Đề tài nghiên cứu khoa học các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị việt nam

  • 36 trang
  • file .pdf
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
CÁC GIÁI PHÁP ĐỒNG BỘ PHÁT TRIỂN
NHÀ Ở NGƯỜI THU NHẬP THẤP TẠI CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM
PHẦN MỞ ĐẦU
1. SỰ CẦN THIẾT NGHIÊN CỨU
Việt Nam đang trong tiến trình hội nhập và phát triển, đô thị hoá ngày càng tăng nhanh
dẫn đến sự phân hoá giữa người nghèo và người giàu tại các đô thị khá rõ rệt. Những
người thu nhập thấp đô thị đang phải đương đầu với vấn đề thiếu nhà ở hoặc ở trong các
khu ở tồi tàn, chật chội và hệ thống hạ tầng quá tải do họ không có khả năng về kinh tế để tự
cải thiện chỗ ở của mình. Do vậy tìm ra một giải pháp đồng bộ về chính sách, về thiết kế,
xây dựng các khu ở, nhà ở cho người thu nhập thấp hiện đang là một trong những vấn đề
bức xúc tại các đô thị Việt Nam.
Đề tài “Nghiên cứu các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp
tại các đô thị Việt Nam” từ thiết kế, quy mô, quy hoạch, kiến trúc công trình, vật liệu công
nghệ xây dựng phù hợp, kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết về xây dựng nhà ở cho
người TNT đô thị là rất cần thiết và cấp bách.
2. MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI :
MỤC TIÊU
- Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp đồng bộ từ khâu quy hoạch sử dụng đất, các
giải pháp kiến trúc, công nghệ xây dựng, vật liệu xây dựng cho nhà ở đối với người thu nhập
thấp.
- Kiến nghị các chính sách, cơ chế tài chính cho công tác xây dựng các khu nhà ở cho
người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam.
NỘI DUNG
1. Nghiên cứu thực trạng nhà ở cho người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam và
các cơ sở khoa học về kiến trúc và công nghệ xây dựng giải quyết vấn đề nhà ở cho người
TNT phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội hiện tại. Đề xuất các giải pháp đồng bộ từ khâu quy
hoạch sử dụng đất, các giải pháp kiến trúc, công nghệ xây dựng, vật liệu xây dựng cho nhà
ở đối với người thu nhập thấp.
2. Xác định các tiêu chuẩn ở thích hợp cho thiết kế nhà ở, các loại hình và phương
thức giải quyết nhà ở giá thành thấp cho người thu nhập thấp đô thị.
3. Đề xuất các giải pháp thiết kế, xây dựng, nâng cấp hạ tầng cho việc hoàn thiện nơi
ở và môi trường ở cho người thu nhập thấp. Kết hợp việc xây dựng các khu ở mới với việc
bảo tồn cải tạo và nâng cấp các khu ở cũ.
4. Kiến nghị các chính sách, cơ chế tài chính cho công tác xây dựng các khu nhà ở
cho người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc cho
người thu nhập thấp hoàn thiện nơi ở của mình.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 1
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
- Phát triển các chính sách tài chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc hoàn thiện
nơi ở cho người thu nhập thấp.
3. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU:
Đề tài: “Nghiên cứu các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các
đô thị Việt Nam” thành công sẽ đem lại hiệu quả to lớn cả về cơ sở lý luận và thực tiễn của
việc thiết kế và xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam một cách
chặt chẽ, có cơ sở khoa học.
4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Nhà ở cho người TNT đô thị gồm những người hưởng lương có thu nhập thấp, các
đối tượng chính sách, người có công với Cách mạng, sinh viên mới ra trường...
PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Nhà ở người TNT tại các đô thị Việt Nam : Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Đà Nẵng,
Thành phố Hồ Chí Minh.
5. BỐ CỤC ĐỀ TÀI: Đề tài chia làm 3 phần
PHẦN MỞ ĐẦU
PHẦN NỘI DUNG : Chia làm 3 chương
CHƯƠNG I: Thực trạng phát triển nhà ở người thu nhập thấp ở Nước ngoài và trong nước
CHƯƠNG II: Cơ sở khoa học cho việc phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp
CHƯƠNG III: Các giải pháp đồng bộ để giải quyết nhà ở cho người thu nhập thấp
Phần kết luận - kiến nghị.
Phụ lục : Các bản vẽ minh hoạ nhà ở và khu ở cho người thu nhập thấp.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 2
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
CHƯƠNG I
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP Ở NƯỚC NGOÀI
VÀ Ở TRONG NƯỚC
I.1. ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM NGƯỜI THU NHẬP THẤP
1. Người có thu nhập thấp là:
Người có thu nhập tương đối ổn định. Có khả năng tích luỹ vốn để tự cải thiện điều kiện
ở, nhưng cần sự hỗ trợ, tạo điều kiện của Nhà nước về vay vốn dài hạn trả góp, về chính
sách đất đai và cơ sở hạ tầng (người vay vốn làm nhà có khả năng hoàn trả)
2. Người có thu nhập thấp bao gồm:
Công chức, viên chức nhà nước (lớp trung lưu trở xuống). Giáo viên các trường phổ
thông và một bộ phận giảng viên trường đại học, cao đẳng. Cán bộ ngành y tế (lớp trung lưu
trở xuống). Công nhân các nhà máy. Dân lao động và buôn bán nhỏ ở đô thị, dân cư các
khu tái định cư.
I.2. KINH NGHIỆM GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP TẠI
MỘT SỐ NƯỚC
I.2.1. TẠI INDONESIA
1/. Nâng cấp đô thị là phương pháp thích hợp và có khả năng tái tạo đối với việc nâng
cấp những khu dân cư nghèo thiếu cơ sở hạ tầng.
2/. Biện pháp giải quyết nhà ở tại các khu dân nghèo, khu ổ chuột ở các đô thị
Indonesia là giải quyết mềm dẻo tại chỗ, không nên di chuyển người dân ra khỏi nơi họ đã
quen sinh sống.
3/. Khi cải tạo nâng cấp các khu ở và xây dựng mới các khu ở tránh tình trạng tổ chức
các khu ở biệt lập cho người nghèo.
I.2.2. TẠI TRUNG QUỐC
Kinh nghiệm của Trung Quốc trong cải cách nhà ở là các khoản tiết kiệm bắt buộc
trong nguồn thu nhập của mọi người dành cho nhà ở.
Kinh nghiệm thứ hai là Trung Quốc đã thiết lập quy định quản lý nhà cho thuê với giá
thấp vào năm 2001 và chính thức áp dụng trên toàn Quốc từ 1/3/2004. Chính sách nhà ở
minh bạch trong phân phối tiền bao cấp cho các gia đình có thu nhập thấp với sự kiểm soát
của nhà nước. Bên cạnh đó, Trung Quốc thực hiện chiến lược bao cấp tiền thuê nhà , chiến
lược này cũng tỏ ra linh hoạt và ít tốn kém hơn so với chiến lược trực tiếp cấp nhà cho thuê
với giá thấp cho các hộ gia đình có thu nhập thấp, mô hình hợp tác với các công ty nhà đất
theo hướng hợp tác nhà nước - tư nhân cũng tỏ ra là một công cụ đắc lực.
I.2.3. TẠI PHILIPPINES
Để giải quyết vấn đề nhà ở cho người thu nhập thấp, khởi đầu phải tạo việc làm và
hướng dẫn cách làm ăn cho họ, sau đó có sự phối hợp giữa Nhà nước và nhân dân. Các
Chương trình tổ chức nhà ở cho người thu nhập thấp của Philippines rất đa dạng với sự
tham gia phối hợp giữa cộng đồng, các tổ chức phi chính phủ và cơ quan nhà nước. Nhà
nước tham gia vào các chương trình phát triển nhà ở bằng bỏ vốn cho các cơ quan Chính
phủ vay với lãi suất thích hợp. Luật pháp Philippines quy định tất cả các tổ chức tư nhân
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 3
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
phải đóng góp vào quỹ phát triển nhà ở cho người nghèo bằng khoản trích ra từ lợi nhuận.
Các tổ chức phi chính phủ phải tự triển khai công việc lo nhà cho người nghèo.
