Định tuyến trong mạng ad hoc vô tuyến

  • 94 trang
  • file .pdf
3
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ
NGUYỄN DUY TÂN
ĐỊNH TUYẾN TRONG MẠNG AD HOC VÔ TUYẾN
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội - 2009
4
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ
NGUYỄN DUY TÂN
ĐỊNH TUYẾN TRONG MẠNG AD HOC VÔ TUYẾN
Ngành: Công Nghệ Thông Tin
Chuyên ngành: Truyền dữ liệu và Mạng máy tính
Mã số: 60 48 15
LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. TRẦN HỒNG QUÂN
Hà Nội - 2009
5
MỤC LỤC
MỤC LỤC .......................................................................................................................3
DANH MỤC HÌNH ........................................................................................................8
BẢNG KÝ HIỆU CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................10
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ MẠNG VÔ TUYẾN .................................................13
1.1. Giới thiệu chung .................................................................................................13
1.2. Phân loại mạng không dây ..................................................................................14
1.3. Mạng cá nhân WPAN (Wireless Personal Area Networks) [5]-[7]-[8]-[12] .....15
1.4. Mạng cục bộ WLAN (Wireless Local Area Network) [5]-[7]-[8]-[12] .............15
1.4.1. Lịch sử ra đời mạng WLAN ........................................................................16
1.4.2. Một số ưu điểm của mạng WLAN ...............................................................16
1.4.3. Nhược điểm của WLAN ..............................................................................17
1.4.4. Mạng WLAN có cơ sở hạ tầng ....................................................................18
1.4.5. Mạng Ad Hoc (MANET) [5]-[7]-[8]-[12] ...................................................19
1.4.5.1. Khái niệm và một số đặc điểm chung của mạng Ad Hoc .....................19
1.4.5.2. Một số mạng Ad hoc điển hình .............................................................20
1.4.5.3. Các ứng dụng của mạng Ad hoc ...........................................................21
1.5. Mạng đô thị không dây WMAN [7]-[14] ..........................................................22
1.6. Tóm tắt chương ...................................................................................................24
CHƯƠNG II: MÔ HÌNH KIẾN TRÚC MẠNG KHÔNG DÂY 802.11 ......................25
2.2. Mô hình kiến trúc mạng không dây so với mô hình OSI [8] ..............................25
2.3. Kiến trúc giao thức mạng WLAN theo chuẩn 802.11 [8]-[7]-[11]-[14] ............27
2.3.1. IEEE 802.11b ...............................................................................................27
2.3.2. IEEE 802.11a ...............................................................................................27
2.3.4. IEEE 802.11i ................................................................................................28
2.3.5. IEEE 802.11n ...............................................................................................29
2.4. Lớp Vật Lý (Physical Layer) ..............................................................................29
2.4.1. Kỹ thuật trải phổ nhảy tần [3]-[8]-[13] ........................................................30
2.4.2. Kỹ thuật trải phổ tuần tự trực tiếp (DSSS - Direct Sequence Spread
Spectrum) [3]-[8]-[13] ...........................................................................................31
2.4.3. Kỹ thuật sử dụng hồng ngoại (Infrared Physical Layer) [3]-[4] ..................33
2.4.4. Kỹ thuật OFDM [3]-[8]-[10]-[14]...............................................................33
2.5. Lớp điều khiển truy cập môi trường truyền [7]-[10] ..........................................35
2.5.1. Giao thức truy cập CSMA/CA [8] ...............................................................36
2.5.2. Chức năng phối hợp phân tán .....................................................................39
2.5.2.1. DCF sử dụng phương pháp CSMA/CD [8]-[11]...................................39
2.5.2.2. Sử dụng gói tin điều khiển RTS/CTS ....................................................40
2.5.2.3. DCF sử dụng gói tin RTS/CTS để giải quyết vấn đề Hidden Terminal41
2.5.3. Chức năng phối hợp theo điểm [8]-[11] .....................................................42
6
2.6. Định dạng gói tin tầng MAC [8].........................................................................44
2.6.1. Khuôn dạng gói tin tầng MAC .....................................................................44
2.6.2. Định dạng gói tin điều khiển ACK, RTS, CTS ............................................45
2.7. Lớp quản lý tầng MAC (MAC Management) ....................................................45
2.7.1. Sự đồng bộ hóa (Synchronization) [11] .......................................................45
2.7.2. Quản lý năng lượng (Power Management) ..................................................47
2.7.3. Quản lý chuyển vùng (Handoff) ..................................................................49
CHƯƠNG III: ĐỊNH TUYẾN TRONG MẠNG VÔ TUYẾN AD HOC ....................51
3.1. Giới thiệu về định tuyến trong mạng Ad hoc [9]-[10]-[11]-[12]........................51
3.2. Các yêu cầu đối với thuật toán định tuyến cho mạng Ad hoc không dây ..........52
3.2. Phân loại các thuật toán định tuyến cho mạng Ad Hoc [11]-[12] ......................55
3.2. Định tuyến theo vecter khoảng cách tuần tự đích (DSDV - Destination
Sequenced Distance Vector) [4]-[5]-[10]-[11]-[12] ..................................................56
3.3. Định tuyến theo trạng thái đường liên kết tối ưu [5]-[11]-[12] .........................58
3.4. Ad Hoc On-Demand Distance Vector (AODV) [5]-[11]-[12] ...........................60
3.5. Định tuyến nguồn động (DSR - Dynamic Source Routing) [5]-[10]-[11] .........62
3.6. Giao thức định tuyến vùng (ZRP - Zone Routing Protocol) [11]-[12] ...............64
3.7. Tóm tắt ................................................................................................................66
CHƯƠNG IV: XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH ĐỂ ĐÁNH GIÁ HIỆU NĂNG CỦA
CÁC GIAO THỨC ĐỊNH TUYẾN ..............................................................................67
4.1. Bộ mô phỏng mạng NS2 [2]-[15]-[20] ...............................................................67
