn huy động
chiếm tỷ trọng lớn, nguồn vốn này càng lớn thì tạo điều kiện cho ngân hàng thực
hiện thanh toán và tăng cường khả năng cho vay đầu tư tín dụng là một lợi thế
lớn của ngân hàng trong cơ chế cạnh tranh ngày càng gay gắt hiện nay.
Ngân hàng có nguồn vốn lớn thu hút được nhiều khách hàng tạo niềm tin
của khách hàng với ngân hàng, khi nguồn vốn lớn thì khả năng thanh toán chi
trả của ngân hàng cao, tạo điều kiện cho ngân hàng cung cấp nhiều dịch vụ cho
khách hàng. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ và thuận lợi của ngân hàng qua sức
mạnh của nguồn vốn huy động được, ngân hàng đã tạo ra được điều kiện thuận
lợi để NHTM thực hiện chính sách tiền tệ như lãi suất đầu tư, xoá đói giảm
nghèo, ổn định giá cả hàng hoá trên thị trường tạo hành lang kinh doanh an toàn
cho ngân hàng. Huy động vốn được nhiều là tạo được nhiều thế mạnh trong
cạnh tranh, khai thác và sử dụng có hiệu quả, tạo điều kiện tốt trong hoạt động
của ngân hàng.
b: Huy động vốn thông qua tài khoản tiền gửi cá nhân.
Chuyên đề tốt nghiệp
Để thực hiện tốt những chính sách đề ra ngân hàng đã đưa ra nhiều hình
thức huy động vốn trong đó huy động vốn qua tài khoản tiền gửi là hình thức
huy động chính của NHTM. Hiện nay ở nước ta hệ thống ngân hàng chưa được
mở rộng và cung cấp nhiều dịch vụ ngân hàng đến cụm dân cư và từng cá nhân,
hiện nay ngân hàng áp dụng các tài khoản:
+ Tài khoản tiền gủi không kỳ hạn
+ Tài khoản tiền gửi có kỳ hạn
+ Tài khoản tiền gửi tiết kiệm
thông qua các tài khoản này ngân hàng huy động được nguồn vốn lớn cho hoạt
động kinh doanh của mình.
Với tài khoản tiền gửi không kỳ hạn ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh
toán, thu hộ, chi hộ cho khách hàng, dịch vụ rút tiền, chuyển tiền hộ. Việc sử
dụng séc thanh toán rất thuận tiện cho khách hàng với nhiều thể loại như séc rút
tiền mặt, séc chuyển khoản, séc bảo chi, séc chuyển tiền…Chính từ sự tiện ích
cho khách hàng khi mở tài khoản và sử dụng chủ yếu cho nhu cầu thanh toán
không dùng tiền mặt, các dịch vụ thanh toán hiện đại…ngoài ra khách hàng còn
được đảm bảo lợi ích từ việc mở và sử dụng tài khoản là lãi suất qui định. Điều
này giúp cho ngân hàng huy động được nguồn vốn đáng kể.
Việc huy động vốn thông qua tài khoản tiền gửi có kỳ hạn ngân hàng huy
động được một nguồn vốn lớn từ nguồn vốn này ngân hàng có thể chủ động cho
vay và có thể chuyển cho vay đầu tư trung hạn. Không những huy động nguồn
vốn lớn mà ngân hàng còn chủ động sử dụng nó điều này đem lại một lợi ích rất
lớn cho ngân hàng thông qua hình thức huy động này.
Một trong những hình thức huy động vốn cũng rất hiệu quả nữa phải kể
đến hình thức huy động qua tài khoản tiền gửi tiết kiệm. Tài khoản tiền gủi tiết
kiệm được mở nhằm đáp ứng nhu cầu gửi tiền hưởng lãi của khách hàng vừa
đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng bất kể lúc nào. Với hình thức này ngân
hàng huy động được một nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư góp phần tạo ra hiệu
quả trong hoạt động huy động vốn của NHTM.
Chuyên đề tốt nghiệp
Bên cạnh các hình thức huy động vốn của ngân hàng thì đáng kể nhất vẫn
phải nói đến hình thức huy động vốn qua tài khoản tiền gửi nói chung và trong
khu vực dân cư nói riêng vì dân cư vẫn là một đối tượng khách hàng đông đảo
của ngân hàng nếu các NHTM biết tận dụng và khai thác hiệu quả tiềm năng ấy.
