Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ nghiên cứu đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường nhằm phát triển kinh tế bền vững

  • 107 trang
  • file .pdf
z
Bé c«ng th−¬ng
X^ ]W
®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé
QuyÕt ®Þnh sè: 1728/Q§-BCT
Nghiªn cøu ®Ò xuÊt
c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng
nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
C¬ quan chñ qu¶n : Bé C«ng Th−¬ng
C¬ quan chñ tr× : Tr−êng C¸n bé C«ng th−¬ng Trung ¦¬ng
C¬ quan thùc hiÖn : Khoa Th−¬ng m¹i
Tr−êng §H Kinh doanh & C«ng nghÖ HN
Chñ nhiÖm ®Ò tµi : TS. TrÇn V¨n HoÌ
7496
26/8/2009
Hà Néi 2008
z
Bé c«ng th−¬ng
X^ ]W
®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé
QuyÕt ®Þnh sè: 1728/Q§-BCT
Nghiªn cøu ®Ò xuÊt
c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng
nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
C¬ quan chñ qu¶n : Bé C«ng Th−¬ng
C¬ quan chñ tr× : Tr−êng C¸n bé C«ng th−¬ng Trung ¦¬ng
C¬ quan thùc hiÖn : Khoa Th−¬ng m¹i
Tr−êng §H Kinh doanh & C«ng nghÖ HN
Chñ nhiÖm ®Ò tµi :TS. TrÇn V¨n HoÌ
Thµnh viªn ®Ò tµi : CN. TrÇn §øc Minh
: TS. Vò Quang Anh
: TS. §ç Ngäc T−íc
: TS. TrÇn Thanh Toµn
: GS.TS. T« Xu©n D©n
: PGS.TS. NguyÔn V¨n LÞch
: GS.TS. §Æng §×nh §µo
: ThS. TrÇn ViÖt H−ng
: ThS. NguyÔn B¸ D−
Hà Néi 2008
Môc lôc i
Danh môc b¶ng- h×nh iii
Danh môc ch÷ viÕt t¾t iv
Danh môc tµi liÖu tham kh¶o v
Më ®Çu 1
Ch−¬ng 1. C¬ së lý luËn nghiªn cøu vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt
thÞ tr−êng nh»m gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
7
1.1. Ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng vµ ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng nh»m ph¸t triÓn kinh 7
tÕ bÒn v÷ng
1.1.1. Ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng 7
1.1.2. §iÒu tiÕt thÞ tr−êng nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng 8
1.2. C¬ së khoa häc ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸ 11
1.2.1. C¬ së khoa häc ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸ ®Çu vµo s¶n xuÊt 12
1.2.2. C¬ së khoa häc ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng ®Çu ra 16
1.3. Gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò kinh tÕ vÜ m« hç trî cho ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng 19
ho¸ nh»m gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
1.3.1. §iÒu tiÕt thÞ tr−êng tµi chÝnh – tiÒn tÖ trong quan hÖ víi thÞ tr−êng hµng 19
ho¸
1.3.2. §iÒu tiÕt quan hÖ gi÷a t¨ng tr−ëng vµ l¹m ph¸t hç trî cho ®iÒu tiÕt thÞ 23
tr−êng hµng ho¸
1.3.3. C¸n c©n th−¬ng m¹i vµ ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸ 25
Ch−¬ng 2. Thùc tr¹ng ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng nh»m gãp phÇn ph¸t triÓn
28
kinh tÕ bÒn v÷ng cña ViÖt nam nh÷ng n¨m qua
2.1. §iÒu tiÕt thÞ tr−êng c¸c yÕu tè ®Çu vµo s¶n xuÊt vµ hiÖu øng cña nã ®èi 28
víi ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng cña ViÖt Nam nh÷ng n¨m qua
28
2.1.1. ThÞ tr−êng hµng ho¸ ®Çu vµo ViÖt Nam nh÷ng n¨m qua
2.1.2. Gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng ®Çu vµo s¶n xuÊt ViÖt Nam nh÷ng n¨m 31
qua
2.2. Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng tiªu dïng vµ t¸c 34
®éng ®Õn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
34
2.2.1. ThÞ tr−êng hµng tiªu dïng ViÖt Nam nh÷ng n¨m qua
i
43
2.2.2. Thùc tr¹ng ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng tiªu dïng thêi gian qua
53
2.3. Gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò kinh tÕ vÜ m« hç trî ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸
2.3.1. Gi¶i quyÕt quan hÖ t¨ng tr−ëng vµ l¹m ph¸t trong quan hÖ víi ®iÒu tiÕt 53
thÞ tr−êng hµng ho¸
2.3.2. T¸c ®éng cña nhËp siªu ®Õn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng 55
2.3.3. §iÒu tiÕt thÞ tr−êng tµi chÝnh – tiÒn tÖ trong mèi quan hÖ víi thÞ tr−êng 60
hµng ho¸
Ch−¬ng 3. C¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng nh»m gãp phÇn ph¸t
70
triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
3.1. Quan ®iÓm vµ ®Þnh h−íng ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng gãp phÇn ph¸t triÓn kinh 70
tÕ bÒn v÷ng cña ViÖt Nam
3.1.1. Quan ®iÓm ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸ ViÖt Nam nh÷ng n¨m tíi 70
3.1.2. §Þnh h−íng ®Ò ra vµ thùc thi c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸ 72
ViÖt Nam
3.2. Gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng nh»m gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn 74
v÷ng
3.2.1. Gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng c¸c yÕu tè ®Çu vµo s¶n xuÊt nh»m ph¸t 74
triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
3.2.2. Gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng tiªu dïng nh»m kiÒm chÕ t¨ng gi¸ 76
gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
3.2.3. Gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò vÜ m« hç trî ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng hµng ho¸ nh»m 89
ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng
KÕt luËn 96
ii
Danh môc b¶ng – h×nh
Danh môc b¶ng
B¶ng 2.1. Kim ng¹ch XNK cña ViÖt Nam giai ®o¹n 1986-2007 29
B¶ng 2.2. Tæng møc b¸n lÎ hµng ho¸ vµ doanh thu dÞch vô ph©n theo thµnh
35
phÇn kinh tÕ
