Giá trị thặng dư của mác

  • 20 trang
  • file .doc
Lêi më ®Çu
Tõ gi÷a thÕ kû XVII ®Õn nay, c¸c nhµ kinh tÕ chÝnh
trÞ häc t s¶n trong chõng mùc nhÊt ®Þnh ®· nghiªn cøu
vÊn ®Ò gi¸ trÞ thÆng d ®îc t¹o ra nh thÕ nµo. Nhng “tÊt
c¶ c¸c nhµ kinh tÕ chÝnh trÞ häc ®Òu ph¹m ph¶i c¸i sai
lÇm lµ ®· kh«ng xÐt gi¸ trÞ thÆng d díi d¹ng thuÇn tuý, víi
t c¸ch lµ gi¸ trÞ thÆng d mµ xÐt díi h×nh th¸i ®Æc thï lµ
lîi nhuËn vµ ®Þa t«”. Ch¼ng h¹n nh W.Petty vµ trêng ph¸i
träng n«ng Ph¸p ®· coi ®Þa t« lµ h×nh th¸i chung cña gi¸
trÞ thÆng d. A. Smith tuy lµ ngêi ®Çu tiªn nghiªn cøu mét
c¸ch hÖ thèng c¸c ph¹m trï lîi nhuËn, ®Þa t« vµ lîi tøc, nh-
ng «ng kh«ng coi b¶n th©n gi¸ trÞ thÆng d lµ mét ph¹m
trï chuyªn m«n cã h×nh th¸i ®Æc thï kh¸c víi lîi nhuËn vµ
®Þa t« . VÒ sau Ricardo l¹i nghiªn cøu s©u thªm c¸c h×nh
th¸i ®Æc thï nµy; nhng «ng chØ chó ý nghiªn cøu mèi
quan hÖ vÒ lîng, lîi tøc vµ ®Þa t« vµ vÉn kh«ng ph¸t hiÖn
ra ph¹m trï chung- gi¸ trÞ thÆng d.
Trong lÞch sö c¸c häc thuyÕt kinh tÕ, rÊt nhiÒu c¸c
nhµ kinh tÕ ph¹m ph¶i c¸c sai lÇm nµy. Kh«ng kÓ ®Õn
mét sè nguyªn nh©n nh häc thuyÕt gi¸ trÞ lao ®éng cña
hä bÞ h¹n chÕ vÒ tÝnh giai cÊp vµ thiÕu tÝnh khoa häc,
th× mét nguyªn nh©n quan träng kh¸c lµ sù vËn dông sai
lÇm ph¬ng ph¸p luËn cña hä ®îc biÓu hiÖn trªn hai mÆt:
Thø nhÊt, hä kh«ng thÓ v¹ch ra tÝnh quy ®Þnh b¶n chÊt tõ
c¸c hiÖn tîng kinh tÕ, “hä chép lÊy mét c¸ch th« b¹o
1
nh÷ng tµi liÖu do kinh nghiÖm ®em l¹i vµ hä chØ quan
t©m ®Õn thø tµi liÖu nµy mµ th«i”. Thø hai, hä chØ xem
xÐt mét c¸ch c« lËp c¸c hiÖn tîng c¸ biÖt trong vËn hµnh
kinh tÕ, kh«ng thÓ v¹ch ra quan hÖ néi t¹i cña c¸c hiÖn t-
îng nµy vµ sù chuyÓn ho¸ quan hÖ cña chóng. Hä kh«ng
th«ng qua bÊt cø kh©u trung gian chuyÓn tiÕp nµo, mµ
lÉn lén trùc tiÕp gi¸ trÞ thÆng d víi c¸c h×nh th¸i cô thÓ
cña nã tøc lµ lîi nhuËn, lîi tøc vµ ®Þa t«, do ®ã n¶y sinh
mét lo¹t c¸c vÊn ®Ò: Tr×nh bµy kh«ng m¹ch l¹c, c¸c m©u
thuÉn kh«ng ®îc gi¶i quyÕt vµ nh÷ng ®iÒu nh¶m nhÝ
kh¸c. Vµ chØ ®Õn khi M¸c ph¸t hiÖn ra lý luËn gi¸ trÞ
thÆng d th× mäi vÊn ®Ò khoa häc, b¶n chÊt míi ®îc lµm
s¸ng tá.
