Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội

  • 82 trang
  • file .docx
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đói nghèo là một vấn đề xã hội mang tính toàn cầu. Những năm gần
đây, nhờ có chính sách đổi mới, nền kinh tế nước ta tăng trưởng nhanh ; đại bộ
phận đời sống nhân dân đã được tăng lên một cách rõ rệt. Song, một bộ phận
không nhỏ dân cư, đặc biệt dân cư ở vùng cao, vùng xâu vùng xa…đang chịu
cảnh nghèo đói, chưa đảm bảo được những điều kiện tối thiểu của cuộc sống.
Sự phân hóa giầu nghèo đang diễn ra mạnh, là vấn đề xã hội cần được quan
tâm. Chính vì lẽ đó chương trình xóa đói giảm nghèo là một trong những giải
pháp quan trọng hàng đầu của chiến lược phát triển kinh tế xã hội nước ta.
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới đói nghèo, trong đó có một nguyên nhân
quan trọng đó là : Thiếu vốn sản xuất kinh doanh, chính vì vậy Đảng và Nhà
nước ta đã xác định tín dụng Ngân hàng là một mắt xích không thể thiếu trong
hệ thống các chính sách phát triển kinh tế xã hội xoá đói giảm nghèo của Việt
Nam.
Xuất phát từ những yêu cầu đòi hỏi trên đây, ngày 4 tháng 10 năm
2002 ; Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định số 131/TTg thành lập Ngân
hàng Chính sách xã hội, trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ người
nghèo trước đây để thực hiện nhiệm vụ cho vay hộ nghèo và các đối tượng
chính sách khác.
Trong qúa trình cho vay hộ nghèo thời gian qua cho thấy nổi lên vấn đề
là hiệu quả vốn tín dụng còn thấp làm ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng
phục vụ người nghèo. Vì vậy, làm thế nào để người nghèo nhận được và sử
dụng có hiệu quả vốn vay ; chất lượng tín dụng được nâng cao nhằm bảo đảm
cho sự phát triển bền vững của nguồn vốn tín dụng, đồng thời người nghèo
thoát khỏi cảnh nghèo đói là một vấn đề được cả xã hội quan tâm. Chuyên đề
với đề tài
"Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại Ngân
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 1
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
hàng Chính sách xã hội". Nhằm nghiên cứu đề xuất một số giải pháp giải
quyết vấn đề trong hoạt động cho vay người nghèo.
2. Mục đích yêu cầu
.Mục đích nghiên cứu của chuyên đề nhằm đóng góp những luận cứ
khoa học, đề xuất các quan điểm và các giải pháp để năng cao hơn nữa hiệu
quả tín dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH. Thực tiễn cho thấy chính sách
tín dụng ưu đãi hộ nghèo có hiệu quả thiết thực, góp phần ổn định và phất
triển kinh tế xã hội, khẳng định chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và
Nhà nước về chương trình quốc gia xoá đói giảm nghèo.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Ngân hàng Chính sách Xã hội được thành lập theo quyết định số
131/2002/QĐ-TTg ngày 04 tháng 10 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ trên
cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ người nghèo để thực hiện chính sách tín
dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác như: Cho vay hộ
nghèo; cho vay vốn để giải quyết việc làm; cho vay đối với học sinh sinh viên
có hoàn cảnh khó khăn; các tổ chức kinh tế và hộ sản xuất kinh doanh thuộc
Hải đảo; thuộc khu vực II, III miền núi và thuộc Chương trình Phát triển kinh
tế xã hội các xã đặc biệt khó khăn miền núi, vùng sâu, vùng xa; các đối tượng
chính sách đi lao động có thời hạn ở nước ngoài; và các đối tượng khác khi có
quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Đây là một vấn đề nghiên cứu rất mới,
rộng nên đề tài chỉ tập trung phân tích đánh giá hiệu quả tín dụng của
NHCSXH cho đối tượng vay vốn là hộ nghèo trong thời gian từ 1996 đến
năm 2002, đây là đối tượng phục vụ của Ngân hàng phục vụ người nghèo
trước đây và hiện nay là NHCSXH.
4. Phương pháp nghiên cứu
Chuyên đề vận dụng tổng hợp phương pháp duy vật biện chứng và duy
vật lịch sử làm cơ sở lý luận và phương pháp luận.
Sử dụng tổng hợp các phương pháp lý luận, kết hợp với thực tiễn, phân
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 2
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
tích tổng hợp, logic, lịch sử và hệ thống, dùng phương pháp khảo cứu, điều
tra, thống kê, phân tích hoạt động kinh tế và xử lý hệ thống.
5. Nội dung khoá luận.
Ngoài phần mở đầu và kết luận bản chuyên đề được kết cấu thành 3
chương.
Chương 1: Vai trò của tín dụng đối với người nghèo và sự cần thiết
phải nâng cao hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay của Ngân hàng
Chính sách xã hội.
Chương 2: Thực trạng hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay hộ
nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội.
Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng hộ
nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội.
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 3
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
CHƯƠNG 1
VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO VÀ SỰ CẦN THIẾT
PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO
VAY CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
1.1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI HỖ TRỢ VỐN CHO NGƯỜI NGHÈO
1.1.1. Khái quát về tình trạng nghèo đói ở Việt Nam
Thành tựu 15 năm đổi mới đã ảnh hưởng ngày càng sâu rộng tới mọi
mặt của đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, đưa nước ta thoát khỏi khủng
hoảng và bước vào một giai đoạn phát triển mới, đẩy nhanh tốc độ phát triển
kinh tế tiến tới phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
Tuy vậy, Việt Nam vẫn được xếp vào nhóm các nước nghèo của thế
giới. Tỷ lệ hộ đói nghèo của Việt Nam còn khá cao. Theo kết quả điều tra
mức sống dân cư (theo chuẩn nghèo chung của quốc tế), tỷ lệ đói nghèo năm
1998 là trên 37% và ước tính năm 2000 tỷ lệ này vào khoảng 32% (giảm
khoảng 1/2 tỷ lệ hộ nghèo năm 1990). Nếu tính theo chuẩn đói nghèo về
lương thực, thực phẩm năm 1998 là 15% và ước tính năm 2000 là 13%. Theo
chuẩn nghèo của Chương trình xoá đói giảm nghèo quốc gia mới đầu năm
2000 có khoảng 2,8 triệu hộ nghèo, chiếm 17,2% tổng số hộ trong cả nước.
