Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động ở công ty bánh kẹo tràng an

  • 90 trang
  • file .doc
Lêi nãi ®Çu
NÒn kinh tÕ ViÖt Nam chuyÓn tõ kinh tÕ tËp trung quan
liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ
níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa lµ mét bíc quan träng
trong chÝnh s¸ch kinh tÕ cña §¶ng vµ Nhµ níc. Víi ®êng lèi
®æi míi ®ã, bíc ®Çu chóng ta ®· thu ®îc nh÷ng thµnh qu¶
®¸ng khÝch lÖ. BiÓu hiÖn ®ã lµ nh÷ng n¨m gÇn ®©y nÒn
kinh tÕ ®ang dÇn khëi s¾c, ®· cã sù tÝch luü néi bé nÒn kinh
tÕ vµ thu hót ®îc nhiÒu nguån vèn, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho
ngêi lao ®éng, s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n phÈm cho x· héi. Ph¶i nãi
r»ng viÖc chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ ®· khuyÕn khÝch kinh
tÕ x· héi ph¸t triÓn m¹nh mÏ. Sù ph¸t triÓn nµy gãp phÇn ®a
nÒn kinh tÕ níc ta tõng bíc héi nhËp víi nÒn kinh tÕ khu vùc vµ
thÕ giíi.
Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng thµnh qu¶ ®¹t ®îc vÉn cßn
tån ®äng nh÷ng mÆt h¹n chÕ. Mét sè doanh nghiÖp ®· gÆp
kh«ng Ýt khã kh¨n bëi tr×nh ®é qu¶n lý cha theo kÞp víi ®µ
lªn ngµy cµng cao cña c¬ chÕ thÞ trêng, kÌm theo lµ sù ph¶n
øng kÐm linh ho¹t víi ph¬ng thøc vµ c¸ch thøc ®iÒu hµnh
doanh nghiÖp ®iÓn h×nh trong lÜnh vùc tµi chÝnh. C¸c doanh
nghiÖp cßn lóng tóng trong huy ®éng, qu¶n lý vµ sö dông vèn.
BÊt kú mét doanh nghiÖp nµo khi b¾t tay vµo s¶n xuÊt
hay xem xÐt mét ph¬ng ¸n kinh doanh ®Òu quan t©m ®Çu
tiªn ®Õn vèn kinh doanh cña m×nh vµ sö dông vèn mét c¸ch
tiÕt kiÖm, cã hiÖu qu¶ vµ lu«n t×m c¸ch n©ng cao hiÖu qu¶
sö dông vèn ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu cña doanh nghiÖp.
1
Muèn vËy, c«ng t¸c tµi chÝnh cña doanh nghiÖp ph¶i ®îc
thùc hiÖn mét c¸ch ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c, kÞp thêi vµ ®¶m b¶o
thùc hiÖn ®óng chÕ ®é chÝnh s¸ch. Th«ng qua viÖc ph©n
tÝch tµi chÝnh, c¸c doanh nghiÖp còng nh c¸c tæ chøc kinh tÕ
cã thÓ biÕt ®îc nguyªn nh©n dÉn ®Õn ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶
hay kh«ng hiÖu qu¶. Tõ ®ã t×m ra c¸c biÖn ph¸p ®Ó kh¾c
phôc.
XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ trªn, sau mét thêi gian thùc tËp t¹i
c«ng ty B¸nh kÑo Trµng An, em ®· nghiªn cøu t×nh h×nh tµi
chÝnh cña doanh nghiÖp. Còng trong thêi gian ®ã, ®îc sù gióp
®ì tËn t×nh cña c¸c thÇy c« trong khoa Ng©n hµng - Tµi
chÝnh vµ c¸c c« chó phßng tµi vô cña c«ng ty, em ®· lùa chän
®Ò tµi nghiªn cøu “ Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông
vèn lu ®éng ë c«ng ty B¸nh kÑo Trµng An ”. Ngoµi phÇn
më ®Çu vµ kÕt luËn, ®Ò tµi gåm 3 ch¬ng víi c¸c néi dung
sau:
CH¦¥NG I: Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ hiÖu qu¶ sö dông
vèn lu ®éng cña c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-
êng.
CH¦¥NG II: Thùc tr¹ng vÒ hiÖu qu¶ sö dông vèn lu ®éng
t¹i c«ng ty B¸nh kÑo Trµng An.
CH¦¥NG III: Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn lu
®éng ë c«ng ty B¸nh kÑo Trµng An.
Tríc khi ®i vµo néi dung chÝnh cña ®Ò tµi, em xin ch©n
thµnh c¶m ¬n thÇy gi¸o Th.S §Æng Ngäc §øc vµ c¸c thÇy c«
2
trong khoa Ng©n hµng - Tµi chÝnh ®· gióp ®ì em hoµn thµnh
tèt ®Ò tµi nghiªn cøu cña m×nh.
3
CH¦¥NG I
Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ hiÖu qu¶ sö dông vèn lu ®éng
cña c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng
1.1. Vèn vµ vai trß cña vèn ®èi víi c¸c doanh nghiÖp.
1.1.1. Doanh nghiÖp vµ ®Æc ®iÓm kinh doanh cña
doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng.
