Đề tài nghiên cứu khoa học cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp việt nam phương pháp phân tích hồi quy theo ngưỡng

  • 57 trang
  • file .pdf
Mã số: …………….
CẤU TRÚC VỐN VÀ GIÁ TRỊ DOANH
NGHIỆP VIỆT NAM
PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH HỒI
QUY THEO NGƯỠNG
i
TÓM TẮT ĐỀ TÀI
Lý do chọn đề tài
Việc hoạch định cấu trúc vốn đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc quản lý
doanh nghiệp, nó góp phần tác động trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp và có khả năng
khuyếch đại thu nhập cho chủ sở hữu công ty. Chính vì thế, việc nghiên cứu để xác định
một ngưỡng cấu trúc vốn tối ưu đã từ lâu trở thành một đề tài được rất nhiều các nhà
khoa học nghiên cứu trên thế giới. Hiện tại tồn tại rất nhiều lý thuyết liên quan đến chủ
đề trên, và chưa có một lý thuyết nào được xem là hoàn toàn thuyết phục. Nhằm đống
góp thêm về mặt lý luận cũng như nhằm tìm kiếm những phát hiện mới về mối liên hệ
này, nhóm nghiên cứu quyết định chọn đề tài CẤU TRÚC VỐN VÀ GIÁ TRỊ DOANH
NGHIỆP TẠI VIỆT NAM: PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH HỒI QUY THEO
NGƯỠNG làm đề tài nghiên cứu của mình.
Vấn đề nghiên cứu
Nhóm nghiên cứu tập trung vào 3 nội dung chính sau
- Tổng quan cơ sở lý luận về cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp
- Nghiên cứu thực nghiệm mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp ở Việt
Nam, từ đó kiểm định sự tồn tại của các ngưỡng nợ khác nhau lên cấu trúc vốn của doanh
nghiệp
- Kết luận và đề xuất các khuyến nghị
Mục đích nghiên cứu
Phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp, đồng thời xác
định những ngưỡng cấu trúc vốn mà tại đó việc tài trợ nợ có tác động hoặc không tác
động làm tăng giá trị của doanh nghiệp ở Việt Nam.
Phương pháp nghiên cứu
ii
Nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để giải quyết câu hỏi nghiên
cứu
Đối với dữ liệu bảng Panel Data, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy Pools
OLS, Fixed Effect, Random Effect để xác định các ngưỡng nợ tác động đến cấu trúc vốn.
Đối với dữ liệu chéo, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy OLS với tùy chọn
Robustness để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi, và sử dụng vòng lặp Bootstrap
500 lần để gia tăng độ chính xác trong trường hợp cỡ mẫu nhỏ.
Để kiểm định sự tồn tại của các ngưỡng nợ khác nhau đến cấu trúc vốn, nhóm nghiên
cứu sử dụng hệ phương trình đồng thời với các phương pháp SURE, MVR, và 3SLS.
Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu là các doanh nghiệp phi tài chính đang niêm yết tại hai sở
giao dịch chứng khoán TPHCM và Hà Nội
Đóng góp của công trình nghiên cứu
Về mặt lý luận: Kiểm định lý thuyết kinh tế trong trường hợp các doanh nghiệp ở
Việt Nam, từ đó đóng góp phát triển hệ thống lý thuyết hóa về cấu trúc vốn và giá trị
doanh nghiệp ở các thị trường mới nổi.
Về mặt thực tiễn: Cung cấp cái nhìn tổng quan về mối liên hệ thực tiễn giữa cấu
trúc vốn và giá trị doanh nghiệp, từ đó làm cơ sở hoạch định chính sách cho các nhà quản
trị doanh nghiệp ở Việt Nam.