Theo ®¸nh gi¸ cña V.I Lªnin th× lý luËn gi¸ trÞ thÆng
d chÝnh lµ “hßn ®¸ t¶ng cña häc thuyÕt kinh tÕ cña M¸c”
vµ häc thuyÕt kinh tÕ cña C. M¸c lµ “néi dung c¨n b¶n cña
chñ nghÜa M¸c”.
2
Néi dung c¬ b¶n cña häc thuyÕt gi¸ trÞ
thÆng d
C. M¸c ®· hoµn chØnh lý luËn gi¸ trÞ thÆng d sau khi
lÊy ®iÓm xuÊt ph¸t lµ ®i tõ lý luËn gi¸ trÞ, gi¸ trÞ thÞ tr-
êng (gi¸ trÞ trao ®æi) vµ gi¸ c¶. Së dÜ nh vËy lµ v× gi¸
trÞ lµ c¬ së cña gi¸ trÞ thÆng d. Phñ nhËn lý luËn gi¸ trÞ
còng ®ång nghÜa víi phñ nhËn lý luËn gi¸ trÞ thÆng d vµ
ngîc l¹i.
Tríc hÕt, C.M¸c nghiªn cøu sù chuyÓn ho¸ cña tiÒn
thµnh t b¶n (tr×nh bµy trong phÇn 2, quyÓn 1, tËp 23).
Th«ng qua sù ph©n tÝch ph©n biÖt tiÒn th«ng thêng vµ
tiÒn lµ t b¶n tõ hai c«ng thøc: H-T-H vµ T-H-T’, M¸c kh¼ng
3
®Þnh: tiÒn chØ biÕn thµnh t b¶n khi ®îc sö dông ®Ó bãc
lét lao ®éng cña ngêi kh¸c. Gäi lµ c«ng thøc chung cña t
b¶n v× mäi t b¶n dï kinh doanh trong ngµnh nµo (c«ng
nghiÖp, th¬ng nghiÖp, ng©n hµng…) ®Òu vËn ®éng theo
c«ng thøc chung. BÊt cø tiÒn nµo vËn ®éng theo c«ng thøc
T-H-T ®Òu ®îc chuyÓn ho¸ thµnh t b¶n. Do môc ®Ých cña
lu th«ng hµng ho¸ gi¶n ®¬n lµ gi¸ trÞ sö dông nªn vßng lu
th«ng chÊm døt ë giai ®o¹n hai. Khi nh÷ng ngêi trao ®æi
®· cã ®îc gi¸ trÞ sö dông mµ ngêi ®ã cÇn ®Õn. Cßn môc
®Ých lu th«ng cña tiÒn tÖ víi t c¸ch lµ t b¶n kh«ng ph¶i lµ
gi¸ trÞ sö dông, mµ lµ gi¸ trÞ, h¬n n÷a lµ gi¸ trÞ t¨ng
thªm. V× vËy nÕu sè tiÒn thu b»ng sè tiÒn øng ra th× qu¸
tr×nh vËn ®éng trë nªn v« nghÜa. Do ®ã, sè tiÒn thu vÒ
ph¶i lín h¬n sè tiÒn øng ra, nªn c«ng thøc vËn ®éng ®Çy
®ñ cña t b¶n lµ: T-H-T’, trong ®ã T’= T + ∆T. ∆T lµ sè
tiÒn tréi h¬n so víi sè tiÒn øng ra, C. M¸c gäi lµ gi¸ trÞ
thÆng d. VËy t b¶n lµ gi¸ trÞ mang l¹i gi¸ trÞ thÆng d. Môc
®Ých cña lu th«ng T-H-T’ lµ sù lín lªn cña gi¸ trÞ, lµ gi¸ trÞ
thÆng d, nªn sù vËn ®éng T-H-T’ lµ kh«ng cã giíi h¹n, v×
sù lín lªn cña gi¸ trÞ lµ kh«ng cã giíi h¹n.