Khi chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸
tËp trung quan liªu bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n
lý cña nhµ níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ®ßi hái c¸c
nhµ kinh tÕ, c¸c chñ doanh nghiÖp vµ c¸c nhµ qu¶n trÞ kinh
doanh ph¶i cã t duy lý luËn míi, cïng kinh nghiÖm qu¶n lý thùc
tiÔn c¸c vÊn ®Ò cã ¶nh hëng vµ t¸c ®éng ®Õn toµn bé c«ng
viÖc kinh doanh cña doanh nghiÖp. ThÞ trêng vµ c¬ chÕ kinh
tÕ thÞ trêng lµ nh÷ng yÕu tè kh¸ch quan kh«ng thÓ h¹n chÕ
hay ph©n biÖt mét c¸ch chñ quan thµnh thÞ trêng cã tæ chøc,
thÞ trêng tù do ®Ó t¹o ra sù ng¨n c¸ch qu¸ tr×nh ho¹t ®éng
cña c¸c quy luËt thÞ trêng. NÒn kinh tÕ níc ta tõ s¶n xuÊt nhá
®i th¼ng lªn vµo ph¬ng thøc qu¶n lý vµ c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸
tËp trung hµnh chÝnh bao cÊp ®îc vËn hµnh trong ®iÒu kiÖn
kh«ng cã thÞ trêng do ®ã hµng ho¸ chËm ph¸t triÓn, c¸c quan
hÖ thÞ trêng vµ sù vËn ®éng c¸c quy luËt kinh tÕ kh¸ch quan
hÇu nh bá qua. Víi sù ph¸t triÓn kh¸ch quan cña s¶n xuÊt vµ lu
th«ng hµng ho¸ víi sù tham gia cña nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ
®· tÊt yÕu n¶y sinh vµ h×nh thµnh thÞ trêng hµng ho¸. Kinh
tÕ thÞ trêng víi sù qu¶n lý cña Nhµ níc ®· kh¼ng ®Þnh mét
4
®iÒu: ThÞ trêng kh«ng ph¶i lµ tù ph¸t, sù vËn ®éng hµng ho¸
cña c¸c quan hÖ kinh doanh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng lu«n
cã sù híng dÉn vµ ®iÒu chØnh cña nhµ níc.
Tõ nh÷ng thay ®æi ®êng lèi chÝnh s¸ch kinh tÕ cña §¶ng
vµ Nhµ níc nh ph¸t triÓn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn,
thùc hiÖn chÝnh s¸ch “më cöa” ®Ó thu hót vèn ®Çu t níc
ngoµi. Trong c¬ chÕ thÞ trêng, doanh nghiÖp lµ chñ thÓ kinh
tÕ ®éc lËp, cã t c¸ch ph¸p nh©n thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng s¶n
xuÊt kinh doanh trªn thÞ trêng nh»m môc ®Ých tèi ®a ho¸ lîi
nhuËn. Kinh tÕ thÞ trêng cµng ph¸t triÓn, sè lîng c¸c doanh
nghiÖp víi c¸c h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh ngµy
cµng ®a d¹ng trong mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ x· héi
nh: c¸c nghµnh c«ng nghiÖp, n«ng l©m nghiÖp, giao th«ng,
x©y dùng, ng©n hµng, b¶o hiÓm… §èi víi nÒn kinh tÕ thÞ tr-
êng th× c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i, tæ chøc tÝn dông, c«ng ty
tµi chÝnh lµ c¸c doanh nghiÖp ®îc h×nh thµnh mét c¸ch tÊt
yÕu, c¸c bé phËn cÊu thµnh h÷u c¬ trong tæ chøc ho¹t ®éng
kinh doanh cña doanh nghiÖp. Nã cã chøc n¨ng c¬ b¶n lµ t¹o
ra nguån tµi chÝnh ®¸p øng c¸c yªu cÇu s¶n xuÊt kinh doanh
cña doanh nghiÖp kh¸c, thùc hiÖn c¸c mèi quan hÖ tµi chÝnh
nhiÒu gi÷a doanh nghiÖp víi ng©n s¸ch nhµ níc, víi tÇng líp
d©n c vµ c¸c tæ chøc x· héi t¹o nªn thÞ trêng tµi chÝnh ®a
d¹ng trong nÒn kinh tÕ. C¸c doanh nghiÖp nµy cã vai trß to lín
trong viÖc t¹o lËp thÞ trêng vèn, thÞ trêng tiÒn tÖ, ®ång thêi
còng lµ c¸c thµnh viªn ho¹t ®éng víi t c¸ch nh nh÷ng nhÞp cÇu
trung gian nèi liÒn víi sù vËn ®éng c¸c nguån vèn trong nÒn
5
kinh tÕ gi÷a c¸c chñ së h÷u, t¹o ra c¸c yÕu tè kÝch thÝch sù
ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh.
Tõ sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®Çy ®ñ c¸c lo¹i h×nh doanh
nghiÖp sÏ ph¸t triÓn rÊt nhiÒu c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ trong
kinh doanh cña doanh nghiÖp nh mèi quan hÖ víi nhµ níc, víi
b¹n hµng vµ kh¸ch hµng vÒ c¸c vÊn ®Ò qu¶n lý, kinh doanh
tµi chÝnh, cung øng vËt t, tiªu thô s¶n phÈm… c¸c quan hÖ nµy
ngµy cµng ph¸t triÓn dÉn ®Õn sù ph¸t triÓn cña c¸c lo¹i h×nh
tæ chøc doanh nghiÖp vµ lµm phong phó c¸c mèi quan hÖ tµi
chÝnh. Nhng tãm l¹i, cho dï trong hoµn c¶nh nµo, cho dï sù
thay ®æi cã lín lao ®Õn chõng nµo th× c¬ chÕ qu¶n lý ®èi víi
c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng kh«ng thÓ tho¸t
ly ®îc nh÷ng ®Æc trng vèn cã cña doanh nghiÖp. Chóng ta
thÊy r»ng, thÞ trêng quyÕt ®Þnh mäi hµnh vi cña doanh
nghiÖp. Mäi quyÕt ®Þnh cña doanh nghiÖp nh: ®a ra mét s¶n
phÈm míi hay ngõng s¶n xuÊt kinh doanh s¶n phÈm cò, më
réng quy m« s¶n xuÊt hay thu hÑp quy m« s¶n xuÊt, x©m
nhËp thÞ trêng hay rót lui khái thÞ trêng… ®Òu cã ý nghÜa
sèng cßn ®èi víi c¸c doanh nghiÖp. Mét quyÕt ®Þnh ®óng
®¾n sÏ gióp cho doanh nghiÖp tån t¹i vµ ph¸t triÓn. Ngîc l¹i,
quyÕt ®Þnh ã mµ sai lÇm cã thÓ dÉn ®Õn sù thÊt b¹i cña
doanh nghiÖp, thËm chÝ dÉn ®Õn mét sù ph¸ s¶n cña doanh
nghiÖp.