I.2.4. TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA KHÁC
1.2.4.1. Tại Thái Lan
GHB được thành lập theo đạo luật của Ngân hàng Chính phủ vào năm 1953, là một cơ
sở tài chính đặc biệt với 100% vốn cổ phần do Bộ tài chính nắm với số vốn đăng ký ban đầu
20 triệu bạt. GHB cung cấp các khoản vốn vay nhà ở với lãi suất thấp nhất trên thị trường.
Ngoài ra, GHB đã cung cấp các khoản vốn vay cho người thu nhập thấp có thể mua được
nhà ở, góp phần quan trọng nhằm triển khai dự án phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp.
I.2.4.2. Tại Singapore
Xây dựng chương trình Nhà ở Quốc gia dưới sự điều hành của cơ quan nhà ở Quốc
gia HDB. Tài chính cho chương trình nhà ở gồm 2 nguồn chính là: Nguồn vốn ngân sách
quốc gia và Quỹ dự phòng TW (CPF). Thành lập quỹ CPF: người gửi CPF được quyền mua
nhà của HDB với giá thấp hơn giá thị trường. Chính phủ cho người có nhu cầu nhà được
vay vốn với lãi suất thấp. Linh hoạt trong các hình thức mua - thuê nhà.
I.3. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP TẠI VIỆT
NAM
Theo số liệu thống kê, hiện nay tổng số diện tích nhà ở của nước ta đạt khoảng 822
triệu m2 với gần 224 triệu m2 nhà ở đô thị , Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh,
nhà ở do dân tự xây dựng chiếm khoảng 75% diện tích nhà ở, còn lại do các doanh nghiệp
xây theo dự án, từ những năm 90 trở lại đây, diện tích đầu người trong khu vực đô thị tăng
từ 7,2 m2 lên 9,4m2.. Vấn đề nhà ở cho người thu nhập thấp cũng đã được rất nhiều địa
phương quan tâm, tại Hà Nội trong năm 2002 và 2003 thành phố đã dành 30% trong tổng số
650.000m2 nhà ở do các doanh nghiệp trên địa bàn xây dựng để giải quyết nhu cầu tái định
cư và các đối tượng thu nhập thấp trên địa bàn, năm 2004 thành phố dự kiến bố trí 9 lô đất
với diện tích đất trên 61 ha trên hai bên đường Láng Hạ- Thanh Xuân để phát triển quỹ nhà
ở ( khoảng 211.500m2 sàn) dành cho các đối tượng thu nhập thấp thuê. Thành phố Hồ Chí
Minh cũng dành 20% quỹ nhà ở trong các dự án để phục vụ cho chương trình tái định cư và
đối tượng thu nhập thấp. Nhiều địa phương khác cũng đã và đang có kế hoạch đẩy mạnh
việc phát triển nhà ở cho các đối tượng thu nhập thấp và cho công nhân lao động tại các khu
công nghiệp tập trung, nhà ở cho sinh viên và học sinh các trường đại học, cao đẳng và các
trường dạy nghề v.v...
Trên lý thuyết, khoảng 20% quỹ nhà do các doanh nghiệp nhà nước đầu tư xây dựng
sẽ được bán với mức giá ưu tiên cho những người tái định cư hoặc các hộ gia đình có thu
nhập thấp. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng còn tồn tại ở đây là làm thế nào để xác định
chính xác thu nhập của từng hộ gia đình.
Vấn đề đầu tư: Trên hết, nạn đầu cơ nhà đất hiện đang tràn ngập Việt Nam và hiện
vấn đề đang trở nên trầm trọng hơn. Giá nhà đất ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã
nhảy vọt đến 40% chỉ tính riêng trong năm 2002. Giá đất nằm ở mức cao nhất thế giới, thậm
chí ở khu vực trung tâm Hà nội, giá đất đắt ngang với mức giá ở Tokyo. Tuy nhiên, nạn đầu
cơ nhà đất cũng đem lại những hậu quả không mong muốn là có đến khoảng 1/3 trong tổng
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 4
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
quỹ nhà sau khi xây dựng thì không có người đến ở do người ta chỉ mua để đầu cơ. Thực tế
này đang xảy ra mặc dù mặt khác, người dân vẫn thiếu nhà để ở một cách nghiêm trọng.
I.3.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN QUY HOẠCH-KIẾN TRÚC CỦA NHÀ Ở CHO
NGƯỜI THU NHẬP THẤP TẠI MỘT SỐ ĐÔ THỊ ĐIỂN HÌNH
I.3.1.1. Về xây dựng nhà ở theo quy hoạch
Chưa có quy hoạch thực sự cho các khu ở người thu nhập thấp, quĩ đất thành phố có
hạn nên việc cải tạo xây dựng lại các khu nhà ở cũ của người thu nhập thấp thường gặp khó
khăn trong di dời tái định cư.
Chưa có nhiều hình thức hỗ trợ và ưu tiên trong các dự án xây dựng mới để người thu
nhập thấp được thụ hưởng nhà ở. Nhiều dự án nhà ở cao tầng có số lượng nhà ở dành cho
những người thu nhập thấp chỉ khoảng 10% - 20%. Phần căn hộ còn lại với giá bán hiện
hành thì với người có thu nhập thấp là không thể mua được.
Như vậy việc qui hoạch các khu nhà ở cho người thu nhập thấp cần phải được sự hỗ
trợ từ phía Nhà nước vào công tác xây dựng cơ sở hạ tầng, thiết lập các khu đất cho việc
phát triển nhà ở, thu xếp các khu giải tỏa và di dời cho các dự án phát triển nhà ở cho người
có thu nhập thấp. Qui hoạch đô thị cần tính đến nhu cầu nhà đất dựa theo số lượng, kiểu
nhà, tiêu chuẩn và vị trí thích hợp cho người dân với khả năng tài chính khác nhau.
I.3.1.2. Về kiến trúc trong các nhà ở cho người thu nhập thấp
Nhà ở của người thu nhập thấp chật hẹp, xuống cấp nghiêm trọng, thiếu những tiện
ích cơ bản, các diện tích công cộng bị lấn chiếm. Các nhà dân xây tự phát trong các khu mới
được đô thị hóa, hoàn toàn không có quy hoạch, là các trở ngại cho việc đầu tư cơ sở hạ
tầng. Nhà ở của người có thu nhập thấp ở các đô thị chủ yếu có các dạng sau: Nhà ở do
dân xây tự phát: Nhà bán kiên cố, nhà ổ chuột; Nhà ở do Nhà nước đầu tư: Nhà tập thể 1-2
tầng; nhà ở 3-5 tầng.
1/. Tình trạng nhà ở do Nhà nước đầu tư xây dựng và quản lý
a/. Loại nhà tập thể 1-2 tầng cấp 4: Đa số loại nhà ở này thuộc sở hữu Nhà nước
được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước,. Đó là những dãy nhà 1 hoặc 2 tầng có
kết cấu tường gạch, xà gồ gỗ hoặc thép, mái ngói, được tạo thành từ các gian nhà rộng
18m2, mỗi gian được phân cho từ 1 đến 2 gia đình.
b/. Loại nhà ở 3-4-5 tầng :Trong những năm đầu của thập kỷ 80, các khu chung cư
xây dựng cung cấp nhà ở cho cán bộ, công nhân, người làm công ăn lương. Các mẫu căn
hộ trong một số khu nhà ở nhiều tầng chỉ có loại căn hộ 2 buồng cho 1 gia đình có nhiều thế
hệ ở chung. Tại một số khu nhà ở khác, mỗi gia đình có thể có những góc riêng để ngủ,
nhưng bếp và nhà tắm thì vẫn phải dùng chung với một vài hộ khác. Hiện trạng các khu nhà
ở này đã xuống cấp, dân cư tại các khu vực này là những người thu nhập thấp không có khả
năng đầu tư xây dựng hoặc cải tạo lại, tình trạng xuống cấp ngày càng nhiều dẫn đến ảnh
hưởng đến môi trường, cảnh quan đô thị.