B¶ng 2.3. §ãng gãp cña th−¬ng m¹i hµng ho¸ vµ dÞch vô so víi mét sè ngµnh
36
trong GDP
B¶ng 2.4. S¶n l−îng xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam 37
B¶ng 2.5. KÕt qu¶ xuÊt khÈu thuû s¶n cña ViÖt Nam tõ 2000 – 2007 39
B¶ng 2.6. C¬ cÊu thñy s¶n ViÖt Nam xuÊt khÈu tõ 2005 – 2007 40
B¶ng 2.7. XuÊt khÈu thuû s¶n theo thÞ tr−êng 41
B¶ng 2.8. Tû lÖ l¹m ph¸t, tèc ®é t¨ng tr−ëng GDP vµ tû lÖ thÊt nghiÖp cña
54
ng−êi lao ®éng ë khu vùc ®« thÞ tõ n¨m 1995 – 2007
B¶ng 2.9. Tæng hîp c¸n c©n th−¬ng m¹i hµng ho¸ dÞch vô 56
B¶ng 2.10. ChØ sè gi¸ tiªu dïng vµ tû lÖ th©m hôt th−¬ng m¹i 57
B¶ng 2.11. Tèc ®é t¨ng tÝn dông vµ t¨ng huy ®éng cña c¸c ng©n hµng ®Õn
61
cuèi n¨m 2007
B¶ng 2.12. KÕ ho¹ch huy ®éng nguån lùc vµ ®Þnh h−íng ®Çu t− toµn x· héi 63
B¶ng 2.13. T¨ng tr−ëng ®Çu t− 64
Danh môc h×nh
H×nh 1.1. Vßng chu chuyÓn cña N.Gregory Mankiw 9
H×nh 2.1. Tû lÖ l¹m ph¸t, tèc ®é t¨ng GDP vµ tû lÖ thÊt nghiÖp 54
H×nh 2.2. T¨ng tr−ëng cung tiÒn so víi GDP giai ®o¹n 2004 – 2007 62
H×nh 2.3. Møc t¨ng tÝn dông vµ cung tiÒn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y 62
H×nh 3.1. Quan hÖ n«ng d©n – ng©n hµng – doanh nghiÖp kinh doanh l−¬ng 84
thùc trªn thÞ tr−êng lóa g¹o
H×nh 3.2. M« h×nh b¸n tr¶ chËm vËt t− n«ng nghiÖp vµ thanh to¸n b»ng lóa hµng ho¸ 85
iii
Danh môc ch÷ viÕt t¾t
1 ChØ sè gi¸ tiªu dïng CPI
2 Tæ chøc th−¬ng m¹i quèc tÕ WTO
3 ViÖn trî ph¸t triÓn n−íc ngoµi ODA
4 Doanh nh©n Sµi Gßn DNSG
5 §Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi FDI
6 HÖ sè ®©u t− cho t¨ng tr−ëng ICOR
7 Ng©n hµng thÕ giíi WB
8 C«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ CNH-H§H
9 Tæng s¶n phÈm quèc d©n néi ®Þa GDP
10 Tæ chøc n«ng l−¬ng thÕ giíi FAO
11 Liªn minh Ch©u ©u EU
12 Khèi l−îng KL
13 Gi¸ trÞ GT
14 §ång b»ng s«ng Hång §BSH
15 §ång b»ng s«ng Cöu Long §BSCL
16 Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n NN&PTNT
17 C¸c n−íc SNG SNG
18 §« la Mü USD
19 §ång ViÖt Nam VND
iv
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm đổi mới vừa qua, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước
phát triển mạnh trên tất cả các lĩnh vực, trong đó các thị trường kinh doanh hàng hóa,
dịch vụ, thị trường tài chính, thị trường bất động sản ngày càng phát triển và hoàn
thiện hơn. Sự phát triển và hoàn thiện đó thể hiện trên góc độ các thị trường đã ra đời
và đi vào hoạt động như thị trường chứng khoán, thị trường tiền tệ đang vận hành
theo quan hệ cung cầu, thị trường vốn với thành công nổi bật là xóa bỏ bao cấp, xóa
bỏ sự hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách, chuyển sang lãi suất thỏa thuận trên cơ sở cung
cầu về vốn của thị trường. Song song với những thành công đó, thương mại quốc tế
phát triển mạnh thể hiện ở kim ngạch xuất nhập khẩu tăng, nền kinh tế ngày càng hội
nhập sâu vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Tuy nhiên, cùng với những thanh công
nội bật, nền kinh tế Việt Nam đã vấp phải những vấn đề lớn cần phải giải quyết. Đó
là: (1) Kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng thiếu bền vững do những cơ sở của kinh tế,
pháp lý và kỹ thuật của nền kinh tế thị trường mới được thiết lập, vẫn còn những
khiếm khuyết; (2) Các thị trường mới hình thành và phát triển, thiếu cơ chế phối hợp
đồng bộ nên sự chuyển từ thái cực này sang thái cực khác rất đột biến, khó dự báo;
(3) Các công cụ điều tiết thị trường được các cơ quan quản lý nhà nước đưa ra mang
tính riêng rẽ, thiếu phối hợp đồng bộ nên có sự tác động tích cực và tiêu cực ngược
chiều nhau, triệt tiêu lẫn nhau đã cản trở sự phát triển kinh tế bền vững; (4) Do yêu
cầu của tăng trưởng kinh tế, cung tiền đã tăng nhanh trong những năm qua, là một tác
nhân cơ bản đẩy lạm phát lên mức hai con số và việc thực thi những giải pháp khẩn
cấp để giảm cung tiền có thể gây nên những khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất
kinh doanh, là mầm mống của suy thoái kinh tế; (5) Thị trường thế giới biến động
phức tạp, giá cả tăng cao tác động vào chi phí sản xuất trong nước khi đầu vào chủ
yếu nhập khẩu là một nhân tố gây tăng giá trong nước, cản trợ tăng trưởng kinh tế bền
vững; (6) Các doanh nghiệp Việt Nam do mục tiêu kinh doanh nên đã chạy theo
những đòi hỏi ngắn hạn của thị trường mà thiếu tính chiến lược lâu dài nên đã thiếu
cơ sở để bảo đảm sự phát triển ổn định; (7) Việc thực hiện các cam kết gia nhập WTO
đã buộc phải mở cửa thị trường trong nước ở nhiều lĩnh vực trong khi sức đề kháng
còn yếu đã buộc khu vực sản xuất kinh doanh phải đối phó bằng những giải pháp
1
ngắn hạn như tăng vốn nhanh, mở rộng qui mô, mở rộng hệ thống sản xuất và phân
phối, v.v. mà không xét đến hậu quả là đẩy doanh nghiệp đến mức rủi ro cao, đặc biệt
là các doanh nghiệp vừa và nhỏ; (8) Do mở cửa thị trường, đồng thời do đáp ứng yêu
cầu tăng trưởng nói chung, tăng trưởng xuất khẩu nói riêng, nhập khẩu đã được kích
thích mạnh nên tăng lên nhanh, tăng tình trạng thâm hụt cán cân thương mại quốc tế.
Tình trạng này càng trầm trọng thêm bởi sự kích thích của chính sách tỷ giá hối đoái
đang thiên về khuyến khích nhập khẩu; (9) Cuối cùng, các công cụ điều tiết thị trường
được thực thi còn rời rác, thiếu đồng bộ và thường chỉ tác động đến từng loại thị
trường cụ thể trong ngắn hạn nên hiệu quả chung và định hướng dài hạn còn hạn chế.