Nghèo đói phổ biến trong những hộ có thu nhập bấp bênh
Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công rất lớn trong việc giảm
tỷ lệ hộ nghèo, tuy nhiên cũng cần thấy rằng, những thành tựu này vẫn còn rất
mong manh.
Thu nhập của một bộ phận lớn dân cư vẫn nằm giáp danh mức nghèo,
do vậy chỉ cần những điều chỉnh nhỏ về chuẩn nghèo, cũng khiến họ rơi
xuống ngưỡng nghèo và làm tăng tỷ lệ hộ nghèo.
Phần lớn thu nhập của người nghèo từ nông nghiệp. Với điều kiện
nguồn lực rất hạn chế (đất đai, lao động, vốn), thu nhập của những người
nghèo rất bấp bênh và dễ bị tổn thương trước những đột biến của mỗi gia đình
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 4
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
và cộng đồng. Nhiều gia đình tuy mức thu nhập ở trên ngưỡng nghèo nhưng
vẫn giáp danh với ngưỡng nghèo đói vì vậy khi có dao động về thu nhập cũng
có thể khiến họ trượt xuống ngưỡng nghèo. Tính vụ mùa trong sản xuất nông
nghiệp cũng tạo nên khó khăn cho người nghèo.
Nghèo đói tập trung ở các vùng có điều kiện sống khó khăn
Đa số người nghèo sống trong các vùng tài nguyên thiên nhiên rất
nghèo nàn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như vùng núi, vùng sâu, vùng xa
hoặc ở các vùng Đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, do sự biến động của
thời tiết(bão, lụt, hạn hán) khiến cho các điều kiện sinh sống. Đặc biệt, sự
kếm phát triển về cơ sở hạ tầng của các vùng nghèo đã làm cho các vùng này
càng bị tách biệt với các vùng khác.
Bên cạnh đó, do điều kiện thiên nhiên không thuận lơi, số người cứu trợ
đột xuất hàng năm khá cao khoảng 1- 1,5 triệu người. Hàng năm số hộ tái
nghèo trong tổng số hộ vừa thoát khỏi nghèo vẫn còn rất lớn.
Đói nghèo tập trung trong khu vực nông thôn
Đói nghèo là một hiện tượng phổ biến ở nông thôn với 90% số người
nghèo sinh sống ở nông thôn. Năm 1999, tỷ lệ nghèo đói về lương thực, thực
phẩm của thành thị là 4,6%, trong khi đó của nông thôn là 15,9%.Trên 80%
số người nghèo là nông dân, trình độ tay nghề thấp, ít khả năng tiếp cận với
nguồn lực trong sản xuất.
Nghèo đói trong khu vực thành thị
Trong khu vực thành thị, tuy tỷ lệ nghèo đói thấp hơn và mức sống
trung bình cao hơn mức chung cả nước, nhưng mức độ cải thiện đời sống
không đều. Đa số người nghèo thành thị đều làm việc trong khu vực kinh tế
phi chính thức, công việc không ổn định, thu nhập bấp bênh.
Tỷ lệ hộ nghèo còn khá cao trong các vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao
Các vùng núi cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người
sinh sống, có tỷ lệ nghèo đói khá cao. Có tới 64% số người nghèo tập chung
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 5
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
tại các vùng núi phía Bắc, Bắc Trung bộ, Tây Nguyên và Duyên hải miền
Trung. Đây là những vùng có điều kiện sống khó khăn, địa lý cách biệt, khả
năng tiếp cận với với các điều kiện sản xuất và dịch vụ còn nhiều hạn chế, hạ
tầng cơ sở kém phát triển, điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt và thiên tai xảy ra
thường xuyên.
Tỷ lệ hộ nghèo đặc biệt cao ở nhóm dân tộc ít người
Trong thời gian vừa qua, Chính phủ đã đầu tư và hỗ trợ tích cực, nhưng
đời sống của cộng đồng dân tộc ít người vẫn gặp nhiều khó khăn và bất cập.
Mặc dù dân tộc ít người chỉ chiếm 14% tổng dân cư xong lại chiếm khoảng
29% trong tổng số người nghèo.
Ở Việt Nam đã đưa ra nhiều tiêu chuẩn để đánh giá giàu nghèo như mức
thu nhập, nhà ở, tiện nghi sinh hoạt, chi tiêu gia đình, hưởng thụ, văn hoá, y
tế...Trong đó mức thu nhập là chỉ tiêu quan trọng nhất. Bộ Lao động thương
binh và Xã hội là cơ quan thuộc Chính phủ được Nhà nước giao trách nhiệm
nghiên cứu và công bố chuẩn nghèo của cả nước từng thời kỳ. Theo chuẩn
mực phân loại hộ nghèo do Bộ Lao động thương binh và xã hội quy định thì
tại văn bản số 1143 ngày 01/11/2000 thì hộ nghèo là hộ có thu nhập bình
quân đầu người hàng tháng như sau:
- Dưới 150 ngàn đồng ở khu vực thành thị.
- Dưới 100 ngàn đồng ở vùng nông thôn đồng bằng, trung du.
- Dưới 80 ngàn đồng ở vùng nông thôn miền núi hải đảo.
Theo cách đánh giá này thì đến đầu năm 2001, tỷ lệ hộ nghèo ở nước ta
vào khoảng 17,3 %.