4.1.1. Giới thiệu......................................................................................................67
4.1.2. Sự liên kết giữa C++ và OTCL ....................................................................68
4.1.3. Mô hình kiến trúc NS2 .................................................................................69
4.1.4. Các đặc điểm chính của NS2 .......................................................................69
4.1.5. Khả năng mô phỏng của NS ........................................................................69
4.2. Mô phỏng mạng di động không dây 802.11 trong NS [18]-[20]-[21] ................70
4.2.1. Các mô hình truyền sóng vô tuyến...............................................................70
4.2.1.1. Mô hình FreeSpace ................................................................................70
4.2.1.2. Mô hình hai tia mặt đất (Two Ray Ground) ..........................................71
4.2.1.3. Mô hình Shadowing ..............................................................................71
4.2.2. Tạo một nút di động (Mobile Node) ........................................................73
4.2.3. Tạo sự chuyển động cho Node (Creating Node movements) ......................77
4.2.4. Tạo bộ lập lịch sự kiện (Creating Event Scheduler) ....................................79
4.2.5. Ghi lại vết các sự kiện mô phỏng (vào file *.tr, *.nam) ..............................79
4.2.6. Tạo ra các kết nối TCP và nguồn sinh lưu lượng ........................................79
4.2.7. Tạo ra các kết nối UDP và nguồn sinh lưu lượng ........................................80
4.3. Cấu trúc tệp vết đối với mạng di động không dây theo chuẩn 802.11 [16]-[18]-
[19]-[20]-[21] .............................................................................................................80
4.4. Các công cụ xử lý sau khi mô phỏng ..................................................................84
7
4.4.1. Sử dụng Grep ...............................................................................................84
4.4.2. Xử lý file dữ liệu với Awk ...........................................................................84
4.4.3. Xử lý file dữ liệu với Perl ............................................................................84
4.3.5. Vẽ đồ thị với gnuplot [26] ............................................................................85
4.3.6. Vẽ đồ thị với xgraph [27] .............................................................................85
4.3.7. Tổng hợp dữ liệu với Trace graph [23]-[24]-[25] ........................................85
4.5. Mô phỏng mạng Ad hoc theo chuẩn IEEE 802.11 .........................................85
4.5.1. Thiết lập topo mạng Ad hoc .........................................................................85
4.5.2. Thực hiện mô phỏng ....................................................................................86
4.5.3. Đánh giá hiệu năng các giao thức mạng ......................................................87
4.5.3.1. Thông lượng trung bình .........................................................................87
4.5.3.2. Độ trễ trung bình ...................................................................................88
4.5.3.3. Thăng giáng độ trễ trung bình ...............................................................88
4.5.3.4. Tỷ lệ mất gói tin ....................................................................................89
4.5.4. Đánh giá các tuyến đường được thiết lập trong thời gian mô phỏng .......90
KẾT LUẬN ...................................................................................................................94
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................95
8
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Tổng quan về mạng vô tuyến ........................................................................14
Hình 1.2 : Tổng quát về các chuẩn mạng không dây ....................................................14
Hình 1.3: Mô hình mạng không dây có cơ sở hạ tầng...................................................18
Hình 1.4: Mô hình mạng không dây Ad hoc .................................................................20
Hình 1.5: Mạng Ad Hoc điển hình ................................................................................20
Hình 2.1: Các chuẩn giao thức IEEE 802 và mô hình OSI ...........................................26
Hình 2.2: Mô hình kiến trúc theo chuẩn 802.11 ............................................................26
Hình 2.3: Các lựa chọn chuẩn 802.11b .........................................................................27
Hình 2.4: Định dạng của một frame quy định trong FHSS 802.11 PHY ......................30
Hình 2.5: Các kênh và dải tần số hoạt động trùng nhau đáng kể ..................................32
Hình 2.6: Các kênh không xung đột nhau khi ở cùng một khu vực ..............................32
Hình 2.7: Định dạng của một frame quy định trong DSSS 802.11 ...............................32
Hình 2.8: Trực giao sóng mang con OFDM trong miền tần số.....................................34
Hình 2.9. Orthogonal Frequency Division Multiplexing (OFDM) ...............................34
Hình 2.10 : Quá trình mã hóa và điều chế theo OFDM ................................................35
Hình 2.11: Tầng MAC và tầng vật lý theo chuẩn 802.11 .............................................36
Hình 2.12: Định nghĩa các khoảng thời gian truy cập môi trường truyền ....................36
Hình 2.13: Minh họa về khoảng tranh chấp truy cập CSMA/CA .................................37
Hình 2.14: Minh họa về giao thức truy cập CSMA/CA với 5 trạm ..............................37
Hình 2.16: Gửi dữ liệu unicast theo DFWMAC ...........................................................39
Hình 2.17: Phân mảnh gói tin gửi dữ liệu unicast theo DFWMAC ..............................39
Hình 2.18: DCF sử dụng giao thức CSMA/CA ............................................................40
Hình 2.19: DCF sử dụng gói tin RTS/CTS ....................................................................40
Hình 2.20: Hiện tượng đầu cuối ẩn ...............................................................................41
Hình 2.21: Giải quyết hiện tượng đầu cuối ẩn ..............................................................42