2/. Tình trạng nhà ở do dân tự đầu tư xây dựng
Hầu hết đều xây dựng mang tính tự phát, không theo một trật tự quy hoạch. Nguồn
gốc đất ở cũng đa dạng.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 5
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
I.3.1.3 Tình trạng hạ tầng cơ sở của nhà ở người thu nhập thấp
a/. Về cấp nước
b.Về hệ thống cống thoát nước:
c.Về hệ thống đường giao thông:
d.Điều kiện vệ sinh môi trường và sinh hoạt công cộng:
e.Cấp điện:
g.Chiếu sáng công cộng:
h.Thu gom rác:
i.Trường học:
k.Dịch vụ y tế:
m.Cây xanh, chỗ vui chơi, nơi sinh hoạt văn hoá:
l.Các khó khăn trong sinh sống liên quan đến chỗ ở:
1.3.1.4.Thực trạng về kỹ thuật, công nghệ xây dựng nhà ở cho người thu nhập
thấp tại các đô thị:
a.Loại nhà chung cư, căn hộ tập thể 3-4-5 tầng: Xây hoàn toàn bằng tường gạch
chịu lực, sàn gác panel; Hoặc khung bê tông cốt thép chịu lực kết hợp tường xây gạch, sàn
gác panel; Khung bê tông chịu lực kết hợp với tấm tường BTCT đúc sẵn, sàn gác panel; Lắp
ghép theo kiểu block từng căn hộ; Xử lý nền móng đơn giản.
b.Nhà riêng biệt thấp tầng (nhà liên kế, nhà có vườn, nhà tạm): Nhà loại này hầu
như chiếm đến 75 % nhà ở trên thị trường hiện nay, chủ yếu khung BTCT chịu lực , tường
xây gạch, sàn BTCT đổ tại chỗ.
I.3.2.HIỆN TRẠNG CÁC CHÍNH SÁCH VỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
TẠI CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM.
I.3.2.1.Các chủ trương và chính sách của Nhà nước
Một số chính sách đã thành công trong các năm qua : Cải thiện nhà ở và hạ tầng cơ
sở đô thị cho người nghèo bao gồm cấp nhà miễn phí cho một số đối tượng ưu tiên; Các
chương trình xoá nhà ổ chuột dọc theo kênh rạch ở các thành phố phía Nam; Phát triển nhà
ở cho người thu nhập thấp (cùng với các chính sách khuyến khích đầu tư , hỗ trợ về đất);
Các nỗ lực trong việc cấp giấy phép sử dụng đất và công nhận quyền sở hữu nhà, bán
thanh lý nhà tập thể; Các nỗ lực của Chính quyền địa phương và các cộng đồng làm cho giá
sử dụng các dịch vụ công cộng nằm trong khả năng của người thu nhập thấp
I.3.2.2.Các chính sách tại địa phương:
a.Các chính sách tại Hà Nội
-Nhà ở cho người thu nhập thấp nằm trong chương trình phát triển nhà ở hàng năm và
5 năm của thành phố. Một phần ngân sách xây dựng cơ bản hàng năm của Hà Nội (gồm
vốn trung ương cấp) phục vụ cho công tác tái xây dựng và tái định cư nhà ở, trong đó có
nhà ở cho người thu nhập thấp.
b.Các chính sách tại thành phố Hồ Chí Minh
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 6
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
Trongnhững năm từ 1990-1999 thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng thí điểm 1500 căn
nhà bán trả góp cho các gia đình chính sách và các gia đình cán bộ công nhân viên chức.
Đã thực hiện chương trình di dời, tái định cư dân sống trên và ven kênh rạch, cải thiện điều
kiện ở tại các khu nhà lụp xụp và nhà ở cho đối tượng thu nhập thấp. Chương trình tái xây
dựng nhà ở cũng được thực hiện ở từng cụm dân cư với phương thức “Nhà nước và nhân
dân cùng làm” bằng sự tự nguyện bỏ một phần kinh phí của cư dân và sự hỗ trợ của Nhà
nước. Chương trình xây dựng nhà tình nghĩa, tình thương. Chính sách kết hợp sự tham giá
của các tổ chức phi chính phủ (NGO) vào chương trình nhà ở cho người thu nhập thấp của
thành phố.
c.Các chính sách tại các địa phương khác:
I.3.2.3.Đánh giá chung về các chính sách phát triển nhà ở cho người thu nhập
thấp:
-Thời gian qua Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách đất đai có tác dụng lớn đối
với chương trình đầu tư hạ tầng và phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp và đã giải
quyết tương đối tốt trong lĩnh vực người thu nhập thấp là cán bộ công chức Nhà nước.
-Công tác quản lý quy hoạch, xây dựng, nhà ở, đất ở còn nhiều thiếu sót khiến cho
nhiều khu nhà mọc lên không tuân theo quy hoạch, không giấy tờ hợp lệ, việc sang nhượng
bằng giấy tay diễn ra phổ biến.
-Cơ chế chính sách cho nhà ở đã được Chính phủ quan tâm nhưng còn chậm so với
nhu cầu thực tế của phát triển đô thị. Các chính sách thiếu đồng bộ, thiếu sự phối hợp các
ngành ảnh hưởng đến nhịp độ đầu tư phát triển nhà ở.
-Từ đầu năm 2002 mới có cơ chế khuyến khích đầu tư xây dựng nhà ở cho người thu
nhập thấp (Nghị định 71/CP) tạo điều kiện phát triển nhà ở, mặc dù nhiều mô hình huy động
vốn đầu tư khá tốt nhưng chưa được thể chế hoá nên khó thực hiện. Quỹ đất xã hội ở hầu
hết các thành phố đều có việc cải tạo xây dựng lại các khu cũ thường gặp khó khăn trong di
dời tái định cư do công tác tổ chức cộng đồng.
I.3.3.Đặc điểm loại nhà ở cho người thu nhập thấp đã được xây dựng trong
nước những năm gần đây.
-Sử dụng vật liệu rẻ tiền, dễ kiếm, nhiều nhất là dạng vật liệu khai thác tại chỗ (như
gạch xỉ, tranh, tre...). Kỹ thuật xây dựng đơn giản, không phức tạp. Diện tích không lớn .Xây
dựng theo nhiều giai đoạn, vệ sinh môi trường đảm bảo ở mức tối thiểu.
-Nhà cao tầng chủ yếu dành cho người thu nhập cao, người thu nhập thấp thường ở
loại chung cư 4-5 tầng. Loại này có kết cấu đơn giản hơn, độ bền vững thấp hơn, không có
thang máy. Giá thành xây dựng thấp chỉ bằng 1/3 nhà cao tầng, chi phí dịch vụ quản lý cũng
thấp hơn nhiều.
I.4. KẾT LUẬN
I.4.1.BÀI HỌC VÀ KINH NGHIỆM NƯỚC NGOÀI VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở CHO
NGƯỜI THU NHẬP THẤP:
1.4.1.1.Về chính sách và quản lý xây dựng:
Các chính sách dựa vào việc tổng hợp nhiều khía cạnh thuộc các phạm vi về quản lý
đô thị, tài chính đô thị, hành chính đô thị, quản lý về sử dụng đất đai, phát triển các cơ sở hạ
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 7
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
tầng, tạo dựng các cơ cấu pháp luật của địa phương, các tổ chức Nhà nước, các tổ chức phi
Chính phủ. Có sự phối hợp giữa các ban ngành liên quan để đưa ra những giải pháp hợp lý,
những chương trình cụ thể. Có những chế tài cụ thể vừa khuyến khích vừa ràng buộc nhà
đầu tư có trách nhiệm đóng góp và tham gia với Nhà nước giải quyết các vấn đề nhà ở cho
người NTNT. Có những chính sách cho vay vốn ưu đãi, tạo điều kiện về sử dụng đất đai, ưu
tiên những dự án có đóng góp đáng kể vào việc giải quyết nhà ở cho người TNT.
1.4.1.2.Về quy hoạch kiến trúc
Có quy hoạch các khu ở cho người thu nhập thấp với nhiều cấp độ. Các giải pháp
thiết kế, xây dựng mới và cải tạo nhà ở cho người thu nhập thấp phải đáp ứng một cách tốt
nhất nhu cầu người sử dụng là ở và hoạt động kinh doanh sinh lợi một cách hiệu quả. Xây
dựng các giải pháp, dữ liệu thiết kế kiến trúc mặt bằng nhà ở phong phú.