Tất cả những bất cập trên đặt ra những vấn đề cần giải quyết. Thứ nhất,cần đề ra và
thực hiện những giải pháp nào để điều tiết thị trường đầu vào, thị trường đầu ra (thị
trường hàng tiêu dùng)? Thứ hai, cơ sở phối hợp sự phát triển giữa các thị trường và
có những giải pháp cần thiết để điều tiết đồng bộ các thị trường là gì? Thứ ba, cần
giải quyết các vấn đề kinh tế vĩ mô để hỗ trợ cho điều tiết thị trường hàng hóa như thế
nào? Cụ thể là phải có những giải pháp điều tiết thị trường tài chính - tiền tệ trong
mối quan hệ với thị trường hàng hóa để phát triển kinh tế bền vững; Giải quyết vấn đề
quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và duy trì chỉ số lạm phát ở mức hợp lý để hạn chế
những “chuyển hướng đột ngột” của nền kinh tế; Việc đề ra và áp dụng những giải
pháp cần thiết nhằm tạo ra sự cân bằng cán cân thương mại làm tiền đề cho phát triển
kinh tế lâu dài. Xuất phát từ những vấn đề đó, chúng tôi đề xuất nghiên cứu đề tài:
“Nghiên cứu đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường nhằm góp phần phát triển
kinh tế bền vững” để tập trung giải quyết các vấn đề đặt ra trên đây.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu lý luận và thực tiễn để đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường
hàng hóa, dịch vụ, kinh doanh xuất nhập khẩu trong mối quan hệ với các thị trường
tiền tệ, vốn nhằm kiềm chế lạm phát, góp phần phát triển kinh tế bền vững
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề điều tiết thị trường hàng hóa,
dịch vụ trong mối quan hệ với các thị trường tài chính - tiền tệ và giải quyết các vấn
đề kinh tế vĩ mô như cân bằng cán cân thanh toán quốc tế, quan hệ giữa tăng trưởng
2
và lạm phát nhằm đề xuất các giải pháp cơ bản bảo đảm tăng trưởng kinh tế ổn định,
giảm lạm phát, điều tiết có hiệu quả các thị trường trong một định hướng chính sách
thống nhất để góp phần phát triển kinh tế bền vững.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Tập trung nghiên cứu thị trường hàng hóa và dịch vụ thương mại, các thị
trường khác chỉ được nghiên cứu trong mối quan hệ với thị trường hàng hóa, dịch vụ
thương mại.
- Thời hạn nghiên cứu là thực trạng điều tiết thị trường hàng hóa và các thị
trường khác có liên quan trong 5 năm vừa qua, trong đó chú trong những năm gần
đây khi diễn biến của nền kinh tế Việt Nam và thế giới phức tạp, đặt ra những vấn đề
bức bách cho điều tiết thị trường nhằm phát triển kinh tế bền vững.
4. Phương pháp nghiên cứu: Thu thập và xử lý các dữ liệu thứ cấp sẽ được
sử dụng kết hợp với phương pháp phân tích thống kế, phân tích điều tra, các bảng tính
để xử lý dữ liệu và tổng hợp báo cáo nghiên cứu. Phương pháp diễn dịch và qui nạp
sẽ được sử dụng khi viết các báo cáo chuyên đề và báo cáo đề tài.
5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
1. Sự tăng trưởng kinh tế cao nhưng thiếu bền vững đã bộc lộ rõ rệt những
khiếm khuyết trong trong điều hành kinh tế vĩ mô liên quan đến việc hình thành đồng
bộ các thị trường vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Liên
quan đến đề tài, một số nghiên cứu đã đề cập đến:
- Nhóm nghiên cứu của Diễn đàn phát triển Việt Nam (VDF) trong cuốn “Tăng
trưởng kinh tế Việt Nam: Những rào cản cần phải vượt qua” NXB Lý luận chính trị,
2005 đã cảnh báo về những nguyên nhân gây nên sự phát triển kinh tế thiếu bền vững
của Việt Nam và nêu lên những định hướng để Việt Nam có thể khắc phục những rào
cản, góp phần phát triển kinh tế bền vững.
- Các chuyên gia nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế, chính sách tài chính - tiền
tệ và sự tăng giá hàng hóa của Việt Nam ngay những năm đầu của thế kỷ XXI đã đưa
ra những cảnh báo về sự phát triển thiếu bền vững do sự điều tiết kém đồng bộ các thị
trường hàng hóa - dịch vụ, tài chính - tiền tệ và tín dụng. thông qua hàng loạt bài của
Vũ Quang Việt (2004): “Lạm phát ở Việt Nam hiện nay và sự cần nhìn nhận lại
thuyết tiền tệ”; Vũ Quang Việt (2007): “Tại sao chống lạm phát là mục tiêu hàng
3
đầu?”; Nguyễn Quốc Hùng (2008): “Chống lạm phát bằng chính sách tỷ giá: Một
công cụ mạnh cần được phát huy hiệu quả hơn”, v.v.
- Những thảo luận của nhóm chuyên gia thuộc chương trình Châu Á, Đại học
Harvard (2008): “Lựa chọn thành công, bài học từ Đông Á và Đông Nam Á cho
tương lai của Việt Nam"; "Bài thảo luận chính sách vĩ mô số 1, số 2, số 3: Tình trạng
bất ổn vĩ mô, Nguyên nhân và phản ứng chính sách" đã phân tích những vấn đề tiềm
ẩn trong chính sách vĩ mô và phối hợp đề ra và thực thi các chính sách để bảo đảm
phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, những thảo luận này chưa đi sâu vào những
giải pháp cụ thể nhằm điều tiết thị trường hàng hóa - dịch vụ trong mối quan hệ với
điều tiết thị trường tài chính - tiền tệ trong bối cảnh lạm phát cao và bảo đảm được
phát triển kinh tế bền vững.
- Một số đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ do các cơ quan thuộc Bộ Thương
Mại (Nay là Bộ Công Thương) nghiên cứu về thị trường và các giải pháp ổn định thị
trường hàng hóa nhưng không đặt trong mối quan hệ với thị trường tài chính - tiền tệ
và không năm trong bối cảnh lạm phát cao như hiện nay.
- Các tài liệu hội thảo về “Khó khăn, thách thức do biến động kinh tế vĩ mô và
đề xuất của doanh nghiệp Việt Nam” do Ủy ban Kinh tế Quốc hội, Phòng Thương
mại và Công nghiệp Việt Nam, trường Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp tổ chức
với nhiều ý kiến của các chuyên gia trong và ngoài nước xoay quanh các giải pháp hỗ
trợ doanh nghiệp trong bối cảnh lạm phát cao, khó khăn về vốn, cầu giảm và suy
thoái kinh tế.