Sau khi ®a ra c«ng thøc chung M¸c ph©n tÝch lµ
trong lu th«ng 2 trêng hîp: ngang gi¸ vµ kh«ng ngang gi¸,
kÓ c¶ gian lËn trong mua b¸n ®Òu kh«ng lµm tiÒn tÖ lín
lªn (®Òu kh«ng sinh ra ∆T). Vµ tõ ®©y, C.M¸c chØ ra
m©u thuÉn cña c«ng thøc chung t b¶n: “ VËy lµ t b¶n
4
kh«ng thÓ xuÊt hiÖn tõ lu th«ng vµ còng kh«ng thÓ xuÊt
hiÖn ë bªn ngoµi lu th«ng. Nã ph¶i xuÊt hiÖn trong lu
th«ng vµ ®ång thêi kh«ng ph¶i trong lu th«ng” (C.M¸c: T
b¶n. NXB Sù thËt, HN, 1987, Q1, tËp 1,tr 216). Vµ M¸c
®· gi¶i quyÕt m©u thuÉn ®ã xuÊt ph¸t tõ yÕu tè H, H chia
thµnh 3 lo¹i: hµng ho¸ t liÖu s¶n xuÊt, hµng ho¸ t liÖu tiªu
dïng vµ hµng ho¸ søc lao ®éng, ¸p dông ph¬ng ph¸p lo¹i
trõ dÇn vµ t×m ra hµng ho¸ søc lao ®éng: mét thø hµng
ho¸ cã thuéc tÝnh ®¨c biÖt – t¹o ra gi¸ trÞ míi lín h¬n gi¸
trÞ b¶n th©n nã, nguån gèc sinh ra ∆T vµ lµm cho T lín lªn.
C.M¸c ®· nhÊn m¹nh søc lao ®éng chØ trë thµnh hµng ho¸
khi cã ®ñ hai ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò:
Mét lµ, ngêi lao ®éng ph¶i tù do vÒ th©n thÓ, ph¶i
lµm chñ ®îc søc lao ®éng cña m×nh vµ cã quyÒn ®em
b¸n cho ngêi kh¸c. VËy ngêi cã søc lao ®éng ph¶i cã
quyÒn së h÷u søc lao ®éng cña m×nh.
Hai lµ, ngêi lao ®éng ph¶i tíc hÕt t liÖu s¶n xuÊt ®Ó
trë thµnh ngêi v« s¶n vµ b¾t buéc ph¶i b¸n søc lao ®éng,
v× kh«ng cßn c¸ch nµo kh¸c ®Ó sinh sèng.
Còng nh nh÷ng hµng ho¸ kh¸c, hµng ho¸ - søc lao
®éng còng cã hai thuéc tÝnh lµ gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ sö dông.
Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ søc lao ®éng lµ gi¸ trÞ cña nh÷ng t
liÖu sinh ho¹t cÇn thiÕt ®Ó nu«i sèng ngêi c«ng nh©n, vî
5
con anh ta; nh÷ng yÕu tè tinh thÇn, d©n téc, t«n gi¸o cña
ngêi c«ng nh©n, nh÷ng chi phÝ ®µo t¹o ngêi c«ng nh©n.
Gi¸ trÞ hµng ho¸ søc lao ®éng gièng gi¸ trÞ hµng ho¸
th«ng thêng ë chç: Nã ph¶n ¸nh mét lîng lao ®éng hao phÝ
nhÊt ®Þnh ®Ó t¹o ra nã. Nhng gi÷a chóng cã sù kh¸c
nhau c¨n b¶n: Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ th«ng thêng biÓu thÞ
hao phÝ lao ®éng trùc tiÕp ®Ó s¶n xuÊt hµng ho¸ nhng
hµng ho¸ - søc lao ®éng l¹i lµ sù hao phÝ lao ®éng gi¸n
tiÕp th«ng qua viÖc s¶n xuÊt ra nh÷ng vËt phÈm tiªu dïng
®Ó nu«i sèng ngêi c«ng nh©n. Cßn hµng ho¸ søc lao ®éng
ngoµi yÕu tè vËt chÊt, nã cßn cã yÕu tè tinh thÇn lÞch sö,
d©n téc, yÕu tè gia ®×nh vµ truyÒn thèng, nghÒ nghiÖp
mµ hµng ho¸ th«ng thêng kh«ng cã.
Còng gièng nh c¸c hµng ho¸ th«ng thêng, hµng ho¸
søc lao ®éng cã kh¶ n¨ng tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu nhÊt
®Þnh nµo ®ã cña ngêi mua. Nhng gi¸ trÞ sö dông cña
hµng ho¸ søc lao ®éng cã thuéc tÝnh ®Æc biÖt, nã kh¸c
hoµn toµn víi hµng ho¸ th«ng thêng ë chç: Khi ®em tiªu
dïng hay sö dông nã th× kh«ng nh÷ng kh«ng bÞ tiªu biÕn
theo thêi gian vÒ gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ sö dông mµ ngîc l¹i nã
l¹i t¹o ra mét lîng gi¸ trÞ míi c + m ( c + m > v, víi v lµ gi¸
trÞ sö dông cña b¶n th©n nã). Kho¶n lín lªn ®îc sinh ra
trong qu¸ tr×nh sö dông søc lao ®éng chÝnh lµ ∆T hay gi¸
trÞ thÆng d.