Điều này cũng có nghĩa là vai trò của tài khoản tiền gửi trong hoạt động huy
động vốn của NHTM được khẳng định là hết sức quan trọng, nó là cơ sở, tiền đề
cho một sự phát triển vững chắc của các NHTM. Đó là mối quan hệ hai chiều có
sự tác động qua lại, chung qui vẫn là biện pháp tích cực giúp cho hoạt động kinh
doanh của NHTM ngày càng phát triển đạt được mục tiêu lợi nhuận cuối cùng.
c: Vai trò của tài khoản tiền gửi cá nhân
Tài khoản tiền gửi với vai trò quan trọng trong hoạt động huy động vốn
của ngân hàng cũng đã tạo ra lợi ích cho các bên, điều này đã góp phần kích
thích sự phát triển chung của đất nước. Trước tiên phải kể đến lợi ích :
* Đối với cá nhân mở tài khoản:
Sau khi mở tài khoản tại ngân hàng khách hàng sẽ có cơ hội được hưởng
rất nhiều dịch vụ chính xác, tiện lợi, an toàn và hiệu quả do hệ thống ngân hàng
bán lẻ và hệ thống dịch vụ khác như thẻ thanh toán, máy rút tiền tự động,
chuyển tiền điện tử, ngân hàng điện tử cung cấp.
Tất cả những công nghệ hàng đầu đó tạo bước đột phá về chất lượng,
cũng như tính đa dạng của các dịch vụ ngân hàng, thay đổi cách thức khách
hàng tiếp xúc và sử dụng các dịch vụ của ngân hàng và mang lại cho họ lợi ích
to lớn hơn nhiều so với thanh toán bằng tiền mặt.
- Lợi ích trực tiếp từ việc mở tài khoản
Công nghệ có tính tự động cao giúp khách hàng vừa kiếm được nhiều
lời, lại vừa yên tâm về khả năng thanh toán trên tài khoản bằng cách đảm bảo tài
khoản tiền gửi luôn luôn duy trì số đủ cho nhu cầu thanh toán hàng ngày, số
vượt mức được tự động chuyển sang tài khoản đầu tư để hưởng lãi cao hơn.
- Lợi ích gián tiếp từ việc sử dụng các dịch vụ của ngân hàng
Cách thức tiếp cận với dịch vụ ngân hàng : Dù mở tài khoản cá nhân ở chi
nhánh nào, khi có nhu cầu khách hàng có thể tới bất kỳ chi nhánh nào trong hệ
Chuyên đề tốt nghiệp
thống, tất cả các điểm giao dịch tự phục vụ của ngân hàng sẽ cung cấp các dịch
vụ phù hợp với nhu cầu của khách hàng.
Lợi ích khi sử dụng dịch vụ : Khi tới ngân hàng khách hàng được cung cấp nhiều
dịch vụ như : thanh toán hộ theo định kỳ, gửi tiền, trả nợ, tính lãi tiền vay, lãi
tiền gửi, chuyển tiền từ tài khoản, nộp hoặc lĩnh tiền mặt, vấn tin về tài
khoản...Tất cả các dịch vụ trên chỉ cần khách hàng ra yêu cầu của mình là được
đáp ứng một cách nhanh chóng.
+ Dịch vụ thanh toán hộ khách hàng theo định kỳ: theo định kỳ mỗi
tháng (hoặc mỗi tuần) chủ tài khoản chỉ cần đưa ra yêu cầu một lần chuyển
những số tiền nhất định từ tài khoản của mình để trả cho những người được
hưởng như trả lãi tiền vay, tiền thuê bao internet, điên thoại, nộp thuế, nộp bảo
hiểm nhân thọ...thì hệ thống chuyển tiền tự động sẽ thực hiện thanh toán đúng số
tiền với kỳ hạn định trước.
+ Các dịch vụ khác của ngân hàng: uỷ nhiệm thu, uỷ nhiệm chi, thanh
toán séc. Nhờ vào hệ thống ngân hàng bán lẻ có thể cung cấp nhiều dịch vụ cùng
một lúc tạo ra khả năng kết hợp và hỗ trợ giữa các dịch vụ, làm cho các dịch vụ
ngày càng trở nên tiện ích hơn như dùng uỷ nhiệm chi để thanh toán qua chuyển
tiền điện tử...
+ Các dịch vụ mới của ngân hàng tới ngân hàng
Dịch vụ ATM: Với dịch vụ ATM của NHNo & PTNT khách hàng có
thể rút tiền mặt và tra cứu các thông tin về tài khoản, gửi tiền ở đâu rút tiền ở đó,
dựa trên công nghệ cao dich vụ ATM của ngân hàng tích hợp đầy đủ các tính
năng để các máy ATM có thể trở thành một điểm từ phục vụ hoàn hảo. Thẻ
ATM sử dụng công nghệ băng từ, trên đó các thông tin được mã hoá, mọi giao
dịch của cá nhân đều dựa trên cơ sở mã số cá nhân (PIN: Personal
Indentification Number) do ngân hàng cấp và cá nhân có thể tự thay đổi mã số
này theo ý mình.