Hình 2.22: Hiện tượng trạm cuối lộ ..............................................................................42
Hình 2.23:Cơ chế RTS/CTS giải quyết vấn đề trạm cuối ẩn ........................................42
Hình 2.24: Mô tả chu kỳ hoạt động của PCF ................................................................43
Hình 2.25: Khuôn dạng gói tin tầng MAC ....................................................................44
Hình 2.26: Khuôn dạng gói tin ACK.............................................................................45
Hình 2.27: Khuôn dạng gói tin RTS ..............................................................................45
Hình 2.28: Khuôn dạng gói tin CTS ..............................................................................45
Hình 2.29: AP gửi gói tin beacon trong mạng không dây cơ sở hạ tầng ......................46
Hình 2.29: Truyền gói tin beacon trong mạng ad-hoc ..................................................47
Hình 2.30: Quản lý năng lượng trong mạng dựa trên cơ sở hạ tầng .............................48
Hình 2.31: Quản lý năng lượng trong mạng ad-hoc ......................................................49
Hình 3.1: Ví dụ về việc phân chia vùng trong mạng Ad Hoc .......................................55
Hình 3.2: Phân loại các giao thức định tuyến mạng Ad hoc .........................................56
Hình 3.3: Minh họa bảng định tuyến của DSDV ..........................................................57
9
Hình 3.4: Bộ chuyển tiếp đa điểm (Multipoint relays)..................................................59
Hình 3.5: AODV Khám phá và duy trì tuyến................................................................61
Hình 3.6: DSR quá trình khám phá tuyến .....................................................................63
Hình 3.7: ZRP bán kính vùng ........................................................................................65
Hình 3.8: Ví dụ khám phá đường đi ZRP......................................................................65
Hình 4.1. Mô hình tổng quan bộ mô phỏng NS-2 .........................................................67
Hình 4.2: C++ và OTcl, hai thành phần đối ngẫu .........................................................68
Hình 4.3: Kiến trúc của NS ...........................................................................................69
Hình 4.4: Một mobilenode dưới chuẩn wireless của Monarch của CMU mở rộng ra NS
.......................................................................................................................................76
Hình 4.5: Một SRNode dưới chuẩn wireless của Monarch của CMU mở rộng ra NS .77
Hình 4.6: Đồ hình mô phỏng 50 node mạng ah hoc......................................................86
Hình 4-7: Thông lượng trung bình của toàn mạng ........................................................87
Hình 4-8: Độ trễ trung bình của toàn mạng ...................................................................88
Hình 4-9: Thăng giáng độ trễ trung bình của toàn mạng ..............................................89
Hình 4-10: Tỷ lệ mất gói tin trên toàn mạng .................................................................89
10
BẢNG KÝ HIỆU CÁC TỪ VIẾT TẮT
ACK Acknowledgement
AES Advanced Encryption Standard
AODV Ad Hoc On-Demand Distance Vector
AP Access Point
ATIM Ad-hoc Traffic Indication Map
BSS Basic Service Set
BSSID Basic Service Set Identifier
CCK Complementary Code Keying
CCA Clear Channel Assessment
CSMA/CA Carrier Sense Multiple Access with Collision Avoidance
CSMA/CD Carrier Sense Multiple Access/Collision Detect
CTS Clear To Send
COFDM Coded Orthogonal Frequency Division Multiplexing
CW Contention Window
DCF Distributed Coordination Function
DIFS DCF Interframe Space
DS Destination Station
DSDV Destination Sequenced Distance Vector
DSR Dynamic Source Routing
DSSS Direct Sequence Spread Spectrum
DTIM Delivery Traffic Indication Map
EIRP Effective Isotropic Radiated Power
FCC Federal Communication Commission
FEC Forward Error Correction
FHSS Frequency Hopping Spread Spectrum
GFSK Gaussian shaped FSK Frequency Shift Keying
HEC Header Error Check
IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers
IARP Intrazone Routing Protocol
ISM Industry Scientific Medical
ISM Industrial, Scientific and Medical band
IERP Interzone Routing Protocol
LAN Local Area Network
LLC Logical Link Control
MAC Medium Access Control
MANET Mobile Ad Hoc Network
11
MPR Multipoint Relays
MPRs Multipoint Relays Selector
NAM Network Animator
NAV Net Allocation Vector
NEST Network Simulation Testbed
NIC Network Interface Card
NLOS Non-Line-of-Sight
NS2 Network Simulation Version 2.0
OFDM Orthogonal Frequency Division Multiplexing
OLSR Optimized Link State Routing
PCF Point Coordination Function
PLCP Physical Layer Convergence Procedure
PMD Physical Medium Dependent
PHY Physical
PSP Power Saving Poll
QoS Quality of Service
QPSK Quadrature Phase Shift Keying
REAL Realistic and Large
RREQ Route Request
RREP Route Reply
RERR Route ERRor
RTS Request To Send
SAP Service Access Point
SFD Start Frame Delimiter
SIFS Short Interframe Space
SNAP Sub-network Access Protocol
TIM Traffic Indication Map
TKIP Temporal Key Integrity Protocol
TMIM Traffic Map Indication Map
TSF Timing Synchronization Function
UNII Unlicensed National Information Infrastructure
VINT Virtual InterNetwork Testbed
WAN Wide Area Network
WEP Wired Encryption Privacy
WIFI Wireless Fidelity
WiMAX World Interoperability for MicroAccess
WLAN Wireless Local Area Network
WMAN Wireless Metropolitan Area Network
12
WPAN Wireless Personal Area Networks
WWAN Wireless Wide Area Network
WWiSE WorldWide Spectrum Efficiency
ZRP Zone Routing Protocol
13
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ MẠNG VÔ TUYẾN
1.1. Giới thiệu chung
Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, công nghệ thông tin đang ngày
càng được ứng dụng ở hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống xã hội như kinh tế, giáo
dục, xây dựng, y học,... việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết các công
việc thì Internet ngày càng khẳng định được vị trí quan trọng của mình trong cuộc
sống xã hội thời hiện đại. Khi cuộc sống con người ngày càng phát triển thì nhu cầu
trao đổi thông tin của con người ngày càng cao. Con người muốn mình có thể được kết
nối với thế giới vào bất cứ lúc nào, từ bất cứ nơi đâu mà không cần phải có đường nối.