6
Tõ ®ã M¸c kÕt luËn: Hµng ho¸ - søc lao ®éng lµ
nguån gèc t¹o ra gi¸ trÞ h¬n thÕ n÷a lµ t¹o ra gi¸ trÞ
thÆng d cho nhµ t b¶n. Vµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ
thÆng d ®îc thùc hiªn nh thª nµo?
M¸c cho r»ng: Môc ®Ých cña s¶n xuÊt t b¶n chñ
nghÜa kh«ng ph¶i lµ gÝa trÞ sö dông mµ lµ gi¸ trÞ, nhng
còng kh«ng ph¶i lµ gi¸ trÞ ®¬n thuÇn mµ lµ gi¸ trÞ thÆng
d. Song, ®Ó s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d th× tríc hÕt nhµ
t b¶n ph¶i s¶n xuÊt ra mét gÝa trÞ sö dông nµo ®ã, v×
gÝa trÞ sö dông lµ vËt mang gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ thÆng d.
Nh vËy:
Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa lµ sù thèng
nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gÝa trÞ sö dông vµ
qóa tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d b»ng c¸ch bãt
lét lao ®éng c«ng nh©n lµm thuª.
Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trong xÝ nghiÖp t b¶n ®ång thêi lµ
qóa tr×nh nhµ t b¶n tiªu dïng søc lao ®éng vµ t liÖu s¶n
xuÊt mµ nhµ t b¶n ®· mua nªn cã hai ®Æc ®iÓm:
Mét lµ, ngêi c«ng nh©n lao ®éng díi sù kiÓm so¸t
cña nhµ t b¶n nh nh÷ng yÕu tè kh¸c cña s¶n xuÊt ®îc nhµ
t b¶n sö dông sao cho cã hiÖu qu¶ nhÊt.
Hai lµ, s¶n phÈm lµm ra thuéc së h÷u nhµ t b¶n chø
kh«ng thuéc vÒ c«ng nh©n.
7
C. M¸c ®· lÊy viÖc s¶n xuÊt sîi cña mét nhµ t b¶n ë n-
íc Anh lµm vÝ dô ®Ó nghiªn cøu qóa tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ
thÆng d. Ph¬ng ph¸p gi¶ ®Þnh khoa häc mµ C.M¸c ®Æt
ra ®Ó nghiªn cøu lµ: Kh«ng xÐt ®Õn ngo¹i th¬ng; gi¸ c¶
thèng nhÊt víi gi¸ trÞ; toµn bé gi¸ trÞ t liÖu s¶n xuÊt ®em
tiªu dïng chuyÓn hÕt mét lÇn vµo gi¸ trÞ s¶n phÈm vµ chØ
nghiªn trong kinh tÕ t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n. Tõ c¸c gi¶
®Þnh nµy, C. M¸c ®a ra mét lo¹t c¸c gi¶ thiÕt ®Ó nghiªn
cøu:
Nhµ t b¶n muèn s¶n xuÊt 10kg sîi ®· mua 10kg b«ng,
gi¸ 1$/kg b«ng, ®Ó biÕn sè b«ng ®ã thµnh sîi ngêi c«ng
nh©n ph¶i lao ®éng trong 6h, gi¸ trÞ søc lao ®éng lµ 3$/
ngµy, ngµy lao ®éng la 12giê, mçi giê lao ®éng ngêi c«ng
nh©n t¹o ra 1 lîng gi¸ trÞ lµ: 0,5$ vµ hao mßn m¸y mãc
lµ: 2$
NÕu c«ng nh©n chØ lao ®éng cho nhµ t b¶n 6h th×
chi phÝ nhµ t b¶n øng ra lµ: 15$, vµ gi¸ trÞ cua s¶n phÈm
míi (10kg sîi) b¸n ®i thu ®îc: 15$, nhµ t b¶n kh«ng thu lîi
g×, tiÒn cha biÕn thµnh t b¶n. Nhng tríc khi mua søc lao
®éng nhµ t b¶n ®· tÝnh ®Õn tr¶ tiÒn mua søc lao ®éng
trong 1 ngµy vµ viÖc sö dông søc lao ®éng trong ngµy ®ã
lµ thuéc quyÒn nhµ t b¶n.