2. Về cơ sở lý luận của vấn đề bảo đảm phát triển kinh tế bền vững thông qua
các chính sách kinh tế vĩ mô, nhiều tác giả đã đề cập và mổ xẻ nguyên nhân cũng như
ảnh hưởng dài hạn đến nền kinh tế. Mankiw, N. G. (2004) trong cuốn Principles of
macroeconomics. Cincinnati, Ohio London, South-Western, Thomson Learning đã đề
cập các mối quan hệ giữa các chính sách kinh tế vĩ mô đối với tăng trưởng kinh tế.
Hai nguyên nhân liên quan đến thị trường có thể gây ra lạm phát và tạo bất ổn về kinh
tế là lạm phát do chi phí đẩy và lạm phát do cầu kéo đã được nhấn mạnh. Milton
Friedman (1956) đã cho rằng nguyên nhân cơ bản của lạm phát và gây bất ổn kinh tế
trong dài hạn là do chính sách tiền tệ: chính sách bơm thêm tiền và tín dụng nhằm đẩy
mạnh tốc độ phát triển kinh tế chỉ có tác dụng ngắn hạn, về dài hạn nó vừa gây ra lạm
4
phát vừa dẫn đến phát triển trì trệ. Edward Prescott và Ellen R. McGrattan (2003) đã
nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng cung tiền và tăng sản lượng không tương ứng dẫn
đến tăng giá cả hàng hóa - dịch vụ trên thị trường và dẫn đến suy thoái kinh tế do
lượng hàng hóa tồn kho lớn trên thị trường không bán được. Như vậy, để phát triển
kinh tế bền vững, vấn đề không chỉ ở chính sách điều tiết thị trường tài chính - tiền tệ
mà còn ở thị trường hàng hóa - dịch vụ sao cho bảo đảm mối quan hệ tương thích
giữa hai nhóm thị trường này.
Tóm lại, những nghiên cứu trong và ngoài nước đều ít nhiều đề cập đến các
vấn đề về thị trường và điều tiết các thị trường hàng hóa - dịch vụ, thị trường tài chính
- tiền tệ nhằm tìm ra nguyên nhân của lạm phát và bất ổn kinh tế có tính chu kỳ. Tuy
nhiên, một công trình đầy đủ và toàn diện gắn với thực trạng điều tiết thị trường và
phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam thì cần được nghiên cứu thêm trên cơ sở
thực trang phát triển những năm qua của Việt Nam.
6. Những đóng góp của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu một cách toàn diện từ cơ sở lý luận đến thực tiễn, đề tài
sẽ đạt được những đóng góp cơ bản sau đây:
• Đóng góp chung: Khái quát hóa được cơ sở lý luận và thực tiễn để đề ra các giải
pháp điều tiết thị trường hàng hóa và dịch vụ trong mối quan hệ với thị trường tài
chính - tiền tệ nhằm kiềm chế lạm phát, duy trì tốc độ tăng trưởng, bảo đảm an
sinh xã hội. Trên cơ sở đó, đề tài có thể đóng góp những ý tưởng cơ bản cho các
nhà hoạch định chính sách để phối hớp hành động khi nghiên cứu, đề xuất các giải
pháp điều tiết thị trường.
• Đóng góp cụ thể: Trên cơ sở nghiên cứu của các chuyên đề, đề tài nhằm đạt tới
một số đóng góp cụ thể trên các khía cạnh sau:
- Đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường các yếu tố đầu vào, thị trường tiêu
dùng (thị trường đầu ra) nhằm bảo đảm sự phát triển kinh tế bền vững, giảm thiểu
được sự tác động tiêu cực từ bên ngoài.
- Chỉ rõ và giải quyết mối quan hệ giữa điều tiết thị trường hàng hóa và điều
tiết thị trường tài chính - tiền tệ gắn kết với các vấn đề kinh tế vĩ mô nhằm giải quyết
khó khăn cho các doanh nghiệp để bảo đảm sản xuất, tiêu thụ được sản phẩm, giảm
chi phí nhằm góp phần phát triển kinh tế bền vững.
5
- Nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng và lạm phát để có được một quan
điểm và công cụ cần thiết giải quyết tối ưu mối quan hệ này trong điều kiện nền kinh
tế đang chuyển đổi và hội nhập kinh tế quốc tế. Chỉ rõ các giải pháp điều tiết thị
trường phải dựa trên sự hỗ trợ của quan hệ này.
- Xem xét và đánh giá mức độ cân bằng cần thiết của cán cân thương mại quốc
tế, tìm ra giải pháp giải quyết vấn đề thâm hụt cán cân thương mại trong điều kiện
lạm phát cao và suy thoái kinh tế. Từ đó đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường phù
hợp.
- Đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường tài chính - tiền tệ trong mối quan hệ
với điều tiết thị trường hàng hóa - dịch vụ, tạo ra cơ sở cho sự phát triển kinh tế ổn
định do điều tiết thị trường một cách đồng bộ.
7. Kết cấu của đề tài
Đề tài, ngoài phần mở đầu và kết luận, có kết cấu ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận nghiên cứu và đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường
nhằm góp phần phát triển kinh tế bền vững.
Chương 2: Thực trạng điều tiết thị trường nhằm góp phần phát triển kinh tế bền vững
của Việt Nam những năm qua
Chương 3: Các giải pháp điều tiết thị trường nhằm góp phần phát triển kinh tế bền
vững.
6
CHƯƠNG 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT
CÁC GIẢI PHÁP ĐIỀU TIẾT THỊ TRƯỜNG
NHẰM GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG
Một nền kinh tế phát triển bền vững tất yếu phải tuân theo những qui luật của
thị trường và chính thị trường sẽ là “bàn tay vô hình” điều tiết hoạt động của các chủ
thể trong nền kinh tế. Tuy nhiên, tự do hóa kinh tế đem lại những lợi ích to lớn nhưng
cũng vấp phải những trục trặc của nó nên đòi hỏi sự can thiệp của các chính phủ
thông qua những giải pháp chính sách. Điều tiết thị trường hàng hóa đầu vào và đầu
ra cho các doanh nghiệp đòi hỏi chính phủ phải đề ra và thực thi những giải pháp can
thiệp trực tiếp và cả những giải pháp chính sách hỗ trợ. Vấn đề là phải xác định rõ
mức độ điều tiết và các giải pháp điều tiết để đạt được mục tiêu. Chương này sẽ
nghiên cứu cơ sở khoa học của việc đề ra các giải pháp chính sách điều tiết thị trường
hàng hóa đầu vào sản xuất và thị trường đầu ra, đồng thời nghiên cứu cơ sở khoa học
của việc giải quyết một số vấn đề kinh tế vĩ mô khác như điều tiết thị trường tài chính
- tiền tệ, giải quyết quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng, thâm hụt cán cân thương
mại trong mối quan hệ gắn kết và hỗ trợ cho các giải pháp điều thị trường hàng hóa.