1.1.2. Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ vèn s¶n xuÊt kinh doanh.
1.1.2.1. C¸c quan niÖm kh¸c nhau.
6
Theo quan ®iÓm cña M¸c, vèn lµ gi¸ trÞ ®em l¹i gi¸ trÞ
thÆng d, lµ mét ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. §Þnh nghÜa
cña M¸c vÒ vèn cã mét tÇm kh¸i qu¸t lín v× nã bao hµm ®Çy
®ñ b¶n chÊt vµ vai trß cña vèn. Tuy nhiªn do h¹n chÕ vÒ
tr×nh ®é ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ nªn M¸c ®· quan niÖm
r»ng chØ cã qu¸ tr×nh s¶n xuÊt míi t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d cho
nÒn kinh tÕ.
Theo quan ®iÓm cña P.Samuelson vèn lµ nh÷ng hµng
ho¸ ®îc s¶n xuÊt ra ®Ó phôc vô cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt míi,
lµ mét ®Çu vµo cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh
nghiÖp.
Trong cuèn “kinh tÕ häc” cña David Begg, t¸c gi¶ ®· ®a
ra hai ®Þnh nghÜa ®ã lµ: vèn hiÖn vËt vµ vèn tµi chÝnh cña
doanh nghiÖp. Vèn hiÖn vËt lµ dù tr÷ c¸c hµng ho¸ ®· s¶n
xuÊt ra ®Ó s¶n xuÊt c¸c hµng ho¸ kh¸c. Vèn tµi chÝnh lµ c¸c
giÊy tê cã gi¸ vµ tiÒn mÆt cña doanh nghiÖp. Nh vËy, David
Begg ®· ®ång nhÊt vèn víi tµi s¶n cña doanh nghiÖp. §ã lµ
mét h¹n chÕ bëi thùc chÊt vèn lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña tÊt
c¶ c¸c tµi s¶n mµ doanh nghiÖp ®ang n¾m gi÷. Vèn ®îc ph¶n
¸nh ë bªn ph¶i b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n, nã ph¶n ¸nh c¬ cÊu vµ
nguån h×nh thµnh vèn cña doanh nghiÖp. Cßn tµi s¶n ph¶n
¸nh môc ®Ých cô thÓ cña viÖc sö dông vèn trong qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp.
Chóng ta biÕt r»ng c¸c doanh nghiÖp ®îc coi nh c¸c tÕ
bµo cña nÒn kinh tÕ. Doanh nghiÖp lµ n¬i trùc tiÕp sö dông vµ
khai th¸c mäi kh¶ n¨ng ®Ó s¶n xuÊt kinh doanh s¶n phÈm,
hµng ho¸ dÞch vô nh»m ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña
7
x· héi. §Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, bÊt cø
doanh nghiÖp nµo còng cÇn ph¶i cã ®ñ ba yÕu tè ®Ó phôc vô
cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®ã lµ: T liÖu lao ®éng, ®èi tîng lao
®éng vµ søc lao ®éng. §Ó cã thÓ ®¸p øng ®îc yªu cÇu cÇn
thiÕt cña nh÷ng yÕu tè trªn th× buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i
cã mét lîng tiÒn vèn nhÊt ®Þnh.
Lîng tiÒn vèn nµy sÏ vËn ®éng liªn tôc trong suèt qu¸
tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh nh»m t¹o ra s¶n phÈm vµ thu lîi cho
doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp cÇn cã vèn ®Ó dù tr÷ vËt t, ®Ó
®Çu t mua s¾m m¸y mãc thiÕt bÞ, ®Ó chi phÝ cho qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®îc thÓ hiÖn ë nhiÒu h×nh th¸i vËt
chÊt kh¸c nhau. Do cã sù t¸c ®éng cña lao ®éng vµo ®èi tîng
lao ®éng th«ng qua t liÖu lao ®éng th× hµng ho¸ vµ dÞch vô
®îc t¹o ra nh»m tiªu thô trªn thÞ trêng. Sau cïng c¸c h×nh th¸i
vËt chÊt kh¸c nhau sÏ l¹i ®îc chuyÓn ho¸ vÒ h×nh th¸i tiÒn tÖ
ban ®Çu. Do sù lu©n chuyÓn kh«ng ngõng cña vèn trong ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh nªn cïng mét lóc vèn s¶n xuÊt kinh
doanh cña doanh nghiÖp thêng tån t¹i díi c¸c h×nh th¸i kh¸c
nhau trong lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ lu th«ng.
Tõ nh÷ng ph©n tÝch ë trªn, chóng ta cã mét kh¸i niÖm
vÒ vèn: “ vèn s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp lµ toµn
bé nh÷ng gi¸ trÞ øng ra ban ®Çu vµ c¸c qu¸ tr×nh s¶n xuÊt
tiÕp theo cña doanh nghiÖp”.
1.1.2.2. §Æc ®iÓm cña vèn.