iii
DANH SÁCH HÌNH
Hình 1.1. Mệnh đề MM khi không có MM II khi không có thuế .................................... 4
Hình 1.2. Khi tỷ lệ Nợ/VCSH tăng lên, có sự đánh đổi giữa lợi ích từ lá chắn thuế và chi
phí phá sản, tạo ra cấu trúc vốn tối ưu (điểm D/E*) ....................................................... 7
Hình 2.1. Tỷ trọng các công ty theo số lượng trên hai sàn Thành Phố Hồ Chí Minh và Hà
Nội. ............................................................................................................................... 15
Hình 2.2. Cấu trúc vốn theo ROE và DEBT .................................................................. 23
iv
DANH SÁCH BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Thông tin các ngành và cấu trúc bình quân của toàn thị trường ..................... 11
Bảng 2.2. Tỷ lệ nợ vay của các ngành trên hai sàn chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà
Nội. ............................................................................................................................. 12
Bảng 2.3. Các công ty có tỷ lệ nợ vay thấp nhất hai sàn giao dịch chứng khoán thành phố
Hồ Chí Minh và Hà Nội. .............................................................................................. 13
Bảng 2.4. Phân bố số công ty trong ngành .................................................................... 14
Bảng 2.5. Bảng thống kê mô tả các biến trong mô hình ............................................... 16
Bảng 2.6. Bảng kết quả hồi quy theo 3 phuong pháp: Pools OLS, Fixed Effect, Random
Effect ............................................................................................................................ 19
Hình 2.7. Kiểm định Hausman Test .............................................................................. 20
Hình 2.8. Kiểm định Breusch và Pagan Lagrangian ...................................................... 20
Bảng 2.9. Bảng kết quả hồi quytheo ngưỡng................................................................. 22
Bảng 2.10. Bảng kết quả hồi quy hệ phương trình đồng thời ......................................... 25
Bảng 2.11. Thống kê mô tả các biến trong mô hình ...................................................... 28
Bảng 2.12. Bảng kết quả hồi quy mô hình với biến phụ thuộc là giá thị trường............. 29
Bảng 2.13. Bảng kết quả hồi quy với biến phụ thuộc là giá trị sổ sách công ty .............. 30
v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
GDCK: Giao dịch chứng khoán.
HN: Hà Nội.
MM: Modilligani và Miller.
TPHCM: Thành Phố Hồ Chí Minh.
VAMC: Công ty mua bán nợ quốc gia.
WACC: Chi phí sử dụng vốn bình quân.
vi
MỤC LỤC
TÓM TẮT ĐỀ TÀI .......................................................................................................... i
DANH SÁCH HÌNH ...................................................................................................... iii
DANH SÁCH BẢNG BIỂU ........................................................................................... iv
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT........................................................................................... v
MỤC LỤC ...................................................................................................................... vi
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÓ ....... 1
1.1. Giới thiệu chung ............................................................................................... 1
1.2. Cơ sở lý luận và thực nghiệm ........................................................................... 2
1.2.1. Lý thuyết cấu trúc vốn không liên quan đến giá trị doanh nghiệp (mô hình
MM không có thuế) ................................................................................................... 2
1.2.2. Lý thuyết cấu trúc vốn có liên quan đến giá trị doanh nghiệp (trường hợp có
thuế) .................................................................................................................... 4
1.2.3. Lý thuyết đánh đổi – tĩnh ................................................................................. 6
1.2.4. Lý thuyết trật tự ưu tiên (thông tin bất cân xứng) ......................................... 7
1.3. Các nghiên cứu trước đây ................................................................................ 9
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ......................................................................................... 10
CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CẤU TRÚC VỐN DOANH
NGHIỆP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM .......................................................................... 11
2.1. Thực trạng cấu trúc vốn doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam ...................... 11
2.1.1. Cấu trúc vốn các ngành tại Việt Nam ......................................................... 11
2.1.2. Cấu trúc vốn các công ty tại Việt Nam ....................................................... 12
2.2. Nghiên cứu tác động của cấu trúc vốn đến giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam .
......................................................................................................................... 14
vii
2.2.1. Nghiên cứu tác động của cấu trúc vốn đến giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam
theo cách tiếp cận ROE ........................................................................................... 14
2.2.2. Nghiên cứu tác động của cấu trúc vốn đến giá trị doanh nghiệp theo cách
tiếp cận về giá trị thị trường và giá tị sổ sách của doanh nghiệp ............................. 27
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ......................................................................................... 31
CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ....................................................... 32
3.1. Kết luận .............................................................................................................. 32
3.2. Khuyến nghị ....................................................................................................... 33
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 35
PHỤ LỤC ..................................................................................................................... 38
1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC
NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÓ
1.1. Giới thiệu chung
Làm sao để một doanh nghiệp tối ưu hóa cấu trúc vốn? Mục tiêu cơ bản của việc tối ưu
hóa cấu trúc vốn là đưa ra quyết định về tỷ lệ các thành phần của nguồn vốn, bao gồm Nợ
và Vốn chủ sở hữu nhằm tối đa giá trị doanh nghiệp đồng thời tối thiểu hóa chi phí sử
dụng vốn trung bình.