1.1. Phát triển kinh tế bền vững và điều tiết thị trường nhằm
phát triển kinh tế bền vững.
1.1.1. Phát triển kinh tế bền vững.
Phát triển kinh tế bền vững là trạng thái một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng
cao trong một thời gian dài, thành quả tăng trưởng kinh tế được phân bổ công bằng
cho các thành viên trong xã hội và môi trường sống được bảo đảm. Phát triển kinh tế
đề cập đến tăng trưởng kinh tế gắn liền với những thay đổi về phân phối sản lượng và
cơ cấu kinh tế1. Phân phối sản lượng chính là phân phối thành quả của tăng trưởng
kinh tế sao cho bảo đảm sự công bằng xã hội, nâng cao mức của cải vật chất cho
những người nghèo, bảo đảm thu nhập tương ứng với năng suất lao động của những
người lao động ở các lĩnh vực khác nhau. Một nền kinh tế không thể nói phát triển
1
E.Wayne Nafziger: Kinh tế học của các nước đang phát triển, NXB Thống kê, 1998
7
bền vững nếu sự phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng và tầng lớp nghèo trong xã hội
nhận được ít hơn phần của cải vật chất mà đáng ra họ phải nhận được theo đóng góp
lao động của họ. Thay đổi cơ cấu phản ánh bởi tỷ trọng của nông nghiệp trong GDP
giảm và sự gia tăng tương ứng của công nghiệp, tài chính, xây dựng, thương mại và
dịch vụ trong GDP. Sự thay đổi cơ cấu trong một nền kinh tế phát triển bền vững
cũng phản ánh bởi sự gia tăng đáng kể của lao động có kỹ năng, phát triển giáo dục
và những tiến bộ kỹ thuật. Tăng trưởng cao trong một thời gian dài gắn với phân phối
công bằng thành quả của tăng trưởng là nội hàm cơ bản của phát triển kinh tế bền
vững và các giải pháp đều phải xoay quanh điểm hạt nhân này, kể cả những giải pháp
điều tiết thị trường nhằm sữa chữa những trục trặc của “bàn tay vô hình”. Cùng với
tăng trưởng và công bằng xã hội, một nội dung khác của phát triển kinh tế bền vững,
mang lại lợi ích chung cho cả xã hội và các thành viên của nền kinh tế là bảo vệ môi
trường. Sự trục trặc giữa phát triển kinh tế và vấn đề môi trường là vấn đề vốn có của
tất cả các nền kinh tế. Nhiều nền kinh tế đã đánh đổi tăng trưởng kinh tế với môi
trường và một nền kinh tế mà sự điều tiết của chính phủ càng ít, nghĩa là sự điều
khiển của “bàn tay vô hình” càng mạnh mẽ thì sự đánh đổi này càng rõ rệt. Vì lẽ này,
không thể nói phát triển kinh tế bền vững nếu sự điều tiết không nhằm vào vấn đề bảo
vệ môi trường sống cho toàn xã hội.
Như vậy, đề cập đến phát triển kinh tế bền vững phải giải quyết toàn diện cả ba
vấn đề tăng trưởng kinh tế trong thời gian dài, phân phối lợi ích của tăng trưởng công
bằng và không ngừng cải thiện môi trường sống. Giải quyết ba vấn đề đó không thể
phó mặc cho “bàn tay vô hình” mà phải có sự điều tiết của chính phủ tùy thuộc vào
trình độ phát triển của mỗi nền kinh tế. Trong hệ thống các giải pháp điều tiết để bảo
đảm phát triển kinh tế bền vững thị trường, các giải pháp điều tiết thị trường hàng
hóa, dịch vụ có vị trí quan trọng và sẽ phát huy tác dụng cơ bản nếu giải quyết trong
mối quan hệ với điều tiết các thị trường khác.
1.1.2. Điều tiết thị trường nhằm phát triển kinh tế bền vững.
Điều tiết thị trường là sử dụng hệ thống các giải pháp chính sách để tác động
trực tiếp và gián tiếp đến sự tăng trưởng kinh tế, phân phối kết quả tăng trưởng và giữ
gìn môi trường sống. Các giải pháp điều tiết thị trường đúng đắn và khoa học sẽ bảo
đảm tăng trưởng kinh tế cao và ổn định trong thời gian dài, sự công băng của phân
8
phối và môi trường sống tốt. Nếu các giải pháp chính sách điều tiết thị trường không
phát huy hiệu quả tích cực thì kết quả sẽ ngược lại. Tuy nhiên, các giải pháp điều tiết
thị trường nhằm tác động đến ba nội dung của phát triển kinh tế bền vững là khá phức
tạp, trong giới hạn của đề tài, sẽ đề cập đến ba nhóm giải pháp điều tiết thị trường: (1)
Nhóm giải pháp điều tiết thị trường hàng hóa đầu vào (tư liệu sản xuất); (2) Nhóm
giải pháp điều tiết thị trường hàng hóa đầu ra (chủ yếu là tư liệu tiêu dùng); Và (3)
Nhóm các giải pháp điều tiết các thị trường tài chính - tiền tệ, thị trường vốn, cán cân
thanh toán quốc tế gắn kết và hỗ trợ cho điều tiết thị trường hàng hóa. Tại sao lại
nghiên cứu đề xuất các giải pháp điều tiết thị trường trên ba nhóm vấn đề đã nêu? Sử
dụng biểu đồ vßng chu chuyÓn cña N.Gregory Mankiw (Hình 1.1) sẽ cho thấy cơ sở
khoa học của vấn đề.
H×nh 1.1: Vßng chu chuyÓn cña N.Gregory Mankiw
ThÞ tr−êng hµng
ho¸ vµ dÞch vô
Hµng ho¸ vµ - C¸c doanh nghiÖp b¸n Hµng ho¸ vµ
dÞch vô - C¸c hé gia ®×nh mua dÞch vô
C¸c doanh nghiÖp C¸c hé gia ®×nh
1. S¶n xuÊt vµ b¸n hµng ho¸ dÞch vô 1. Mua vµ tiªu dïng hµng ho¸, dÞch vô
2. Thuª vµ sö dông c¸c nh©n tè s¶n 2. Së h÷u vµ cho thuª (b¸n) c¸c nh©n tè
xuÊt s¶n xuÊt
ThÞ tr−êng c¸c
nh©n tè s¶n
xuÊt
TiÒn l−¬ng Thu nhËp
vµ tiÒn thuª - C¸c hé gia ®×nh b¸n
- C¸c doanh nghiªp mua
Luång ®Çu vµo vµ ®Çu ra
Luång tiÒn tÖ
H×nh 1.1 cho thÊy vßng chu chuyÓn cña c¸c lo¹i hµng hãa qua c¸c chñ thÓ cña
nÒn kinh tÕ mÆc dï ®· bá qua nhiÒu chi tiÕt phøc t¹p h¬n vµ thùc tÕ h¬n nh− vai trß
cña chÝnh phñ vµ th−¬ng m¹i quèc tÕ. Tuy nhiªn, nhê tÝnh chÊt ®¬n gi¶n cña nã chóng
ta cã thÓ dÔ dµng thÊy ®−îc c¸ch thøc g¾n kÕt gi÷a thÞ tr−êng hµng ho¸ ®Çu vµo, thÞ
tr−êng ®Çu ra (thÞ tr−êng tiªu thô) vµ thÞ tr−êng tµi chÝnh - tiÒn tÖ.