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, vèn lµ yÕu tè sè mét cña
mäi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh, nã ®ßi hái c¸c doanh
nghiÖp ph¶i qu¶n lý vµ sö dông cã hiÖu qu¶ ®Ó b¶o toµn vµ
8
ph¸t triÓn vèn, ®¶m b¶o cho doanh nghiÖp ngµy cµng lín
m¹nh. V× vËy, ®Ó qu¶n lý vµ sö dông vèn mét c¸ch hiÖu qu¶
cÇn ph¶i nhËn thøc ®Çy ®ñ h¬n vÒ nh÷ng ®Æc trng sau
®©y cña vèn:
- Vèn ph¶i ®¹i diÖn cho mét lîng tµi s¶n nhÊt ®Þnh, ®iÒu
nµy cã nghÜa vèn ®îc biÓu hiÖn b»ng gi¸ trÞ cña nhµ xëng,
®Êt ®ai, m¸y mãc, thiÕt bÞ, nguyªn vËt liÖu, chÊt x¸m, bÝ
quyÕt c«ng nghÖ... Víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng
th× nh÷ng tµi s¶n nµy ngµy cµng ®a d¹ng.
- Vèn ph¶i vËn ®éng sinh lêi, ®¹t ®îc môc tiªu kinh
doanh cña doanh nghiÖp, ®©y lµ ®Æc ®iÓm c¬ b¶n nhÊt cña
vèn.
- Vèn ph¶i ®îc tÝch tô, tËp trung ®Õn mét lîng nhÊt ®Þnh
míi cã thÓ ph¸t huy t¸c dông.
- Vèn cã gi¸ trÞ vÒ mÆt thêi gian v× søc mua cña ®ång
tiÒn ë c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau còng kh¸c nhau.
- Vèn ph¶i g¾n víi chñ së h÷u nhÊt ®Þnh, kh«ng thÓ cã
nh÷ng ®ång vèn v« chñ v× ë ®©u cã nh÷ng ®ång vèn v«
chñ th× ë ®ã sÏ chi tiªu l·ng phÝ kÐm hiÖu qu¶.
- Vèn ®îc quan niÖm nh mét hµng ho¸ vµ lµ mét hµng
ho¸ ®Æc biÖt cã thÓ mua b¸n quyÒn sö dông vèn trªn thÞ tr-
êng, t¹o nªn sù giao lu s«i ®éng trªn thÞ trêng vèn, thÞ trêng
tµi chÝnh.
1.1.2.3. Ph©n lo¹i vèn.
Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh, ®Ó qu¶n lý vµ sö
dông vèn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ c¸c doanh nghiÖp ®Òu tiÕn
9
hµnh ph©n lo¹i vèn. Vèn ®îc ph©n lo¹i theo c¸c tiªu thøc kh¸c
nhau.
1.1.2.3.1. C¨n cø vµo nguån h×nh thµnh vèn s¶n xuÊt kinh
doanh.
Dùa vµo c¨n cø nµy vèn kinh doanh cña doanh nghiÖp ®îc
chia thµnh hai nguån: Nguån h×nh thµnh tõ vèn chñ së h÷u vµ
nguån h×nh thµnh tõ nî ph¶i tr¶.
1.1.2.3.1.1. Vèn chñ së h÷u.
Vèn chñ së h÷u lµ phÇn vèn thuéc quyÒn së h÷u cña
doanh nghiÖp bao gåm: vèn do ng©n s¸ch Nhµ níc cÊp, vèn tù
bæ sung tõ lîi nhuËn tõ lîi nhuËn tõ c¸c quü cña doanh nghiÖp,
vèn liªn doanh liªn kÕt. Vèn chñ së h÷u ®îc x¸c ®Þnh lµ phÇn
cßn l¹i trong tæng tµi s¶n cña doanh nghiÖp sau khi trõ ®i
toµn bé nî ph¶i tr¶.
* Vèn do ng©n s¸ch Nhµ níc cÊp.
Lµ vèn do Nhµ níc cÊp cho doanh nghiÖp ®îc x¸c nhËn
trªn c¬ së biªn b¶n giao nhËn vèn mµ doanh nghiÖp ph¶i cã
tr¸ch nhiÖm b¶o toµn vµ ph¸t triÓn. Vèn do Nhµ níc cÊp cã hai
lo¹i lµ vèn cÊp ban ®Çu vµ vèn cÊp bæ sung trong qu¸ trÝnh
s¶n xuÊt kinh doanh. Doanh nghiÖp sö dông vèn nµy ph¶i nép
ng©n s¸ch mét tû lÖ phÇn tr¨m nµo ®ã trªn vèn cÊp gäi lµ thu
sö dông vèn ng©n s¸ch.
* Vèn tù bæ sung.
Lµ vèn néi bé doanh nghiÖp bao gåm: vèn khÊu hao c¬
b¶n, lîi nhuËn ®Ó l¹i, vèn cæ phÇn.
10
* Vèn liªn doanh, liªn kÕt.
Lµ vèn do doanh ngiÖp liªn doanh, liªn kÕt víi c¸c doanh
nghiÖp kh¸c trong vµ ngoµi níc ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n
xuÊt kinh doanh. §©y lµ mét h×nh thøc huy ®éng vèn quan
träng v× ho¹t ®éng tham gia gãp vèn liªn doanh nµy cã thÓ
g¾n liÒn víi viÖc chuyÓn giao c«ng nghÖ, thiÕt bÞ gi÷a c¸c
bªn tham gia nh»m ®æi míi s¶n phÈm, t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh
tranh cña doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp còng cã thÓ tiÕp nhËn
m¸y mãc, thiÕt bÞ nÕu hîp ®ång liªn doanh quy ®Þnh gãp vèn
b»ng m¸y mãc, thiÕt bÞ.
1.1.2.3.1.2. Nî ph¶i tr¶.
* TÝn dông th¬ng m¹i.