Đó chính là lý do mà mạng không dây ra đời. Ngày nay, chúng ta có thể thấy được sự
hiện diện của mạng không dây ở nhiều nơi như trong các tòa nhà, các công ty, bệnh
viện, trường học hay thậm trí là các quán cà phê. Cùng với sự phát triển của mạng có
dây truyền thống, mạng không dây cũng đang có những bước phát triển nhanh chóng
nhằm đáp ứng nhu cầu trao đổi thông tin và truyền thông của con người một cách tốt
nhất.
Khi mà mạng không dây đang ngày càng được quan tâm, đầu tư nghiên cứu và
phát triển thì ngày càng nhiều mô hình, kiến trúc mạng được đề xuất bởi các nhà khoa
học, các hội nghị.
Song song với sự phát triển của mạng không dây, mạng WLAN được chia ra
thành hai mô hình chính đó là mô hình mạng không dây có cơ sở hạ tầng và mô hình
mạng không dây không có cơ sở hạ tầng Ad Hoc
Các mô hình, kiến trúc mạng này được đưa ra nhằm làm cho mạng không dây
dần thoát khỏi sự phụ thuộc hoàn toàn vào mạng cơ sở hạ tầng. Một trong những mô
hình mạng được đề xuất đó chính là mạng Ad Hoc thường được viết tắt là MANET.
Việc các mạng không dây ít phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng là một điều rất thuận lợi
nhưng lại có những vấn đề khác đặt ra như tốc độ truyền thông không cao, mô hình
mạng không ổn định như mạng có dây truyền thống do các nút mạng hay di chuyển,
năng lượng cung cấp cho các nút mạng thường chủ yếu là pin...Do đó, cùng với vấn đề
bảo mật của mạng không dây thì vấn đề định tuyến trong mạng vô tuyến Ad Hoc cũng
là vấn đề vô cùng quan trọng. Nó quyết định rất lớn đến hiệu năng hoạt động của toàn
hệ thống mạng.
14
Hình 1.1: Tổng quan về mạng vô tuyến
1.2. Phân loại mạng không dây
Nếu sự phân loại của mạng có dây dựa vào quy mô hoạt động cũng như phạm
vi ứng dụng như: mạng LAN, WAN,... thì đối với hệ thống mạng không dây, chúng ta
cũng có sự phân loại theo quy mô và phạm vi phủ sóng tương tự như hệ thống mạng
hữu tuyến đó là: mạng WPAN theo chuẩn IEEE 802.15 dành cho mạng cá nhân,
WLAN IEEE 802.11 dành cho mạng cục bộ, WMAN IEEE 802.16 dành cho mạng đô
thị và mạng WWAN IEEE 802.20 cho mạng diện rộng.
Hình 1.2 : Tổng quát về các chuẩn mạng không dây
15
1.3. Mạng cá nhân WPAN [5]-[7]-[8]-[12]
Công nghệ Bluetooth chỉ được truyền thông trong mạng WPAN. Mặc dù nó đã
được phát triển từ giữa những năm 1990, nhưng mãi đến năm 2002 sự hiện diện của
nó mới trở lên thông dụng ở các thiết bị từ máy tính xách tay (laptops) cho tới chuột,
máy quay phim và điện thoại di động nhỏ (cell phones). Công nghệ Bluetooth hiện
đang có xu hướng sử dụng nó như một sự thay thế cáp ngoại vi cho một số các thiết
bị, hơn là một công cụ nhằm cho phép một số lượng lớn các thiết bị trong nhà hoặc
văn phòng có thể giao tiếp trực tiếp với nhau không cần dây cáp
Viện công nghệ Điện và Điện Tử IEEE đã đưa ra chuẩn 802.15 và được sử
dụng trong mạng WPAN với các tốc độ truyền dữ liệu khác nhau như: 802.15.1 có tốc
độ truyền dữ liệu trung bình, trong khi 802.15.3 có tốc độ truyền dữ liệu cao và
802.15.4 có tốc độ truyền thấp
IEEE 802.15.1 đặc tả công nghệ Bluetooth đã được thiết kế để cho phép kết nối
không dây băng thông hẹp cho các thiết bị như: máy tính xách tay, chuột, bàn phím,
máy in, tai nghe, điện thoại di động, ...truyền thông với nhau. Bluetooth hoạt động ở
băng tần 2,4GHz ISM không cần đăng ký, vùng phủ sóng khoảng 10m, hỗ trợ các
kênh truyền dữ liệu không đồng bộ và truyền sóng âm thanh đồng bộ có tốc độ 1Mbps
IEEE 802.15.3 đang được phát triển cho mạng Ad hoc với lớp MAC phù hợp
cho truyền dữ liệu đa phương tiện. Chuẩn 802.15.3 đặc tả tốc độ truyền dữ liệu lên tới
55Mbps trong dải tần 2,4Ghz
IEEE 802.15.4 định nghĩa giao thức liên kết nối các thiết bị ngoại vi truyền
thông sóng vô tuyến trong hệ thống mạng một người dùng. Chuẩn này sử dụng
phương pháp đa truy cập cảm nhận sóng mang tránh xảy ra xung đột (CSMA/CA).
IEEE 802.15.4 cũng chỉ định lớp vật lý sử dụng kỹ thuật trải phổ tuần tự trực tiếp
(DSSS) ở băng tần 2,45GHz hỗ trợ tốc độ lên tới 250 Kbps và trải phổ từ 868 đến
20,915MHz tốc độ dữ liệu khoảng 20 Kbps đến 40 Kbps, phạm vi phủ sóng < 20m.