9
Gi¶ sö nÒn kinh tÕ cã hai nhãm ng−êi ra quyÕt ®Þnh lµ c¸c hé gia ®×nh vµ c¸c
doanh nghiÖp. C¸c doanh nghiÖp sö dông c¸c yÕu tè ®Çu vµo nh− lao ®éng, ®Êt ®ai vµ
tiÒn tÖ ®Ó x©y dùng nhµ x−ëng, m¸y mãc …nh»m s¶n xuÊt. C¸c hé gia ®×nh së h÷u
c¸c nh©n tè s¶n xuÊt vµ l¹i tiªu dïng toµn bé hµng ho¸ vµ dÞch vô do c¸c doanh nghiÖp
s¶n xuÊt ra. C¸c hé gia ®×nh vµ c¸c doanh nghiÖp t−¬ng t¸c víi nhau trªn hai lo¹i thÞ
tr−êng: ThÞ tr−êng hµng ho¸ ®Çu vµo (thÞ tr−êng c¸c nh©n tè s¶n xuÊt) vµ thÞ tr−êng
®Çu ra (thÞ tr−êng hµng tiªu dïng) th«ng qua thÞ tr−êng tµi chÝnh - tiÒn tÖ. Nh− vËy, ®Ó
cã sù ®ång bé, ph¸t huy t¸c ®éng tÝch cùc tæng thÓ cña c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ
tr−êng nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng cÇn ph¶i nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt
thÞ tr−êng ®Çu vµo, thÞ tr−êng ®Çu ra trong mèi quan hÖ víi thÞ tr−êng tµi chÝnh - tiÒn
tÖ vµ g¾n kÕt víi gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ vÜ m« kh¸c nh− c©n b»ng c¸n c©n
th−¬ng m¹i, quan hÖ gi÷a t¨ng tr−ëng vµ l¹m ph¸t, v.v.
Điều tiết thị trường đầu vào nhằm bảo đảm các phương tiện sản xuất và
nguyên vật liệu cho sản xuất tăng trưởng ổn định. Các công cụ chủ yếu điêu tiết thị
trường đầu vào là bảo đảm nguồn hàng ổn định cho sản xuất, bao gồm cả hàng hóa
nhập khẩu và sản xuất trong nước thông qua chính sách thương mại quốc tế như thuế
quan, tỷ giá hối đoái và các giải pháp chính sách của các chính sách tài khóa nhằm tạo
vốn cho đầu tư sản xuất trong nước, hỗ trợ nhập khẩu thông qua chính sách ưu đãi
cho các doanh nghiệp có nguồn ngoại tệ thu được từ xuất khẩu. Điều tiết nguồn ngoại
tệ cho nhập khẩu tư liệu sản xuất thông qua chính sách lãi suất trên thị trường tiền tệ.
Điều tiết thị trường đầu vào trong điều kiện một nền kinh tế mở cần hướng vào rút
ngắn khoảng cách về công nghệ so với các quốc gia khác trong khu vực và trên thế
giới. Như vậy các giải pháp phải hướng vào việc buộc các doanh nghiệp và các nhà
đầu tư đưa vốn vào những lĩnh vực có tiềm năng đủ lớn để tạo ra những sản phẩm
xuất khẩu đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Khi đó sự phát triển kinh tế bền vững
sẽ đạt được do biến Việt Nam thành căn cứ của các nhà đầu tư trong nước và quốc tế
tổ chức các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu.
Song song với điều tiết thị trường hàng hóa đầu vào cho sản xuất, thị trường
trường hàng hóa đầu ra cũng phải được can thiệp bởi các công cụ chính sách. Điều
tiết thị trường hàng hóa đầu ra phải được giải quyết trên cả hai góc độ: (1) Điều tiết
thị trường nội địa nhằm kích thích tiêu dùng tương ứng với năng suất lao động và thu
10
nhập tăng lên. Nếu các giải pháp điều tiết đúng đắn sẽ tạo ra sự tăng trưởng ổn định
của nền kinh tế mà không gây ra lạm phát do cầu kéo; (2) Sử dụng các giải pháp
chính sách khuyến khích xuất khẩu nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ cả
về khối lượng và giá trị gia tăng. Trong điều kiện hội nhập sâu và rộng vào nền kinh
tế thế giới và khu vực, một mặt Việt Nam phải mở cửa thị trường trong nước cho
hàng hóa và dịch vụ nước ngoài theo các cam kết song phương và đa phương, mặt
khác cần tranh thủ những ưu đãi của các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới giành
cho Việt Nam để đưa hàng hóa và dịch vụ thâm nhập thị trường thế giới. Để điều tiết
thị trường hàng hóa đầu ra trên cơ sở tăng trưởng xuất khẩu ổn định, bảo vệ thị trường
nội địa cho các doanh nghiệp trong nước một cách hợp lý nhằm đảm bảo phát triển
kinh tế bền vững, các công cụ điều tiết thị trường hàng hóa đầu ra phải theo hướng
xóa bỏ các hàng rào định lượng, giảm hàng rào thuế quan và tăng cường sử dụng các
hàng rào kỹ thuật, các qui định về an sinh xã hội và bảo vệ môi trường sống.
Nếu chỉ thực thi những giải pháp điều tiết thị trường hàng hóa đầu vào và đầu
ra đơn thuần thì khó có thể đạt được mục tiêu của phát triển kinh tế bền vững bởi lẽ sẽ
rơi vào vòng xoáy của tăng trưởng cao và lạm phát cao, chi cho đầu tư cao sẽ làm
tăng cung tiền là nguyên nhân của lạm phát. Giảm nhập siêu để cân băng cán cân
thương mại sẽ làm suy giảm kinh tế do không bảo đảm các yếu tố đầu vào cho sản
xuất. Nếu áp dụng các giải pháp chống lạm phát sẽ dẫn đến suy giảm kinh tế, không
đạt mục tiêu tăng trưởng. Vì vậy, nghiên cứu các giải pháp điều tiết thị trường hàng
hóa không thể tách rời việc điều tiết các thị trường khác gắn bó và tác động đến thị
trường hàng hóa. Định hướng cho việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp điều tiết
thị trường tài chính - tiền tệ, cán cân thanh toán, chính sách tỷ giá, v.v. là phải giải
quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và lạm phát để bảo đảm tăng trưởng
ổn định trong dài hạn, khắc phục những tác động xấu của lạm phát đến phân phối kết
quả tăng trưởng, bảo đảm sự cân băng của cán cân thương mại quốc tế theo hướng
tích cực, bảo đảm vốn cho đầu tư. Như vậy, nghiên cứu và đề xuất các giải pháp điều
tiết thị trường hàng hóa phải đặt trong mối quan hệ với các thị trường tài chính - tiền
tệ và các vấn đề kinh tế vĩ mô khác để giải quyết.