§©y lµ mét lo¹i tÝn dông thêng ®îc c¸c doanh nghiÖp sö
dông, coi ®ã nh lµ mét nguån vèn ng¾n h¹n. TÝn dông th¬ng
m¹i chÝnh lµ quan hÖ mua b¸n chÞu gi÷a c¸c doanh nghiÖp,
mua b¸n tr¶ chËm hay tr¶ gãp. TÝn dông th¬ng m¹i lu«n g¾n
víi mét luång hµng ho¸ dÞch vô cô thÓ, g¾n víi mét quan hÖ
thanh to¸n cô thÓ nªn nã chÞu t¸c ®éng cña c¬ chÕ thanh
to¸n, cña chÝnh s¸ch tÝn dông kh¸ch hµng mµ doanh nghiÖp
®îc hëng.
TÝn dông th¬ng m¹i lµ ph¬ng thøc tµi trî tiÖn lîi, linh ho¹t
trong kinh doanh mµ nã cßn t¹o ra kh¶ n¨ng më réng hîp t¸c
kinh doanh mét c¸ch l©u bÒn. Tuy nhiªn do ®Æc ®iÓm cña
c¸c kho¶n tÝn dông th¬ng m¹i thêng cã thêi h¹n ng¾n nhng
nÕu doanh nghiÖp biÕt qu¶n lý mét c¸ch khoa häc, nã cã thÓ
®¸p øng phÇn nµo vèn lu ®éng cho doanh nghiÖp. MÆt kh¸c,
11
do lµ nguån vèn ng¾n h¹n nªn sö dông qua nhiÒu lo¹i h×nh
nµy dÔ gÆp ph¶i c¸c rñi ro nh: rñi ro vÒ l·i suÊt, rñi ro vÒ
thanh to¸n. Trªn thùc tÕ, chiÕm dông ®Õn mét møc ®é nµo
®ã cã thÓ coi lµ tÝn dông th¬ng m¹i.
* TÝn dông ng©n hµng.
§©y lµ kho¶n vay t¹i c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i. C¸c
ng©n hµng cã thÓ ®¸p øng nhu cÇu vèn tøc thêi cho doanh
nghiÖp, víi thêi h¹n cã thÓ tõ vµi ngµy tíi c¶ n¨m víi lîng vèn
theo nhu cÇu kinh doanh cña doanh nghiÖp. Th«ng thêng c¸c
doanh nghiÖp vay ng¾n h¹n khi thiÕu vèn lu ®éng.
Sù tµi trî cña ng©n hµng cho doanh nghiÖp ®îc thùc hiÖn
theo nhiÒu ph¬ng thøc.
Mét lµ, cho vay theo tõng mãn. Theo ph¬ng thøc nµy, khi
ph¸t sinh nhu cÇu bæ sung vèn víi mét lîng nhÊt ®Þnh vµ thêi
h¹n x¸c ®Þnh, doanh nghiÖp lµm ®¬n xin vay. NÕu ®îc ng©n
hµng chÊp nhËn, doanh nghiÖp sÏ ký khÕ íc nhËn nî vµ sö dông
tiÒn vay. ViÖc tr¶ nî ®îc thùc hiÖn theo c¸c kú h¹n nî ®· tho¶
thuËn hoÆc tr¶ mét lÇn vµo ngµy ®¸o h¹n.
Hai lµ, cho vay lu©n chuyÓn. Ph¬ng thøc nµy ®îc ¸p
dông khi doanh nghiÖp cã nhu cÇu vèn bæ sung thêng xuyªn
vµ ®¸p øng nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh mµ ng©n hµng ®Æt
ra. Theo ph¬ng thøc nµy, doanh nghiÖp vµ ng©n hµng tho¶
thuËn mét h¹n møc tÝn dông cho mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh. H¹n
møc tÝn dông ®îc x¸c ®Þnh dùa trªn nhu cÇu vèn bæ sung cña
doanh nghiÖp vµ møc cho vay tèi ®a ma ng©n hµng cã thÓ
chÊp thuËn. C¨n cø vµo h¹n møc tÝn dông ®· rho¶ thuËn,
12
doanh nghiÖp cã thÓ nhËn tiÒn vay nhiÒu lÇn nhng tæng c¸c
mãn nî sÏ kh«ng vît qu¸ h¹n møc ®· x¸c ®Þnh.
* Vèn huy ®éng qua thÞ trêng chøng kho¸n.
ThÞ trêng chøng kho¸n huy ®éng vèn trung vµ dµi h¹n
cho c¸c doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp cã thÓ huy ®éng vèn
qua thÞ trêng chøng kho¸n b»ng c¸ch ph¸t hµnh tr¸i phiÕu,
®©y lµ c«ng cô tµi chÝnh quan träng dÔ sö dông vµo môc
®Ých vay dµi h¹n ®¸p øng nhu cÇu vèn cho s¶n xuÊt kinh
doanh. ViÖc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu cho phÐp doanh nghiÖp cã
thÓ thu hót ®îc sè vèn nhµn rçi trong x· héi ®Ó më réng ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña chÝnh b¶n th©n doanh nghiÖp.
Mét nguån tµi chÝnh dµi h¹n rÊt quan träng n÷a ®ã lµ
ph¸t hµnh cæ phiÕu ®Ó huy ®éng vèn cho doanh nghiÖp.
ViÖc cho phÐp ph¸t hµnh míi vµ ph¸t hµnh bæ sung cæ phiÕu
kh«ng chØ phô thuéc vµo t×nh h×nh tµi chÝnh cña b¶n th©n
doanh nghiÖp, mµ cßn ph¶i xem xÐt c¸c nh©n tè kh¸c. Môc
®Ých cña viÖc ph¸t hµnh cæ phiÕu ®ã lµ:
- Huy ®éng vèn ®iÒu lÖ cho c¸c c«ng ty cæ phÇn ®ang
trong qu¸ tr×nh thµnh lËp hoÆc lµ thµnh lËp míi hoµn toµn,
hoÆc lµ t¸ch mét bé phËn cña doanh nghiÖp Nhµ níc ®Ó thµnh
lËp c«ng ty cæ phÇn míi.