Suốt 50 năm qua, mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp là vấn đề quan
trọng và gây tranh cãi trong lĩnh vực tài chính. Có lý thuyết thì đưa ra mối quan hệ tích
cực giữa cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp nhưng cũng có lý thuyết nêu điều ngược lại,
thậm chí cũng có lý thuyết khẳng định 2 biến trên không có quan hệ về mặt thống kê
(Modigliani và Miller, 1958, 1963; Modigliani và Miller, 1963; Jensen và Meckling,
1976; Miller, 1977; Myer, 1977,1984; Myer và Majluf, 1984; Graham, 2000; Baker và
Wurgler, 2002; Welch, 2004). Tương tự thế, các nghiên cứu thực nghiệm cũng đưa ra các
kết quả không thống nhất (Friend và Lang, 1988; Barton et al., 1989; Bos và Fetherston,
1993; Michaels et al., 1999; Booth et al., 2001; Abor, 2005; Mollik, 2005;Bonaccorsi di
Patti, 2006; Kyerboach-Coleman, 2007). Điều này có thể là do 2 vấn đề: thứ nhất, liên
quan đến việc lựa chọn mô hình ước lượng; và thứ hai, liên quan đến đặc điểm riêng biệt
của từng mô hình.
Từ những lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm có kết quả không thống nhất trên, chúng
tôi đã lựa chọn mô hình hồi quy bảng theo ngưỡng – Panel Threshold Regression Model
(PTRM) của Hansen (1999) để kiểm tra liệu có tỷ lệ Nợ tối ưu mà doanh nghiệp có thể
tối đa giá trị doanh nghiệp, và xác định tỷ lệ Nợ tối đa doanh nghiệp có thể được tài trợ.
Theo lưu ý của Rajan và Zingales (1995), những nghiên cứu trước về cấu trúc vốn
thường dựa trên dữ liệu tại Hoa Kỳ. Câu hỏi đặt ra là lý thuyết về cấu trúc vốn và giá trị
doanh nghiệp có thể áp dụng tại những thị trường mới nổi, chưa phát triển như Việt Nam
2
hay không. Prasad et al. (2001) chuyên viên nghiên cứu về cấu trúc vốn của các doanh
nghiệp, đã đưa ra kết luận rằng hầu hết các nghiên cứu thực nghiệm về cấu trúc vốn đều
liên quan đến các quốc gia công nghiệp lớn, nhưng lại có rất ít công trình thực hiện tại
các thị trường đang phát triển và đổi mới: (1) Việt Nam đang trong giai đoạn đổi mới từ
nên kinh tế tập trung sang nền kinh tế theo định hướng thị trường. (2) Hầu hết các công ty
niêm yết tại Việt Nam đều chuyển đổi từ các doanh nghiệp nhà nước. Trong thời gian
thực hiện đề tài này, các công ty niêm yết vẫn thuộc quyền kiểm soát của Nhà nước sau
cổ phần hóa. Vì vậy, với trường hợp riêng biệt của Việt Nam, đề tài sẽ khám phá tương
quan giữa cấu trúc vốn và giá trị các công ty niêm yết tại thị trường chứng khoán Việt
Nam.
1.2. Cơ sở lý luận và thực nghiệm
Hiện có 4 lý thuyết liên quan đến cấu trúc vốn: Cấu trúc vốn không liên quan, cấu trúc
vốn có liên quan, lý thuyết đánh đổi tĩnh (static trade-off theory), lý thuyết về trật tư ưu
tiên (pecking order theory).
1.2.1. Lý thuyết cấu trúc vốn không liên quan đến giá trị doanh nghiệp (mô hình MM
không có thuế)
Modilligani và Miller (1958) đã tìm hiểu xem chi phí vốn tăng hay giảm khi một doanh
nghiệp tăng hay giảm vay nợ.
Để chứng minh một lý thuyết khả thi, Modilligani và Miller (MM) đã đưa ra một số giả
định đơn giản rất phổ biến trong lý thuyết tài chính:
1. thị trường vốn là hoàn hảo, vì vậy sẽ không có các chi phí giao dịch và tỷ lệ vay
giống như tỷ lệ cho vay và bằng với tỷ lệ vay miễn phí;
2. Giả định về thuế
3. Giả định về chi phí giao dịch
4. Giả định về chi phí khốn khó tài chính
3
Về nội dung, lý thuyết MM được phát biểu thành hai mệnh đề quan trọng. Mệnh đế thứ
nhất (I) nói về giá trị công ty. Mệnh đề thứ hai (II) nói về chi phí sử dụng vốn. Các mệnh
đền này lần lượt sẽ được xem xét trường hợp không có thuế.
Đây là trường hợp đơn giản nhất khi xem xét lý thuyết M&M. Trong trường hợp này tất
cả các giả định của M&M đều được tuân thủ nhằm đơn giản hóa vấn đề cần nghiên cứu.