1.2. Cơ sở khoa học điều tiết thị trường hàng hóa.
11
Điều tiết thị trường hàng hóa bao gồm thị trường tư liệu sản xuất cho các
doanh nghiệp và thị trường hàng tiêu dùng. Thị trường hàng tư liệu sản xuất cung cấp
các yếu tố đầu vào cho doanh nghiệp, vì vậy, đòi hỏi phải có sự can thiệp của chính
phủ mạnh mẽ hơn, thường xuyên hơn. Mọi biến động cung, cầu và giá cả trên thị
trường các yếu tố đầu vào đều tác động đến sản xuất của hầu hết các ngành và gây
cản trở đến tăng trưởng kinh tế. Hơn nữa điều tiết thị trường đầu vào phải nhằm vào
việc tạo ra nguồn tư liệu sản xuất ổn định đáp ứng nhu cầu sản xuất theo con đường
tăng sản lượng sản xuất trong nước, giảm dần nhập khẩu những loại vật tư, thiết bị có
thể sản xuất thay thế nhập khẩu và thúc đẩy nhập khẩu máy móc, thiết bị có trình độ
kỹ thuật cao, nguyên vật liệu mới và công nghệ cho sản xuất trong nước. Khác với thị
trường tư liệu sản xuất, thị trường đầu ra, chủ yếu là hàng tiêu dùng cần điều tiết để
kích cầu nhằm tạo đầu ra cho sản xuất đồng thời tăng cường xuất khẩu ra thị trường
nước ngoài. Như vậy, điều tiết thị trường đầu ra phải thúc đẩy tiêu dùng trong nước
song song với đẩy mạnh xuất khẩu cả dưới góc độ tăng sản lượng và giá trị, cũng như
xây dựng những mặt hàng xuất khẩu ổn định, có tổng kim ngạch xuất khẩu cao để
đóng góp cho phát triển kinh tế bền vững. Do sự khác biệt đó, cơ sở khoa học điều
tiết thị trường hàng hóa sẽ được xem xét tach biệt cho thị trường đầu vào và thị
trường đầu ra.
1.2.1. Cơ sở khoa học điều tiết thị trường hàng hóa đầu vào sản xuất.
Ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp ®ßi hái ph¶i cã søc lao ®éng, vËt t− vµ tiÒn
vèn. ChÝnh v× vËy ®Ó b¶o ®¶m cho c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh
nghiÖp ®−îc tiÕn hµnh liªn tôc vµ ®Òu ®Æn, ph¸t triÓn s¶n xuÊt æn ®Þnh ®ñ søc c¹nh
tranh trªn thÞ tr−êng gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng, ph¶i th−êng xuyªn ®¶m b¶o
c¸c yÕu tè ®Çu vµo nãi chung vµ vËt t− nãi riªng ®ñ vÒ sè l−îng, ®óng vÒ quy c¸ch
chÊt l−îng vµ kÞp thêi vÒ mÆt thêi gian. §ã lµ ®iÒu kiÖn b¾t buéc mµ thiÕu nã th×
kh«ng thÓ cã s¶n xuÊt ®−îc, lµ mét yªu cÇu kh¸ch quan, mét ®iÒu kiÖn chung cña mäi
nÒn s¶n xuÊt x· héi.
Trªn thÞ tr−êng, mçi doanh nghiÖp ®Òu cã mèi quan hÖ qua l¹i víi nhiÒu ®¬n vÞ
kinh tÕ kh¸c nhau. §iÒu nµy thÓ hiÖn ë viÖc th−êng xuyªn trao ®æi c¸c lo¹i hµng hãa
trªn nhiÒu thÞ tr−êng. Mèi quan hÖ phô thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c doanh nghiÖp cung
øng cho nhau c¸c yÕu tè ®Çu vµo cho thÊy c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng mét lo¹i
12
yÕu tè nµy sÏ kÐo theo hÖ lòy ®Õn lo¹i yÕu tè kh¸c. V× vËy, khi ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p
®iÒu tiÕt thÞ tr−êng yÕu tè ®Çu vµo, mét sè ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña thÞ tr−êng cÇn ph¶i
qu¸n triÖt.
Thø nhÊt, thÞ tr−êng c¸c yÕu tè ®Çu vµo lµ mét thÞ tr−êng ®ång bé, cung cÇu c¸c
lo¹i hµng hãa lµ nguyªn vËt liÖu, thiÕt bÞ m¸y mãc cã liªn quan mËt thiÕt víi nhau.
§iÒu nµy ®ßi hái c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng mét lo¹i ®Çu vµo nµy ph¶i tÝnh ®Õn
hÖ lòy ®èi víi lo¹i ®Çu vµo kh¸c. Ch¼ng h¹n, ®iÒu tiÕt gi¸ ®iÖn sÏ t¸c ®éng ®Õn chi phÝ
cña hµng lo¹t c¸c lo¹i yÕu tè ®Çu vµo kh¸c cña doanh nghiÖp vµ do ®ã cã thÓ dÉn ®Õn
t¨ng gi¸, g©y l¹m ph¸t do chi phÝ ®Èy.