- T¨ng vèn ®iÒu lÖ cho c¸c c«ng ty cæ phÇn.
- Cæ phÇn ho¸ mét phÇn gi¸ trÞ hiÖn cã cña doanh
nghiÖp Nhµ níc.
Trong ba môc ®Ých ®ã, hai môc ®Ých ®Çu cã tÝnh vÜnh
cöu v× viÖc huy ®éng vèn vµ t¨ng vèn ®iÒu lÖ lµ yªu cÇu th-
13
êng xuyªn cña nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ t¨ng trëng. Môc ®Ých
thø ba cã tÝnh t×nh thÕ.
* TÝn dông thuª mua:
Trong ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp, vèn
tÝn dông thuª mua lµ mét ph¬ng thøc gióp cho c¸c doanh
nghiÖp thiÕu vèn vÉn cã ®îc tµi s¶n cÇn thiÕt sö dông vµo
ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh. §©y lµ h×nh thøc
tµi trî tÝn dông th«ng qua c¸c lo¹i tµi s¶n, m¸y mãc thiÕt bÞ...
TÝn dông thuª mua cã hai ph¬ng thøc giao dÞch chñ yÕu lµ
thuª vËn hµnh vµ thuª tµi chÝnh.
a. Thuª vËn hµnh.
Ph¬ng thøc thuª vËn hµnh hay cßn gäi lµ thuª ho¹t ®éng,
lµ mét h×nh thøc thuª ng¾n h¹n tµi s¶n. Thuª vËn hµnh cã hai
®Æc trng chÝnh:
- Thêi gian thuª thêng rÊt ng¾n so víi toµn bé thêi gian
tån t¹i h÷u Ých cña tµi s¶n. §iÒu kiÖn chÊm døt hîp ®ång chØ
cÇn b¸o tríc trong mét thêi gian ng¾n.
- Ngêi thuª chØ ph¶i tr¶ tiÒn thuª theo tho¶ thuËn, ngêi
cho thuª ph¶i chÞu mäi chi phÝ vËn hµnh cña tµi s¶n nh: chi
phÝ b¶o tr×, b¶o hiÓm, thuÕ tµi s¶n... cïng víi mäi rñi ro vÒ
hao mßn v« h×nh cña tµi s¶n.
Nh vËy, h×nh thøc thuª vËn hµnh hoµn toµn phï hîp ®èi
víi nh÷ng ho¹t ®éng cã tÝnh chÊt thêi vô. H×nh thøc nµy ®îc
coi lµ mét lo¹i hîp ®ång ®Ó chÊp hµnh, tµi s¶n ®i thuª kh«ng
®îc ph¶n ¸nh trong sæ s¸ch kÕ to¸n cña ngêi thuª, sè tiÒn
14
thuª tr¶ tiÒn tr¶ theo hîp ®ång ®îc ghi nh mét chi phÝ b×nh
thêng kh¸c.
b. Thuª tµi chÝnh.
Thuª tµi chÝnh lµ mét ph¬ng thøc tµi trî tÝn dông trung
vµ dµi h¹n theo hîp ®ång. Theo ph¬ng thøc nµy, ngêi cho thuª
thêng mua tµi s¶n, thiÕt bÞ mµ ngêi thuª cÇn vµ ®· th¬ng lîng
tõ tríc c¸c ®iÒu kiÖn mua l¹i tµi s¶n tõ ngêi cho thuª. Thuª tµi
chÝnh cã ®Æc trng sau:
- Thêi h¹n thuª tµi s¶n cña bªn thuª ph¶i chiÕm phÇn lín
®êi sèng h÷u Ých cña tµi s¶n vµ hiÖn gi¸ thuÇn cña toµn bé
c¸c kho¶n tiÒn thuª ph¶i ®ñ ®Ó bï ®¾p nh÷ng chi phÝ mua
tµi s¶n t¹i thêi ®iÓm b¾t ®Çu hîp ®ång. Trong thêi h¹n thuª
chÝnh thøc, c¸c bªn trong hîp ®ång kh«ng ®îc quyÒn huû bá
hîp ®ång chØ trõ nh÷ng trêng hîp ®Æc biÖt mµ tÊt c¶ c¸c bªn
®Òu ®ång ý.
- Ngoµi kho¶n tiÒn thuª tµi s¶n tr¶ cho bªn cho thuª, c¸c
kho¶n chi phÝ b¶o dìng vËn hµnh, phÝ b¶o hiÓm, thuÕ tµi s¶n
còng nh c¸c rñi ro kh¸c ®èi víi tµi s¶n do bªn thuª ph¶i chÞu
còng t¬ng tù nh tµi s¶n cña c«ng ty mua s¾m.
Tõ viÖc nghiªn cøu c¸c tiªu thøc ph©n lo¹i vÒ vèn cña
doanh nghiÖp cho thÊy r»ng: c¸c doanh nghiÖp hiÖn nay ngoµi
viÖc ph¶i chñ ®éng trong kh©u t¹o lËp vèn cßn cÇn ph¶i t¨ng
cêng c«ng t¸c qu¶n lý vµ sö dông vèn sao cho ®ång vèn ph¸t
huy hÕt t¸c dông cña m×nh ®Ó ®¹t ®îc lîi Ých kinh tÕ cao
nhÊt.