Các giả định đầy đủ của lý thuyết M&M bao gồm:
- Không có thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân
- Không có chi phí giao dịch
- Không có chi phí phá sản và chi phí khó khăn tài chính
- Cá nhân và công ty đều có thể vay tiền ở mức lãi suất như nhau
- Thị trường vốn là thị trường hoàn hảo.
Lý thuyết MM được đúc kết dưới 2 mệnh đề sau:
I. Trong điều kiện không có thuế, giá trị công ty có vay nợ (VL) bằng giá trị của
công ty không có vay nợ (VU), nghĩa là VU = VL.
II. Lợi nhuận yêu cầu trên vốn cổ phần có quan hệ cùng chiều với mức độ sử dụng
đòn bẩy tài chính (tỷ số nợ). Về mặt toán học, mệnh đề MM số II có thể được biểu
diễn bởi công thức:
= +( − ) , trong đó:
: lợi nhuận yêu cầu trên vốn cổ phần
: chi phí sử dụng vốn cổ phần (khi doanh nghiệp sử dụng 100% VCP)
: chi phí sử dụng nợ
: giá trị nợ
: giá trị vốn cổ phần
và WACC=ru
(trong điều kiện không có thuế, chi phí sử dụng vốn trung bình không đổi bất chấp
cơ cấu vốn thay đổi như thế nào)
4
Chi phí sử dụng vốn
re
wacc = ru
rd
D/E
Mệnh đề MM II khi không có thuế
Hình 1.1. Mệnh đề MM khi không có MM II khi không có thuế
Như vậy, trong một thị trường hoàn hảo và cô lập, lý thuyết cấu trúc vốn không liên
quan đến giá trị doanh nghiệp của Modigliani và Miller (1958) có kết luận rằng giá trị
doanh nghiệp độc lập với cấu trúc vốn, và không tồn tại cấu trúc vốn tối ưu. Tuy nhiên,
giả định về thị trường hoàn hảo với không chi phí giao dịch, không thuế, kì vọng của các
nhà đầu tư đều giống nhau và thông tin bất cân xứng không xảy ra là không thực tế bởi vì
thuế, chi phí đại diện, bôi trơn và thông tin bất cân xứng đều tồn tại (theo Moddigliani và
Miler, 1963; Jensen và Meckling, 1976; Meyer, 1984; Myer và Majluf, 1984).
1.2.2. Lý thuyết cấu trúc vốn có liên quan đến giá trị doanh nghiệp (trường hợp có thuế)
Trong bài cứu sau đó, Moddigliani và Miller (1963) đã nới lỏng giả định trên bằng cách
tách phần lợi ích từ thuế thu nhập doanh nghiệp thành yếu tố quyết định cấu trúc vốn
doanh nghiệp. Tính năng chính của thuế được xem như phần lợi có được từ việc khấu trừ
thuế. Doanh nghiệp khi trả thuế sẽ nhận được phần bù từ “lá chắn thuế”, nên trên thực tế
số thuế phải nộp sẽ ít đi. Nói cách khác, giá trị của doanh nghiệp sẽ tăng lên từ việc sử
dụng nguồn vốn đi vay do chi phí lãi vay sẽ làm giảm trừ thuế. Như vậy, nghiên cứu này
đã thừa nhận ngầm rằng cấu trúc vốn có ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp.
Hai mệnh đề (I) và (II) được phát biểu lại như sau:
5
I. Giá trị công ty có vay nợ bằng giá trị công ty không có vay nợ cộng với hiện giá
của lá chắn thuế. Về mặt toán học, mệnh đề M&M số I trong trường hợp có thuế
được diễn tả bởi công thức: VL =VU+ TcD.
Trong đó: VU: giá trị công ty không vay nợ.
VL: giá trị công ty có vay nợ.