8
Khi ®ã, ta cã:
Chi phÝ s¶n xuÊt Gi¸ trÞ s¶n phÈm míi
TiÒn mua 20kg 20 Gi¸ trÞ cña b«ng 20
b«ng $ chuyÓn vµo sîi $
TiÒn hao mßn 4$ Gi¸ trÞ m¸y mãc 4$
m¸y mãc chuyÓn vµo sîi
TiÒn mua søc lao 3$ Gi¸ trÞ míi do lao ®éng 6$
®éng 1 ngµy cña c«ng nh©n t¹o ra
trong 12h lao ®éng
Tæng céng 27 Tæng céng 30
$ $
Tõ sù nghiªn cøu trªn rót ra mét sè nhËn xÐt:
Thø nhÊt, khi ph©n tÝch gi¸ trÞ s¶n phÈm ®îc s¶n
xuÊt ra (20kg sîi), chóng ta thÊy cã 2 phÇn:
Gi¸ trÞ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt nhê lao ®éng cô thÓ
cña c«ng nh©n mµ ®îc b¶o tån vµ di chuyÓn vµo s¶n
phÈm míi, gäi lµ gi¸ trÞ cò (24$).
Gi¸ trÞ do lao ®éng trõu tîng cña c«ng nh©n t¹o ra
trong qóa tr×nh s¶n xuÊt gäi lµ gi¸ trÞ míi (6$), phÇn gi¸
trÞ míi nµy lín h¬n gi¸ trÞ søc lao ®éng, nã b»ng gi¸ trÞ
søc lao ®éng céng víi gi¸ trÞ thÆng d.
Tõ ®ã, C. M¸c ®i ®Õn kh¸i niÖm vÒ gi¸ trÞ thÆng d:
Gi¸ trÞ thÆng d lµ phÇn gi¸ trÞ míi d«i ra ngoµi
gi¸ trÞ søc lao ®éng do c«ng nh©n lµm thuª t¹o ra
mµ nhµ t b¶n chiÕm kh«ng.
9
Vµ:
Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d lµ qóa
tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ kÐo dµi vît khái giíi h¹n t¹i
mét ®iÓm mµ gi¸ trÞ søc lao ®éng ®îc tr¶ ngang gi¸.
Thø hai, ngµy lao ®éng cña c«ng nh©n ®îc chia
thµnh 2 phÇn:
PhÇn thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt: phÇn ngµy lao
®éng mµ c«ng nh©n t¹o ra lîng gi¸ trÞ ngang víi gi¸ trÞ
søc lao ®éng cña m×nh (3$), lao ®éng trong kho¶ng thêi
gian ®ã gäi lµ lao ®éng cÇn thiÕt.
PhÇn thêi gian lao ®éng thÆng d: t¹o ra gi¸ trÞ
thÆng d (3$) vµ bÞ nhµ t b¶n chiÕm kh«ng, lao ®éng
trong kho¶ng thêi gian ®ã gäi lµ lao ®éng thÆng d.
Thø ba, qua nghiªn cøu qóa tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ
thÆng d cho thÊy: m©u thuÉn c«ng thøc chung cña t b¶n
®· ®îc gi¶i quyÕt. ViÖc chuyÓn ho¸ tiÒn thµnh t b¶n diÔn
ra trong lu th«ng, ®ång thêi kh«ng diÔn ra trong lÜnh vùc
®ã: ChØ cã trong lu th«ng nhµ t b¶n míi mua ®îc thø hµng
ho¸ ®Æc biÖt, ®ã la hµng ho¸ søc lao ®éng. Sau ®ã nhµ
t b¶n sö dông hµng ho¸ ®Æc biÖt ®ã trong s¶n xuÊt, tøc
lµ ngoµi lu th«ng ®Ó s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d cho nhµ t
b¶n. Tõ ®ã tiÒn cña nhµ t b¶n míi trë thµnh t b¶n.
Môc ®Ých cña c¸c nhµ t b¶n lµ s¶n xuÊt ra nhiÒu gi¸
trÞ thÆng d, do ®ã giai cÊp t s¶n ®· kh«ng tõ bÊt cø mét
thñ ®o¹n nµo ®Ó bãc lét gi¸ trÞ thÆng d. Nh÷ng ph¬ng
10
ph¸p c¬ b¶n ®Ó ®¹t ®îc môc ®Ých ®ã lµ t¹o ra gi¸ trÞ
thÆng d tuyÖt ®èi vµ t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi.