1.4. Mạng cục bộ WLAN (Wireless Local Area Network) [5]-[7]-[8]-[12]
WLAN là một mạng cục bộ kết nối hai hay nhiều máy tính với nhau thông qua
việc sử dụng sóng hồng ngoại hoặc sóng vô tuyến để truyền nhận dữ liệu thay vì sử
dụng dây cáp mạng như các mạng có dây truyền thống. WLAN hiện nay đã được ứng
dụng rộng rãi trong các tòa nhà, trường học, bệnh viện, công ty và một số nơi công
cộng như trong các quán càfê, ... Có hai công nghệ chính được sử dụng để truyền
thông trong WLAN là truyền thông bằng tia hồng ngoại (Infrared Light ở bước sóng
900 nm, 1nm = 10-9m) hoặc truyền thông bằng sóng vô tuyến, thông thường thì sóng
radio được dùng phổ biến hơn vì nó truyền xa hơn, lâu hơn, rộng hơn, và có băng
thông cao hơn. WLAN cũng có hai dạng kiến trúc là WLAN có cơ sở hạ tầng (sử dụng
các Access Point (hoặc trạm cơ sở Base Station) để kết nối phần mạng không dây với
phần mạng có dây truyền thống và mạng không có cơ sở hạ tầng (mạng Ad hoc).
16
1.4.1. Lịch sử ra đời mạng WLAN
Công nghệ WLAN lần đầu tiên xuất hiện vào cuối năm 1990, khi những nhà
sản xuất giới thiệu những sản phẩm hoạt động trong băng tần 900Mhz. Những giải
pháp này (không được thống nhất giữa các nhà sản xuất) cung cấp tốc độ truyền dữ
liệu 1Mbps, thấp hơn nhiều so với tốc độ 10Mbps của hầu hết các mạng sử dụng
đường dây hiện thời.
Năm 1992 các nhà sản xuất bắt đầu bán những sản phẩm WLAN sử dụng băng
tần 2,4Ghz. Mặc dầu những sản phẩm này đã có tốc độ truyền dữ liệu cao hơn nhưng
chúng vẫn là những giải pháp riêng của mỗi nhà sản xuất không được công bố rộng
rãi. Sự cần thiết cho việc hoạt động thống nhất giữa các thiết bị ở những dãy tần số
khác nhau dẫn đến một số tổ chức bắt đầu phát triển ra những chuẩn mạng không dây
chung.
Năm 1997 Viện công nghệ Điện và Điện Tử (IEEE) đã phê chuẩn sự ra đời của
chuẩn 802.11, và cũng được biết với tên gọi WIFI cho các mạng WLAN. Chuẩn
802.11 hỗ trợ ba phương pháp truyền tín hiệu, trong đó có bao gồm phương pháp
truyền tín hiệu vô tuyến ở tần số 2,4Ghz.
Năm 1999, IEEE thông qua hai sự bổ sung cho chuẩn 802.11 là các chuẩn
802.11a và 802.11b (định nghĩa ra những phương pháp truyền tín hiệu). Và những
thiết bị WLAN dựa trên chuẩn 802.11b đã nhanh chóng trở thành công nghệ không
dây vượt trội. Các thiết bị WLAN 802.11b truyền phát ở tần số 2,4Ghz, cung cấp tốc
độ truyền dữ liệu có thể lên tới 11Mbps. IEEE 802.11b được tạo ra nhằm cung cấp
những đặc điểm về tính hiệu dụng gồm thông lượng (throughput) và bảo mật (security)
để so sánh với mạng có dây.
Năm 2003, chuẩn 802.11g đã được IEEE công bố thêm một sự cải tiến mà có
thể truyền nhận thông tin ở cả hai dải tần 2,4 Ghz và 5 Ghz và có thể nâng tốc độ
truyền dữ liệu lên đến 54Mbps. Thêm vào đó, những sản phẩm áp dụng 802.11g cũng
có thể tương thích ngược với các thiết bị chuẩn 802.11b. Hiện nay chuẩn 802.11g đã
đạt đến tốc độ 108Mbps - 300Mbps.
1.4.2. Một số ưu điểm của mạng WLAN
- Thuận lợi: Khi truy cập mạng không cần phải có dây cáp mà chỉ cần một
điểm truy cập mạng (Access Point kết nối với Internet) lên việc tạo ra một mạng
không dây là nhanh chóng và đơn giản đối với người sử dụng. Nó cho phép người
dùng có thể dễ dàng truy xuất tài nguyên từ bất cứ nơi đâu trong vùng phủ sóng mạng
(một tòa nhà hay các văn phòng trong công ty,...). Đặc biệt hiện nay các thiết bị di
động nhỏ và dễ dàng di chuyển như PDA, Laptop có hỗ trợ bộ thu phát vô tuyến ngày
càng được sử dụng nhiều thì đây là một điều vô cùng thuận lợi.
- Khả năng linh động: Khả năng linh động của mạng không dây được thể hiện
rõ nhất ở việc người dùng không còn bị ràng buộc bởi dây cáp mà có thể truy cập
mạng ở bất cứ nơi đâu, ví dụ điển hình có thể nói tới là các quán càfê wifi, nơi người
sử dụng có thể truy cập mạng một cách miễn phí.
17
- Tính hiệu quả trong công việc: Người dùng có thể dễ dàng duy trì kết nối
mạng khi di chuyển từ nơi này đến nơi khác. Đối với xã hội ngày nay việc truy cập
mạng trong khi di chuyển sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian và có thể làm tăng thêm
hiệu quả cho công việc của họ.
- Dễ thiết kế và triển khai mạng: Không giống như mạng có dây truyền thống,
để thiết lập mạng chúng ta cần có những tính toán cụ thể cho từng mô hình rất phức
tạp thì với mạng không dây, chỉ cần các thiết bị tuân theo một chuẩn nhất định và một
điểm truy cập, hệ thống mạng đã có thể hoạt động bình thường.