Còn nếu theo tiêu chuẩn đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), yêu
cầu về Calo theo đầu người là 2.100 Calo mỗi ngày. Trên cơ sở một gói lương
thực có tính đại diện và có tính đến sự biến động về giá cả theo vùng đối với
từng mặt hàng, WB tính ra mức nghèo bình quân có thu nhập 1,1 triệu
VND/người/năm. Dựa theo tiêu chí trên, WB đã khảo sát mức sống ở Việt
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 6
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
Nam và kết luận tính đến đầu năm 2001 ở Việt Nam có 37% dân số được xếp
vào loại nghèo, trong đó 90% tập trung ở vùng nông thôn.
Dù theo cách đánh giá nào đi chăng nữa thì bộ phận dân chúng nghèo
khổ hiện nay ở Việt Nam vẫn còn quá lớn. Sự thật đó bắt nguồn từ nhiều
nguyên nhân khác nhau. Có xem xét nguyên nhân nghèo đói của các hộ gia
đình thì mới có thể có biện pháp giúp đỡ hữu hiệu.
1.1.2. Nguyên nhân nghèo đói
Nghèo đói là hậu quả đan xen của nhiều nhóm các yếu tố, nhưng chung
quy lại thì có thể chia nguyên nhân đói nghèo của nước ta theo các nhóm sau:
1.1.2.1. Nhóm nguyên nhân do bản thân người nghèo
- Thiếu vốn sản xuất: Các tài liệu điều tra cho thấy đây là nguyên nhân
chủ yếu nhất. Nông dân thiếu vốn thường rơi vào vòng luẩn quẩn, sản xuất
kém, làm không đủ ăn, phải đi thuê, phải đi vay để đảm bảo cuộc sống tối
thiểu hàng ngày. Có thể nói: Thiếu vốn sản xuất là một lực cản lớn nhất hạn
chế sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống của các hộ gia đình
nghèo. Kết quả điều tra xã hội học về nguyên nhân nghèo đói của các hộ nông
dân ở nước ta năm 2001 cho thấy: Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng
số hộ được điều tra.
- Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn: Phương pháp canh tác cổ
truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở
những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn, thiếu phương tiện, con cái thất
học… Những khó khăn đó làm cho hộ nghèo không thể nâng cao trình độ dân
trí, không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác, thiếu
kinh nghiệm và trình độ sản xuất kinh doanh đẫn đến năng xuất thấp, không
hiệu quả. Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra.
- Bệnh tật và sức khoẻ yếu kém cũng là yếu tố đẩy con người vào tình
trạng nghèo đói trầm trọng.
- Đất đai canh tác ít, tình trạng không có đất canh tác đang có xu hướng
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 7
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
tăng lên.
- Thiếu việc làm, không năng động tìm việc làm, lười biếng ; Mặt khác
do hậu quả của chiến tranh dẫn đến nhiều người dân bị mất sức lao động,
nhiều phụ nữ bị góa phụ dẫn tới thiếu lao động hoặc thiếu lao động trẻ, khỏe
có khả năng đảm nhiệm những công việc nặng nhọc.
- Gặp những rủi ro trong cuộc sống, người nghèo thường sống ở những nơi
hẻo lánh, xa trung tâm, thời tiết khắc nghiệt, nơi mà thường xuyên xảy ra hạn hán,
lũ lụt dịch bệnh…. Cũng chính do thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi
lại khó khăn mà hàng hóa của họ sản xuất thường bị bán rẻ (do chi phí giao thông)
hoặc không bán được, chất lượng hàng hóa giảm sút do lưu thông không kịp thời.
1.1.2.2. Nhóm nguyên nhân do môi trường tự nhiên xã hội.
Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã tác động sâu sắc đến sản xuất nông
nghiệp của các hộ gia điình nghèo. Ở những vùng khí hậu khắc nghiệt : thiên
tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh, đất đai cằn cỗi, diện tích canh tác ít, địa hình
phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng thiếu hoặc không có là
những vùng có nhiều hộ nghèo đói nhất.
1.1.3. Đặc tính của người nghèo ở Việt nam
Người nghèo thường có những đặc điểm tâm ly và nếp sống khác hẳn
với những khách hàng khác thể hiện :
- Người nghèo thường rụt rè, tự ti, ít tiếp xúc, phạm vi giao tiếp hẹp.
- Bị hạn chế về khả năng nhận thức và kỹ năng sản xuất kinh doanh.
Chính vì vậy, người nghèo thường tổ chức sản xuất theo thói quen, chưa biết
mở mang ngành nghề và chưa có điều kiện tiếp xúc với thị trường. Do đó, sản
xuất mang nặng tính tự cung tự cấp, chưa tạo được sản phẩm hàng hóa và đối
tượng sản xuất kinh doanh thường thay đổi.
- Phong tục, tập quán sinh hoạt và những truyền thống văn hóa của
người nghèo cũng tác động tới nhu cầu tín dụng.
- Khoảng cách giữa ngân hàng và nơi người nghèo sinh sống đang là trở
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 8
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
ngại, người nghèo thường sinh sống ở những mà cơ sở hạ tầng còn yếu kém.
- Người nghèo thường sử dụng vốn vào sản xuất nông nghiệp là chủ yếu
hoặc những ngành nghề thủ công buôn bán nhỏ. Do vậy, mà nhu cầu vốn
thường mang tính thời vụ.