Thø hai, thÞ tr−êng t− liÖu s¶n xuÊt ph¸t triÓn lµ ®iÒu kiÖn cña s¶n xuÊt ph¸t triÓn
bÒn v÷ng, b¶o ®¶m t¨ng s¶n l−îng æn ®Þnh, liªn tôc, thóc ®Èy øng dông c¸c tiÕn bé
khoa häc kü thuËt, c«ng nghÖ míi vµo s¶n xuÊt th«ng qua viÖc b¶o ®¶m cho s¶n xuÊt
nh÷ng m¸y mãc, thiÕt bÞ tiªn tiÕn, c¸c lo¹i c«ng cô chuyªn dïng cã n¨ng suÊt cao,
hiÖu qu¶ sö dông tèt, cho phÐp n©ng cao ®−îc chÊt l−îng s¶n phÈm, gi¶m chi phÝ s¶n
xuÊt, t¨ng søc c¹nh tranh cña s¶n phÈm trªn thÞ tr−êng. VÒ mÆt nµy, thÞ tr−êng kÝch
thÝch ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ ph¸t triÓn kinh tÕ bÒn v÷ng. V× vËy, c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt
thÞ tr−êng ph¶i nh»m ®Õn viÖc b¶o ®¶m c¸c hµng hãa ®Çu vµo cã chÊt l−îng g¾n víi
chuyªn giao c«ng nghÖ cho c¸c doanh nghiÖp ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt bÒn v÷ng
Thø ba, doanh nghiÖp lµ nh÷ng chñ thÓ kinh doanh ®ßi hái c¸c yªu tè ®Çu vµo
®Çy ®ñ, kÞp thêi, ®ång bé vµ ®óng chÊt l−îng. V× vËy, c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng
hµng hãa ®Çu vµo s¶n xuÊt ph¶i h−íng vµo ®¬n gi¶n c¸c thñ tôc trong mua b¸n, trong
qu¶n lý, gi¶m thiÓu nh÷ng ¸ch t¾c trong vËn chuyÓn, thanh to¸n, nh»m lµm cho hµng
hãa ®Çu vµo vËn ®éng nhanh nhÊt, an toµn nhÊt ®Õn doanh nghiÖp tiªu dïng. lµm ®−îc
®iÒu nµy sÏ gãp phÇn gi¶m chi phÝ l−u th«ng, quay vßng vèn cña doanh nghiÖp nhanh,
thùc hiÖn c¸c dù ¸n ®Çu t− ®óng thêi h¹n sÏ k×m chÕ ®−îc l¹m ph¸t do chi phÝ ®Èy vµ
do t¨ng cung tiÒn.
Thø t−, xu h−íng chung cña thÞ tr−êng c¸c hµng hãa ®Çu vµo s¶n xuÊt lµ gi¶m
dù tr÷ trong s¶n xuÊt vµ l−u th«ng nhê ¸p dông c¸c ph−¬ng thøc mua b¸n tiÕn bé nh−
e. commerce, mua b¸n trùc tiÕp thay cho mua b¸n qua trung gian, v.v. vµ ¸p dông c¸c
ph−¬ng ph¸p qu¶n lý tiÕn bé nh− “®óng thêi h¹n” (Just in Time - JIT), thñ tôc h¶i
quan, thanh to¸n ®iÖn tö, v.v. §iÒu nµy ®ßi hái c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng cña
13
chi phÝ ph¶i t«n träng vµ khuyÕn khÝch nh÷ng xu h−íng míi, nh÷ng ph−¬ng ph¸p
qu¶n lý míi trong mua b¸n vµ dù tr÷ t− liÖu s¶n xuÊt. Lµm ®−îc ®iÒu nµy sÏ gi¶m søc
Ðp vÒ vèn vµ chi phÝ sö dông vèn cho c¶ doanh nghiÖp cung øng vµ doanh nghiÖp tiªu
dïng, gi¶m chi phÝ qu¶n lý trong c¶ s¶n xuÊt, l−u th«ng vµ tiªu dïng.
Thø n¨m, thÞ tr−êng c¸c hµng hãa ®Çu vµo s¶n xuÊt ViÖt Nam cã nhiÒu chñ thÓ
thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau tham gia víi môc ®Ých ho¹t ®éng vµ chøc
n¨ng kh¸c nhau. C¸c chñ thÓ thuéc khu vùc kinh tÕ nhµ n−íc ngoµi môc ®Ých kinh
doanh cßn lµ chñ thÓ cã tr¸ch nhiÖm cïng víi chÝnh phñ ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng th«ng qua
thùc thi nghiªm tóc nh÷ng gi¶i ph¸p mµ chÝnh phñ ®Ò ra. C¸c chñ thÓ thuéc khu vùc
kinh tÕ t− nh©n tham gia thÞ tr−êng hµng hãa ®Çu vµo víi môc ®Ých lîi nhuËn, viÖc
tham gia ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng bÞ xem nhÑ. V× vËy, c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng
hµng hãa ®Çu vµo s¶n xuÊt ph¶i t¸c ®éng lªn c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, cã ý nghÜa thùc
thi víi tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ. §Æc biÖt, cÇn ®iÒu tiÕt
®−îc nh÷ng hµnh vi ®Çu c¬, ®éc quyÒn, lòng lo¹n thÞ tr−êng ®Ó n©ng gi¸ tïy tiÖn lµm
trÇm träng thªm l¹m ph¸t, bÊt æn cho s¶n xuÊt, suy gi¶m kinh tÕ nh− mét sè hiÖn
t−îng ®· x¶y ra thêi gian gÇn ®©y.
Cuèi cïng, thÞ tr−êng hµng hãa ®Çu vµo ViÖt Nam cã hai nguån cung c¬ b¶n, ®ã
lµ nhËp khÈu vµ s¶n xuÊt trong n−íc. Trong ®ã, chñ tr−¬ng t¨ng tû träng c¸c lo¹i
nguyªn vËt liÖu, thiÕt bÞ s¶n xuÊt trong n−íc thay thÕ cho nhËp khÈu cña mét sè ngµnh
®ang tõng b−íc ®−îc thùc hiÖn. Nh− vËy, vÊn ®Ò ®Æt ra lµ c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ
tr−êng hµng hãa ®Çu vµo s¶n xuÊt ph¶i t¸c ®éng lªn c¶ hai nguån hµng cho thÞ tr−êng,
®ång thêi ®¸p øng vÊn ®Ò thóc ®Èy s¶n xuÊt t− liÖu s¶n xuÊt trong n−íc thay thÕ cho
nhËp khÈu.
Nh÷ng ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña thÞ tr−êng hµng hãa ®Çu vµo s¶n xuÊt trªn ®©y ®ßi
hái khi ®Ò ra vµ thùc hiÖn c¸c gi¶i ph¸p ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng cÇn tu©n thñ mét sè vÊn ®Ò
cã tÝnh nguyªn t¾c. Nh÷ng vÊn ®Ò ®ã lµ:
Thø nhÊt, ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng ®Ó b¶o ®¶m ho¹t ®éng b×nh th−êng cña thÞ tr−êng
hµng hãa ®Çu vµo cho c¸c doanh nghiÖp. NghÜa lµ ®iÒu tiÕt thÞ tr−êng ph¶i ®¶m b¶o
cung - cÇu thÞ tr−êng c¸c yÕu tè ®Çu vµo s¶n xuÊt vËn ®éng theo ®óng quy luËt cña nã.
ë ®©y ph¶i t«n träng tÝnh quy luËt cña thÞ tr−êng trong ®iÒu kiÖn ViÖt Nam ®· héi
nhËp s©u vµo nªn kinh tÕ thÕ giíi vµ khu vùc nªn sù biÕn ®éng trªn thÞ tr−êng thÕ giíi
14