TcD: hiện giá lá chắn thuế
II. Lợi nhuận yêu cầu trên vốn cổ phần có quan hệ cùng chiều với mức độ sử dụng
đòn bẩy tài chính hay tỷ số nợ nhưng mối quan hệ này được diễn tả bởi công thức:
= +( − )(1 − )
: lợi nhuận yêu cầu trên vốn cổ phần
: chi phí sử dụng vốn cổ phần (khi doanh nghiệp sử dụng 100% VCP)
: chi phí sử dụng nợ
: giá trị nợ
: giá trị vốn cổ phần
: hiện giá lá chắn thuế
Như vậy, theo Moddigliani và Miller (1963), các doanh nghiệp nên tài trợ bằng vốn đi
vay càng nhiều càng có khả năng khuếch đại giá trị của doanh nghiệp (tăng đến tối đa khi
doanh nghiệp được tài trợ 100% nợ). Tương tự với nghiên cứu trên, Miller (1977) đã tách
biệt cả 2 phần thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân trong mô hình của
mình. Miller (1977) đã xác định mức độ tương đối của từng phần thuế trên là yếu tố
quyết định đến giá trị doanh nghiệp, và phần lợi từ sử dụng vốn vay không nhiều như
Moddigliani và Miler (1963) đã minh chứng. Gần đây, công trình nghiên cứu của
Graham (2000) cho rằng vốn hóa dòng thuế hưởng lợi từ việc sử dụng nợ chỉ khoảng
10% giá trị doanh nghiệp và phần thiệt hại từ thuế thu nhập cá nhân sẽ làm giảm khoảng
2/3 phần lợi nêu trên trước khi Luật cải cách thuế thu nhập 1986 được ban hành và sau
khi ban hành thì phần thiệt hại giảm chỉ còn dưới ½.
6
1.2.3. Lý thuyết đánh đổi – tĩnh
Lý thuyết này được đề xuất bởi Myers vào 1977. Myers (1977) khẳng định có tồn tại cấu
trúc vốn tối ưu. Lý thuyết giải thích tại sao các doanh nghiệp không cố gắng đi vay càng
nhiều càng tốt khi được hưởng lợi lá chắn thuế từ khoản vay. Bên cạnh đó, lý thuyết này
cũng đề cập đến vấn đề tại sao có một số doanh nghiệp vay mượn nhiều hơn các doanh
nghiệp khác, vì sao có doanh nghiệp lực chọn khoản vay ngắn hạn, có doanh nghiệp chọn
khoản vay dài hạn. Như vậy, trái ngược với lý thuyết cấu trúc vốn có liên quan đến giá trị
doanh nghiệp, Với một cấu trúc vốn tối ưu thì giá trị tối đa của một doanh nghiệp sẽ được
xác định bằng cách đánh đổi giữa chi phí và lợi ích của việc tài trợ bằng nguồn vốn đi
vay.
Chi phí ở đây bao gồm các chi phí kiệt quệ tài chính (do sử dụng nợ cao sẽ mang lại rủi
ro tài chính cao). Chi phí kiệt quệ tài chính (financial distress) được định nghĩa như sau:
chi phí mà công ty gặp khó khăn hoặc không thể trả nợ. Các công ty bị kiệt quệ tài chính
sẽ phải gánh chịu nhiều chi phí hơn khi họ vay nợ quá nhiều, năng suất giảm đi và chi phí
cơ hội cao hơn so với thu nhập bị mất đi. Chi phí kiệt quệ tài chính cũng bao gồm chi phí
tái cấu trúc và chi phí thanh lý.
Vì vậy, doanh nghiệp sẽ vay mượn đến điểm cân bằng của chi phí biên và lợi ích biên
trên mỗi đơn vị tiền được tài trợ bằng nợ. Trong đó, lợi ích từ việc vay nợ liên quan đến
lá chắn thuế và giảm thiểu chi phí đại diện của dòng tiền tự do, ngược lại, chi phí từ việc
vay nợ bao gồm chi phí phá sản và chi phí đại diện tăng lên (bù đắp rủi ro tín dụng) khi
doanh nghiệp đi vay càng nhiều. Vì vậy, giá trị của một doanh nghiệp có sử dụng vốn vay
phải cộng thêm hiện giá của phần lợi ích từ thuế và trừ đi hiện giá của chi phí đại diện và
phá sản. Đó chính là lý thuyết/mô hình đánh đổi tĩnh được minh chứng bởi Moddigliani
và Miller (1976), Myers (1977), Bredley et al. (1984), Altman (1984), và Stulz (1990).
7
Hình 1.2. Khi tỷ lệ Nợ/VCSH tăng lên, có sự đánh đổi giữa lợi ích từ lá chắn thuế và
chi phí phá sản, tạo ra cấu trúc vốn tối ưu (điểm D/E*)
1.2.4. Lý thuyết trật tự ưu tiên (thông tin bất cân xứng)
Được đề xuất bởi Myers (1984) trong bài “the capital structure puzzle” và Myers cùng
Majluf (1984) trong bài “Corporate financing and investment decisions when firms have
information that investors do not have”, lý thuyết nêu lên sự ưu tiên/yêu thích của các
doanh nghiệp trong việc tài trợ đầu tư tuân theo một trật tự và rất khó xác định tỷ lệ nợ
mục tiêu. Lý do là vì tồn tại vấn đề về thông tin bất cân xứng giữa doanh nghiệp và
những người cung cấp tài chính. Theo trật tự ưu tiên, doanh nghiệp hay người quản lý
cần nguồn tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tiên sẽ nghĩ đến nguồn vốn bên
trong (lợi nhuận giữ lại, phần vốn này không có vấn đề về bất cân xứng thông tin), kế đến
sẽ sử dụng nguồn vốn đi vay và cuối cùng là tài trợ bằng vốn cổ phần phát hành thêm.