1.4.1.3. Bài học về tài chính
Có các chính sách mang tính định hướng giúp chính phủ trực tiếp cung cấp nhà ở có
trợ giá cho hộ thu nhập thấp. Kinh nghiệm các nước cho thấy các quỹ nhà ở thường “thất
thoát” sang đối tượng có thu nhập cao và có tình trạng phần lớn vốn vay không được sử
dụng đúng mục đích. Số vốn vay lãi thấp dẫn đến sự lệch lạc của thị trường vốn trong nước
và ngăn cản nguồn vốn tư nhân thông qua thế chấp nhà ở. Khả năng thanh toán nhà ở cũng
trở thành một vấn đề lớn không được giải quyết. Chính phủ giới hạn vai trò của mình trong
việc tạo chính sách và hỗ trợ thành phần tư nhân bỏ vốn và xây dựng nhà ở.
I.4.2. CÁC VẤN ĐỀ TỒN TẠI CỦA NHÀ Ở NGƯỜI THU NHẬP THẤP TẠI CÁC ĐÔ
THỊ VIỆT NAM
I.4.2.1.Về quy hoạch, kiến trúc
Công tác quy hoạch, nhất là quy hoạch chi tiết các khu nhà ở, điểm dân cư, khu đô thị
mới còn chưa được quan tâm. Trong công tác quy hoạch chưa có sự tham gia ý kiến của
cộng đồng chủ đầu tư. Hiện còn tình trạng xây dựng tách biệt quá rõ giữa các tầng lớp dân
cư mà không có bố trí xen cài ngay trong các khu vực đô thị.
Diện tích và không gian đang quá chật chội, nên cần thiết phải được mở rộng. Người thu
nhập thấp cần có một chỗ ở mới hoặc được hợp thức hoá về quyền sử dụng đất ở, hoặc sở
hữu hoặc thuê chính thức chỗ ở hiện tại, chỉ có vậy họ mới có thể an tâm trong việc tìm
nguồn tài chính tự cải tạo và nâng cấp chỗ ở của mình.
Trong các khu nhà ở tập thể: các bộ phận phục vụ vẫn còn tình trạng thiết kế sử dụng
chung cho nhiều phòng ở. Trong nhà ở gia đình thấp tầng thiết kế trên các lô đất có diện
tích nhỏ 50m2.
Các giải pháp cải tạo nâng cấp các khu ở cũ chưa có sự điều tra phân loại, đánh giá chất
lượng cho từng công trình cụ thể để có chính sách cải tạo sửa chữa đồng bộ.
Trong các chung cư cũ ( chủ yếu phục vụ các đối tượng thu nhập thấp) hệ thống hạ
tầng kỹ thuật của khu nhà ở, hệ thống đường xá, cống rãnh thoát nước mưa, nước bẩn, cây
xanh, sân chơi cho trẻ em bị xuống cấp. Tình trạng cơi nới, xây dựng tuỳ tiện còn phát triển
tràn lan. Cải tạo không gian bên trong từng căn hộ còn rất tuỳ tiện, ảnh hưởng đến kết cấu
chịu lực công trình. Tình trạng cải tạo các căn hộ ở cũ nhằm thay đổi cấu trúc căn hộ để hợp
lý hoá chức năng sử dụng và hiện đại hoá tiện nghi trang thiết bị ở dẫn đến tình trạng các
khu ở cũ xuống cấp cả về cơ sở hạ tầng kỹ thuật lẫn chất lượng môi trường sống. .
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 8
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
1.4.1.2.Về chính sách:
Nguồn tài chính: Nguồn tài chính hiện nay được sử dụng để xây dựng nhà cho người
thu nhập thấp gồm rất nhiều nguồn:
+ Các nguồn đầu tư từ ngân sách nhà nước: Đầu tư từ ngân sách nhà nước bao gồm
các loại như tiền bán nhà, tiền cho thuê nhà, tiền các dự án của trung ương và địa phương,
tiền phát hành trái phiếu, tín phiếu nhà ở, tiền trích từ các dự án phát triển nhà ở dùng để
xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đi liền với các dự án phát triển nhà ở,
đầu tư cho việc duy tu, sửa chữa, chống xuống cấp v .v. quỹ nhà ở đó do Nhà nước quản lý.
+ Các nguồn đầu tư từ các doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, các
thành phần kinh tế khác, các tổ chức trong và ngoài nước v.v. để kinh doanh nhà bán và cho
thuê.
+ Các nguồn tài chính của các cá nhân có nhu cầu về nhà ở.
Cả 3 nguồn tài chính này đều cần được quan tâm và phải có phương thức huy động
cho phù hợp.
Giá bán nhà.
Hiện nay chưa có chính sách quy định về giá bán nhà ở cho người thu nhập thấp và
người nghèo, các định giá hiện nay còn quá cao so với người thu nhập thấp, chưa có các
chính sách hỗ trợ những người có thu nhập thấp trong việc xây dựng nhà ở cho họ như cho
vay không lãi...
Đất
+ Chưa có kế hoạch sử dụng đất dài hạn . Giải quyết việc giao đất, cấp đất, cho thuê
đất cho từng đối tượng có yêu cầu sử dụng đất và các thủ tục cấp đất còn chậm.
+ Hiện nay đã có chính sách giao đất, cho thuê đất với từng đối tượng sử dụng đất.
Phát triển các dự án đầu tư xây dựng nhà ở (ưu tiên phương thức lấy đô thị nuôi đô thị).
I.4.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐỒNG BỘ NHÀ Ở
NGƯỜI THU NHẬP THẤP TẠI CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM
I.4.2.1. Về Quy hoạch – Xây dựng
Các vấn đề về quy hoạch cơ sở hạ tầng cho các khu ở của người thu nhập thấp bao
gồm cả quy hoạch xây dựng mới lẫn quy hoạch nâng phân cấp cải tạo môi trường sống tại
các khu ở hiện tại của người thu nhập thấp.
Quy hoạch di dân giải pháp mặt bằng kết hợp với vấn đề giải quyết việc làm cho người
phải di dời.
Xây dựng Các loại nhà ở cho người thu nhập thấp bao gồm cả những đối tượng di dân
giải pháp mặt bằng: đó là loại nhà ở dưới 6 tầng ( không có thang máy ) và nhà ở cao tầng
để bán hoặc cho thuê.
Nghiên cứu các mẫu nhà ở cho người thu nhập thấp với nhiều hình thức đa đa dạng và
để áp dụng cho nhiều khu nhà ở khác nhau cho nhiều đối tượng khác nhau.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 9
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
Nghiên cứu sử dụng các công nghệ xây dựng, vật liệu xây dựng vừa đảm bảo các tiêu
chuẩn về kỹ thuật, vừa phù hợp với nhà ở cho người thu nhập thấp.
Nghiên cứu mô hình nhà ở và mô hình quản lý nhà ở cho người thu nhập thấp.
I.4.2.2. Về chính sách
Xây dựng nhà ở phù hợp cho người có thu nhập thấp với các mục đích phải đạt được :
+ Người thu nhập thấp mua được nhà ở
+ Nhà ở đảm bảo các tính chất về nhu cầu ở hiện nay đồng thời đảm bảo các yêu cầu về
thẩm mỹ và bền vững.
Xây dựng Nhà ở cao tầng tại các khu đô thị mới cho đối tượng thuê nhà là những người
có thu nhập thấp với các mục đích phải đạt được:
+ Người có thu nhập thấp được thuê nhà với mức giá hợp lý.
+ Nhà ở đạt các tiêu chuẩn hiện hành của Nhà nước.
Chính sách về đất ở, bao gồm cả các chính sách về tháo gỡ vướng mắc về pháp lý và
tài chính, đẩy nhanh việc cấp các giấy chứng nhận về đất đai nhằm thúc đẩy đầu tư vào nhà
ở cho người thu nhập thấp của các chủ đầu tư là Nhà nước cũng như Tư nhân.
Nhà nước có các chính sách hỗ trợ về đầu tư nhà ở cho người thu nhập thấp đó là việc
xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, cơ sở hạ tầng xã hội trong các khu dân cư, các khu đô thị
mới.
Có hình thức huy động các chủ sở hữu lao động kết hợp với các tổ chức công đoàn
tham gia dự án đầu tư xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp.
Có Chính sách khuyến khích tiến đến bắt buộc các nhà đầu tư Xây dựng nhà ở cho công
nhân tại các khu công nghiệp.
Cải tiến, xây dựng mới các chính sách tài chính, pháp lý về xây dựng nhà ở cho thuê và
cho thuê nhà ở.