- Khả năng mở rộng: Với mạng không dây khi có thêm các nút mới gia nhập
mạng (hòa nhập vào mạng), điều đó rất là dễ dàng và tiện lợi chỉ cần bật bộ thu phát
không dây trên thiết bị đó và kết nối. Với hệ thống mạng dùng dây cáp thì ta cần phải
gắn thêm cáp và cấu hình.
- Tính bền vững: Nếu có thiên tai, hay một sự cố nào đó, việc một mạng có
dây bị phá hủy, không thể hoạt động là điều hoàn toàn bình thường, gần như không thể
tránh được. Trong những điều kiện như vậy, mạng không dây vẫn có thể hoạt động
bình thường hoặc được thiết lập lại một cách nhanh chóng.
1.4.3. Nhược điểm của WLAN
- Điểm đầu tiên chúng ta có thể nói tới đó chính là vấn đề an toàn và bảo mật
dữ liệu trong mạng không dây. Do truyền thông trong mạng không dây là truyền thông
trong một môi trường truyền lan phủ sóng cho nên việc truy cập tài nguyên mạng trái
phép là điều khó tránh khỏi. So với mạng có dây thì tính bảo mật của mạng không dây
là kém hơn. Do đó, vấn đề bảo mật cho mạng không dây là vấn đề vô cùng quan trọng
và được đặc biệt quan tâm.
- Vì các thiết bị sử dụng sóng vô tuyến để truyền thông lên việc bị nhiễu, hiện
tượng biến đổi cường độ tín hiệu sóng mang (fading), tín hiệu bị suy giảm do tác động
của các thiết bị khác (lò vi sóng,….), ảnh hưởng của môi trường, thời tiết là không
tránh khỏi. Các hiện tượng đó làm giảm đáng kể hiệu quả hoạt động của mạng.
- Chất lượng dịch vụ của mạng không dây kém hơn so với mạng có dây vì
mạng không dây có tốc độ chậm hơn (chỉ đạt từ 1- 10Mbit/s), độ trễ cao hơn, tỉ lệ lỗi
cũng nhiều hơn (tỉ lệ lỗi là 10-4 so với 10-10 của mạng sử dụng cáp quang). Tuy vậy,
theo một số chuẩn mới, ở một số môi trường truyền đặc biệt, việc truyền thông trong
mạng không dây cũng có thể đạt được tốc độ cao hơn đáng kể, ví dụ như trong chuẩn
802.11n việc truyền thông có thể đạt tốc độ từ 100-200Mbit/s.
- Vấn đề chi phí cho các thiết bị của mạng WLAN thì các thiết bị mạng WLAN
có giá thành cao hơn khá nhiều so với các thiết bị mạng có dây, điều này là một trở
ngại cho sự phát triển của mạng không dây.
- Tiếp đó là vấn đề độc quyền trong các sản phẩm. Nhiều thiết bị và sản phẩm
chỉ có thể hoạt động được nếu sử dụng phần cứng hoặc phần mềm của công ty sản
xuất nào đó, và phải hoạt động theo quy định của quốc gia mà nó đang được sử dụng.
Các tần số phát cũng được các quốc gia quy định nhằm tránh việc xung đột sóng radio
18
của các mạng khác nhau. Do đó, việc sản xuất các sản phẩm cho mạng WLAN cần
phải chú ý đến quy định của từng quốc gia.
- Cuối cùng là phạm vi phủ sóng của mạng không dây. Các mạng không dây chỉ
hoạt động trong phạm vi nhất định. Nếu ra khỏi phạm vi phát sóng của mạng thì chúng
ta không thể kết nối mạng.
1.4.4. Mạng WLAN có cơ sở hạ tầng
Mạng WLAN có cơ sở hạ tầng là mạng mà các nút mạng truyền thông với nhau
sử dụng một thiết bị trung tâm gọi là điểm truy cập chung AP, hay còn được gọi là
trạm cơ sở BS. Các trạm cơ sở không chỉ cung cấp khả năng kết nối mạng mà nó còn
có chức năng điều khiển truy cập đường truyền chuyển tiếp thông tin. Ngoài ra, các
điểm truy cập mạng còn thường được kết nối với mạng có dây và được kết nối với
Internet lên nó đóng vai trò như là cầu nối giữa các mạng không dây và mạng có dây
với nhau tạo thành một mạng diện rộng. Tốc độ truyền dữ liệu của mạng không chỉ
phụ thuộc vào đặc điểm của các nút mạng mà còn phụ thuộc vào bán kính phủ sóng
của các điểm truy cập mạng. Các nút mạng càng gần điểm truy cập mạng(AP) thì sóng
thu được càng mạnh và tốc độ truyền dữ liệu càng cao. Do đó, việc lựa chọn tốc độ
truyền và phạm vi hoạt động của điểm truy cập mạng khiến chúng ta cần phải cân
nhắc, khi đó nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu năng hoạt động của mạng và của điểm
truy cập mạng.
Khái niệm Indoor và Outdoor: Indoor là khái niệm sử dụng sóng vô tuyến trong
phạm vi không gian nhỏ, như trong một tòa nhà, một văn phòng. Outdoor là khái niệm
sử dụng sóng vô tuyến trong phạm vi không gian lớn hơn, với WLAN thì bán kính đến
các thiết bị mà nó quản lý có thể từ 5km đến 20 km.
Hình 1.3: Mô hình mạng không dây có cơ sở hạ tầng
19
1.4.5. Mạng Ad Hoc (MANET) [5]-[7]-[8]-[12]
1.4.5.1. Khái niệm và một số đặc điểm chung của mạng Ad Hoc
- Mạng Ad Hoc là mạng bao gồm các thiết bị di động (máy tính có hỗ trợ card
mạng không dây) các thiết bị PDA hay các điện thoại thông minh(smart phone) tập
trung lại trong một không gian nhỏ để hình thành lên kết nối ngang hàng (peer-to-peer)
giữa chúng. Các thiết bị này có thể trao đổi thông tin trực tiếp với nhau, không cần
phải thông qua máy chủ (server) quản trị mạng.