Mét lµ, Ph¬ng ph¸p bãc lét gi¸ trÞ thÆng d
tuyÖt ®èi:
Bãc lét gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi ®îc tiÕn hµnh b»ng
c¸ch kÐo dµi tuyÖt ®èi thêi gian lao ®éng trong ngµy cña
ngêi c«ng nh©n trong ®iÒu kiÖn thêi gian lao ®éng cÇn
thiÕt (hay møc tiÒn c«ng mµ nhµ t b¶n tr¶ cho c«ng nh©n
lµ kh«ng ®æi).
Gi¶ sö ngµy lao ®éng lµ 8 giê, trong ®ã 4 giê lµ thêi
gian lao ®éng cÇn thiÕt vµ 4 giê lµ thêi gian lao ®éng
thÆng d, khi ®ã tr×nh ®é bãc lét cña nhµ t b¶n lµ 100%.
Gi¶ ®Þnh ngµy lao ®éng ®îc kÐo dµi thªm 2 giê trong khi
thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt kh«ng ®æi th× thêi gian lao
®éng thÆng d t¨ng lªn mét c¸ch tuyÖt ®èi, v× thÕ gi¸
trÞ thÆng d còng t¨ng lªn, tr×nh ®é bãc lét t¨ng lªn ®¹t
200% (m’ = 200%)
Víi sù thÌm kh¸t gi¸ trÞ thÆng d, nhµ t b¶n ph¶i t×m mäi
c¸ch ®Ó kÐo dµi ngµy lao ®éng vµ ph¬ng ph¸p bãc lét
nµy ®· ®em l¹i hiÖu qu¶ rÊt cao cho c¸c nhµ t b¶n. Nhng
díi chñ nghÜa t b¶n mÆc dï søc lao ®éng cña c«ng nh©n
lµ hµng ho¸, nhng nã l¹i tån t¹i trong c¬ thÓ sèng cña con
ngêi. V× vËy, ngoµi thêi gian ngêi c«ng nh©n lµm viÖc cho
11
nhµ t b¶n trong xÝ nghiÖp, ngêi c«ng nh©n ®ßi hái cßn
ph¶i cã thêi gian ®Ó ¨n uèng nghØ ng¬i nh»m t¸i s¶n xuÊt
ra søc lao ®éng. MÆt kh¸c, søc lao ®éng lµ thø hµng ho¸
®Æc biÖt v× vËy ngoµi yÕu tè vËt chÊt ngêi c«ng nh©n
®ßi hái cßn ph¶i cã thêi gian cho nh÷ng nhu cÇu sinh ho¹t
vÒ tinh thÇn, vËt chÊt, t«n gi¸o cña m×nh. Tõ ®ã tÊt yÕu
dÉn ®Õn phong trµo cña giai cÊp v« s¶n ®Êu tranh ®ßi
giai cÊp t s¶n ph¶i rót ng¾n thêi gian lao ®éng trong ngµy.
V× vËy, giai cÊp t s¶n ph¶i chuyÓn sang mét ph¬ng
ph¸p bãc lét míi tinh vi h¬n, ®ã lµ ph¬ng ph¸p bãc lét gi¸
trÞ thÆng d t¬ng ®èi.
Hai lµ, Ph¬ng ph¸p bãc lét gi¸ trÞ thÆng d t¬ng
®èi:
Bãc lét gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi ®îc tiÕn hµnh b»ng
c¸ch rót ng¾n thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó trªn c¬ së
®ã mµ kÐo dµi t¬ng øng thêi gian lao ®éng thÆng d,
trong ®iÒu kiÖn ®é dµi cña ngµy lao ®éng lµ kh«ng ®æi.
Gi¶ sö ngµy lao ®éng lµ 8 giê, trong ®ã 4 giê lµ thêi
gian lao ®éng cÇn thiÕt vµ 4 giê lµ thêi gian lao ®éng
thÆng d, tr×nh ®é bãc lét lµ 100%. B©y giê chóng ta l¹i
gi¶ thiÕt r»ng, c«ng nh©n chØ cÇn 2 giê lao ®éng ®· t¹o
ra ®îc mét gi¸ trÞ b»ng víi gi¸ trÞ søc lao ®éng cña m×nh.