Có chính sách tạo nguồn vốn phát triển nhà ở.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 10
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
CHƯƠNG II
CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở CHO NGƯỜI
THU NHẬP THẤP
II.1.DỰ BÁO NHU CẦU VỀ ĐẤT Ở, NHÀ Ở VÀ CHI PHÍ VỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI
THU NHẬP THẤP.
II.1.1.DỰ BÁO VỀ NHU CẦU ĐẤT Ở: Năm 2000: có 2.034 ngàn hộ thu nhập thấp
(30% số hộ có nhu cầu đất ở) cần 3.660ha (60m2/hộ). Năm 2010: có 3.165 ngàn hộ thu
nhập thấp (30% số hộ có nhu cầu đất ở) cần 6.732ha (60m2/hộ).
II.1.2.DỰ BÁO VỀ NHU CẦU NHÀ Ở
1999 2000 2010 2020
Tổng dân số (1000) 76,328 86,400 95,800
Dân số đô thị (% dân số toàn quốc) 23,5 29,0 33,0
Tổng số hộ đô thị (1000) 3,968
Số hộ thu nhập thấp % 50,0
Số hộ thu nhập thấp (1000) 1,984 2,034 3,156 4,241
Tỷ lệ gia tăng số hộ TNT hàng năm (%) 2,5 3,5 3,0
Nhu cầu nhà ở cho hộ TNT: sửa chữa nâng cấp % 70,0
số hộ
Sửa chữa nâng cấp (1000 hộ) 1,424
Xây dựng lại (%) 10,0
Xây dựng lại (1000 hộ) 203
Gia đình/ hộ thu nhập thấp 1,1
Nhu cầu xây dựng mới hộ TNT (1000hộ) 203
Nhu cầu mới hàng năm cho hộ TNT (1000hộ) 112 109
Nhu cầu diện tích nhà ở hộ TNT: Tiêu chuẩn nhà ở 40,0 40,0 50,0 60,0
(m2/hộ)
Nâng cấp diện tích nhà ở hiện có (triệu m2) 56,9
Thay thế diện tích ở hiện có (triệu m2) 8,1
Nhu cầu diện tích nhà ở mới hiện nay (triệu m2) 8,1
Nhu cầu nhà ở mới hàng năm (triệu m2) 5,6 6,5
Chi phí nhu cầu nhà ở thu nhập thấp. Chi phí sửa 750
chữa bình quân mỗi m2 (1000VND)
Chi phí xây dựng mới bình quân 1m2 (triệu VND) 2,0
Chi phí cải tạo nhà ở hiện có (tỷ VND) 42,708
Chi phí thay thế nhà ở hiện có (tỷ VND) 16,270
Chi phí xây dựng chỗ ở mới bình quân hàng năm 11,219 13,023
(tỷ VND, Giá thời điểm năm 2001
II.1.3. DỰ BÁO TỔNG HỢP CHI PHÍ CẢI THIỆN NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP
THẤP
Triệu m2 Tỷ VND Triệu USD
Nâng cấp nhà ở người TNT hiện có 56,9 42,708 2,900
Xây mới lại nhà ở người TNT 8,1 16,270 1,100
Nhu cầu nhà ở mới TNT hiện nay 8,1 16,270 1,100
Nhu cầu nhà ở mới bình quân hàng năm: Bình 5,6 11,219 800
quân 2000-2010
Bình quân 2010- 2020 6,5 13,023 900
II.2. CÁC CHỦ TRƯƠNG VÀ CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN NHÀ Ở GIAI ĐOẠN
2001-2005
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 11
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
II.2.1. CÁC CHỦ TRƯƠNG PHÁT TRIỂN
Có chính sách tạo điều kiện để người dân có thể cải thiện nhà ở phù hợp với khả năng
thu nhập của bản thân và gia đình. Tạo thị trường bất động sản nhà ở hoạt động theo định
hướng của Nhà nước và tuân thủ các quy định của pháp luật.Phát triển nhà ở đô thị tiến tới
chấm dứt hình thức thả nổi để nhân dân xây dựng nhà ở một cách tự phát. Tiêu chuẩn thiết
kế phải đảm bảo tính đa dạng các loại hình nhà ở với nhiều loại diện tích để đáp ứng nhu
cầu của nhiều đối tượng. Có giải pháp tốt để huy động các nguồn lực của xã hội tham gia
vào phát triển nhà ở.
II.2.2. CÁC CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU CẦN ĐƯỢC ƯU TIÊN TRONG GIAI ĐOẠN
2001-2005.
II.2.2.1.Các chỉ tiêu phát triển: Theo mục tiêu đã đề ra trong chương trình phát triển
nhà ở đô thị đề ra chỉ tiêu đến năm 2005 là 10m2/người và đến năm 2010 là 12m2/người.
II.2.2.2.Chương trình đầu tư xây dựng các dự án nhà ở để bán và cho thuê:
II.2.2.3.Chương trình cải tạo, nâng cấp các khu chung cư cao tầng đang bị lún
nứt, hư hỏng tại các khu đô thị
II.2.2.4.. Chương trình đầu tư xây dựng nhà ở cho sinh viên:
II.2.2.5. Chương trình đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân tại các khu công
nghiệp tập trung
II.2.2.6. Chương trình chỉnh trang đô thị, di dời giải toả nhà ở trên kênh rạch, các
khu nhà ổ chuột:
II.2.2.7. Chương trình phát triển nhà ở cho nhân dân các vùng thường xuyên bị
bão lụt
II. 3. CÁC ĐẶC TRƯNG KINH TẾ – XÃ HỘI TÁC ĐỘNG ĐẾN NHÀ Ở CHO NGƯỜI
THU NHẬP THẤP TẠI CÁC ĐÔ THỊ
II.3.1.CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀO VIỆC PHÁT TRIỂN NHÀ Ở NGƯỜI THU NHẬP
THẤP
II.3.1.1. Vấn đề dân di cư vào các đô thị
a/. Mức độ di cư và mô hình di cư theo lứa tuổi, giới tính:
b/. Đặc điểm kinh tế-xã hội của dân di cư từ nông thôn ra thành thị:
Đa số lao động di cư có nghề nghiệp tham gia ngành dịch vụ, công nghiệp, xây dựng
và chủ yếu làm công ăn lương. Lý do kinh tế (việc làm, thu nhập, học tập) và đoàn tụ gia
đình là yếu tố quan trọng nhất của dòng dân di cư tới đô thị, do đó khi chuyển về đô thị
người dân di cư có nhu cầu rất lớn về nhà ở để ổn định.
c/. Các ảnh hưởng của di dân tự do đối với nhà ở đô thị
Làm tăng số lượng người thu nhập thấp trong các đô thị. Tăng nhu cầu về nhà ở, đặc
biệt là cho người thu nhập thấp làm ảnh hưỏng đến quản lý và bộ mặt đô thị. Tăng ô nhiễm
môi trưòng đô thị, mất trật tự đường phố, hè phố, khu công cộng, ùn tắc giao thông...Làm
xuống cấp hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đô thị.
II.3.1.2. Sự phân hoá giàu nghèo với vấn đề nhà ở của dân cư đô thị:
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 12
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
a/. Sự phân tầng xã hội có tác động trực tiếp tới các công việc quy hoạch, xây dựng,
quản lý và phát triển đô thị. Dẫn đến việc tồn tại các khu ổ chuột bên cạnh các biệt thự
khách sạn sang trọng và chúng ta không dễ dàng có thể giải toả chúng để quy hoạch lại.
b/.Các loại nhà ở của người thu nhập thấp dưới tác động của sự phấn hoá giàu nghèo
trong đô thị: Loại nhà căn hộ trong các khu tập thể, khu chung cư nhiều tầng; Loại nhà nằm
trong các khu vực ngõ phố, ngõ xóm, đã có quy hoạch là khu đất ở; Loại nhà nằm trong các
khu vực ngõ, xóm lao động chưa có qui hoạch; xây dựng lấn chiếm vào đất quy hoạch; đất
lưu không.
c/. Sự phân tầng ảnh hưởng mức chênh lệch về nhà ở người thu nhập thấp giữa người
thu nhập cao ở đô thị: Trong sự phân tầng , điều kiện nhà ở và môi trường ở quá tồi tệ trở
thành thực thể điển hình cho sự nghèo khổ ở đô thị.