Trật tư nêu trên liên quan đến chi phí sử dụng của các nguồn vốn, chi phí càng rẻ thì
được xếp ưu tiên lên cùng (chi phí sử dụng nguồn vốn nội tại) và càng mắc thì sẽ là lựa
chọn sau cùng (chi phí sử dụng vốn cổ phần phát hành thêm).
Tiêu điểm của thuyết này không tập trung vào kết cấu vốn tối ưu nhưng tập trung vào sự
quyết định tài chính hiện hành sắp tới.
Tỷ lệ Nợ/Tài sản = f (hoạt động kinh doanh, nhu cầu đầu tư)
8
Như vậy, Myers và Majluf cho rằng sẽ không có một cấu trúc vốn tối ưu với các doanh
nghiệp. Cũng theo lý thuyết này, sự “sốt sắng” phát hành cổ phiếu của doanh nghiệp
chứng tỏ rằng cổ phiếu của công ty đó đang được thị trường đánh giá cao hơn giá trị thật.
Hỗ trợ cho lý thuyết trật tư ưu tiên là lý thuyết chọn thời điểm thị trường (market
timing theory) được giới thiệu lần đầu bởi Baker và Wurger (2002) 1 trong bài “Market
timing and capital structure”. Theo thuật ngữ tài chính doanh nghiệp, cụm từ “equity
market timing” có nghĩa các doanh nghiệp sẽ phát hành thêm cổ phiếu với giá cao và mua
lại cổ phiếu quỹ với giá thấp với mục đích đạt được thặng dư vốn cổ phần. Đối với thị
trường hiệu quả, theo lý thuyết M&M (1958), do chi phí của các nguồn tài trợ khác nhau
không khác biệt nên việc tận dụng việc chuyển đổi giữa nợ và vốn chủ sở hữu là không
có lợi ích gì. Ngược lại, với thị trường không hiệu quả, việc chọn thời điểm thị trường
làm lợi cho các cổ đông hiện hữu. Do đó, ban quản trị doanh nghiệp nếu như muốn gia
tăng giá trị cho các cổ đông, vẫn thường hay quan tâm đến vấn đề chọn thời điểm “vào-
ra” thị trường. Câu hỏi mà nghiên cứu của Baker và Wurger (2002) đặt ra là: liệu việc
xác định đúng thời điểm vào-ra thị trường có ảnh hưởng như thế nào đến cấu trúc vốn của
doanh nghiệp? Và ảnh hưởng này có tác động trong ngắn hay dài hạn? Lý thuyết thời
gian thị trường thừa nhận chọn thời điểm thị trường sẽ có tác động mạnh mẹ và dài hạn
lên cấu trúc nguồn vốn và cấu trúc nguồn vốn là kết quả tích lũy của việc cố gắng bắt
đúng thời điểm thị trường. Baker và Wurger (2002) sử dụng tỷ số nguồn vốn vay có trọng
số trung bình của giá thị trường so với thư giá (EFWAMB) để đo lường tác động của giá
trị thời gian thị trường của vốn chủ sở hữu. Barker và Wurger đã phát hiện EFWAMB có
tác động ngược chiều với đòn cân nợ, phản ánh quyết định sử dụng nguồn tài trợ bên
ngoài thông qua đòn bẩy. Điều này minh chứng sự điều chỉnh đòn bẩy mục tiêu diễn ra
rất chậm và các doanh nghiệp sẽ không quan tâm nhiều về vấn đề họ sử dụng nguồn nào
để tài trợ. Các doanh nghiệp chỉ cần quan tâm đến việc chọn nguồi tài trợ nào mà có giá
trị thị trường cao hơn tại thời điểm quyết định.
1
Malcolm Baker & Jeffrey Wurgler (2002), Market timing and capital structure, The Journal of Finance, Vol. LVII
(1), pp. 1-32.