1.1.4. Sự cần thiết phải hỗ trợ người nghèo
Đói nghèo là hiện tượng phổ biến của nền kinh tế thị trườngvà tồn tại
khách quan đối với mỗi quốc gia trong quá trình phát triển ; đặc biệt đối với
nước ta quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường xuất phát điểm nghèo
nàn lạc hậu tình trạng đói nghèo càng không tránh khỏi, thậm chí trầm trọng
và gay gắt. Như vậy, hỗ trợ người nghèo trước hết là mục tiêu của xã hội. Xóa
đói giảm nghèo sẽ hạn chế được các tệ nạn xã hội, tạo sự ổn định công bằng
xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế. Người nghèo được hỗ trợ để tự
vươn lên, tạo thu nhập, từ đó làm tăng sức mua, khuyến khích sản xuất phát
triển. Chính vì vậy, quan điểm cơ bản của chiến lược phát triển xã hội mà
Đảng ta đã đề ra là phát triển kinh tế, ổn định và công bằng xã hội nhằm thực
hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh.
Tóm lại, hỗ trợ người nghèo là một tất yếu khách quan. Xuất phát từ lý
do của sự đói nghèo có thể khẳng định một điều: mặc dù kinh tế đất nước có
thể tăng trưởng nhưng nếu không có chính sách và chương trình riêng về
XĐGN thì các hộ gia đình nghèo không thể thoát ra khỏi đói nghèo được.
Chính vì vậy, Chính phủ đã đề ra những chính sách đặc biệt trợ giúp người
nghèo, nhằm thu hẹp dần khoảng cách giữa giàu và nghèo. Tất nhiên Chính
phủ không phải tạo ra cơ chế bao cấp mà tạo ra cơ hội cho hộ nghèo vươn lên
bằng những chính sách và giải pháp. Cụ thể là:
- Điều tra, nắm bắt được tình trạng hộ nghèo và thực hiện nhiều chính
sách đồng bộ: tạo việc làm, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng cơ sở hạ tầng với
quy mô nhỏ ở những vùng nghèo, cho hộ nghèo vay vốn với lãi suất ưu đãi,
đồng thời cung cấp thông tin cần thiết để họ có thể tiếp cận với thị trường và
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 9
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
hòa nhập với cộng đồng.
- Tiếp tục triển khai mở rộng Chương trình mục tiêu Quốc gia XĐGN
của Thủ tướng Chính phủ. Hàng năm, Chính phủ dành ra một tỷ lệ trong tổng
chi ngân sách để bổ sung quỹ cho vay XĐGN.
- Kết hợp chương trình mục tiêu Quốc gia XĐGN với các chương trình
kinh tế xã hội khác như: Chương trình khuyến nông, chương trình phát triển
các ngành công nghiệp và dịch vụ, chương trình phủ xanh đất trống đồi núi
trọc, chương trình hỗ trợ các xã đặc biệt khó khăn, chương trình nước sạch
nông thôn, dân số kế hoạch hóa gia đình, xóa mù chữ…
- Thực hiện một số chính sách khuyến khích và giúp đỡ hộ nghèo như: miễn
giảm thuế, viện phí, học phí… đối với hộ nghèo không còn khả năng lao động tạo
ra nguồn thu nhập, Nhà nước trợ cấp hàng tháng và vận động các tổ chức đoàn
thể, quần chúng, các nhà hảo tâm giúp đỡ dưới nhiều hình thức khác nhau.
- Mở rộng sự hợp tác quốc tế với các tổ chức Chính phủ, tổ chức phi
Chính phủ để giúp đỡ lẫn nhau về nguồn lực và trao đổi kinh nghiệm.
Thực tế cho thấy có rất nhiều hình thức hỗ trợ để thực hiện chương trình
XĐGN nhưng hình thức tín dụng có hoàn trả là có hiệu quả hơn cả. Để thấy
được tính ưu việt của nó chúng ta hãy đi tìm hiểu vai trò của kênh tín dụng
ngân hàng đối với hộ nông dân nghèo.
1.2. TÍN DỤNG VÀ VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO
1.2.1. Tín dụng đối với hộ nghèo
1.2.1.1. Khái niệm tín dụng
Về bản chất, tín dụng là quan hệ vay mượn lẫn nhau và hoàn trả cả gốc
và lãi trong một khoảng thời gian nhất định đã được thỏa thuận giữa người đi
vay và người cho vay. Hay nói một cách khác, tín dụng là một phạm trù kinh
tế, trong đó mỗi cá nhân hay tổ chức nhường quyền sử dụng một khối lượng
giá trị hay hiện vật cho một các nhân hay tổ chức khác với thời hạn hoàn trả
cùng với lãi suất, cách thức vay mượn và thu hồi món vay… Tín dụng ra đời,
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 10
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
tồn tại và phát triển cùng với nền sản xuất hàng hóa. Trong điều kiện nền kinh
tế còn tồn tại song song hàng hóa và quan hệ hàng hóa tiền tệ thì sự tồn tại
của tín dụng là một tất yếu khách quan.
1.2.1.2. Tín dụng đối với người nghèo
* Khái niệm tín dụng đối với người nghèo:
Tín dụng đối với người nghèo là những khoản tín dụng chỉ dành riêng
cho những người nghèo, có sức lao động, nhưng thiếu vốn để phát triển sản
xuất trong một thời gian nhất định phải hoàn trả số tiền gốc và lãi; tuỳ theo
từng nguồn có thể hưởng theo lãi suất ưu đãi khác nhau nhằm giúp người
ngèo mau chóng vượt qua nghèo đói vươn lên hoà nhập cùng cộng đồng. Tín
dụng đối với người nghèo hoạt động theo những mục tiêu, nguyên tắc, điều
kiện riêng, khác với các loại hình tín dụng của các Ngân hàng Thương mại mà
nó chứa đựng những yếu tố cơ bản sau:
* Mục tiêu: Tín dụng đối với người nghèo nhằm vào việc giúp những
người nghèo đói có vốn phát triển sản xuất kinh doanh nâng cao đời sống,
hoạt động vì mục tiêu XĐGN, không vì mục đích lợi nhuận.