Khi khách hàng sử dụng dịch vụ này khách hàng không cần phải trực tiếp
tới ngân hàng mà giao dịch tại bất cứ nơi nào có đặt máy ATM. Khách hàng chỉ
Chuyên đề tốt nghiệp
việc đưa thẻ vào máy, bấm mã số và thực hiện các thao tác theo ý muốn: chuyển
tiền cá nhân, nộp tiền vào tài khoản, thanh toán hoá đơn, mua các dịch vụ nhỏ,
nộp séc, mua chứng khoán, tra cứu các thông tin về tài khoản như : số dư, hạn
mức tín dụng còn lại và các thông tin thương mại khác. Mọi thao tác diễn ra hết
sức nhanh chóng (như rút tiền mặt chỉ mất 30 giây).
Ngoài ra thẻ ATM còn có tác dụng như một người bảo vệ tiền cho chủ thẻ, bởi
chỉ duy nhất chủ thể biết mã số cá nhân và họ có thể dễ dàng kiểm soát được
việc sử dụng tiền của mình ngay cả khi mất thẻ .
+ Dịch vụ thẻ thanh toán:
Thẻ tín dụng là một phương tiện chi trả hiện đại có thể sử dụng để thanh
toán tiền hàng hoá, dịch vụ mà không bị phân biệt giá so với khi trả bằng tiền
mặt hoặc gửi tiền tại một nơi và rút tiền tại nhiều nơi thông qua hệ thống máy
rút tiền tự động của ngân hàng. Sử dụng thẻ tín dụng an toàn hơn nhiều so với
các hình thức thanh toán khác như tiền mặt, séc... do mỗi thẻ có một mật mã
riêng. Hơn nữa, thanh toán bằng thẻ tín dụng còn giúp cho người chủ thẻ có thể
sử dụng được nguồn tín dụng do ngân hàng phát hành cung cấp.
Trong tương lai khi NHNo&PTNT có thể triển khai dịch vụ ngân hàng
điện tử (E-Banking) thì khi đó khách hàng chỉ cần ngồi tại nhà, văn phòng vẫn
có thể ra lệnh cho ngân hàng thực hiện giúp mình các giao dịch, thông qua máy
tính cá nhân nối mạng và mã số bảo mật do ngân hàng cấp. Việc sử dụng dịch
vụ ngân hàng không còn phụ thuộc vào phạm vi không gian và thời gian, khách
hàng có thể tiến hành giao dịch tại mọi nơi, mọi lúc, 24/24h, 7 ngày mỗi tuần chỉ
cần khách hàng có tài khoản cá nhân tại ngân hàng.
* Đối với ngân hàng:
Việc mở rộng và phát triển tài khoản tiền gửi cá nhân giúp cho ngân hàng
huy động được một nguồn vốn rẻ nhất mà nó có thể có được, góp phần làm giảm
lãi suất bình quân huy động vốn, tạo thế cạnh tranh trong hoạt động tín dụng và
đầu tư kiếm lời.
Chuyên đề tốt nghiệp
Huy động vốn nhất là huy động vốn trong nước từ lâu đã được chính phủ
xác định là một nhiệm vụ hàng đầu trong thời kỳ CNH-HĐH. Bởi nguồn vốn
huy động trong nước có một số ưu thế so với nguồn vốn huy động từ nước
ngoài là: ổn định, bền vững, chi phí thấp, giảm thiểu được những tác động xấu
của thị trường tài chính tiền tệ và kinh tế thế giới đối với nền kinh tế trong nước
đồng thời tạo ra một công cụ mới trong hoạt động huy động vốn của ngân hàng.
Hoạt đông huy động vốn của các NHTM tại Việt Nam chủ yếu chỉ dựa
vào hai công cụ chủ yếu là tài khoản tiết kiệm và ngân phiếu. Nhưng do có rất
nhiều ngân hàng với các hình thức khác nhau cộng với sự có mặt của các tổ
chức tài chính phi ngân hàng tham gia vào thị trường làm cho cạnh tranh trở nên
gay gắt và sự cạnh tranh đó đã bộc lộ những mặt tiêu cực. Trong tình hình đó tài
khoản cá nhân và những dịch vụ kèm theo nó với dịch vụ có từ trước tạo nên sự
kết hợp tuyệt vời giúp ngân hàng thoát khỏi phạm vi cạnh tranh nhỏ hẹp, thu hút
khách hàng về phía mình.