9
Ngoài ra, ký thuyết trật tự ưu tiên còn được hỗ trợ bới Welch (2004)2, người đưa ra lý
thuyết quán tính (Inertia theory). Lý thuyết này khẳng định các doanh nghiệp sẽ không
làm gì để điều chỉnh đòn bẩy tài chính do biến động giá cổ phiếu: Tỷ lệ nợ thực tế sẽ gần
bằng với lợi suất sinh lời của cổ phiếu và sự tương quan này là rất vững chắc.
Tóm lại, theo lý thuyết trật tự ưu tiên thì tỷ lệ nợ/vcsh càng cao đồng nghĩa với việc
doanh nghiệp đang khó khăn trong việc tiếp cận với các nguồn tại trợ rẻ hơn. Việc này sẽ
dẫn đến hệ quả là doanh nghiệp đang phải chịu các chi phí vay nợ cao, khó có khả năng
khuếch đại dòng lợi nhuận trong tương lai.Hàm ý của lý thuyết là doanh nghiệp càng đi
vay Nợ nhiều sẽ tại ra tín hiệu cho thị trường định giá thấp giá trị của doanh nghiệp.
1.3. Các nghiên cứu trước đây
Tổng kết các lý thuyết nên trên, với những kết luận trái chiều nhau, chúng ta không ngạc
nhiên rằng số lượng lớn các công trình thực nghiệm về đòn cân nợ và giá trị doanh
nghiệp lại có kết quả không thống nhất. Ví dụ, Kyerboach-Coleman (2007) tìm ra cấu
trúc vốn có tác động tích cực lên hiệu suất hoạt động của các định chế tài chính vi mô.
Berger và Bonaccorsi di Patti (2006) cũng khẳng định với đòn cân nợ càng cao (tổng nợ
trên tổng tài sản tính theo giá trị sổ sách) càng làm giảm chi phí đại diện của vốn chủ sở
hữu từ việc phát hành thêm cổ phiếu và sẽ làm tăng giá trị doanh nghiệp. Kết quả này
cũng tương đồng với các công trình khác của Abor (2005), Mollik (2005), Peterson và
Rajan (1994), Bos và Fetherston (1993). Những nhà nghiên cứu này đã phát hiện có mối
tương quan thuận giữa đòn cân nợ và hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Tuy thế, các
nghiên cứu khác lại có kết quả ngược lại, tồn tại mối tương quan nghịch giữa 2 yếu tố
trên (Friend and Lang, 1988; Barton et al., 1989; Michaels et al., 1999; Booth et al.,
2001).
2
Ivo Welch (2004), Capital Structure and Stock Returns, Journal of Political Economy, 2004, vol. 112, no. 1, pp.
106-131.
10
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Mục tiêu của chương 1 là trình bày các lý thuyết tài chính có liên quan đến giá trị doanh
nghiệp và cấu trúc vốn. Hiện tại có 4 lý thuyết không thống nhất với nhau: Lý thuyết MM
nguyên thủy (trường hợp không có thuế) khẳng định không có mối liên hệ nào giữa cấu
trúc nguồn vốn và giá trị doanh nghiệp. Nhưng nếu nới lỏng giả định có thuế, việc hưởng
lời từ lá chắn thuế giúp các doanh nghiệp gia tăng giá trị. Như vậy, doanh nghiệp càng
vay nhiều nợ càng tiết kiệm chi phí nhiều. Nếu dựa trên lý thuyết trật tự ưu tiên, lý thuyết
lựa chọn thời điểm thị trường và lý thuyết quán tính cho rằng các doanh nghiệp không
nhận biết được tác động mạnh của đòn bẩy tài chính lên giá trị doanh nghiệp, vì thế các
doanh nghiệp sẽ không quan tâm việc tìm ra cấu trúc vốn mục tiêu, mà thay vào đó việc
gia tăng nợ đồng nghĩa doanh nghiệp đang lâm vào tình trạng suy giảm khả năng sinh lời.
Ngược lại, lý thuyết đánh đổi lại khẳng định có mối quan hệ mật thiết giữa đòn bẩy tài
chính và giá trị doanh nghiệp trong thị trường không hoàn hảo. Các doanh nghiệp nỗ lực
tìm ra cấu trúc vốn tối ưu cân bằng giữa chi phí và lợi ích trong số các tỷ lệ đòn bẩy, từ
đó tối đa giá trị doanh nghiệp.