1.1.2.3.2. Ph©n lo¹i vèn theo ph¬ng thøc chu chuyÓn.
15
1.1.2.3.2.1. Vèn cè ®Þnh.
Vèn cè ®Þnh lµ mét kho¶n tiÒn ®Çu t vµo viÖc mua
s¾m, x©y dùng tµi s¶n cè ®Þnh. Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt
kinh doanh sù vËn ®éng cña vèn cè ®Þnh g¾n liÒn víi h×nh
th¸i biÓu hiÖn vËt chÊt cña nã lµ tµi s¶n cè ®Þnh. Cã thÓ kh¸i
qu¸t nh÷ng nÐt ®Æc thï vÒ sù vËn ®éng cña vèn cè ®Þnh
trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh nh sau:
- Gi¸ trÞ cña vèn cè ®Þnh ®îc lu©n chuyÓn dÇn tõng
phÇn trong c¸c chu kú s¶n xuÊt kinh doanh, mét bé phËn vèn
cè ®Þnh ®îc lu©n chuyÓn vµ cÊu thµnh chi phÝ s¶n xuÊt kinh
doanh díi h×nh thøc chi phÝ khÊu hao t¬ng øng víi phÇn gi¸ trÞ
hao mßn cña tµi s¶n cè ®Þnh. Bé phËn cßn l¹i cha lu©n
chuyÓn ®îc tån t¹i díi h×nh thøc gi¸ trÞ cßn l¹i cña tµi s¶n cè
®Þnh vµ bé phËn nµy ngµy mét gi¶m ®i ngîc chiÒu víi thêi
gian ®· sö dông.
- Vèn cè ®Þnh hoµn thµnh mét vßng tuÇn hoµn khi tµi
s¶n cè ®Þnh hÕt thêi gian sö dông. Do tµi s¶n cè ®Þnh cã thêi
gian sö dông dµi cho nªn vßng tuÇn hoµn chu chuyÓn vèn cè
®Þnh thêng rÊt lín.
Qua ®Æc ®iÓm chu chuyÓn cña vèn cè ®Þnh ta cã thÓ
thÊy vèn cè ®Þnh ®îc vËn ®éng theo quy luËt riªng, nã cã vai
trß ®Æc biÖt quan träng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh
cña mçi doanh nghiÖp. ViÖc ®Çu t ®óng híng tµi s¶n cè ®Þnh
sÏ mang l¹i hiÖu qu¶ vµ n¨ng suÊt cao trong kinh doanh, gióp
cho doanh nghiÖp c¹nh tranh tèt h¬n vµ ®øng v÷ng trªn thÞ
trêng.
2.2.4.2. Vèn lu ®éng.
16
a. Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña vèn lu ®éng.
Vèn lu ®éng lµ sè tiÒn øng tríc vÒ tµi s¶n lu ®éng nh»m
®¶m b¶o cho qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp ®îc
diÔn ra thêng xuyªn, liªn tôc. §ã lµ sè vèn doanh nghiÖp ®Çu
t ®Ó dù tr÷ vËt t, ®Ó chi phÝ cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ tiªu
thô s¶n phÈm, chi phÝ cho ho¹t ®éng qu¶n lý cña doanh
nghiÖp.
Vèn lu ®éng tham gia hoµn toµn vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt
kinh doanh, chuyÓn qua nhiÒu h×nh th¸i gi¸ trÞ kh¸c nhau nh
tiÒn tÖ, ®èi tîng lao ®éng, s¶n phÈm dë dang, b¸n thµnh
phÈm, thµnh phÈm vµ trë l¹i h×nh th¸i tiÒn tÖ ban ®Çu sau
khi tiªu thô s¶n phÈm.
Gi¸ trÞ vèn lu ®éng ®îc chuyÓn dÞch toµn bé mét lÇn vµo
gi¸ trÞ s¶n phÈm.
Nh vËy vèn lu ®éng chu chuyÓn nhanh h¬n vèn cè
®Þnh, qu¸ tr×nh vËn ®éng cña vèn lu ®éng thÓ hiÖn díi hai
h×nh th¸i:
- H×nh th¸i hiÖn vËt: §ã lµ toµn bé nguyªn vËt liÖu, s¶n
phÈm dë dang, b¸n thµnh phÈm, thµnh phÈm.
- H×nh th¸i gi¸ trÞ: lµ toµn bé gi¸ trÞ b»ng tiÒn cña
nguyªn vËt liÖu, b¸n thµnh phÈm, thµnh phÈm, gi¸ trÞ t¨ng lªn
do viÖc sö dông lao ®éng sèng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ
nh÷ng chi phÝ b»ng tiÒn trong lÜnh vùc lu th«ng.
Sù lu th«ng vÒ mÆt hiÖn vËt vµ gi¸ trÞ cña vèn lu ®éng
ë c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt cã thÓ biÓu diÔn b»ng c«ng thøc
chung:
T - H - SX - H’ - T’
17
Trong qu¸ tr×nh vËn ®éng, ®Çu tiªn vèn lu ®éng biÓu
hiÖn díi h×nh thøc tiÒn tÖ vµ khi kÕt thóc còng l¹i b»ng h×nh
thøc tiÒn tÖ. Mét vßng khÐp kÝn ®ã gîi më cho chóng ta thÊy
hµng ho¸ dîc mua vµo ®Ó doanh nghiÖp s¶n xuÊt sau ®ã
®em b¸n ra, viÖc b¸n ®îc hµng tøc lµ ®îc kh¸ch hµng chÊp
nhËn vµ doanh nghiÖp nhËn ®îc tiÒn doanh thu b¸n hµng vµ
dÞch vô cuèi cïng. Tõ c¸c kÕt qu¶ ®ã gióp ta s¸ng t¹o ra mét
c¸ch thøc qu¶n lý vèn lu ®éng tèi u vµ ®¸nh gi¸ ®îc hiÖu qu¶
sö dông vèn cña doanh nghiÖp.
b. C¬ cÊu vèn lu ®éng.