- Mạng Ad Hoc là mạng mà các nút trong mạng có thể tự thiết lập, tự tổ chức
và tự thích nghi khi có một nút mới gia nhập mạng, các nút trong mạng cần có cơ chế
phát hiện nút mới gia nhập mạng, thông tin về nút mới sẽ được cập nhật vào bảng định
tuyến của các nút hàng xóm và gửi đi. Khi có một nút ra khỏi mạng, thông tin về nút
đó sẽ được xóa khỏi bảng định tuyến và hiệu chỉnh lại tuyến, ...Mạng Ad Hoc có nhiều
loại thiết bị khác nhau tham gia mạng lên các nút mạng không những phát hiện được
khả năng kết nối của các thiết bị, mà còn phải phát hiện ra được loại thiết bị và các đặc
tính tương ứng của các loại thiết bị đó (vì các thiết bị khác nhau sẽ có các đặc tính
khác nhau ví dụ như: khả năng tính toán, lưu trữ hay truyền dữ liệu trong mạng,...)
- Mạng Ad hoc được coi như mạng ngang hàng không dây, trong mạng không
có máy chủ. Các thiết bị vừa là máy khách, vừa làm nhiệm vụ của router và vừa làm
máy chủ.
- Vấn đề sử dụng và duy trì năng lượng cho các nút mạng của mạng Ad hoc là
vấn đề đáng quan tâm vì các nút mạng trong mạng Ad hoc thường dùng pin để duy trì
sự hoạt động của mình.
- Tính bảo mật trong truyền thông của mạng Ad hoc là không cao do truyền
thông trong không gian sử dụng sóng vô tuyến(radio) lên khó kiểm soát và dễ bị tấn
công hơn so với mạng có dây rất nhiều.
Việc thiết lập các mạng Ad hoc có thể thực hiện nhanh chóng và dễ dàng lên
chúng thường được thiết lập để truyền thông tin với nhau mà không cần phải sử dụng
một thiết bị hay kỹ năng đặc biệt nào. Vì vậy mạng Ad hoc rất thích hợp cho việc
truyền thông tin giữa các nút trong các hội nghị thương mại hoặc trong các nhóm làm
việc tạm thời. Tuy nhiên chúng có thể có những nhược điểm về vùng phủ sóng bị giới
hạn, mọi người sử dụng đều phải nằm trong vùng có thể “nghe” được lẫn nhau.
20
Hình 1.4: Mô hình mạng không dây Ad hoc
1.4.5.2. Một số mạng Ad hoc điển hình
Time =t1 Time =t2
Good link: Good link:
Weak link: Weak link:
Hình 1.5: Mạng Ad Hoc điển hình
Hình trên mô tả một mạng Ad hoc đơn giản gồm có 7 nút, các nút mạng được
ký hiệu từ N1 đến N7. Nhìn vào hình vẽ chúng ta có thể dễ dàng thấy được: ở thời
điểm t1, các liên kết từ N1 đến N2, N1 đến N4, N2 đến N3, N4 đến N5, N3 đến N7,
N2 đến N6 và N6 đến N7 là những liên kết mạnh (good link), còn các liên kết từ N4
đến N1, N6 đến N2, N5 đến N4 và N7 đến N3 là những những liên kết yếu (weak
link). Như vậy ở đây một đặc điểm của mạng Ad Hoc đã được thể hiện rõ. Đó là liên
kết giữa 2 nút mạng của mạng có thể không giống nhau dù có chung điểm đầu và điểm
cuối. Hiện tượng này được gọi là hiện tượng liên kết hai chiều không đối xứng. Liên
kết từ N4 đến N5 là liên kết mạnh nhưng liên kết từ N5 đến N4 lại là liên kết yếu.
Điều này là do vị trí an-ten của 2 nút mạng khác nhau, hoặc do năng lượng phát của
các nút mạng trong mạng là khác nhau... Tương tự chúng ta cũng có thể thấy N3 có thể
nhận tín hiệu từ N2 là một liên kết mạnh nhưng mà N2 lại không thu được tín hiệu từ
N3.
21
Sang đến thời điểm t2, lúc này topo mạng đã thay đổi do các nút di chuyển đến
các vị trí khác nhau do đó các liên kết giữa các nút mạng cũng thay đổi theo. Lúc này,
N1 chỉ có liên kết mạnh với N2, liên kết với N4 lại là liên kết yếu và N1 không còn thu
được tín hiệu từ N4. Liên kết từ N2 đến N3 và N6 lại là liên kết mạnh. Lúc này, N2
cũng có thể thu được tín hiệu từ N3 mặc dù đó là liên kết yếu. Điều này ở thời điểm t1
là không có.
Mặt khác chúng ta cũng có thể thấy hai nút mạng nằm trong vùng phủ sóng của
nhau có thể truyền thông trực tiếp cho nhau. Ví dụ như trong thời điểm t1, việc truyền
thông giữa hai nút mạng N1 và N4 là trực tiếp với nhau. Tuy nhiên ngay cả khi không
nằm trong vùng phủ sóng của nhau thì giữa các nút mạng vẫn hoàn toàn có thể thực
hiện việc truyền thông với nhau thông qua các nút mạng trung gian. Ví dụ N1 có thể
thực hiện truyền dữ liệu cho N7 thông qua nút mạng trung gian N2 và N3, còn N6 có
thể truyền dữ liệu cho N1 thông qua nút mạng N2.