11
CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CẤU TRÚC
VỐN DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM
2.1. Thực trạng cấu trúc vốn doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam
2.1.1. Cấu trúc vốn các ngành tại Việt Nam
Bảng 2.1. Thông tin các ngành và cấu trúc bình quân của toàn thị trường
Vay DH / Vốn Công
Tiền nợ Tiền nợ TSLĐ / Nợ Vay dài hạn Tổng tài vay/Vốn nợ/Vốn
NGÀNH ngắn hạn phải trả ngắn hạn / Vốn CSH sản CSH CSH
Dầu khí 0.46 1.11 1.26 0.36 0.15 0.52 1.45
Nguyên vật
liệu 1.67 2.16 3.02 0.21 0.07 0.66 1.08
Công nghiệp 0.86 1.68 2.14 0.7 0.19 1.05 1.82
Hàng Tiêu
dùng 1.19 1.73 2.36 0.95 0.24 1.64 1.15
Dược phẩm
và Y tế 0.6 1.54 2.41 0.09 0.03 0.23 0.78
Dịch vụ Tiêu
dùng 1.38 2.15 2.46 0.37 0.17 1.17 1.51
Viễn thông 0.21 1.03 1.46 0.18 0.1 0.45 0.76
Tiện ích Cộng
đồng 2.51 3.46 3.66 0.28 0.15 0.36 0.55
Tài chính 1.13 1.8 2.48 0.73 0.25 0.67 2.03
Công nghệ
Thông tin 0.52 1.3 1.77 0.05 0.02 0.51 1.07
Ngân hàng - - - - - - 9.66
HOSE 1.41 2.11 2.67 0.52 0.18 0.71 2.89
HNX 1.45 2.17 2.59 0.73 0.11 1.67 4.34
UPCOM 0.72 1.15 1.71 0.49 0.32 0.43 1.43
HOSE &
HNX 1.42 2.12 2.66 0.54 0.17 0.82 3.05
Nguồn: Sở GDCK TP.HCM và Sở GDCK Hà Nội, tác giả tự tính toán
Bảng 2.1 cung cấp cho chúng ta thông tin của các ngành và cấu trúc vốn bình quân của
toàn thị trường. Các ngành vay nợ nhiều trong nền kinh tế như tài chính, công nghiệp…
12
còn các ngành có tỷ lệ vay nợ thấp tập trung vào ngành hàng tiêu dùng, nguyên vật liệu
và thiết bị y tế… Một thị trường vốn được nhận định là chưa hoàn hảo ở Việt Nam đã
làm cho các ngành có sự phân hóa mạnh về tỷ lệ nợ vay. Qua đó cho thấy có sự khác biệt
tương đối về tỷ lệ nợ ở các ngành khác nhau.
2.1.2. Cấu trúc vốn các công ty tại Việt Nam
Bảng 2.2. Tỷ lệ nợ vay của các ngành trên hai sàn chứng khoán Thành PhốHồ Chí
Minh và Hà Nội.
Vốn CN/
Tiền/Nợ Vay Vốn vay/Vốn Công Vốn
Tên NH TSLĐ/Nợ DH/TS vay/TS CSH nợ/TS CSH
Tên công ty Ngành cấp 4 sàn (Lần) NH (Lần) (Lần) (Lần) (Lần) (Lần) (Lần)
Xây dựng 565 Xây dựng HNX 0 0.98 0.02 0.46 18.73 0.98 39.74
Vật liệu xây
Bê tông Biên dựng & Nội
Hòa thất HNX 0.01 0.51 0.19 0.42 11.97 0.96 27.45
Y Dược phẩm
Vimedimex Dược phẩm HOSE 0.03 1.05 0.05 0.17 4.81 0.96 26.68
Vật liệu xây
Xi măng & KS dựng & Nội
Yên Bái thất HNX 0.02 0.62 0.37 0.67 14.58 0.95 20.64
Nuôi trồng
Thủy sản nông & hải
Docimexco sản HOSE 0.11 0.98 0.02 0.64 12.57 0.94 18.35
Xây dựng dầu
khí Nghệ An Xây dựng HNX 0.23 0.94 0.16 0.3 5.28 0.92 16.22
Vinaconex 21 Xây dựng HNX 0.04 1.06 0 0.35 4.83 0.93 12.62
Sông Đà 207 Xây dựng HNX 0.01 1.01 0.02 0.48 6.32 0.92 12.24
Ngân hàng Á
Châu Ngân hàng HNX 0 0 0 0 0 0.92 11.53
Licogi 14 Xây dựng HNX 0.02 1.64 0 0.05 0.65 0.92 11.23
Nguồn: Sở GDCK TP.HCM và Sở GDCK Hà Nội, tác giả tự tính toán
Bảng 2.2 thống kê các công ty có tỷ lệ nợ vay cao nhất trên hai sàn chứng khoán, nhìn
chung tập trung chủ yếu vào ngành xây dựng và vật liệu xây dựng.