X¸c ®Þnh c¬ cÊu vèn lu ®éng hîp lý cã ý nghÜa tÝch cùc
trong c«ng t¸c sö dông hiÖu qu¶ vèn lu ®éng. Nã ®¸p øng yªu
cÇu vèn cho tõng kh©u, tõng bé phËn, ®¶m b¶o viÖc sö dông
tiÕt kiÖm hîp lý vèn lu ®éng. Trªn c¬ së ®ã ®¸p øng ®îc
phÇn nµo yªu cÇu cña s¶n xuÊt kinh doanh trong ®iÒu kiÖn
thiÕu vèn cho s¶n xuÊt.
Muèn qu¶n lý tèt vèn lu ®éng, c¸c doanh nghiÖp tríc hÕt
ph¶i nhËn biÕt ®îc c¸c bé phËn cÊu thµnh cña vèn lu ®éng.
Trªn c¬ së ®ã ®Ò ra ®îc c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý phï hîp víi
tõng lo¹i.
* C¨n cø vµo c«ng dông cña c¸c tµi s¶n lu ®éng th× vèn
lu ®éng bao gåm :
- Vèn lu ®éng n»m trong qu¸ tr×nh dù tr÷ s¶n xuÊt: vèn
nguyªn vËt liÖu, nhiªn liÖu, phô tïng thay thÕ, c«ng cô dông
cô...
18
- Vèn lu ®éng n»m trong qu¸ tr×nh trùc tiÕp s¶n xuÊt:
vèn s¶n phÈm ®ang chÕ t¹o, vèn b¸n thµnh phÈm tù chÕ, vèn
vÒ chi phÝ ph©n bæ...
- Vèn lu ®éng n»m trong qu¸ tr×nh lu th«ng: vèn thµnh
phÈm, hµng hãa mua ngoµi, vèn tiÒn tÖ, vèn t¹m øng...
* C¨n cø vÒ mÆt kÕ ho¹ch hãa, vèn lu ®éng ®îc chia
thµnh vèn lu ®éng kh«ng ®Þnh møc vµ vèn lu ®éng ®Þnh
møc:
- Vèn lu ®éng ®Þnh møc: lµ sè vèn tèi thiÓu cÇn thiÕt
cho ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong kú, nã bao
gåm vèn dù tr÷ vËt t hµng hãa vµ vèn phi hµng hãa.
- Vèn lu ®éng kh«ng ®Þnh møc: lµ sè vèn lu ®éng cã thÓ
ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh kinh doanh vµ trong s¶n xuÊt, dÞch
vô phô thuéc nhng kh«ng ®ñ c¨n cø ®Ó tÝnh to¸n ®îc
* C¨n cø vµo h×nh th¸i biÓu hiÖn cña vèn lu ®éng bao
gåm:
- TiÒn mÆt vµ chøng kho¸n cã thÓ b¸n ®îc
- C¸c kho¶n ph¶i thu
- C¸c kho¶n dù tr÷: vËt t, hµng hãa ...
c. Nguån vèn lu ®éng.
Nguån vèn lu ®éng cña doanh nghiÖp gåm vèn tù cã, vèn
coi nh tù cã vµ vèn ®i vay. Tõ c¸c nguån vèn kh¸c nhau nµy
doanh nghiÖp cã ph¬ng c¸ch huy ®éng trªn nhiÒu nguån, hç
trî lÉn nhau ®¶m b¶o cho yªu cÇu cña doanh nghiÖp.
* Vèn tù cã bao gåm:
19
- Nguån vèn ph¸p ®Þnh: chÝnh lµ vèn lu ®éng do ng©n
s¸ch hoÆc cÊp trªn cÊp cho ®¬n vÞ thuéc khèi nhµ níc; nguån
vèn cæ phÇn nghÜa vô do x· viªn hîp t¸c x· vµ c¸c cæ ®«ng
®ãng gãp hoÆc vèn ph¸p ®Þnh cña chñ doanh nghiÖp t nh©n.
- Nguån vèn tù bæ sung: Nguån nµy h×nh thµnh tõ kÕt
qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña ®¬n vÞ th«ng qua quü khuyÕn
khÝch ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ c¸c kh¶on chªnh lÖch hµng hãa
tån kho theo c¬ chÕ b¶o toµn gi¸ trÞ vèn.
- Nguån vèn lu ®éng liªn doanh: gåm cã c¸c kho¶n vèn
cña c¸c ®¬n vÞ tham gia liªn doanh, liªn kÕt gãp b»ng tiÒn,
hµng hãa, s¶n phÈm, nguyªn vËt liÖu, c«ng cô lao ®éng
nhá ...
* Vèn coi nh tù cã.
§îc h×nh thµnh do ph¬ng ph¸p kÕ to¸n hiÖn hµnh, cã
mét sè kho¶n tiÒn tuy kh«ng ph¶i cña doanh nghiÖp nhng cã
thÓ sö dông trong thêi gian rçi ®Ó bæ sung vèn lu ®éng.
Thuéc kho¶n nµy cã : tiÒn thuÕ, tiÒn l¬ng, b¶o hiÓm x· h«i,
phÝ trÝch tríc cha ®Õn h¹n ph¶i chi tr¶ cã thÓ sö dông vµ c¸c
kho¶n nî kh¸c.
* Vèn ®i vay:
Nh»m ®¶m b¶o nhu cÇu thanh to¸n bøc thiÕt trong khi
hµng cha b¸n ®· mua hoÆc sù kh«ng khíp trong thanh to¸n.
Nguån vèn ®i vay lµ nguån vèn cÇn thiÕt, song cÇn chó ý tíi
c¸c h×nh thøc vay vµ ph¶i tr¶ kÞp thêi c¶ vèn vµ l·i vay.
20