Do ®ã, tû lÖ ph©n chia ngµy lao ®éng thµnh thêi gian lao
12
®éng cÇn thiÕt vµ thêi gian lao ®éng thÆng d trong trêng
hîp ®ã còng thay ®æi. Khi ®ã thêi gian lao ®éng cÇn
thiÕt lµ 2 giê, thêi gian lao ®éng thÆng d lµ 6 giê, tr×nh
®é bãc lét cña nhµ t b¶n lóc nµy lµ 300% (m’ =
300%).
§Ó cã thÓ rót ng¾n thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt th×
c¸c nhµ t b¶n ph¶i t×m mäi biÖn ph¸p, ®Æc biÖt lµ ph¶i
¸p dông tiÕn bé vµ c«ng nghÖ vµo trong qu¸ tr×nh s¶n
xuÊt ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi, gi¶m gi¸
thµnh vµ tiÕn tíi gi¶m gi¸ c¶ thÞ trêng cña s¶n phÈm. §Æc
biÖt n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi trong nh÷ng
ngµnh, nh÷ng lÜnh vùc s¶n xuÊt ra vËt phÈm tiªu dïng ®Ó
nu«i sèng ngêi c«ng nh©n. Tõ ®ã tiÕn tíi h¹ thÊp gi¸ trÞ
søc lao ®éng.
NÕu trong giai ®o¹n ®Çu cña chñ nghÜa t b¶n, s¶n
xuÊt gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi chiÕm u thÕ, th× ®Õn giai
®o¹n tiÕp sau, khi mµ kü thuËt ph¸t triÓn, s¶n xuÊt gi¸
trÞ thÆng d t¬ng ®èi chiÕm vÞ trÝ chñ yÕu. Hai ph¬ng
ph¸p trªn ®îc c¸c nhµ t b¶n sö dông kÕt hîp víi nhau ®Ó
n©ng cao tr×nh ®é bãc lét c«ng nh©n lµm thuª trong c¸c
giai ®o¹n ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n.
13
Häc thuyÕt gi¸ trÞ thÆng d - hßn ®¸
t¶ng trong toµn bé häc thuyÕt cña c.m¸c.
Theo C.M¸c: s¶n xuÊt ra ngµy cµng nhiÒu gi¸ trÞ
thÆng d cho nhµ t b¶n trªn c¬ së kh«ng ngõng hoµn thiÖn
vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, lµ qui luËt kinh tÕ
c¬ b¶n cña s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa. Së dÜ nh vËy lµ v×:
Thø nhÊt, nã quyÕt ®Þnh b¶n chÊt, nguån gèc vµ
nguyªn t¾c ph©n phèi c¬ b¶n cña x· héi t b¶n.
Thø hai, nã chi phèi ho¹t ®éng cña c¸c quy luËt kinh
tÕ kh¸c trong nÒn kinh tÕ t b¶n chñ nghÜa.
Thø ba, nã quy ®Þnh sù ra ®êi, tån t¹i, ph¸t triÓn vµ
chuyÓn tiÕp tÊt yÕu cña chÕ ®é t b¶n, ®ång thêi kh¼ng
®Þnh tÝnh lÞch sö cña nã.
Trong giai ®o¹n c¹nh tranh tù do, quy luËt gi¸ trÞ
thÆng d biÓu hiÖn thµnh quy luËt tû suÊt lîi nhuË b×nh
qu©n vµ lîi nhuË b×nh qu©n. Trong giai ®o¹n ®éc quyÒn,
quy luËt gi¸ trÞ thÆng d biÓu hiÖn thµnh quy luËt lîi
nhuËn ®éc quyÒn.
14
Trong mäi nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸, s¶n phÈm thÆng
d khi mang trao ®æi ®Òu cã gi¸ trÞ nhng ®ã lµ gi¸ trÞ
cña s¶n phÈm thÆng d. ChØ cã trong ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt
t b¶n th× T b¶n … (gi¸ trÞ) nh»m môc ®Ých thu gi¸ trÞ
nhiÒu h¬n. Vµ phÇn gi¸ trÞ d«i ra ®ã trùc tiÕp mang h×nh
th¸i gi¸ trÞ thÆng d. Gi¸ trÞ thÆng d ph¶n ¸nh quan hÖ
s¶n xuÊt – quan hÖ t b¶n bãc lét lao ®éng, gi¸ trÞ thÆng
d lµ ph¹m trï trõu tîng. Nguån gèc giµu cã cña c¸c nhµ t
b¶n chÝnh lµ gi¸ trÞ thÆng d do lao ®éng kh«ng c«ng cña
c«ng nh©n t¹o ra.