* Nguyên tắc cho vay: Cho vay hộ nghèo có sức lao động nhưng thiếu
vốn sản xuất kinh doanh. Hộ nghèo vay vốn phải là những hộ được xác định
theo chuẩn mực nghèo đói do Bộ LĐ-TBXH hoặc do địa phương công bố trong
từng thời kỳ. Thực hiện cho vay có hoàn trả (gốc và lãi) theo kỳ hạn đã thoả
thuận.
* Điều kiện: Có một số điều kiện, tuỳ theo từng nguồn vốn, thời kỳ khác
nhau, từng địa phương khác nhau có thể quy định các điều kiện cho phù hợp
với thực tế. Nhưng một trong những điều kiện cơ bản nhất của tín dụng đối
với người nghèo đó là: Khi được vay vốn không phải thế chấp tài sản.
1.2.2. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với hộ nghèo
Trong nhiều nguyên nhân dẫn đến nghèo đói, có nguyên nhân chủ yếu và cơ
bản là do thiếu vốn, thiếu kiến thức làm ăn. Vốn, kỹ thuật, kiến thức làm ăn là
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 11
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
“chìa khoá” để người nghèo vượt khỏi ngưỡng nghèo đói. Do không đáp ứng đủ
vốn nhiều người rơi vào tình thế luẩn quẩn làm không đủ ăn, phải đi làm thuê, vay
nặng lãi, bán lúa non, cầm cố ruộng đất mong đảm bảo được cuộc sống tối thiểu
hàng ngày, nhưng nguy cơ nghèo đói vẫn thường xuyên đe doạ họ. Mặt khác do
thiếu kiến thức làm ăn nên họ chậm đổi mới tư duy làm ăn, bảo thủ với phương
thức làm ăn cũ cổ truyền, không áp dụng kỹ thuật mới để tăng năng suất lao động
làm cho sản phẩm sản xuất ra kém hiệu quả. Thiếu kiến thức và kỹ thuật làm ăn là
một cản lực lớn nhất hạn chế tăng thu nhập và cải thiện đời sống hộ gia đình
nghèo.Khi giải quyết được vốn cho người nghèo có tác động hiệu quả thiết thực.
1.2.2.1. Là động lực giúp người nghèo vượt qua nghèo đói
Người nghèo đói do nhiều nguyên nhân, như: Già, yếu, ốm dau, không
có sức lao động, do đông con dẫn đến thiếu lao động, do mắc tệ nạn xã hội,
do lười lao động, do thiếu kiến thức trong sản xuất kinh doanh, do điều kiện
tự nhiên bất thuận lợi, do không được đầu tư, do thiếu vốn...trong thực tế ở
nông thôn Việt Nam bản chất của những người nông dân là tiết kiệm cần cù,
nhưng nghèo đói là do không có vốn để tổ chức sản xuất, thâm canh, tổ chức
kinh doanh.Vì vây, vốn đói với họ là điều kiện tiên quyết, là động lực đầu tiên
giúp họ vượt qua khó khăn để thoát khỏi đói nghèo. Khi có vốn trong tay, với
bản chất cần cù của người nông dân, bằng chính sức lao động của bản thân và
gia đình họ có điều kiện mua sắm vật tư, phân bón, cây con giống để tổ chức
sản xuất thực hiện thâm canh tạo ra năng xuất và sản phẩm hàng hoá cao hơn,
tăng thu nhập, cải thiện đời sống.
1.2.2.2. Tạo điều kiện cho người nghèo không phải vay nặng lãi, nên
hiệu quả hoạt động kinh tế được nâng cao hơn
Những người nghèo đói do hoàn cảnh bắt buộc hoặc để chi dùng cho
sản xuất hoặc để duy trì cho cuộc sống họ là những người chịu sự bóc lột
bằng thóc hoặc bằng tiền nhiều nhất của nạn cho vay nặng lãi hiện nay. Chính
vì thế khi nguồn vốn tín dụng đến tận tay người nghèo với số lượng khách
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 12
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
hàng lớn thì các chủ cho vay nặng lãi sẽ không có thị trường hoạt động.
1.2.2.3. Giúp người nghèo nâng cao kiến thức tiếp cận với thị trường,
có điều kiện hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường
Cung ứng vốn cho người nghèo theo chương trình, với mục tiêu đầu tư
cho sản xuất kinh doanh để XĐGN, thông qua kênh tín dụng thu hồi vốn và
lãi đã buộc những người vay phải tính toán trồng cây gì, nuôi con gì, làm
nghề gì và làm như thế nào để có hiệu quả kinh tế cao. Để làm được điều đó
họ phải tìm hiểu học hỏi kỹ thuật sản xuất, suy nghĩ biện pháp quản lý từ đó
tạo cho họ tính năng động sáng tạo trong lao động sản xuất, tích luỹ được
kinh nghiệm trong công tác quản lý kinh tế. Mặt khác, khi số đông người
nghèo đói tạo ra được nhiều sản phẩm hàng hoá thông qua việc trao đổi trên
thị trường làm cho họ tiếp cận được với kinh tế thị trường một cách trực
tiếp.
1.2.2.4. Góp phần trực tiếp vào việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông
nghiệp nông thôn, thực hiện việc phân công lại lao động xã hội
Trong nông nghiệp vấn đề quan trọng hiện nay để đi lên một nền sản xuất
hàng hoá lớn đòi hỏi phải áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật mới váo sản
xuất. Đó là việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng ,vật nuôi và đưa các loại giống
mới có năng suất cao vào áp dụng trong thực tiễn sản xuất và phải được thực
hiện trên diện rộng. Để làm được điều này đòi hỏi phải đầu tư một lượng vốn
lớn, thực hiện được khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư....những người
nghèo phải được đầu tư vốn họ mới có khả năng thực hiện. Như vậy, thông
qua công tác tín dụng đầu tư cho người nghèo đã trực tiếp góp phần vào việc
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn thông qua áp dụng tiến bộ khoa học kỹ
thuật vào sản xuất, tạo ra các ngành nghề dịch vụ mới trong nông nghiệp đã
trực tiếp góp phần vào việc phân công lại lao động trong nông nghiệp và lao
động xã hội.