II.3.1.3. Các đặc tính xã hội của người thu nhập thấp ảnh hưởng vào nhà ở
a/. Đặc tính về thành phần xã hội:
b/. Đặc tính quy mô nhân khẩu, trình độ văn hoá:
c/. Đặc tính mức thu nhập và chi tiêu:
Nguồn thu nhập của người thu nhập thấp chủ yếu từ lương, từ tiền công do dịch vụ,
từ lãi do buôn bán nhỏ. Trong đó những nguồn thu nhập không từ lương thường bấp bênh
không ổn định.
d/. Đặc tính tình trạng nhà ở người thu nhập thấp:
Nhiều hộ có diện tích sử dụng dưới 35m2 (tổng điều tra dân số và nhà ở 1999 diện
tích sử dụng dưới 36m2/hộ chiếm 34,26% số hộ) và khoảng 5% số hộ này ở trong những
căn hộ dưới 15m2 .
II.3.2. NGUYỆN VỌNG VỀ NHÀ Ở CỦA NGƯỜI THU NHẬP THẤP
II.3.2.1. Diện tích sử dụng m2/hộ: 30 – 50 m2;
II.3.2.2. Các loại hình cải tạo nhà ở: Sửa chữa nâng cấp nhà ở là loại hình chủ yếu;
Mua đất xây nhà - là một bộ phận nhỏ; Mua căn hộ chung cư; Thuê căn hộ chung cư.
II.3.2.3. Loại hình nhà ở được ưa thích:
II.3.2.4.Các loại hình cải thiện nhà ở của người thu nhập thấp
- Cải tạo, nâng cấp nhà ở hiện có. Xây dựng nhà chung cư bán trả góp cho người thu
nhập thấp. Nhà chung cư cho thuê.
II.3.2.5.Các nguyện vọng về nhà ở tại một số đô thị: Cải tạo, nâng cấp và xây dựng
mới.
II. 4. CÁC QUAN ĐIỂM VÀ NỘI DUNG GIẢI QUYẾT NHÀ Ở CHO NGƯÒI THU NHẬP
THẤP TẠI CÁC ĐÔ THỊ
II.4.1. CÁC QUAN ĐIỂM
II.4.1.1. Quan điểm xoá đói giảm nghèo là nhiệm vụ chiến lược của phát triển kinh
tế-xã hội trong giai đoạn tới, là cơ sở cho việc cải thiện điều kiện ở và môi trường ở cho
người nghèo đô thị.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 13
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
II.4.1.2. Quan điểm chính trị về giải quyết nhà ở cho người có thu nhập thấp tại
các đô thị:
. Trước hết đó là nhiệm vụ và trách nhiệm của Đảng, Nhà nước từ cấp Trung ương
đến địa phương. Quan tâm giải quyết vấn đề này là thể hiện tính ưu việt của chế độ XHCN,
bảo đảm tính truyền thống nhân ái của dân tộc, thực hiện mục tiêu văn minh, công bằng xã
hội, tạo ra môi trường tốt, góp phần ổn định về phát triển kinh tế xã hội.
II.4.1.3. Quan điểm chỉ đạo việc thực hiện giải quyết vấn đề nhà ở cho người thu
nhập thấp:
- Bảo đảm từng bước quyền có nhà ở, quyền sử dụng đất ở và sở hữu nhà ở của dân
- Tăng cường vai trò quản lý của nhà nước trong việc xây dựng và quản lý nhà ở.
- Xã hội hoá việc xây dựng nhà ở.
- Phát triển nhà ở theo các dự án quy hoạch được duyệt.
- Thực hiện đồng bộ trong xây dựng.
II.4.2. CÁC NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG CÁC CHÍNH SÁCH TẠO ĐIỀU KIỆN PHÁT
TRIỂN NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
II.4.2.1.Về đất xây dựng:
+Dùng tiền thu được trong khi quản lý thị trường nhà đất để trang bị kết cấu hạ tầng
miễn phí cho những khu đất ít giá trị rồi cấp không hoặc với giá hạ cho những người thu
nhập thấp và người nghèo.
+Buộc các dự án phát triển nhà ở phải dành một phần đất đã được trang bị kết cấu hạ
tầng hay một số nhà để bán trả dần hoặc cho cho những người có công, người nghèo,
người có thu nhập thấp và các chính sách xã hội khác.
+Sử dụng một phần quỹ đất dành cho người thu nhập thấp và người nghèo không quá
xa những nơi mà họ có thể kiếm thu nhập.
II.4.2.2. Kết cấu hạ tầng: Đảm bảo tính bền vững của kết cấu hạ tầng
II.4.2.3.Huy động các nguồn tài chính:
-Các nguồn tài chính trước hết phải được huy động từ những người có nhu cầu về nhà
ở và kết cấu hạ tầng, từ các cộng đồng dân cư, rồi từ các nguồn thu của đô thị qua thi
trường nhà đất, và từ việc thu hút vốn kinh doanh của khu vực tư nhân.
1)Cấp vốn cho kết cấu hạ tầng:
2)Cấp vốn cho xây dựng nhà ở: Sự giúp đỡ về vốn làm nhà ở dựa trên các nguyên
tắc: Người có nhu cầu về nhà ở phải dành dụm được một phần vốn cần thiết; Người vay
phải có khả năng hoàn trả và được bảo lãnh của cộng đồng dân cư hoặc tập thể cơ quan;
Cơ quan cho vay bảo toàn được vốn.
3)Trợ giúp những người có công và các đối tượng chính sách xã hội.
Việc trợ giúp cho những người có công và các đối tượng chính sách xã hội cải thiện điều
kiện ở là trách nhiệm của Nhà nước và cộng đồng dân cư.
II.5. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀO GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NHÀ Ở CHO NGƯỜI
THU NHẬP THẤP
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 14
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
II.5.1. CÁC YẾU TỐ VỀ TÀI CHÍNH, THỊ TRƯỜNG, QUYỀN SỞ HỮU, CƠ SỞ HẠ
TẦNG
II.5.1.1. Trình độ phát triển của hệ thống kinh tế-tài chính xã hội tác động đến nhà

Để thu hút các nguồn tài chính đầu tư cho lĩnh vực nhà ở nói chung và nhà ở cho
người thu nhập thấp nói riêng, cần giải quyết tốt 3 vấn đề chính sau đây:
- Huy động nguồn tài chính.
- Phân bổ nguồn tài chính cho lĩnh vực nhà ở.
- Hoạch định chính sách cho vay đối với người thu nhập thấp.
II.5.1.2. Các yếu tố cung và cầu tác động tới nhà ở
Các yếu tố ảnh hưởng tới nhu cầu về nhà ở là:
- Giấy tờ sử dụng về nhà đất;
- Khả năng về tài chính;
- Chính sách hỗ trợ và hệ thống thuế.
II.5.1.3. Quyền sở hữu nhà ở và quyền sở hữu đất ở
Quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở là yếu tố rất quan trọng đối với chính
sách nhà ở, đất ở, để giúp cho các đối tượng có thu nhập thấp có điều kiện cải thiện chỗ ở
của mình, Nhà nước cần có chính sách hình thành và phát triển có chế vay vốn thông qua
thế chấp quyền sở hữu đất ở và sở hữu nhà ở.
II.5.1.4. Yếu tố của việc xây dựng cơ sở hạ tầng tác động tới nhà ở
Việc bố trí quy hoạch hệ thống cơ sở hạ tầng phù hợp với nhu cầu về nhà ở sẽ có tác
động tích cực tới lĩnh vực nhà ở.
II.5.2. NHỮNG YẾU TỐ ĐẶC THÙ CỦA NHÀ Ở LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP PHÁT
TRIỂN NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
II.5.2.1. Độ bền (tuổi thọ) của nhà
Vì nhà ở là một loại hàng hoá đầu tư cơ bản có tính bền cao, nên các quyết định về
nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp là sự lựa chọn giữa làm nhà hay mua nhà hoặc thuê
nhà .
II.5.2.2. Tính không đồng nhất
Tính không đồng nhất của nhà ở là nguồn gốc cho sự đa dạng nhưng lại đáp ứng
được nhu cầu đa dạng của các hộ gia đình cũng rất không đồng nhất.Do đặc tính không
đồng nhất nên mức độ quay vòng nhà ở là một yếu tố quan trọng trong kinh tế thị trường.