1.4.5.3. Các ứng dụng của mạng Ad hoc
- Đáp ứng nhu cầu truyền thông mang tính chất tạm thời: Ở tại địa điểm trong
một khoảng thời gian nhất định, giống như trong một lớp học, một cuộc hội thảo hay
một cuộc họp, ... việc thiết lập một mạng mang tính chất tạm thời để truyền thông với
nhau chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn. Nếu chúng ta thiết lập một mạng có
cơ sở hạ tầng, dù là mạng không dây vẫn rất tốn kém tiền bạc cũng như nhân lực, vật
lực, thời gian. Do đó, mạng Ad hoc được coi là giải pháp tốt nhất cho những tình
huống như thế này.
- Hỗ trợ khi xảy ra các thiên tai, hỏa hoạn và dịch họa: Khi xảy ra các thiên tai
như hỏa hoạn, động đất, cháy rừng ở một nơi nào đó, cơ sở hạ tầng ở đó như đường
dây, các máy trạm, máy chủ, ... có thể bị phá hủy dẫn đến hệ thống mạng bị tê liệt là
hoàn toàn khó tránh khỏi. Vì thế, việc thiết lập nhanh chóng một mạng cần thời gian
ngắn mà lại có độ tin cậy cao và không cần cơ sở hạ tầng để đáp ứng truyền thông,
nhằm giúp khắc phục, giảm tổn thất sau thiên tai, hỏa hoạn là cần thiết. Khi đó mạng
Ad hoc là một lựa chọn phù hợp nhất cho những tình huống như vậy.
- Đáp ứng truyền thông tại những nơi xa trung tâm, các vùng sâu, vùng xa: tại
những nơi xa trung tâm thành phố, nơi có dân cư thưa thớt như ở vùng sâu, vùng xa,
việc thiết lập các hệ thống mạng có cơ sở hạ tầng là rất khó khăn và tốn kém. Vậy ở
những nơi này, giải pháp được đưa ra là sử dụng các mạng vệ tinh hoặc mạng Ad Hoc.
- Tính hiệu quả: Trong một số ứng dụng nào đó, nếu sử dụng dịch vụ mạng có
cơ sở hạ tầng có thể không có hiệu quả cao bằng việc dùng mạng Ad hoc. Ví dụ như
với một mạng có cơ sở hạ tầng, do được điều khiển bởi một điểm truy cập mạng lên
các nút mạng muốn truyền thông với nhau đều phải thông qua nó. Ngay cả khi hai nút
mạng ở gần nhau, chúng cũng không thể trực tiếp truyền thông với nhau mà phải
chuyển tiếp qua một điểm truy cập trung tâm(Acess Point). Điều đó gây ra một sự lãng
phí thời gian và băng thông mạng. Trong khi đó, nếu sử dụng mạng Ad Hoc việc
truyền thông giữa hai nút mạng đó lại trở lên vô cùng dễ dàng và nhanh chóng. Hai nút
22
mạng gần nhau có thể truyền thông trực tiếp với nhau mà không cần phải thông qua
thiết bị trung gian nào khác.
1.5. Mạng đô thị không dây WMAN (Wireless Metropolitan Area Network) [7]-
[14]
Mạng đô thị không dây(WMAN) được định nghĩa là mạng có qui mô lớn hơn
WLAN, có thể bao phủ một khu đô thị như một thành phố, một quận, huyện, hay là
một khu vực dân cư rộng nào đó. Mạng này sử dụng các công nghệ dành cho mạng
diện rộng (WAN), có tốc độ truyền dẫn cao và khả năng kháng lỗi mạnh. WMAN là
giải pháp mạng không dây của mạng MAN. Do vậy, có thể gọi WMAN là mạng đô thị
không dây hay có thể không phải chỉ ở các đô thị mà ngay cả các vùng nông thôn,
vùng sâu, vùng xa vẫn có thể sử dụng được mạng WMAN.
Chuẩn IEEE 802.16 đã được thiết kế để mở ra một tập hợp các giao tiếp dựa
trên giao thức tầng MAC và lớp vật lý năm 2001. Chuẩn 802.16 cũng đề cập đến công
nghệ WiMax là công nghệ không dây băng thông rộng đang phát triển rất nhanh với
khả năng triển khai trên phạm vi rộng và sẽ mang lại khả năng kết nối Internet tốc độ
cao tới các gia đình và công sở.
Giao thức lớp MAC của chuẩn IEEE 802.16 hỗ trợ truy cập không dây băng
rộng điểm - đa điểm với tốc độ truyền dữ liệu cao trên cả hai hướng truyền đa người
dùng, trong cùng thời gian có thể cho phép hàng trăm thiết bị trên kênh, đó có thể
được chia sẻ đa người dùng. IEEE 802.16 là giao diện cho hệ thống truy nhập băng
rộng cố định, lớp MAC và lớp vật lý (PHY) hoạt động ở 10 GHz - 66 GHz.
Chuẩn IEEE 802.16a là một mở rộng của 802.16, được đưa ra năm 2003, truyền
thông trên băng tần từ 2 đến 11GHz, vùng phủ sóng lên tới 30 dặm. IEEE 802.16a
cung cấp một công nghệ không dây để kết nối với mạng 802.11 và là một sửa đổi bổ
sung cho 802.16, lớp vật lý sử dụng kỹ thuật ghép kênh phân chia tần số trực giao
(OFDM) và (OFDMA), có thêm chức năng lớp MAC và hỗ trợ đồ hình mạng lưới.
Chuẩn 802.16d đưa ra năm 2004 đây là sự kết hợp của 802.16 và 802.16a có
thay đổi lớp MAC và lớp vật lý PHY. Chuẩn IEEE 802.16 cũng cho phép đặt anten
trong nhà nhưng tất nhiên tín hiệu thu không khỏe bằng anten ngoài trời hoạt động trên
băng tần 2,5GHz hoặc 3,5GHz với độ rộng băng tầng khoảng 3,5MHz.