1.2.2.5. Cung ứng vốn cho người nghèo góp phần xây dựng nông
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 13
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
thôn mới
Xoá đói giảm nghèo là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, của các cấp,
các ngành. Tín dụng cho người nghèo thông qua các quy định về mặt nghiệp
vụ cụ thể của nó như việc bình xét công khai những người được vay vốn, việc
thực hiện các tổ tương trợ vay vốn, tạo ra sự tham gia phối hợp chặt chẽ giữa
các đoàn thể chính trị xã hội, của cấp uỷ, chính quyền đã có tác dụng:
- Tăng cường hiệu lực của cấp uỷ, chính quyền trong lãnh đạo, chỉ đạo
kinh tế ở địa phương.
- Tạo ra sự gắn bó giữa hội viên, đoàn viên với các tổ chức hội, đoàn thể
của mình thông qua việc hướng dẫn giúp đỡ kỹ thuật sản xuất, kinh nghiệm quản
lý kinh tế của gia đình, quyền lợi kinh tế của tổ chức hội thông qua việc vay vốn.
- Thông qua các tổ tương trợ tạo điều kiện để những người vay vốn có
cùng hoàn cảnh gần gũi, nêu cao tính tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau
tăng cường tình làng, nghĩa xóm, tạo niềm tin ở dân đồi với Đảng, Nhà nước.
Kết quả phát triển kinh tế đã làm thay đổi đời sống kinh tế ở nông thôn,
an ninh, trật tự an toàn xã hội phát triển tốt, hạn chế được những mặt tiêu cực,
tạo ra được bộ mặt mới trong đời sống kinh tế xã hội và nông thôn.
1.3. HIỆU QUẢ TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO
1.3.1. Khái niệm về hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo
Hiệu quả tín dụng là một khái niệm tổng hợp bao hàm ý nghĩa toàn
diện về kinh tế, chính trị xã hội. Có thể hiểu hiệu quả tín dụng đối với hộ
nghèo là sự thoả mãn nhu cầu về sử dụng vốn giữa chủ thể Ngân hàng và
người vay vốn, những lợi ích kinh tế mà xã hội thu được và đảm bảo sự tồn
tại và phát triển của Ngân hàng.
Xét về mặt kinh tế:
- Tín dụng hộ nghèo giúp người nghèo thoát khỏi đói nghèo sau một
quá trình XĐGN cuộc sống đã khá lên và mức thu nhập đã ở trên chuẩn
nghèo, có khả năng vươn lên hoà nhập với cộng đồng. Góp phần giảm tỷ lệ
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 14
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
đói nghèo, phục vụ cho sự phát triển và lưu thông hàng hoá, góp phần giải
quyết công ăn việc làm, khai thác khả năng tiềm tàng trong nền kinh tế, thúc
đẩy quá trính tích tụ và tập chung sản xuất, giải quyết tốt mối quan hệ tăng
trưởng tín dụng và tăng trưởng kinh tế.
- Giúp cho người nghèo xác định rõ trách nhiệm của mình trong quan hệ
vay mượn, khuyến khích người nghèo sử dụng vốn vào mục đích kinh doanh
tạo thu nhập để trả nợ Ngân hàng, tránh sự hiểu nhầm tín dụng là cấp
phát.
Xét về mặt xã hôi:
- Tín dụng cho hộ nghèo góp phần xây dựng nông thôn mới, làm thay đổi
cuộc sống ở nông thôn, an ninh, trật tự an toàn xã hội phát triển tốt, hạn chế
được những mặt tiêu cực. Tạo ra bộ mặt mới trong đời sống kinh tế xã hội ở
nông thôn.
- Tăng cường sự gắn bó giữa các hội viên với các tổ chức hội, đoàn thể
của mình thông qua việc hướng dẫn giúp đỡ kỹ thuật sản xuất, kinh nghiệm
quản lý kinh tế gia đình...Nêu cao tinh thần tương thân tương ái giúp đỡ lẫn
nhau, tăng cường tình làng nghĩa xóm, tạo niềm tin của người dân đối với
Đảng và Nhà nước.
- Góp phần trực tiếp vào chuyển đổi cơ cấu kinh tế ở nông thôn thông
qua áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, tạo ra các ngành nghề, dịch vụ mới
trong nông nghiệp đã góp phần thực hiện phân công lại lao động trong nông
nghiệp và lao động xã hội.
1.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo
Chất lượng tín dụng và hiệu qủa tín dụng là hai chỉ tiêu quan trọng
trong hoạt động cho vay của Ngân hàng. Hai chỉ tiêu này có điểm giống nhau
đều là chỉ tiêu phản ánh lợi ích do do vốn tín dụng mang lại cho khách hàng
và Ngân hàng về mặt kinh tế. Nhưng hiệu quả tín dụng mang tính cụ thể và
tính toán được giữa lợi ích thu được với chi phí bỏ ra trong quá trình đầu tư
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 15
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
tín dụng thông qua các chỉ tiêu:
1.- Luỹ kế số lượt hộ nghèo được vay vốn Ngân hàng: Chỉ tiêu này cho
biết số hộ nghèo đã được sử dụng vốn tín dụng ưu đãi trên tổng số hộ hộ
nghèo của toàn quốc, đây là chỉ tiêu đámh giá vế số lượng. Chỉ tiêu này được
tính luỹ kế từ hộ vay đầu tiên đến hết kỳ cần báo cáo kết quả.
Tổng số hộ Luỹ kế số lượt hộ Luỹ kế số lượt hộ
lượt hộ nghèo = được vay đến + được vay trong
được vay vốn cuối kỳ trước kỳ báo cáo
2- Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn: Đây là chỉ tiêu đánh giá về mặt lượng
đối với công tác tín dụng; bằng tổng số hộ nghèo được vay vốn trên tổng số
hộ nghèo đói theo chuẩn mực được công bố.