Cũng do đặc tính không đồng nhất trong thị trường nhà ở, nên không thể có một thị trường
tài sản có tổ chức với một giá duy nhất cho mỗi đơn vị ở đồng nhất.
II.5.2.3. Tính cố định về mặt không gian (vị trí)
Vị trí của nhà ở cũng là một thuộc tính của quỹ nhà. Do vậy, khi phân tích và đưa ra
chính sách cần có sự phân biệt giữa đặc tính vị trí của bản thân đơn vị và đặc tính vị trí của
khu vực lân cận đơn vị ở đó.
II.5.2.4. Sự can thiệp của chính quyền
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 15
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
Chính quyền cung cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội cho nhà ở, bảo vệ chủ nhân và
quyền sở hữu tài sản; can thiệp về chính sách và các loại thuế; can thiệp về mặt sử dụng
đất với những ảnh hưởng lớn nhất về giá cả nhà ở và chi phí nguồn lực; can thiệp vào hệ
thống tài chính nhà ở; thiết lập các tổ chức công cộng tham gia trực tiếp vào việc xây dựng
II.5.2.5. Đặc tính Nhà ở là hàng hoá
Nhà ở được hiểu là hàng hoá có tính xã hội và có tính thương mại.
II.5.2.6. Tác động của cơ chế quản lý kinh tế tới lĩnh vực nhà ở
Trong nền kinh tế thị trường, lĩnh vực nhà ở có sự tham gia của Nhà nước, chính
quyền Trung ương, địa phương và các thành phần tư nhân. Thành phần kinh tế tư nhân
đóng một vai trò rất quan trọng về cung cấp nhà ở, Chính quyền địa phương phát triển quy
hoạch. Các Bộ ngành trực thuộc Trung ương có trách nhiệm ban hành hoặc trình Chính Phủ
ban hành các chính sách có liên quan tới việc quản lý đầu tư và xây dựng phát triển nhà.
II.6. KẾT LUẬN
II.6.1. CÁC VẤN ĐỀ VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP CẦN
GIẢI QUYẾT
- Xác định người thu nhập thấp và mức chuẩn thu nhập thấp phù hợp với phát triển đô
thị hiện nay.
- Xác lập cơ chế tài chính nhà ở người thu nhập thấp trong đó cần tìm kiếm các khoản
vốn vay dài hạn với lãi suất phù hợp cung cấp cho người thu nhập thấp để tạo thuận lợi cho
khả năng thanh toán của họ.
- Các chung cư cao tầng tại các đô thị được khuyến khích xây dựng với đầy đủ các
tiện nghi cần thiết cho người thu nhập thấp. Cơ cấu căn hộ trong chung cư đa dạng và có tỉ
lệ phù hợp với khả năng tài chính và quy mô hộ gia đình thu nhập thấp đăng ký mua nhà.
- Các thiết kế cần nghiên cứu để đạt tỉ lệ diện tích sử dụng cao nhất, đảm bảo các
thông số kỹ thuật. Sử dụng vật liệu xây dựng có tuổi thọ cao, giá thành thấp, tạo giá trị thẩm
mỹ.
- Xây dựng hệ thống hạ tầng đầy đủ như cấp nước, thoát nước, cấp điện. Cảnh quan
và vệ sinh môi trường cần được quan tâm.
- Việc giảm thiểu chi phí đầu tư cần được áp dụng như ban hành chính sách miễn
giảm tiền thuê đất, phí sử dụng đất, đầu tư phát triển HTKT và xã hội bằng ngân sách Nhà
nước, v.v... Có giải pháp kỹ thuật và biện pháp thi công thích hợp để giảm giá thành xây
dựng.
- Kêu gọi sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế và các tổ chức phi chính phủ.
Cùng với các chính sách chung áp dụng cho phát triển nhà ở, cần có các chính sách
cụ thể về nhà ở thu nhập thấp nhằm tạo điều kiện cho người thu nhập thấp có được nhà ở:
1. Cần cải thiện khung pháp chế hiện hành để đáp ứng các yêu cầu liên quan đến đất
đai đô thị, thị trường nhà đất và các hoạt động trong lĩnh vực nhà đất nói chung đang bị
nhiều yếu tố tác động trong đó có sự phát triển dân số và thay đổi cơ cấu dân số đô thị.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 16
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
2. Xây dựng chương trình quốc gia về nhà ở cho người thu nhập thấp với sự tham gia
của nhiều ngành như xây dựng, quy hoạch đô thị, tài chính, kế hoạch đầu tư, các tổ chức xã
hội,...
3. Xác lập cơ chế tài chính về nhà ở cho người thu nhập thấp đồng bộ với các cơ chế
khác như phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị, thuê đất, giao quyền sử dụng đất.
4. Cần có cơ chế cụ thể thích hợp đối với việc thực hiện đầu tư xây dựng nhà ở cho
người thu nhập thấp như có sự ưu đãi về lãi suất vốn vay, miễn giảm thuế, miễn tiền sử
dụng đất,... cho nhà đầu tư.
5. Xây dựng quy chế thụ hưởng ưu đãi để khuyến khích các tổ chức, cơ quan, doanh
nghiệp phát triển nhà ở cho công nhân viên chức, người thu nhập thấp có nhu cầu về nhà ở.
6. Xây dựng và ban hành quy chế xã hội hóa về đầu tư, quản lý, khai thác, bảo trì các
công trình nhà ở, khu chung cư thu nhập thấp, khu dân cư quy hoạch tái định cư, khu dân
cư mới, v.v... Trong đó nhấn mạnh vai trò quan trọng của chính cư dân đang ở trong các khu
vực đó.
7. Thực hiện cải cách hành chính trong lĩnh vực nhà ở.
II.4.2 CÁC TIÊU CHÍ CẦN THIẾT TRONG VIỆC THIẾT KẾ QUI HOẠCH VÀ XÂY
DỰNG NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP.
Qui hoạch:
- Qui hoạch nhà ở cho người thu nhập thấp phải nằm trong tổng thể các dự án qui
hoạch chung có định hướng của đô thị hoặc thành phố.
- Qui hoạch các khu ở mới phải đảm bảo hoàn chỉnh về hạ tầng kỹ thật và xã hội.
- Trong qui hoạch chi tiết các khu đô thị mới ngoại vi thành phố nhất thiết phải có quỹ
đất xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp .
- Qui hoạch các khu công nghiệp ngoại vi thành phố hoạc các khu công nghiệp vệ tinh
phải kết hợp qui hoạch các khu ở cho công nhân (là những người có thu nhập thấp ) vừa
giải quyết được vấn đề việc làm vừa giảm bớt sự quá tải trong các đô thị trung tâm thành
phố.
Thiết kế - xây dựng:
Căn cứ vào yêu cầu sử dụng, khả năng thanh toán, sự hợp lý trong đầu tư xây dựng
nên chia nhà ở cho người thu nhập thấp thành 2 loại:
1- Nhà ở chung cư dưới 6 tầng (không có thang máy).
2- Nhà ở chung cư cao tầng (có thang máy).
Việc phân loại trên nhằm mục đích.
+ Thuận lợi cho việc xây dựng tiêu chuẩn nhà ở cho người thu nhập thấp.
+ Thuận lợi cho khả năng áp dụng nhà ở cho người thu nhập thấp trong các quy
hoạch khu ở mới, đô thị, thành phố.
+ Để áp dụng các công nghệ xây dựng và vật liệu xây dựng nhằm đẩy nhanh tốc độ
Xây dựng và giảm giá thành.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 17
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
+ Nhà ở dễ dàng đến được với người thu nhập thấp bằng hai hình thức bán và cho
thuê.
+ Thuận tiện trong việc ban hành các chính sách hỗ trợ: vốn đầu tư xây dựng ( cho
chủ đầu tư ) bán trả góp, cho thuê dài hạn cho người thu nhập thấp.
+ Dễ quản lý, vận hành trong sử dụng đồng thời đảm bảo các yêu cầu về an toàn,
diện tích và đảm bảo môi trường sinh thái.