Tài khoản tiền gửi cá nhân tạo tiền đề cho việc mở rộng hoạt động thanh
toán qua ngân hàng. Từ hoạt động này ngân hàng sẽ thu được phí và thay đổi cơ
cấu doanh thu của mình : giảm tỷ trọng thu từ hoạt động tín dụng, tăng nguồn
thu từ hoạt động cung cấp dịch vụ nhằm dần dần đưa ngân hàng đạt thu nhập từ
hoạt động dịch vụ ngân hàng chiếm không dưới 30% tổng thu nhập của ngân
hàng, đạt tiêu chuẩn ngân hàng tiên tiến theo tiêu chí của ngân hàng thế giới.
Tài khoản tiền gửi cá nhân là cơ sở giúp ngân hàng thực hiện thành công
đa dạng hoá dịch vụ ngân hàng. Hơn nữa khi đa dạng hoá dịch vụ ngân hàng sẽ
sử dụng triệt để và có hiệu quả cơ sở vật chất kỹ thuật và đội ngũ cán bộ ngân
hàng. Do vậy, giảm chi phí quản lý, chi phí hoạt động, tăng tối đa giá trị tài sản
của ngân hàng. Các nghiệp vụ, dịch vụ ngân hàng đều điểm mạnh nhất định,
giữa chúng có mối quan hệ tác động tương hỗ lẫn nhau. Huy động vốn tạo
nguồn cho việc phát triển nghiệp vụ tín dụng, thúc đẩy ngân hàng sáng tạo ra
các công cụ thanh toán hộ cho khách hàng...Tất cả chúng tạo thành một dịch vụ
trọn gói đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng hết sức đa dạng, phong phú của khách
hàng. Từ đó tăng cường sức mạnh của ngân hàng trên thị trường. Giúp ngân
Chuyên đề tốt nghiệp
hàng tăng trưởng nhanh, ổn định và thị phần ngày một mở rộng ngay cả trong
thời kỳ nền kinh tế gặp khó khăn.
* Đối với xã hội:
Việc mở tài khoản tiền gửi cá nhân và thanh toán qua ngân hàng giảm bớt
tình trạng sử dụng tiền mặt một cách tràn lan, không hạn chế trong nền kinh tế.
Tạo ra một loạt những nguy cơ, tiêu cực sau:
Tiền mặt được sử dụng rộng rãi tràn lan, không hạn chế sẽ tạo điều kiện
cho kinh tế ngầm phát triển sôi động mạnh mẽ. khi nắm cả đống tiền mặt trong
tay, những phần tử đầu cơ tích trữ sẽ dễ dàng đầu cơ hàng hoá để lũng loạn nền
kinh tế, tạo sự khan hiếm một cách giả tạo, tạo sự độc quyền giá cả, thu lợi
nhuận bất chính...Tất cả những hoạt động đó đều thoát khỏi sự quản lý của Nhà
nước vì họ sử dụng tiền mặt để giao dịch.
Hoạt động kinh tế ngầm tăng thì nhà nước sẽ thất thu thuế, việc đánh giá,
đo lường sự phát triển kinh tế sẽ không chính xác do chỉ đánh giá được một
phần của nền kinh tế và rất khó để đưa ra một chính sách khả thi cho một nền
kinh tế không kiểm soát được.
Việc sử dụng rộng rãi tiền mặt trong mua bán thanh toán là miếng đất
mầu mỡ cho nạn rửa tiền của bọn mafia phát triển. Chúng ta đã biết cơ chế thị
trường đã tạo ra những mặt tích cực cho nền kinh tế nhưng nó lại đẻ ra những
ung nhọt làm tha hoá con người, gây lộn xộn, mất ổn định xã hội...mà điển hình
trong lĩnh vực tài chính tiền tệ là buôn lậu ma tuý, cướp ngân hàng, làm tiền
giả...Đó là những biện pháp làm giầu nhanh chóng nhất của những kẻ bất
lương. Những khoản tiền kiếm được này rất lớn. Hàng năm người ta ước tính,
chỉ riêng những khoản tiền thu được từ việc buôn lậu ma tuý đã khoảng 500 tỷ
đôla mỹ. Tất cả những khoản tiền kiếm được từ buôn lậu ma tuý, cướp ngân
hàng ...được gọi là tiền bẩn, cần tẩy rửa, tức thông qua một loạt các giao dịch để
xoá đi nguồn gốc thực sự của những khoản tiền đó, cuối cùng hợp thức hoá nó
trở thành thu nhập hợp pháp.