Tỷ lệ hộ Tổng số hộ nghèo được vay vốn
nghèo được = --------------------------------------------- x 100
vay vốn Tổng số hộ nghèo đói trong danh sách
3- Số tiền vay bình quân 1 hộ: Chỉ tiêu này đánh giá mức đầu tư cho
một hộ ngày càng tăng lên hay giảm xuống, điều đó chứng tỏ việc cho vay có
đáp ứng được nhu cầu thực tế của các hộ nghèo hay không.
Số tiền cho vay Dư nợ cho vay đến thời điểm báo cáo
bình quân = ---------------------------------------------------
một hộ Tổng số hộ còn dư nợ đến thời điểm báo
cáo
4- Số hộ đã thoát khỏi ngưỡng nghèo đói: Là chỉ tiêu quan trọng nhất
đánh giá hiệu quả của công tác tín dụng đối với hộ nghèo. Hộ đã thoát khỏi
ngưỡng nghèo đói là hộ có mức thu nhập bình quân đầu người trong hộ cao
hơn chuẩn mực nghèo đói hiện hành, không còn nằm trong trong danh sách
hộ nghèo, có khả năng vươn lên hoà nhập với cộng đồng.
Tổng số HN Số HN Số HN Số HN trong Số HN
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 16
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
đã thoát khỏi = trong DS – trong DS - DS đầu kỳ + mới vào
ngưỡng nghèo đầu kỳ cuối kỳ di cư đi nơi # trong kỳ BC
1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo
- Hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo là hoạt đông có tính rủi ro cao.
Ngoài những nguyên nhân khách quan như thiên tai, bão lụt, dịch bệnh cây
trồng vật nuôi....thường xẩy ra trên diện rộng, thiệt hại lớn còn là những
nguyên nhân khác từ bản thân hộ nghèo như: Thiếu kiến thức làm ăn, sản
phẩm làm ra không tiêu thụ được, sức cạnh tranh kém, ảnh hưởng đến chất
lượng và hiệu quả đầu tư.
- Do cơ sở hạ tầng kém phát triển ở vùng sâu, vùng xa,, có những xã
chưa có đường giao thông đến xã nên nhiều hộ nghèo chưa có điều kiện sử
dụng vốn Ngân hàng, hơn nữa trình độ dân trí chưa cao là những cản trở cho
việc thực hiện các chính sách tín dụng đối với hộ nghèo.
- Vốn tín dụng Ngân hàng chưa đồng bộ với các giải pháp khuyến
nông ,khuyến lâm, khuyến ngư, cung cấp vật tư kỹ thuật cho sản xuất và tổ
chức thị trường, lồng ghép các chương trình kinh tế xã hội đối với nông
nghiệp nông thôn nông dân còn nhiều vấn đề khó khăn nên điều kiện nâng
cao hiệu quả còn nhiều tồn tại, vốn và hiệu quả đầu tư thấp.
- Việc xác định đối tượng hộ nghèo vay vốn còn nhiều bất cập. Theo cơ
chế phải là hộ nghèo thiếu vốn sản xuất kinh doanh nhưng việc bìng nghị và
xét chọn từ Uỷ ban Nhân dân xã do Ban XĐGN lập danh sách đơn thuần chỉ
là danh sách hộ nghèo, trong đó nhiều hộ không có điều kiện và năng lực tổ
chức sản xuất, hộ nghèo thuộc diện cứu trợ xã hội hoặc có những hộ không
thuộc hộ nghèo cũng trong danh sách được vay vốn, điều này ảnh hưởng rất
lớn đến hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo.
- Phương thức đầu tư chưa phong phú dẫn đến việc sử dụng vốn vay sai
mục đích, vốn vay không phát huy hiệu quả, ảnh hưởng tới hiệu quả đầu tư
vốn.
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 17
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
1.4. KINH NGHIỆM Ở MỘT SỐ NƯỚC VỀ CHO VAY ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO
1.4.1. Kinh nghiệm một số nước
1.4.1.1. Bangladesh
Ở đây có ngân hàng Grameen (GB) là ngân hàng chuyên phục vụ người
nghèo, chủ yếu là phụ nữ nghèo. Để phát triển, GB phải tự bù đắp các chi phí
hoạt động. Như vậy, GB hoạt động như các ngân hàng thương mại khác
không được bao cấp từ phía Chính phủ. GB thực hiện cơ chế lãi suất thực
dương, do vậy lãi suất cho vay tới các thành viên luôn cao hơn lãi suất trên thị
trường. GB cho vay tới các thành viên thông qua nhóm tiết kiệm và vay vốn.
GB cho vay không áp dụng biện pháp thế chấp tài sản mà chỉ cần tín chấp qua
các nhóm tiết kiệm và vay vốn. Thủ tục vay vốn của GB rất đơn giản và thuận
tiện, người vay vốn chỉ cần làm đơn và nhóm bảo lãnh là đủ. Nhưng ngân
hàng có cơ chế kiểm tra rất chặt chẽ, tạo cho người nghèo sử dụng vốn đúng
mục đích và có hiệu quả. Để phục vụ đúng đối tượng người vay phải đủ
chuẩn mực đói nghèo, nghĩa là hộ gia đình phải có dưới 0,4 acre đất canh tác
và mức thu nhập bình quân đầu người dưới 100 USD/ năm. GB được quyền
đi vay để cho vay và được ủy thác nhận tài trợ từ các tổ chức trong và ngoài
nước, huy động tiền gửi, tiết kiệm của các thành viên, quản lý các quỹ của
nhóm và được phát hành trái phiếu vay nợ. GB hoạt động theo cơ chế lãi suất
thực dương, được Chính phủ cho phép hoạt động theo luật riêng, không bị chi
phối bởi luật tài chính và luật ngân hàng hiện hành của Bangladesh.