Tóm lại những mục đích trên chính là những tiêu chí để xây dựng các tiêu chuẩn thiết
kế nhà ở cho người thu nhập thấp đồng thời cũng chính là cơ sở để đưa ra các giải pháp và
công nghệ xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp một cách đồng bộ và kinh tế.
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 18
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
CHƯƠNG III
CÁC GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ GIẢI QUYẾT NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
III.1. CÁC ĐỐI TƯỢNG NGƯỜI THU NHẬP THẤP ĐÔ THỊ CẦN PHẢI GIẢI QUYẾT
NHÀ Ở
III.1.1. LOẠI ƯU TIÊN ĐỂ CẢI THIỆN NƠI Ở VÀ NHÀ Ở
Các gia đình thương binh liệt sĩ, bà mẹ anh hùng thuộc diện chính sách, những người
có công với cách mạng. Cán bộ công nhân viên trong các đơn vị lực lượng vũ trang thuộc
Bộ Quốc Phòng, Bộ Nội vụ. Cán bộ công nhân viên lương thấp, khó có cơ may tăng thu
nhập. Những người thu nhập thấp có danh sách đề nghị theo xác nhận của nghiệp đoàn xí
nghiệp nơi họ đang làm việc hoặc theo xác nhận của cơ quan quản lý hành chính nơi họ
đang đăng ký cư trú và phải được bảo lãnh thông qua tổ chức cộng đồng. Các gia đình trẻ
có thời gian đi làm việc > 5 năm. Sinh viên mới ra trường, công nhân các khu công nghiệp
v.v.
III.1.2. NGƯỜI THU NHẬP THẤP KHÔNG ĐỦ ĐIỀU KIỆN CẢI THIỆN NƠI Ở VÀ
NHÀ Ở CẦN PHẢI CÓ SỰ HỖ TRỢ CỦA NHÀ NƯỚC
III.1.2.1. Loại người nghèo với việc làm và thu nhập không ổn định ( cần giải
quyết vấn đề việc làm trước vấn đề nhà ở )
Những người dân nghèo đô thị làm ăn lương thiện. Những người lao động từ nông
thôn ra thành thị kiếm sống.
III.1.2.2. Loại người già, người tàn tật cô đơn và trẻ em mồ côi:
Nhà nước, các cơ quan đoàn thể có liên quan và các tổ chức từ thiện, cần có chính
sách riêng để giúp họ định cư tập thể trong các khu ở riêng thuộc các dạng “trại dưỡng lão”,
“trại trẻ mồ côi”...
III.2. CÁC GIẢI PHÁP CHUNG VỀ ĐẤT ĐAI, ĐẦU TƯ, TÀI CHÍNH VÀ CƠ CHẾ
NHẰM PHÁT TRIỂN NHÀ Ở CHO NGƯỜI THU NHẬP THẤP
III.2.1. CÁC GIẢI PHÁP VỀ ĐẤT ĐAI
III.2.1.1. Xây dựng kế hoạch sử dụng đất: Lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
hàng năm, 5 năm, 10 năm một cách có hiệu quả.
II.2.1.2. Giải pháp cho thuê đất và giao đất phù hợp với từng đối tượng
Cấp đất cho phát triển nhà ở thực hiện theo dự án cụ thể. Có kế hoạch giao đất để lập
dự án xây dựng nhà đền bù di dân trước tiến hành giải phóng mặt bằng. Có chính sách phù
hợp với đất dãn dân, đặc biệt tại các vùng thu hồi đất đai. Hạn chế việc giao đất cho từng hộ
riêng lẻ Khuyến khích các cơ quan, hộ gia đình có quỹ đất chưa sử dụng nhưng phù hợp
với quy hoạch xây dựng nhà ở được chuyển đổi mục đích sử dụng đất để xây dựng nhà ở.
III.2.1.3. Giải pháp lấy đất nuôi đô thị
Dành những vị trí đất có khả năng sinh lời cao trong các dự án phát triển khu đô thị
mới để các công ty kinh doanh giải phóng mặt bằng và xây dựng nhà bán lấy kinh phí hỗ trợ
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 19
Đề tài NCKH Nhóm nghiên cứu:Viện Nghiên cứu Kiến trúc - Bộ Xây Dựng
cho tái định cư các khu ở người thu nhập thấp. Đối với những khu đất nhỏ, lẻ đã có quy
hoạch chi tiết về nhà ở, tổ chức đấu thầu chọn chủ đầu tư cho phù hợp, lấy lợi nhuận bổ
sung vào quỹ nhà ở thành phố, đồng thời điều tiết lại một phần lãi tuỳ theo dự án để phát
triển hạ tầng, xây dựng nhà ở cho người thu nhập thấp. Lập các dự án đầu tư xây dựng các
công trình trên các quy hoạch sẵn có, giao cho các doanh nghiệp xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ
thuật và kinh doanh xây dựng công trình tạo quỹ nhà cho Thành phố.
III.2.1.4. Giải pháp thu hồi đất và giải phóng mặt bằng.
Với các dự án phát triển xây dựng khu dân cư tập trung, khu đô thị mới, thực hiện việc
đền bù giải phóng mặt bằng theo phương án do Hội đồng giải phóng mặt bằng lập và được
UBNDTP phê duyệt. Có chính sách ưu tiên đền bù phù hợp cho những hộ trong diện giải
toả. Với các dự án xây dựng đường mới phải kết hợp với dự án xây dựng nhà ở, tạo ra
tuyến phố hai bên đường.
III.2.2. GIẢI PHÁP VỀ CHÍNH SÁCH ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
III.2.2.1. Đầu tư từ ngân sách Nhà nước:
Vốn Nhà nước đầu tư không nhằm mục đích bao cấp mà là hỗ trợ ban đầu cho phát
triển nhà ở. Đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật chính và hạ tầng xã hội, ưu tiên đầu
tư hỗ trợ cải tạo nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đi liền với các dự án
phát triển nhà ở. Đầu tư cho việc duy tu, sửa chữa, chống xuống cấp quỹ nhà ở do Nhà
nước đang quản lý. Đầu tư xây dựng nhà ở phục vụ cho công tác giải phóng mặt bằng.
III.2.2.2. Đầu tư từ các doanh nghiệp.
Đa dạng hoá các dự án phát triển nhà ở để thu hút nhiều loại vốn đầu tư như: Lập các
dự án xây dựng nhà ở cho người nghèo, người có thu nhập thấp, người trung lưu, người có
thu nhập cao với đầy đủ các hình thức: bán đứt, bán trả góp, cho thuê. Đặc biệt, cần xây
dựng các dự án thu hút nguồn vốn vay ưu đãi của nước ngoài và các tổ chức quốc tế, vốn
ODA…thí điểm phương thức BOT (chủ đầu tư bỏ vốn thi công, khai thác và sau đó chuyển
giao dự án ) về nhà ở. Có chính sách yêu cầu dự án đầu tư nước ngoài cam kết đảm bảo
nhà ở cho cán bộ nhân viên làm việc trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, bằng các
biện pháp thích hợp như đầu tư nhà ở kèm theo dự án, góp vốn cho quỹ nhà ở thành phố để
xây nhà.
III.2.2.3.Nguồn tài chính của các cá nhân có nhu cầu về nhà ở:
Các hộ có thu nhập thấp khả năng tích luỹ rất hạn hẹp phần lớn nguồn tài chính để
đầu tư cho nhà ở thường được vay từ các cơ quan tài chính hoặc các chủ tư nhân. Thu
nhập chính của người thu nhập thấp là lương. Nên có chính sách bắt buộc trích phần trăm
tiền lưong dành cho tiết kiệm nhà ở.
III.2.3. CÁC GIẢI PHÁP VỀ TÀI CHÍNH
- Người thu nhập thấp được phép vay vốn từ quỹ hỗ trợ đầu tư phát triển nhà ở của
địa phương để cải thiện chỗ ở, tỷ lệ lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất vay của ngân hàng
thương mại. Người thu nhập thấp được mua nhà theo phương thức trả góp. Người thu
nhập thấp có thể giải quyết thuê nhà với mức giá phù hợp. Nhà nước giao đất nhưng chưa
thu tiền sử dụng đất Hình thành thị trường tài chính nhà ở. Chính sách tài chính tạo môi
Các giải pháp đồng bộ phát triển nhà ở người thu nhập thấp tại các đô thị Việt Nam 20