Quy luËt gi¸ trÞ thÆng d ra ®êi, tån t¹i cïng víi sù ra
®êi vµ tån t¹i cña chñ nghÜa t b¶n. Nã quyÕt ®Þnh c¸c
mÆt chñ yÕu, c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ chñ yÕu cña chñ
nghÜa t b¶n. Nã lµ ®éng lùc vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña
chñ nghÜa t b¶n, ®ång thêi nã còng lµm cho mäi m©u
thuÉn cña chñ nghÜa t b¶n, ®Æc biÖt lµ m©u thuÉn c¬
b¶n cña chñ nghÜa t b¶n ngµy cµng s©u s¾c ®a ®Õn sù
thay thÕ tÊt yÕu chñ nghÜa t b¶n b»ng mét x· héi cao
h¬n.
Trong giai ®o¹n hiÖn nay, c¸c nhµ t b¶n thùc hiÖn c¶i
tiÕn kü thuËt hoµn thiÖn tæ chøc s¶n xuÊt vµ tæ chøc lao
®éng ®Ó t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, lµm gi¶m gi¸ trÞ hµng
ho¸. §ång thêi thu hót mét ®éi ngò c¸c kü s, qu¶n lý, mµ
chøc n¨ng cña hä suy cho cïng lµ b¶o ®¶m sö dông cã
hiÖu qu¶ nhÊt tÊt c¶ c¸c nh©n tè cña s¶n xuÊt mµ tríc hÕt
lµ søc lao ®éng, nhê ®ã mµ t¨ng gi¸ trÞ thÆng d.
15
Häc thuyÕt gi¸ trÞ th¨ng d lµ mét trong 2 ph¸t kiÕn
vÜ ®¹i cña C.M¸c. §ã lµ kÕt qu¶ cña mét c«ng tr×nh tiÕn
hµnh trong suèt cuéc ®êi cña M¸c nh»m nghiªn cøu quy
luËt vËn ®éng cña x· héi t b¶n. Tõ häc thuyÕt nµy ®· ®a
ra kÕt luËn hoµn chØnh nhÊt vÒ x· héi t b¶n:
Mét lµ, v¹ch ra quy luËt vËn ®éng kinh tÕ cña x· héi
t b¶n – quy luËt gi¸ trÞ thÆng d, vµ tõ ®ã v¹ch ra b¶n
chÊt bãc lét cña x· héi t b¶n.
Hai lµ, lµm râ ®Þa vÞ lÞch sö cña chñ nghÜa t b¶n
trong lÞch sö nh©n lo¹i; lµm râ vai trß vµ sø mÖnh cña giai
cÊp c«ng nh©n lµ ngêi l·nh ®¹o cuéc ®Êu tranh ®Ó lËt
®æ chÕ ®é t b¶n chñ nghÜa vµ x©y dùng x· héi x· héi chñ
nghÜa.
Nh vËy, lý luËn gi¸ trÞ thÆng d cña M¸c lµ lý luËn
khoa häc vµ c¸ch m¹ng, vµ hoµn chØnh, lµ c¬ së cho sù ra
®êi vµ ph¸t triÓn cña c¸c häc thuyÕt kh¸c cña M¸c: häc
thuyÕt vÒ tiÒn c«ng, häc thuyÕt vÒ tÝch luü T b¶n, häc
thuyÕt vÒ qu¸ tr×nh lu th«ng T b¶n, khñng ho¶ng kinh tÕ,
häc thuyÕt vÒ c¸c h×nh thøc biÓu hiÖn gi¸ trÞ thÆng d,
®Ó tõ ®ã h×nh thµnh toµn bé lý luËn cña chñ nghÜa M¸c.
Vµ ®ã chÝnh lµ cÈm nang gèi ®Çu cho giai cÊp c«ng nh©n
sö dông lµm vò lý luËn ®Êu tranh- vò khi huû diÖt ®èi víi
giai cÊp v« s¶n. M¸c viÕt bé ‘ T b¶n” cho giai cÊp cÇn lao
®äc nªn ng«n tõ trong s¸ng, dÔ hiÓu mµ lËp luËn rÊt logic,
chÆt chÏ. Th«ng qua häc thuyÕt gi¸ trÞ thÆng d v¹ch râ
16