1.4.1.2. Thái lan
Ngân hàng nông nghiệp và hợp tác xã tín dụng (BAAC) là ngân hàng
thương mại quốc doanh do Chính phủ thành lập. Hàng năm được Chính phủ
tài trợ vốn để hỗ trợ vốn để thực hiện chương trình hỗ trợ vốn cho nông dân
nghèo. Những người có mức thu nhập dưới 1.000 Bath/ năm và những người
nông dân có ruộng thấp hơn mức trung bình trong khu vực thì được ngân
hàng cho vay mà không cần phải thế chấp tài sản, chỉ cần thế chấp bằng sự
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 18
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
cam kết bảo đảm của nhóm, tổ hợp tác sản xuất. Lãi suất cho vay đối với hộ
nông dân nghèo thường được giảm từ 1-3%/ năm so với lãi suất cho vay các
đối tượng khác. Kết quả là năm 1995 BAAC tiếp cận được 85% khách hàng
là nông dân và có tổng nguồn vốn là 163.210 triệu Bath. Sở dĩ có được điều
này là một phần do Chính phủ đã quy định các ngân hàng thương mại khác
phải dành 20% số vốn huy động được để cho vay lĩnh vực nông thôn. Số vốn
này có thể cho vay trực tiếp hoặc gửi vào BAAC nhưng thông thường các
ngân hàng thường gửi BAAC.
1.4.1.3. Malaysia
Trên thị trường chính thức hiện nay của Malaysia, việc cung cấp tín
dụng cho lĩnh vực nông thôn chủ yếu do ngân hàng nông nghiệp Malaysia
(BPM) đảm nhận. Đây là ngân hàng thương mại quốc doanh, được Chính phủ
thành lập và cấp 100% vốn tự có ban đầu. BPM chú trọng cho vay trung và
dài hạn theo các dự án và các chương trình đặc biệt. Ngoài ra BPM còn cho
vay hộ nông dân nghèo thông qua các tổ chức tín dụng trung và dài hạn theo
các dự án và các chương trình đặc biệt. Ngoài ra, ngân hàng còn có cho vay
hộ nông dân nghèo thông qua các tố chức tín dụng trung gian khác như: Ngân
hàng nông thôn và hợp tác xã tín dụng. Ngoài ra, Chính phủ còn buộc các
ngân hàng thương mại khác phải gửi 20,5% số tiền huy động được vào ngân
hàng trung ương (trong đó có 3% dự trữ bắt buộc) để làm vốn cho vay đối với
nông nghiệp – nông thôn. BPM không phải gửi tiền dự trữ bắt buộc ở ngân
hàng trưng ương và không phải nộp thuế cho Nhà nước.
1.4.2. Bài học kinh nghiệm có khả năng vận dụng vào Việt Nam
Từ thực tế ở một số nước trên thế giới, với lợi thế của người đi sau, Việt
Nam chắc chắn sẽ học hỏi và rút ra được nhiều bài học bổ ích cho mình làm
tăng hiệu quả hoạt động tín dụng của Ngân hàng. Tuy vậy, vấn đề là áp dụng
như thế nào cho phù hợp với tình hình Việt Nam lại là vấn đề đáng quan tâm;
bởi lẽ mỗi mô hình phù hợp với hoàn cảnh cũng như là điều kiện kinh tế của
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 19
Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp
chính nước đó. Vì vậy, khi áp dụng cần vận dụng một các có sáng tạo vào các
mô hình cụ thể của Việt Nam. Sự sáng tạo như thế nào thể hiện ở trình độ của
những nhà hoạch định chính sách. Qua việc nghiên cứu hoạt động ngân hàng
một số nước rút ra một số bài học có thể vận dụng vào Việt Nam:
Tín dụng ngân hàng cho hộ nghèo cần được trợ giúp từ phía Nhà nước.
Vì cho vay hộ nghèo gặp rất nhiều rủi ro. Trước hết là rủi ro về nguồn vốn.
Khó khăn này cần có sự giúp đỡ từ phía Nhà nước. Điều này các nước Thái
lan và Malaysia đã làm. Sau đến là rủi ro về cho vay, có nghĩa là rủi ro mất
vốn. Nhà nước phải có chính sách cấp bù cho những khoản tín dụng bị rủi ro
bất khả kháng mà không thu hồi được.
Phát triển thị trường tài chính nông thôn và quản lý khách hàng cho
những món vay nhỏ. Ngân hàng thương mại kinh doanh tín dụng đối với
những ngành có tỷ suất lợi nhuận cao, tạo thuận lợi để hỗ trợ các hợp tác xã,
ngân hàng làng, ngân hàng cổ phần… để tạo kênh dẫn vốn tới hộ nông dân,
đặc biệt là nông dân nghèo. Các ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ
giám sát và điều hòa vốn tới các kênh dẫn vốn nêu trên, tạo ra định chế tài
chính trung gian có thể đảm nhận dịch vụ bán lẻ tới hộ gia đình.
Tiết giảm đầu mối quản lý: Các ngân hàng thúc đẩy để tạo nên các
nhóm Liên đới trách nhiệm, cung cấp cho ban quản lý kiến thức khả năng
quản lý sổ sách, giám sát món vay tới từng thành viên của nhóm… từ đó ngân
hàng hạch toán cho vay theo từng nhóm chứ không tới từng thành viên.
Đơn giản hóa thủ tục cho vay, thay thế yêu cầu thế chấp truyền thống
bằng việc đảm bảo nợ theo món vay.
Mở rộng các hình thức huy động tiết kiệm, cải tiến chất lượng phục vụ
để thu hút tiền gửi tiết kiệm tự nguyện.
Từng bước tiến tới hoạt động theo cơ chế lãi suất thực dương. Lãi suất
cho vay đối với người nghèo không nên quá thấp bởi vì lãi suất quá thấp sẽ
không huy động được tiềm năng về vốn ở nông thôn, người vay vốn không
Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 20